จะเป็นอย่างไรถ้าผู้ให้ทุนจะจ่ายเงินให้ ก็ต่อเมื่อผลลัพธ์สามารถวัดผลได้และจับต้องได้จริง
“นวัตกรรมการจ่ายเงินตามผลลัพธ์” ที่เรียกว่ากลไก “Pay for Success” หรือ “Outcome-Based Contract” อาจฟังดูไม่คุ้นหูนัก เพราะยังเป็นเรื่องใหม่ในประเทศไทย แต่กลไกดังกล่าวได้มีการศึกษาและทดลองจริงแล้วในช่วงที่ผ่านมา ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้จากประสบการณ์ของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องล้วนเป็นที่น่าพอใจ กลไกนี้จึงอาจเป็นอีกหนึ่งทางเลือกเพื่อผลักดันการแก้ไขปัญหาสังคมอย่างจับต้องได้ และส่งเสริมนิเวศของการลงทุนเพื่อสังคมอย่างยั่งยืนและเกิดผลลัพธ์ตามที่ผู้ให้ทุนคาดหวัง ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐหรือภาคเอกชนที่ต้องการลงทุนเพื่อสังคม ก็จะมีแรงจูงใจมากยิ่งขึ้นต่อการลงทุน
กสศ. ขอเชิญชวนผู้อ่าน ติดตามการสรุปจากวงสัมมนา “การเงินเพื่ออนาคต ยกระดับทุนมนุษย์: โอกาสและประสบการณ์ในไทยและต่างประเทศ” ที่สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. จัดขึ้นเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 14 พฤษภาคม 2569
ในวงเสวนา “จากจุดเริ่มต้น…สู่ผู้รับผลประโยชน์: เส้นทางของคุณค่าและผลลัพธ์” วิทยากรจากทั้งภาคท้องถิ่น สถาบันที่แก้ปัญหาสังคม นักวิชาการ และผู้สนับสนุนโครงการ มาร่วมบอกเล่าประสบการณ์จริงที่ได้ใช้กลไก Pay for Success หรือ Outcome-Based Contract กับโครงการพัฒนาเด็กปฐมวัยที่บูรณาการการเรียนรู้ผ่านการเล่น โดยยึดเด็กเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ (Integrated Child – Centered Active Learning project: ICAP) พร้อมทั้งให้มุมมองและแรงบันดาลใจในการนำกลไกไปใช้ต่อในวงกว้าง เพื่อช่วยผลักดันการสร้างสังคมที่ดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
ผศ.ดร.ตรีนุช ไพชยนต์วิจิตร นักวิชาการผู้พัฒนาโครงการ กล่าวถึง หนึ่งหัวใจหลักของนวัตกรรมการจ่ายเงินตามผลลัพธ์ คือ การตั้งเกณฑ์เงื่อนไขความสำเร็จเป็นตัวชี้วัด แทนที่ตั้งเป้าหมายกว้าง ๆ ในบริบทการศึกษา ผศ.ดร.ตรีนุช ยกตัวอย่างว่า รูปแบบเดิมอาจเป็นการขยายห้องเรียน การสร้างโรงเรียนเพิ่มเติม การซื้อคอมพิวเตอร์ และคาดหวังว่าเด็กจะเข้ามาใช้อุปกรณ์นั้นเพื่อการศึกษาที่ดีขึ้น แต่ถ้าเป็นโมเดลตามผลลัพธ์ จะมุ่งเน้นที่การตั้งเป้าหมายอย่างเป็นรูปธรรมและระบุเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง เช่น ถ้าต้องการให้เด็กมีการศึกษาที่ดีขึ้น ต้องระบุเงื่อนไขด้วยว่าผ่านเกณฑ์การศึกษาในระดับเท่าไหร่ หรือเด็กจบไปแล้วมีงานทำ หรือได้เรียนต่อในระดับที่สูงขึ้น
นวัตกรรมดังกล่าวไม่ได้กระตุ้นเพียงแค่ผลลัพธ์เท่านั้น เพราะระหว่างทางของการไปถึงผลลัพธ์ ก็ยังช่วยทำให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในโครงการที่รับโจทย์มีความมุ่งม้่นมากยิ่งขึ้น
คุณอุไรลักษณ์ ลาภเบญจกุล ผู้บริหารโครงการพัฒนาเด็กปฐมวัย (ICAP) ได้แบ่งปันประสบการณ์จากการเข้าร่วมโครงการนวัตกรรมการเงินแบบจ่ายเงินตามผลลัพธ์ ว่าเดิมโครงการ ICAP เน้นเรื่องการสร้างการเปลี่ยนแปลงได้จริงและเกิดคุณภาพจริงอยู่แล้ว แต่นวัตกรรมนี้ ช่วยกระตุ้นทั้งคนที่เป็นเจ้าของโครงการและคนที่อยู่หน้างาน เพราะหากทำไม่สำเร็จ ก็จะไม่ได้รับเงินกลับมา ระบบนี้มีเงื่อนไขเป็นตัวผลลัพธ์และงบการลงทุนจากภาคส่วนลงทุนในอนาคต คุณอุไรลักษณ์ ยังกล่าวต่อว่าอยากให้นวัตกรรมการเงินแบบจ่ายเงินตามผลลัพธ์ นำไปใช้กับโครงการอื่น ๆ รวมถึงภาครัฐด้วยเช่นกัน เพราะกลไกนี้จะช่วยพลิกวิธีคิดที่เกี่ยวกับเรื่องของการทำงานลงสู่ผลลัพธ์ของกลุ่มเป้าหมายได้แท้จริง
ขยับมาฟังมุมมองจากภาคท้องถิ่นผ่าน คุณสิริดนย์ น้าวิไลเจริญ นายกเทศมนตรีตำบลขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ มองว่านวัตกรรมการเงินแบบจ่ายเงินตามผลลัพธ์ จะช่วยการจุดประกายการใช้งบอย่างมีประโยชน์ ที่เอื้อให้เกิดผลลัพธ์โดยที่มีตัวชี้วัดที่ชัดเจน อีกทั้งยังช่วยปรับวิธีคิดของคนที่อยู่ในกระบวนนี้ให้คิดว่าจะใช้งบประมาณให้เกิดผลประโยชน์ที่จับต้องได้และเห็นผลชัดเจน ในบริบทของ ICAP นวัตกรรมดังกล่าวเข้ามาช่วยปรับกระบวนการคิด พฤติกรรมเด็กได้ ในขณะเดียวกัน คุณสิริดนย์กล่าวต่อว่า เมื่อครูหรือพี่เลี้ยงเห็นผลลัพธ์ที่ดีและได้ผลจริง ก็ส่งผลให้มีกำลังใจในการทำงานยิ่งขึ้น
นอกจากนี้ คุณสิริดนย์ แบ่งปันความเห็นในระดับภาครัฐว่าสิ่งสำคัญคือ จะทำอย่างไรให้ผู้ที่อยู่ในระดับนโยบายเห็นตรงกันว่าเราควรสร้างสังคมโดยเริ่มที่เด็ก โดยผู้บริหารท้องถิ่น และนายกองค์การบริหารส่วนตำบลควรเข้าใจและมีแรงบันดาลใจเรื่องการสร้างสังคมไปในทางเดียวกัน อย่างไรก็ตามถ้าเกิดไม่มีการนำนวัตกรรมที่มุ่งให้เกิดผลลัพธ์มาใช้ ผ่านไปสามรุ่น เด็กสามรุ่นก็จะเด็กเติบโตไปโดยไม่ผ่านกระบวนการพัฒนาเด็กที่เห็นผลได้จริง
โครงการนวัตกรรมการเงินแบบจ่ายเงินตามผลลัพธ์ เป็นการจุดประกายว่าจะทำอย่างไร ที่จะทำให้เมื่อเราเติมเงินลงไปแล้ว มันวัดผลออกมาได้โดยที่มีตัวชี้วัดที่ชัดเจน แล้วก็ปรับวิธีของคนทำ ปรับวิธีคิดของคนที่อยู่ในกระบวนนี้ ให้คิดว่าจะใช้งบประมาณให้เกิดผลประโยชน์ที่จับต้องได้และเห็นผลชัดเจนอย่างไร ยกตัวอย่างเทศบาลตำบลขุนหาญ ครูศูนย์เด็กเล็กเมื่อก่อน เหมือนพี่เลี้ยงเด็ก เขาจะใช้คำว่าครูพี่เลี้ยงคือคอยดู แต่พอเราปรับวิธีคิดเขา ให้เห็นเป้าหมายว่าเราอยากเห็นคนเติบโตมาแล้วเป็นแบบนี้ ขั้นตอนในการทำให้คนเติบโตมาเป็นแบบนี้จะต้องทำอย่างไรบ้าง
พอครูเห็นผลลัพธ์ที่ดี ครูมีความรู้สึกว่าอยากทำ แล้วได้ทำ มีคนสนับสนุน ทำให้เขามีกำลังใจในการทำ พอได้พรีเซนต์ตัวเองก็มีความภูมิใจที่สิ่งที่เขาทำได้ผลจริงและมีคนสนใจในสิ่งที่เขาทำ
เรื่องการพัฒนาเด็กยังประสบกับความท้าทายหลายข้อ โดยเฉพาะเรื่องของโมเดลระบบการศึกษา คุณสุนิตย์ เชรษฐา กรรมการผู้จัดการสถาบัน Change Fusion เสนอว่าถ้าหากโมเดลระบบการศึกษาไม่นิ่ง ก็ทำให้เด็กในระบบเสียโอกาส ดังนั้นถ้าหากเจอทางออกการศึกษาที่เหมาะสมแล้ว อาจต้องมองหากลไกมาร่วมสนับสนุนที่ช่วยขยายโมเดล
คุณสุนิตย์ยังกล่าวเสริมว่า สิ่งสำคัญที่ควรเพิ่มคือ จำนวนผู้ลงทุนตั้งแต่ต้นโครงการ เพื่อเสริมสร้างโครงการที่แข็งแรงและง่ายต่อการขยายผลได้เหมือนในต่างประเทศ เรื่องการขยายผลคุณสุนิตย์ ยกตัวอย่างจำนวนห้องเรียนที่ใช้หลักสูตร ICAP เริ่มแรกตั้งต้นจากราว ๆ 100 ห้อง ปัจจุบันมีการขยายหลักสูตรไปจนถึงประมาณ 1,000 ห้อง คุณสุนิตย์เชื่อว่าปลายปีอาจสามารถขยายไปถึง 2,000 ห้อง ซึ่งฟังแล้วดูเหมือนเป็นจำนวนที่มาก แต่ห้องเรียนเด็กปฐมวัยศูนย์พัฒนาเด็กมีประมาณ 20,000 ห้อง ซึ่งเมื่อเทียบแล้ว ยังมีห้องเรียนจำนวนมากที่ต้องการความร่วมมืออยู่
ในมุมมองของผู้สนับสนุนทุน คุณวาทนันทน์ พีเทอร์สิค ผู้ร่วมสนับสนุนโครงการ ICAP เห็นด้วยกับการนำนวัตกรรมการเงินแบบจ่ายเงินตามผลลัพธ์ มาใช้เพื่อให้เกิดความโปร่งใสในเรื่องผลลัพธ์ที่ได้สำเร็จผลจริง แต่อย่างไรก็ตามคุณวาทนันท์มองว่า องค์กรเดียวหรือภาคเดียวไม่สามารถแก้ปัญหาได้ และเน้นย้ำว่าภาคเอกชนซึ่งเป็นฝ่ายมีทรัพยากรมากมาย ควรเข้ามามีบทบาทในการช่วยกันแก้ปัญหาสังคม โดยใช้นวัตกรรมหรือวิธีที่มีประสิทธิภาพ
และนี่คือส่วนหนึ่งของการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องที่ได้สัมผัสกับนวัตกรรมการจ่ายเงินตามผลลัพธ์ (Pay for Success / Outcome-Based Contract)
สำหรับใครที่สนใจงานสัมมนา การเงินเพื่ออนาคต ยกระดับทุนมนุษย์: โอกาสและประสบการณ์ในไทยและต่างประเทศ สามารถรับชมการถ่ายทอดสดย้อนหลังได้ที่ LIVE การเงินเพื่ออนาคต ยกระดับทุนมนุษย์ – โอกาสและประสบการณ์ในไทยและต่างประเทศ
