Banner
วิสาหกิจชุมชนศูนย์สมุนไพรบ้านนก จังหวัดสงขลา
สงขลา

วิสาหกิจชุมชนศูนย์สมุนไพรบ้านนกสืบสานการทำขนมท้องถิ่น ขนมประเพณีสารทเดือนสิบ สร้างอาชีพและความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ชุมชนอำเภอระโนด

ภาคใต้ของประเทศไทยเป็นพื้นที่พหุวัฒนธรรม ส่งผลให้ประเพณีต่างๆ มีเอกลักษณ์จากการผสมผสานความเชื่อที่หลากหลาย หนึ่งในนั้นคือ ‘ประเพณีสารทเดือนสิบ’ เป็นประเพณีที่ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และศาสนาพุทธ จัดขึ้นเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ดวงวิญญาณบรรพชน ในวันแรม 1 ค่ำ ไปจนถึงวันแรม 15 ค่ำ เดือนสิบ (กันยายน) ของทุกปี ซึ่งหัวใจของสำรับประกอบพิธี ประกอบด้วยขนม 6 ชนิด ได้แก่ ขนมลา ขนมพอง ขนมกง (ขนมไข่ปลา) ขนมดีซำ ขนมบ้า และ ขนมเทียน ซึ่งแต่ละชนิดสื่อถึงสิ่งของต่างกัน เช่น ขนมลาแทนเครื่องนุ่งห่ม ขนมเทียนแทนหมอน เป็นต้น ซึ่งนอกจากการเป็นสำรับสำคัญคู่ประเพณีแล้ว ขนมสารทเดือนสิบยังเป็นขนมท้องถิ่นประจำภาคใต้ของประเทศไทยสามารถหารับประทานได้ตลอดทั้งปี 

แต่ด้วยผู้ผลิตขนมสารทเดือนสิบส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุจึงเป็นที่น่ากังวลว่าอีกไม่นานภูมิปัญญาท้องถิ่นที่อยู่คู่กับสังคมมาอย่างช้านานนั้นจะสูญสิ้นไป เช่น ขนมลาเป็นขนมที่ทำยาก มีร้านค้าผลิตขายไม่กี่แห่ง ทำให้ปริมาณอุปสงค์เกินขีดความสามารถในการผลิต กล่าวคือ ต้องสั่งล่วงหน้าและรอคิวนานกว่าจะได้รับประทานทั้ง ๆ ที่ขนมลาสามารถนำมาต่อยอดเป็นอาหารว่างได้ตลอดทั้งปี เช่น ขนมลากรอบ ขนมลาหน้าหมูหย็อง และขนมลาอบสมุนไพร เป็นต้น 

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนศูนย์สมุนไพรบ้านนก อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา เล็งเห็นปัญหาดังกล่าว จึงก่อตั้ง “โครงการพัฒนาอาชีพ เพื่อสืบสานขนมประเพณีสารทเดือนสิบ” ขึ้น เพื่อเป็นตัวกลางในการส่งทอดภูมิปัญญาด้านการผลิตขนมประเพณีสารทเดือนสิบ จากผู้สูงอายุสู่คนรุ่นหลัง เพื่อส่งเสริมอาชีพภายในชุมชน และรักษาประเพณีท้องถิ่นให้สืบต่อไป โดยตั้งกลุ่มเป้าหมายไว้ 50 คน จากพื้นที่อำเภอระโนดจำนวน 4 ตำบล ได้แก่ ตำบลบ่อตรุ ตำบลวัดสน ตำบลพังยาง และตำบลระวะ

แม้ว่ากลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่จะมีทักษะด้านการผลิตบ้างแล้ว แต่คณะทำงานพบว่า น้ำตาโตนดที่ใช้ในการผลิตขนมของแต่ละพื้นที่มีความหวานไม่แน่นอน อีกทั้งแต่ละชุมชนยังมีวิธีผลิตที่ต่างกัน บางแห่งใส่แป้ง บางแห่งใส่น้ำลงไปด้วย ทำให้เนื้อขนมร่วนซุยเมื่อเย็นตัว เก็บได้ไม่นาน นำไปแปรรูปต่อเพื่อเพิ่มมูลค่าไม่ได้ จึงต้องเซตมาตรฐานด้านการผลิตให้คงที่ ภายใต้การร่วมมือจากสถาบันอาหารต่างๆ

นอกจากนี้ กระบวนการผลิตขนมดังกล่าวยังใช้แรงงานคนผสมแป้งอยู่ ทำให้ผลิตไม่ทัน ซึ่งปัญหาดังกล่าวเกิดจากการที่กลุ่มเป้าหมายไม่มีอุปกรณ์ทุ่นแรง เช่น เครื่องกวนแป้งและเตาอบ คณะทำงานจึงเข้ามาสนับสนุนปัจจัยการผลิตดังกล่าว ควบคู่กับการเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านการตลาดออนไลน์ ประกอบกับการอบรมถ่ายภาพและวิดีโอเพื่อส่งเสริมการขาย ผ่านการถ่ายทอดสดทางเฟซบุ๊กและสื่อสังคมต่างๆ ซึ่งได้รับความร่วมมือจาก I GO Organizer ในด้านนี้

ทั้งนี้ หากโครงการนี้ประสบความสำเร็จ นอกจากจะสามารถพัฒนาขนมประเพณีสารทเดือนสิบให้มีคุณภาพ และสืบทอดภูมิปัญญาด้านการผลิตสู่คนรุ่นหลังได้แล้ว ยังจะช่วยเพิ่มทางเลือกในการประกอบอาชีพให้กับประชาชนในพื้นที่กลุ่มเป้าหมาย ซึ่งจะเป็นการพลิกวิกฤติเศรษฐกิจให้เป็นโอกาส สำหรับแรงงานนอกระบบ หรือผู้ที่ตกงานจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ได้อย่างมีประสิทธิภาพอีกด้วย

 

นอกจากจะสามารถพัฒนาขนมประเพณีสารทเดือนสิบให้มีคุณภาพ และสืบทอดภูมิปัญญาด้านการผลิตสู่คนรุ่นหลังได้แล้ว ยังจะช่วยเพิ่มทางเลือกในการประกอบอาชีพให้กับประชาชนในพื้นที่กลุ่มเป้าหมายด้วย

เกี่ยวกับโครงการเบื้องต้น

พัฒนาอาชีพ เพื่อสืบสานขนมประเพณีสารทเดือนสิบ

วิสาหกิจชุมชนศูนย์สมุนไพรบ้านนก จังหวัดสงขลา

  • โทร: 094-6617987
  • ผู้ประสานงาน: ดร.อภิรรณ์ ดำแสงสวัสดิ์

เป้าประสงค์

ทางกลุ่มได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพและมาตรฐาน และมีขนมของกลุ่มขายในตลอดออนไลน์และร้านขายของฝาก ในทุกช่วงเวลานอกเหนือจากเทศกาล โดยที่มีคนรุ่นใหม่มาสืบทอดขนมประเพณีสารทเดือนสิ

เรื่องราวนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาระบบทดลองการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส โดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา

กว่า 74 หน่วยงาน 42 จังหวัด กับ 1 เป้าหมายเพื่อสร้างชุมชนที่มีศักยภาพ ด้วยการพัฒนาทักษะอาชีพแก่แรงงานด้อยโอกาส

รายชื่อโรงเรียน พื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้

จังหวัด นราธิวาส จำนวน 4 โรงเรียน

  • โรงเรียนผดุงมาตร
  • โรงเรียนสวนพระยาวิทยา
  • โรงเรียนราชพัฒนา
  • โรงเรียนนราสิกขาลัย

จังหวัดยะลา จำนวน 15 โรงเรียน

  • โรงเรียนไทยรัฐวิทยา 94 (บ้านบ่อน้ำร้อน)
  • โรงเรียนคุรุชนพัฒนา
  • โรงเรียนบ้านตาเซะ
  • โรงเรียนบ้านราโมง
  • โรงเรียนบ้านกาตอง
  • โรงเรียนบ้านหลักเขต
  • โรงเรียนพัฒนาบาลอ
  • โรงเรียนบ้านโกตาบารู
  • โรงเรียนบ้านตะโละหะลอ
  • โรงเรียนบ้านเยาะ
  • โรงเรียนบ้านโต
  • โรงเรียนบ้านลูโบ๊ะปันยัง
  • โรงเรียนบ้านคลองน้ำใส
  • โรงเรียนบ้านสะเอะ
  • โรงเรียนกาบังพิทยาคม

จังหวัดปัตตานี จำนวน 16 โรงเรียน

  • โรงเรียนวุฒิชัยวิทยา
  • โรงเรียนนิคมสร้างตนเองโคกโพธิ์ มิตรภาพที่ 148
  • โรงเรียนบ้านบางมะรวด
  • โรงเรียนบ้านท่าน้ำตะวันออก
  • โรงเรียนบ้านน้ำบ่อ
  • โรงเรียนบ้านปาลัส
  • โรงเรียนบ้านตรัง
  • โรงเรียนบ้านกระเสาะ
  • โรงเรียนบ้านบูดี
  • โรงเรียนบ้านฝาง
  • โรงเรียนบ้านตะโละไกรทอง
  • โรงเรียนบ้านน้ำดำ
  • โรงเรียนบ้านโลทู
  • โรงเรียนบ้านวังกว้าง
  • โรงเรียนสะนอพิทยาคม
  • โรงเรียนวังกะพ้อพิทยาคม

รายชื่อโรงเรียน ภาคตะวันตก

จังหวัดตาก จำนวน 1 โรงเรียน

  • โรงเรียนบ้านร่มเกล้า 2