การผสานพลังระหว่างนักเรียนโรงเรียนขยายโอกาส (โรงเรียนบ้านเกาะมุกด์ จ.ตรัง) และนักเรียนโรงเรียนนานาชาติ ISB ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนมุมมอง ทักษะภาษา และการตลาดที่เติมเต็มซึ่งกันและกัน เด็ก ๆ ได้เรียนรู้ผ่านปัญหาจริง ตั้งแต่การจัดการขยะบนเกาะ การใช้ภูมิปัญญาและสีธรรมชาติจากต้นโกงกาง ไปจนถึงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีมูลค่าสูงขึ้น และต่อยอดสู่การขายจริงช่วยสร้างรายได้และทักษะผู้ประกอบการรุ่นใหม่ให้กับเด็ก ๆ ได้อย่างแท้จริง
1.ถ้าขยะที่คนเดินผ่านทุกวัน กลายเป็นของที่มีคุณค่าได้ล่ะ
บนเกาะมุกต์ จ.ตรัง เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีนักท่องเที่ยวจำนวนมากในช่วง High Season ขณะเดียวกันปริมาณขยะก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย การจัดการขยะในพื้นที่ยังมีข้อจำกัด ทั้งการเผา การฝังกลบ หรือการขนขยะขึ้นฝั่งเป็นครั้งคราว โดยเฉพาะในช่วงมรสุมที่ขยะทะเลถูกคลื่นพัดเข้ามาเพิ่ม
“ตอนที่ผมเดินเล่นที่ชายหาด เห็นเศษไม้ทะเลเยอะมาก ช่วงมรสุมลมพัดมา ผมรู้สึกว่ามันเสียบรรยากาศ ก็เลยเอามาประดิษฐ์ดู ทำมาเรื่อย ๆ เป็นรูปปลาวาฬ ปลาธรรมดา เปลือกหอยอันดามัน” ตัวแทนนักเรียนโรงเรียนบ้านเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง กล่าว
คำถามเล็ก ๆ จากเด็ก ๆ จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นของ “พวงกุญแจรักษ์ทะเล” ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากการนำเศษไม้ริมทะเล ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นเศษไม้จากอุปกรณ์ประมงหรือซากเรือที่ผ่านการกัดเซาะตามธรรมชาติมาสร้างคุณค่าใหม่ แทนที่จะปล่อยให้กลายเป็นขยะอีกชิ้นหนึ่งบนเกาะ
ครูจึงชวนเด็ก ๆ ตั้งคำถามว่า “ถ้าขยะเป็นปัญหาของชุมชน เราจะช่วยจัดการกับมันอย่างไร?”
เด็ก ๆ สำรวจขยะที่พบในพื้นที่ก่อนเลือก “เศษไม้ริมทะเล” มาเป็นวัสดุหลัก และช่วยกันคิดว่าจะทำอย่างไรให้ไม้ที่ไม่มีใครต้องการกลับมามีคุณค่าอีกครั้ง
จากการลองคิดและค้นหาไอเดียมากมาย พวกเขาจึงเลือกทำเป็นพวงกุญแจ เพราะมีขนาดเล็ก พกพาง่าย และสามารถนำไปจำหน่ายได้จริง จากนั้นจึงค่อย ๆ ออกแบบ ทดลอง และพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ่านกระบวนการ STEAM ตั้งแต่การวางแผน การวัดขนาดไม้ การตัด ขัด เจาะ ประกอบ ไปจนถึงการเลือกใช้สี
2.จาก “ขยะ” สู่คำถามใหม่ว่า เราจะรักษาทะเลได้มากกว่านี้อย่างไร?
เมื่อทำพวงกุญแจไปสักระยะ เด็ก ๆ ไม่ได้หยุดอยู่แค่การนำเศษไม้กลับมาใช้ แต่เริ่มตั้งคำถามต่อว่า “เราจะใช้สีธรรมชาติแทนสีเคมีได้ไหม? พวกเขาจึงค้นคว้า ทดลอง และนำสีที่สกัดจากต้นโกงกางในพื้นที่มาใช้แทนสีแบบเดิม ทำให้ผลิตภัณฑ์มีแนวคิดเรื่องการรักษาสิ่งแวดล้อมเพิ่มขึ้นไปอีกขั้น
จากพวงกุญแจ เด็ก ๆ ยังทดลองพัฒนาต่อยอดเป็นเครื่องประดับรูปแบบอื่น ทั้งตัวห้อยและสร้อยคอ ก่อนจะพัฒนาไปถึงต้นแบบ “พะยูน” สัตว์ทะเลที่เป็นตัวแทนของพื้นที่ โดยนำไม้ริมทะเลมาตัดและขึ้นรูปเป็นโมเดลพะยูนที่สามารถขยับได้ และใช้สีธรรมชาติ 100%
จากผลิตภัณฑ์ที่เริ่มต้นจากพวงกุญแจราคาหลักร้อย จึงค่อย ๆ ถูกพัฒนาเป็นต้นแบบที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัว
สิ่งที่เปลี่ยนไปจึงไม่ใช่แค่ผลิตภัณฑ์ แต่เป็นวิธีที่เด็กมอง “สิ่งรอบตัว”
“คนอื่นเขาเดินผ่านไปผ่านมา เขาไม่ได้คิดอะไร แต่ผมคิดว่ามันน่าจะทำอะไรได้บ้าง” ตัวแทนนักเรียนโรงเรียนบ้านเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง กล่าว
3.เมื่อเพื่อนต่างชาติเข้ามา แล้วทำให้เห็นว่า “ของของเรา” ไปได้ไกลกว่าที่คิด
การทำงานกับนักเรียนนานาชาติจากโรงเรียน International School Bangkok เป็นอีกส่วนหนึ่งที่เปิดมุมมองใหม่ให้กับเด็ก ๆ เพราะนอกจากจะได้แลกเปลี่ยนภาษาแล้ว การรู้จักเพื่อนใหม่ ยังช่วยเติมเต็มการคิดเรื่องแบรนด์ โลโก้ รูปแบบพวงกุญแจ และการตั้งราคาขาย
“หนูได้เดินทางไปจ.ตรัง ได้ช่วยออกแบบโลโก้ ผลิตภัณฑ์ และได้เรียนรู้วิธีการทำพวงกุญแจแบบของจริงกับน้องๆ ค่ะ” – ตัวแทนนักเรียนโรงเรียนInternational School Bangkok กล่าว
“พี่ ๆ ต่างชาติช่วยออกแบบ และผมช่วยทำให้สิ่งที่เขาออกแบบเป็นรูปร่าง ผมได้เรียนรู้แลกเปลี่ยนภาษากันด้วย… พอได้เจอพี่ ๆ ก็เลยอยากรู้ภาษาอังกฤษเพิ่ม” –ตัวแทนนักเรียนโรงเรียนบ้านเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง กล่าว
เด็ก ๆ เห็นโลกที่กว้างกว่าเดิม ได้เรียนรู้วิธีคิดที่แตกต่าง และได้เห็นว่าความรู้ที่ตัวเองมีจากชุมชนก็มีคุณค่าไม่แพ้กัน เด็ก ๆ รู้จักทะเลและทรัพยากรของเกาะมุกต์ ขณะที่เพื่อนต่างชาตินำมุมมองจากโลกภายนอกเข้ามาช่วยต่อยอดสิ่งที่เกิดขึ้นจึงเป็นการเรียนรู้สองทาง
4.ขยะหนึ่งชิ้นเปลี่ยนเด็กคนหนึ่งได้อย่างไร?
การเรียนรู้แบบนี้แตกต่างจากการเรียนในห้องเรียน เพราะเด็กไม่ได้เรียนจากโจทย์ที่มีคำตอบอยู่แล้ว แต่เริ่มจาก ปัญหาจริง วัสดุจริง เครื่องมือจริง และความผิดพลาดจริง
เด็กต้องวางแผนก่อนลงมือ เมื่อเจอปัญหาก็ต้องหยุด คิด และหาวิธีแก้ ก่อนจะกลับมาปรึกษาครู ทำให้ครูเห็นพัฒนาการที่ชัดเจน จากเด็กที่เคยรอให้ครูบอกว่าต้องทำอะไร กลายเป็นเด็กที่สามารถคิดเป็นขั้นตอนและเสนอทางแก้ด้วยตัวเอง
ขณะเดียวกัน กระบวนการตัด ขัด เจาะ และลงสี ยังฝึกสมาธิ ความละเอียด ความอดทน และการทำงานเป็นทีม สำหรับเด็กคนหนึ่ง สิ่งที่เขาชอบที่สุดไม่ใช่เพียงการได้ทำผลิตภัณฑ์ แต่คือความรู้สึกที่ได้เห็นสิ่งที่ตัวเองเคยมองว่าเป็น “ขยะ” กลายเป็นของที่มีคุณค่า
ตัวแทนนักเรียนโรงเรียนบ้านเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง กล่าวว่า “ผมชอบการเรียนรู้ที่ได้ทำสิ่งประดิษฐ์มากกว่า เพราะมันทำให้มีสมาธิ ฝึกความเรียบร้อย ให้งานเนี๊ยบ มีความคิดสร้างสรรค์ด้วย ผมภูมิใจมากเลยครับ ที่ได้แรงบันดาลใจจากขยะทะเล”
บางทีการเรียนรู้เรื่องสิ่งแวดล้อมอาจไม่ได้เริ่มจากบทเรียนเรื่องขยะ แต่เริ่มจากการที่เด็กคนหนึ่งมองเห็นสิ่งที่คนอื่นเดินผ่าน เพราะเมื่อเด็กได้ลงมือทำจริง เศษไม้ริมทะเลอาจไม่ใช่เพียงขยะอีกต่อไป แต่กลายเป็นทั้งผลิตภัณฑ์ รายได้ ความคิดสร้างสรรค์ และที่สำคัญที่สุด คือการเปลี่ยนวิธีมองโลกของเด็กคนหนึ่งไปตลอดกาล
Equity Partnership’ s School Network Season 7
นวัตกรรมเครือข่ายสถานศึกษาเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา
Equity Lab ภายใต้สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ผนึกกำลังภาคีเครือข่ายทั้งบริษัท Sea (ประเทศไทย) เครือข่ายโรงเรียนนานาชาติและเครือข่ายมหาวิทยาลัย เดินหน้าสร้างพื้นที่การเรียนรู้ที่เชื่อม “ห้องเรียน–ชุมชน–ตลาดจริง” เพื่อให้นักเรียนโรงเรียนขยายโอกาสและโรงเรียนนานาชาติได้พัฒนาทักษะอาชีพ สร้างแบรนด์ สร้างรายได้ และก้าวสู่การพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน จากการดำเนินงานที่ผ่านมา โครงการนี้ไม่ได้เป็นเพียงความร่วมมือระหว่าง “โรงเรียนพี่–โรงเรียนน้อง” หากแต่เป็นการสร้าง “พื้นที่แห่งมิตรภาพที่เสมอภาค” ในโลกศตวรรษที่ 21
“มุกด์ คราฟท์” พวงกุญแจรักษ์ทะเล
โรงเรียนบ้านเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง x International School Bangkok
พวงกุญแจรักษ์ทะเล งานแฮนด์เมดจากฝีมือนักเรียน นำเศษไม้จากชายหาดบ้านเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง ผสานกับทุ่นลอยและวัสดุจากซากอวนในทะเลอันดามัน ผ่านการคัดแยก ทำความสะอาด และออกแบบใหม่อย่างสร้างสรรค์ จากวัสดุที่เคยถูกทิ้ง สู่ของชิ้นเล็กที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ทุกชิ้นสะท้อนเรื่องราวของทะเล พร้อมเป็นพื้นที่การเรียนรู้ที่ช่วยให้นักเรียนได้พัฒนาทักษะอาชีพ สร้างโอกาสในการหารายได้ และเรียนรู้คุณค่าของการดูแลสิ่งแวดล้อม แบรนด์นี้ขยับออกไปขายสู่ตลาดที่กว้างขึ้นอย่าง Shopee คลิก
