เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ประธานกรรมการบริหารกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) พร้อมด้วย ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. นายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. และคณะผู้บริหาร เข้าพบหารือกับ นายประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และคณะผู้บริหารกระทรวงศึกษาธิการ ณ ห้องประชุมราชวัลลภ กระทรวงศึกษาธิการ เพื่อกำหนดทิศทางความร่วมมือขับเคลื่อน 6 วาระสำคัญ มุ่งลดความเหลื่อมล้ำ สร้างโอกาสทางการศึกษา และยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชน โดยผลักดันการนำข้อมูล งานวิจัย และนวัตกรรมการศึกษาที่ประสบความสำเร็จไปขยายผลสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบอย่างยั่งยืน
ที่ประชุมได้หารือแนวทางขับเคลื่อนความร่วมมือด้านการศึกษาใน 6 วาระสำคัญ ได้แก่ (1) การขับเคลื่อน Thailand Zero Dropout Plus เพื่อค้นหาและช่วยเหลือเด็กนอกระบบให้กลับเข้าสู่การเรียนรู้ พร้อมผลักดันแนวทางสู่ความร่วมมือระดับภูมิภาคภายใต้ ASEAN Zero Dropout (2) การสานต่อโครงการโครงการทุนการศึกษาเพื่อขยายโอกาสและพัฒนาประเทศ (ODOS) ทั้งสายสามัญและอาชีวศึกษา โดยสนับสนุนโอกาสศึกษาต่อต่างประเทศสำหรับนักเรียนทุนรุ่นที่ 3–4 และเตรียมความพร้อมด้านภาษาให้แก่รุ่นที่ 5–6 และ (3) การปฏิรูปการจัดสรรงบประมาณการศึกษา โดยนำดัชนีความเสมอภาคทางการศึกษา (Equity Index) มาพัฒนาระบบจัดสรรงบประมาณรายหัวให้สอดคล้องกับความจำเป็นของเด็กยากจนและด้อยโอกาส (4) การยกระดับงานวิจัยเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษา ผ่านการขับเคลื่อนสมาคมวิจัยทางการศึกษาแห่งประเทศไทย (THERA) การเชื่อมโยงเครือข่ายวิจัยระดับโลก (WERA) และความร่วมมือระหว่างสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) กับ กสศ. (5) การต่อยอดโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น เพื่อผลิตและพัฒนาครูคุณภาพกลับไปปฏิบัติหน้าที่ในโรงเรียนบ้านเกิด แก้ปัญหาขาดแคลนครูในพื้นที่ห่างไกล และ (6) การพัฒนากำลังคนอาชีวศึกษาสู่ตลาดแรงงานสากล โดยยกระดับทักษะวิชาชีพให้สอดคล้องกับความต้องการของภาคอุตสาหกรรมและการลงทุนจากต่างประเทศ
นายประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ กล่าวชื่นชมผลการดำเนินงานของ กสศ. ที่สามารถนำข้อมูลและงานวิจัยมาพัฒนาเป็นนโยบายและมาตรการช่วยเหลือเด็กและเยาวชนได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะโครงการ Thailand Zero Dropout ที่มีส่วนช่วยลดจำนวนเด็กนอกระบบการศึกษาจากกว่า 1 ล้านคน เหลือประมาณ 6 แสนคน รวมถึงการจัดสรรทุนเสมอภาคเพื่อช่วยเหลือนักเรียนยากจนพิเศษกว่า 1.3 ล้านคน การค้นหาและสนับสนุนเด็กเรียนดีแต่ขาดแคลนทุนทรัพย์ผ่านโครงการทุน ODOS และการผลิตครูรัก(ษ์)ถิ่นเพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนครูในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล
พร้อมเสนอหลักคิดสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายการศึกษาระยะต่อไป 3 ประการ ได้แก่ การเปลี่ยนผ่านจาก “โครงการ” สู่ “ระบบ” โดยนำโมเดลที่ประสบความสำเร็จไปขยายผลเป็นกลไกถาวรที่มีกฎหมายและงบประมาณรองรับ การเปลี่ยนจาก “การแก้ไข” สู่ “การป้องกัน” โดยใช้ฐานข้อมูลที่แม่นยำและการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กหลุดจากระบบตั้งแต่ต้นทาง และ การยกระดับความสำเร็จของประเทศไทยสู่เวทีนานาชาติ โดยเตรียมผลักดันแนวทาง Thailand Zero Dropout สู่ความร่วมมือระดับอาเซียน และการประชุม Global Education Meeting (GEM) ร่วมกับ UNESCO ซึ่งประเทศไทยจะเป็นเจ้าภาพในปี 2570
ด้าน ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ประธานกรรมการบริหาร กสศ. กล่าวว่า กสศ. พร้อมทำหน้าที่เป็น “แรงหนุนและแรงเสริม” ให้แก่กระทรวงศึกษาธิการและหน่วยงานหลัก โดยอาศัยความคล่องตัวในการเชื่อมประสานความร่วมมือและช่วยคลี่คลายข้อจำกัดของระบบ เพื่อผลักดันนวัตกรรมและโมเดลทดลองที่ได้ผลให้สามารถนำไปใช้จริงในระบบการศึกษาอย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ กสศ. จะใช้เครื่องมือสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่ การใช้ฐานข้อมูลรายบุคคลเพื่อวิเคราะห์สถานการณ์และความจำเป็นของเด็กแต่ละกลุ่ม การวิจัยเชิงปฏิบัติการเพื่อค้นหาแนวทางแก้ปัญหาและสนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบาย และการดำเนินโครงการนำร่องในพื้นที่เพื่อทดสอบแนวทางจัดการศึกษาที่ตอบโจทย์เด็กกลุ่มเปราะบาง พร้อมระดมความร่วมมือจากภาคเอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคประชาสังคม ให้เข้ามามีส่วนร่วมสร้างโอกาสทางการศึกษาอย่างทั่วถึง
ขณะที่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. ได้นำเสนอแนวทางขับเคลื่อนทั้ง 6 วาระให้เกิดผลในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะการเชื่อมโยงฐานข้อมูลเพื่อค้นหา ติดตาม และช่วยเหลือเด็กนอกระบบการศึกษาที่ยังเหลือประมาณ 6 แสนคน ควบคู่กับการผลักดันการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นและระบบธนาคารหน่วยกิต (Credit Bank) ใน พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ เพื่อเปิดโอกาสให้เด็กสามารถกลับเข้าสู่การเรียนรู้ผ่านเส้นทางที่หลากหลาย รวมถึงการผลักดันงบประมาณเพื่อสานต่อทุน ODOS ขยายโอกาสศึกษาต่อทั้งในและต่างประเทศให้แก่เยาวชนที่มีศักยภาพแต่ขาดแคลนทุนทรัพย์
นอกจากนี้ ยังเสนอให้ศึกษาต้นแบบการจัดสรรงบประมาณโรงเรียนขนาดเล็กจากประเทศนิวซีแลนด์ เพื่อพัฒนาสูตรจัดสรรทรัพยากรตามความจำเป็นของแต่ละสถานศึกษา พร้อมใช้เครือข่ายวิจัยทางการศึกษาเชื่อมโยงองค์ความรู้จากนักวิจัยทั่วประเทศเข้าสู่การกำหนดนโยบาย ตลอดจนขยายผลโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นไปยังโรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและการผลิตครูสายอาชีวศึกษา รวมถึงส่งเสริมความร่วมมือกับภาคเอกชนเพื่อพัฒนากำลังคนสายอาชีพ โดยเฉพาะหลักสูตรด้านการบริบาลและดูแลผู้สูงอายุ เพื่อรองรับความต้องการแรงงานในสังคมสูงวัย
ทั้งนี้ ผู้บริหารกระทรวงศึกษาธิการจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ร่วมเสนอแนวทางสนับสนุนการขับเคลื่อนทั้ง 6 วาระ โดยเฉพาะการเชื่อมโยงฐานข้อมูลผู้เรียนระหว่างหน่วยงานเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการติดตามและช่วยเหลือเด็กนอกระบบ การปรับการจัดสรรเงินอุดหนุนให้สอดคล้องกับความจำเป็นของผู้เรียน และการวางแผนอัตรากำลังครูให้สอดคล้องกับความต้องการของโรงเรียนในพื้นที่ ขณะเดียวกัน ยังมีการหารือถึงการขยายโอกาสทางการศึกษาแก่เด็กกลุ่มเปราะบาง และการพัฒนาหลักสูตรอาชีวศึกษาที่ยืดหยุ่นเพื่อเชื่อมโยงผู้เรียนเข้าสู่ตลาดแรงงาน
การหารือครั้งนี้สะท้อนทิศทางความร่วมมือระหว่างกระทรวงศึกษาธิการและ กสศ. ในการต่อยอดนวัตกรรมและผลสำเร็จจากการดำเนินโครงการต่าง ๆ ไปสู่การพัฒนาระบบการศึกษาอย่างยั่งยืน โดยมุ่งใช้ข้อมูลและงานวิจัยเป็นฐานในการกำหนดนโยบาย จัดสรรทรัพยากรให้สอดคล้องกับความจำเป็น และสร้างระบบสนับสนุนที่ช่วยให้เด็กและเยาวชน โดยเฉพาะกลุ่มที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส สามารถเข้าถึงการศึกษาและการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ ตลอดจนพัฒนาศักยภาพและก้าวสู่เส้นทางอาชีพได้อย่างเต็มที่
