โดยมีผู้อำนวยการ ครูจากโรงเรียนขนาดเล็กทั่วประเทศเข้าร่วม กว่า 100  แห่ง เพื่อยื่นข้อเสนอทางออกการแก้ปัญหาโรงเรียนขนาดเล็กเพื่อเพิ่มคุณภาพการศึกษาให้แก่โรงเรียนขนาดเล็กซึ่งมีราว เกือบ50 % ของโรงเรียนทั้งประเทศ ครอบคลุมผู้เรียนเกือบ 1 ล้านคน  โดยมีพลตำรวจเอกเพิ่มพูน ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ(ศธ.) ร่วมรับฟังตลอดระยะเวลา 3 ชั่วโมง และรับข้อเสนอจากเครือข่ายไปทำงานต่อตามนโยบาย “เรียนดี มีความสุข”

พลตำรวจเอกเพิ่มพูน กล่าวว่า มาร่วมงานนี้ เพื่อที่จะมารับฟังปัญหาจากทุกฝ่าย ซึ่งทราบดีว่า ครูและหน่วยงานต่างๆ ที่เข้ามาร่วมงาน มีความตั้งใจ ที่จะช่วยสร้างแนวทางที่จะให้โรงเรียนและชุมชนมีความเข้มแข็ง สามารถปรับตัว ได้อย่างเท่าทันกับความเปลี่ยนแปลงของโลกได้ ซึ่งเป็นแนวคิดที่สอดคล้อง กับนโยบายและแนวทางการขับเคลื่อนนโยบาย “เรียนดี มีความสุข” ของกระทรวงศึกษาธิการ

“ผมเชื่อว่าครูคือหัวใจสำคัญของการเปลี่ยนแปลงเรื่องนี้ และผมยึดหลักว่า จะต้องไม่เป็นน้ำเต็มแก้ว จึงเดินทางมาที่นี่เพื่อที่จะมารับฟังว่า แต่ละฝ่ายจะเสนอให้ปรับปรุงอะไร มีทรัพยากรอะไรที่กระทรวงศึกษาธิการจะช่วยโรงเรียนขนาดเล็กในแต่ละพื้นที่ได้ ผมจะไม่ใช่ผู้ที่มีบทบาทไปเปลี่ยนแปลงอะไร เพราะบทบาทการเปลี่ยนแปลงเรื่องนี้ เป็นหน้าที่ของพวกท่าน เป็นหน้าที่ของครูจากพื้นที่ต่างๆ ที่จะช่วยกันเสนอแนวทางแก้ปัญหานี้  แต่สิ่งที่ผมอยากเห็น คืออยากให้ครูมีหัวใจ ช่วยเด็กๆ ให้มีความรู้ มีคุณธรรม

สิ่งที่อยากเห็นจากการจัดงานนี้ คือ ขอให้ กสศ. สรุปประเด็นสำคัญจากการวิจัยและเวทีวันนี้ สะท้อนทั้งปัญหาและทางออกมาให้กระทรวงศึกษาธิการนำมาพิจารณาและนำไปช่วยกันทำงาน” พลตำรวจเอกเพิ่มพูนกล่าว

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา(กสศ.) กล่าวถึงประเด็นข้อเสนอนโยบาย ว่า มีข้อเสนอนโยบาย 4 ประเด็น  สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กที่เรียกว่า Stand Aloneหรือ protected school ซึ่งเป็นโรงเรียนขนาดเล็กบนเกาะ บนดอย ไม่สามารถยุบและควบรวมได้ตามมติคณะรัฐมนตรี เนื่องจากในรัศมี 6 กิโลเมตร ไม่มีโรงเรียนอื่นในประเทศมีประมาณ 1,500 แห่ง บางโรงเรียนอยู่ในพื้นที่ อุทยานแห่งชาติ /เขตป่าสงวนต้องการการดูแลสนับสนุน โรงเรียนเหล่านี้เป็นความหวังเดียวในพื้นที่นั้นที่จะมีการศึกษา  ถ้าเราสามารถสนับสนุนให้โรงเรียนเหล่านี้จัดการศึกษาต่อไปได้ ความหวังก็จะยังมีอยู่ในชุมชน  

1.เรื่องคน 

ปัญหาที่ครูไม่ครบชั้น ไม่ครบสาระวิชา เป็นปัญหาเรื้อรังเป็นปัญหาที่โรงเรียนเหล่านี้ไม่มีบุคลากรที่ยืนระยะอยู่ได้ อย่างเต็มที่ กสศ.ทำงานร่วมกับกระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงอุมศึกษาฯ พัฒนาโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น เฟ้นหาครูจากพื้นที่ ผู้ที่อยากเป็นครูของชุมชน ให้มาเรียนเป็นครู และกลับไปบรรจุในพื้นที่ ปัญหาการโยกย้ายก็จะไม่เกิดขึ้น นี่เป็นครั้งแรกที่สถาบันผลิตและพัฒนาครู 19 แห่งทั่วประเทศ ร่วมกันพัฒนาเรื่องนี้ และ หลังจากครูรัก(ษ์)ถิ่นบรรจุ สถาบันอุดมศึกษาทั้ง 19 แห่งจะติดตามเพื่อสนับสนุนครูเหล่านี้ในชุมชนต่อไปอีก 6 ปี เป็นการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในเรื่องของคน ที่ภาคอุดมศึกษาเข้ามาสนับสนุนการศึกษาขั้นพื้นฐานตรงนี้ได้เพิ่มขึ้น

ในปีการศึกษา 2567 จะมีครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นแรกจำนวน 327 คน กระจายตัวไปยังโรงเรียนพื้นที่ห่างไกลทุรกันดาร จำนวน 284 แห่ง ใน 224 ตำบล 44 จังหวัดทั่วทุกภูมิภาค ในระยะเวลา 5 ปีข้างหน้า จะสามารถผลิตครูรัก(ษ์)ถิ่นได้ 1,500 คน จากนี้กสศ. จะทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อขยายให้ครอบคลุมการผลิตครูในสาขาที่ขาดแคลนในประเทศ เช่น ครูการศึกษาพิเศษ 

2.งบประมาณ

เมื่อเราผูกทุกอย่างไปกับจำนวนเด็ก ทำให้งบประมาณที่แต่ละโรงเรียนได้รับ ไม่สอดคล้องต่อบริบทของโรงเรียนขนาดเล็ก สูตรจัดสรรงบประมาณต้องปรับเปลี่ยน ทำให้สูตรนั้นนอกจากคำนวณตามหัวหรือจำนวนเด็ก แต่ต้องมีเรื่องระยะทาง ความห่างไกล ชดเชยความทุรกันดารด้วย จะทำให้ทรัพยากรไปที่โรงเรียนสามารถเปลี่ยนแปลงได้ กระทรวงศึกษาอาจจะไม่ต้องใช้เงินเพิ่มแม้แต่บาทเดียว เพราะถ้าสูตรเปลี่ยน จะขยับเงินจากโรงเรียนขนาดใหญ่ ที่ได้เงินรายหัวเกินกว่าความจำเป็นที่ต้องมี หมุนไปสู่โรงเรียนขนาดเล็กได้  ด้วยการปรับสูตรเช่นนี้ เงินไม่ต้องเพิ่ม แต่เราจะลดความเหลื่อมล้ำในการจัดสรรทรัพยากรการศึกษาภายในระยะเวลา 1 ปีงบประมาณก็ทำได้แล้ว สูตรนี้มีตัวอย่าง กสศ. ทำงานวิจัยกับหลายหน่วยงาน เช่น กสศ.เตรียมสูตร Equity-based budgeting ร่วมกับคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สามารถสนับสนุนสูตรนี้ให้กระทรวงศึกษา และสำนักงบประมาณได้ว่า ถ้าเป็นโรงเรียนที่มีความต้องการพิเศษ โรงเรียนห่างไกลทุรกันดาร จะต้องใช้สูตรจัดสรรงบประมาณอย่างไร  

นอกจากการปรับสูตรเงินอุดหนุนรายหัวแล้ว ยังมีสูตรงบประมาณในเรื่องของเงินลงทุน กสศ.มีการทำงานวิจัยกับธนาคารโลก เรียกว่า Fundamental School Quality Level: FSQL และใช้เงินบริจาคในการอัพเกรดโรงเรียน ตอนนี้ทำแล้วที่ราชบุรี เพื่อให้โรงเรียนสามารถอัพเกรดด้วยสูตรใหม่ สูตรนี้จะมีมาตรฐานคุณภาพขั้นต่ำ โครงสร้างอาคาร บุคลากร การจัดการเรียนการนสอน ด้วยสูตรนี้ งบลงทุนด้านการศึกษา สามารถจัดสรรให้โรงเรียนสามารถมีทรัพยากรเพียงพอ ในการจัดการเรียนการสอนได้อย่างเสมอภาค และมีคุณภาพได้  มีโครงสร้างพื้นฐานภายในโรงเรียนที่ดี และมีครูที่เพียงพอต่อนักเรียน

ข้อเสนอการปฏิรูปการจัดสรรงบประมาณ ทั้งสองข้อนี้  ครอบคลุมงบประมาณส่วนใหญ่ของกระทรวงศึกษาธิการเกือบทั้งหมด กว่า 80-90%  ทั้งเรื่องของคน 60% เรื่องเงินอุดหนุนอีก 10%  อีก 10% คือเรื่องของเงินลงทุน

3.นวัตกรรมการเรียนการสอน

โรงเรียนขนาดเล็ก จะคาดหวังให้มีครูครบชั้นในระยะเวลาอันสั้นคงเป็นไปไม่ได้ยาก จำเป็นต้องมีนวตักรรมที่เรียกว่า Multi-age classroom เด็กไม่จำเป็นต้องอายุเท่ากันที่จะเรียนในชั้นเรียนเดียวกันได้ อาจจะผสมเด็กช่วงวัย 6-9 ขวบ อยู่ในห้องเรียนเดียวกัน และครูสามารถมีนวัตกรรมการสอนคละชั้น หลายประเทศที่มีภาวะทุรกันดารห่างไกล เช่น นิวซีแลนด์ใช้กระบวนการนี้มาหลายสิบปีแล้ว ทุกคณะศึกษาศาสตร์ ครุศาสตร์ ต้องสอนให้ครูสามารถสอน Multi-age classroom เป็น

นอกจากนี้ต้องมีการสนับสนุนการใช้เทคโนโลยี เข้ามาส่งเสริมให้ครู ผู้เรียนสามารถใช้การเรียนการสอน กับเทคโนโลยีปัจจุบันได้ อินเทอร์เน็ต แล็ปท็อป เชื่อมโยงโลกเราทั้งใบเข้าไปอยู่ในห้องเรียนนี้ได้ จะทำให้ห้องเรียนสามารถเป็น smart classroom ในอนาคตได้  ยังมีนวัตกรรมอีกมากมายที่จะทำตรงนี้ได้

4.การเชื่อมโยงชุมชน  

ปวงชนเพื่อการศึกษา all for education เช่นเดียวกับนโยบายรัฐมนตรีกระทรวงศึกษาธิการ  จับมือไว้แล้วไปด้วยกัน ความฝันของชุมชนคือ อยากให้ลูกหลานมีการเรียนรู้ที่ดี เป็นอนาคตของพื้นที่ ของชุมชน เราต้องชวนชุมชนให้มีส่วนร่วม จัดการศึกษาในโรงเรียนตั้งแต่วันนี้ ทำอย่างไรให้ภาคเอกชน ผู้นำท้องถิ่น ปราชญชาวบ้าน ซึ่งมีตัวอย่างที่ราชบุรีรวมถึงจังหวัดอื่นๆ

สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่ใช่ protected school ถ้าเราอยากจะเห็นผลลัพธ์ที่แตกต่างเราควรมาร่วมกันเปลี่ยนโจทย์โรงเรียนขนาดเล็กเพื่อเปลี่ยนอนาคตของโรงเรียนกลุ่มนี้ เช่น เป็นเรื่องปฏิเสธไม่ได้ ว่าคนไทยไม่ว่าช่วงวัยไหนไม่ควรหยุดพัฒนา สามารถพัฒนาได้ตลอดเวลา คนในชุมชน เด็กปฐมวัย ผู้สูงอายุ วัยแรงงาน ล้วนได้ประโยชน์จากการพัฒนาตนเองที่โรงเรียน เราอาจเปลี่ยนโรงเรียนเล็ก เป็นศูนย์เรียนรู้ตลอดชีวิต พัฒนาทักษะชีวิต ทักษะอาชีพ ทุกช่วงวัย สอดคล้องกับสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้น พ.ร.บ.ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต พ.ศ.2566 ที่ สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ กำลังมีการขยายพื้นที่การทำงาน

ถ้าเปลี่ยนได้เป็นการจัดการเรียนรู้ทุกช่วงวัย หลายหน่วยงานจะเข้ามาสนับสนุนโรงเรียนได้ ไม่ว่าจะเป็นกระทรวงแรงงาน กระทรวงการอุดมศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย จะร่วมต่อท่อให้ทรัพยากรเหล่านี้เข้ามาอยู่ที่โรงรียนได้ เพื่อให้โรงเรียนได้รับการดูแล พัฒนา เป็นพื้นที่เรียนรู้ของชุมชนได้ อย่างแท้จริงยั่งยืน ผู้ปฏิบัติหน้าที่ก็ปรับเปลี่ยนโจทย์นอกจากจัดการเรียนการสอนให้แก่เด็กแล้ว สามารถทำในภารกิจอื่นได้เช่นกัน

ผู้จัดการ กสศ.กล่าวว่า นอกเหนือจากปรับโจทย์คือการปรับระเบียบ ตนเองลงพื้นที่หลายปี ผู้นำท้องถิ่น เช่น นายก อบจ. นายกเทศบาล อยากจะจัดสรรเงินท้องถิ่น มาให้โรงเรียนแต่ติดเงื่อนไข ที่สตง.ตรวจ และจะให้คืนเงิน ผอ.หลายท่าน ก็ทำการบ้าน ต้องทำหนังสือจากผอ.รร. ถึงเลขาสพฐ. เพื่อยืนยันว่าไม่มีงบประมาณจากสพฐ. ใดใดแล้วจริงๆ ที่จะมาดูแลโรงเรียนเหล่านี้ และให้ตอบกลับมาเพื่อให้นายกเทศมนตรีใช้ในการตั้งงบประมาณ วงจรนี้หลายปีกว่าจะเสร็จ ถ้าสามารถปรับระเบียบ กติกาที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะกระทรวงแรงงาน กระทรวงการอุดมศึกษา กระทรวงมหาดไทย สามารถจัดสรรงบประมาณสนับสนุนตรงนี้มาที่โรงเรียนได้ จะมีทรัพยากรอีกมากมาย มาที่สถานศึกษาขนาดเล็กได้ในอนาคต

ทั้งหมดคือข้อเสนอของกสศ. กลั่นจากหน่วยงานทั้งระดับพื้นที่และรดับประทศ และระดับนานาชาติ เพื่อสนับสนุนให้อนาคตของโรงเรียนขนาดเล็ก ไม่ว่าจะเป็น protected school  หรือ non protected school สามารถที่จะมีความยั่งยืนและเป็นของชุมชนอย่างแท้จริง

นายเทวินฏฐ์ อัครศิลาชัย ผู้ประสานงานโครงการส่งเสริมการมีส่วนร่วมภาคประชาสังคมเพื่อพัฒนาคุณภาพ (Access School) กล่าวว่า การทำงานที่ผ่านมา ทำให้เห็นว่า ชุมชนบางแห่งสามารถนำปัญหาที่เกิดขึ้นมาเปลี่ยนเป็นโอกาสในการสร้างองค์ความรู้ ที่นำไปใช้กับชุมชนได้จริง และพิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าการจัดการศึกษา เป็นเรื่องของทุกคน เป็นเรื่องของทุกภาคส่วน และเปิดโอกาสให้ภาคเอกชน เข้ามาสนับสนุนโรงเรียนขนาดเล็กให้อยู่ได้

“จากการทำงาน เพื่อดูแลโรงเรียนขนาดเล็ก ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาพบว่า สิ่งที่เป็นยาขมมากสำหรับ การแก้ปัญหาโรงเรียนขนาดเล็ก คือเรื่องของการ จัดสรรงบประมาณรายหัว เราเคยเสนอว่า เป็นไปได้หรือไม่ที่จะเปลี่ยนจาก จัดสรรงบประมาณรายหัว เป็นการจัดสรรงบประมาณเชิงพื้นที่ และควรจะปลดล็อคระเบียบ บางอย่าง เช่นเรื่องครูฝึกสอน ซึ่งพบว่าโรงเรียนขนาดเล็ก ซึ่งมีครูสอนคละชั้น คละวิชา ไม่สามารถรับครูฝึกสอนที่ไม่มีครูพี่เลี้ยงเด็ก หรือครูที่มีวิชาเอกไม่ตรงกันมาช่วยสอนได้  รวมถึงปัญหาโรงเรียนขนาดเล็กหลายแห่ง ที่อยากถ่ายโอนไปให้กับท้องถิ่น แต่ก็ติดกับระเบียบที่ทำให้ดำเนินการได้ยาก”

ดร.ศุภโชค ปิยะสันต์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย และที่ปรึกษาเครือข่ายชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร กล่าวว่า หัวใจสำคัญของการดูแลโรงเรียนขนาดเล็ก คือการทำให้โรงเรียนกับชุมชนเป็นเรื่องเดียวกัน มุมมองของการศึกษาในอนาคต คือเรื่องของการเรียนรู้ตลอดชีวิต การจัดการโรงเรียนขนาดเล็ก จึงต้องมองมากกว่าเรื่องของตัวเด็กนักเรียน โรงเรียนอาจจะต้องมีบทบาทในการเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในการพัฒนาชุมชน ชุมชนสร้างโรงเรียนโรงเรียนก็ต้องสร้างชุมชน หากเปลี่ยนความคิดได้ว่าการมีโรงเรียนขนาดเล็กไม่ใช่เรื่องเลวร้าย ไม่ใช่เรื่องการลดคุณภาพการศึกษา แต่เป็นเครื่องมือของรัฐที่จะใช้เจ้าหน้าที่ของรัฐในพื้นที่เพื่อพัฒนาชุมชน หากเราทำโรงเรียนขนาดเล็ก ให้เป็นโรงเรียนที่มีคุณภาพของชุมชน สิ่งที่ทำก็จะกลายเป็นโอกาสหนึ่งของการพัฒนาประเทศ

โรงเรียนขนาดเล็กจะกลายเป็นเครื่องมือหนึ่ง ที่จะช่วยให้ชุมชนเติบโต รัฐมีเครื่องมือหนึ่ง ก็คือองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น ซึ่งใกล้ชิดกับประชาชนมากที่สุด มีผู้แทนของประชาชนเข้าไปทำงานและมีงบประมาณ ในการจัดการปัญหาพัฒนาพื้นที่ หากเปิดโอกาสด้วยการปลดล็อค หรือกฎระเบียบบางอย่าง ให้หน่วยงานนี้เข้ามามีบทบาทในการพัฒนาโรงเรียน

“ปัจจุบันนี้ อบต. ติดระเบียบบางอย่างที่ ทำให้ไม่สามารถช่วยเหลือโรงเรียนขนาดเล็กได้ แม้จะเห็นว่าโรงเรียนถูกพายุพัดหลังคา หายไปต่อหน้าต่อตาก็ไม่สามารถซื้อกระเบื้องมาเปลี่ยนให้โรงเรียนได้ เพราะติดอยู่กับระเบียบที่ว่า คนละหน่วยงานกันไม่สามารถช่วยเหลือกันได้  ควรจะหาวิธีปลดล็อคกฎระเบียบให้ท้องถิ่นเข้ามาช่วยเหลือโรงเรียนขนาดเล็กได้ จะทำให้ชุมชนอีกหลายแห่งอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุข” ดร.ศุภโชคกล่าว

The post กสศ. ActionAid และเครือข่ายโรงเรียนเล็กทั่วประเทศ ยื่นข้อเสนอ เปลี่ยนสูตรจัดสรรงบ ลดเหลื่อมล้ำ first appeared on กสศ..

วงเสวนาเริ่มต้นจาก ดร.อารี อิ่มสมบัติ นักวิชาการอาวุโส สำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. ที่ชี้ให้เห็นว่า ปัญหาความเหลื่อมล้ำส่วนหนึ่งเกิดจากการจัดสรรงบประมาณที่ไม่เป็นธรรมต่อโรงเรียนที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล เนื่องจากรัฐใช้วิธีเหมาจ่ายแบบรายหัว กล่าวคือ โรงเรียนขนาดใหญ่ที่มีเด็กจำนวนมากจะได้รับงบโดยรวมเป็นจำนวนมาก แต่หากเป็นโรงเรียนขนาดเล็กที่มีจำนวนเด็กไม่เกิน 120 คน ก็จะได้รับงบประมาณที่ลดหลั่นลงไปตามสัดส่วนนักเรียน รวมถึงอุปกรณ์การเรียนและสาธารณูปโภคต่าง ๆ ก็ย่อมน้อยลงไปด้วยเช่นกัน 

ดร.อารี ยกข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ณ วันที่ 10 มิถุนายน 2564 พบว่า ประเทศไทยมีโรงเรียนสังกัด สพฐ. 29,117 แห่งทั่วประเทศ เป็นโรงเรียนขนาดเล็กที่มีนักเรียนไม่เกิน 120 คน จำนวน 14,660 แห่ง หรือคิดเป็น 50.35 เปอร์เซ็นต์ และมีนักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็กเหล่านี้มากถึง 963,432 คน จากนักเรียนทั้งประเทศ 6.5 ล้านคน

“โจทย์สำคัญอยู่ที่ว่า ทำอย่างไรให้โรงเรียนขนาดเล็กเหล่านี้ที่ได้รับทรัพยากรน้อยกว่า แต่มีคุณภาพเท่าเทียมกัน ถ้าประเทศไทยสามารถปรับปรุงพัฒนาเรื่องการจัดสรรงบประมาณได้อย่างมีประสิทธิภาพ ย่อมจะส่งผลดีต่อเด็กนักเรียนทั้ง 963,432 คนด้วย”

ดร.อารี ชี้ด้วยว่า ในจำนวนเด็กนักเรียน 963,432 คน ส่วนใหญ่เป็นนักเรียนระดับประถมศึกษา 696,721 คน (73.5 เปอร์เซ็นต์) รองลงมาเป็นเด็กปฐมวัย 215,182 คน (22.7 เปอร์เซ็นต์) นั่นหมายความว่า ถ้ารัฐลงทุนในโรงเรียนขนาดเล็กมากขึ้นจะทำให้เด็กกลุ่มนี้ได้รับการพัฒนามากยิ่งขึ้น ช่วยให้เด็กมีพื้นฐานการเรียนที่ดีขึ้น ทั้งการอ่านออกเขียนได้ นำไปสู่การเรียนรู้ในระดับที่สูงขึ้นต่อไปได้ 

จากการสำรวจของธนาคารโลก (World Bank) ปี 2563 ระบุว่า นอกจากโรงเรียนขนาดเล็กโดยทั่วไปแล้ว ยังมีโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล (protected schools) จำนวนประมาณ 1,155 แห่ง ที่อยู่ในภาวะน่าเป็นห่วง เนื่องจากโรงเรียนเหล่านี้ได้รับการสนับสนุนด้านทรัพยากรที่ไม่สอดคล้องกับความต้องการของพื้นที่ อีกทั้งประสบปัญหาขาดแคลนครู ทำให้การเรียนรู้ของเด็กขาดความต่อเนื่อง

นายชัยศักดิ์ ภูมูล ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านกองม่องทะ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี กล่าวถึงความเหลื่อมล้ำด้านอัตรากำลัง ซึ่งโรงเรียนขนาดเล็กไม่เพียงขาดแคลนกำลังครู แต่ยังขาดเจ้าหน้าที่ฝ่ายธุรการและนักการภารโรงที่จะช่วยแบ่งเบาภารกิจของครูได้

ปัจจุบันโรงเรียนบ้านกองม่องทะได้รับงบประมาณไม่มากนัก จึงต้องอาศัยการแก้ปัญหาด้วยตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นการทอดผ้าป่า หรือระดมทรัพยากรด้วยวิธีการหลากหลายรูปแบบ แต่ก็ทำได้เพียงครั้งคราวและไม่ยั่งยืน ฉะนั้นฝ่ายที่กำหนดนโยบายต้องให้ความสำคัญกับการจัดสรรงบประมาณและแก้ปัญหาให้เป็นรูปธรรม

“เมื่อขาดตำแหน่งธุรการก็ต้องใช้ครูมาทำหน้าที่แทน เราเห็นภาพของผู้บริหารหรือครูที่ต้องทำงานไม่ตรงกับหน้าที่จนเป็นเรื่องปกติ หลายครั้งก็ต้องระดมความร่วมมือจากชุมชนเพื่อแก้ปัญหากันเอง ฉะนั้นจึงอยากส่งเสียงสะท้อนว่า เราต้องมองว่าการศึกษาเป็นเรื่องการพัฒนาคุณภาพคน คุณภาพสังคม ไม่ใช่มองแค่เรื่องการลงทุนและความคุ้มค่าทางตัวเลขเศรษฐกิจ”

ดร.ชัยนนท์ นิลพัฒน์ ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาญจนบุรี เขต 3 อธิบายว่า นโยบายด้านการศึกษาที่จัดสรรงบประมาณโดยไม่คำนึงถึงความแตกต่างเฉพาะพื้นที่ เช่น การเบิกจ่ายค่าเดินทางแบบคิดตามกิโลเมตร บางโรงเรียนอยู่บนภูเขา แม้เดินทางด้วยระยะทางเท่ากัน แต่ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริงไม่เท่ากัน หรือกรณีเกิดภัยพิบัติขึ้นในโรงเรียน เขตพื้นที่การศึกษาจะได้รับงบประมาณพร้อมกันและเท่ากันทั่งประเทศ ก็ไม่สามารถช่วยเหลือค่าใช้จ่ายได้ทันเหตุการณ์ และไม่ครอบคลุมความเสียหายที่เกิดขึ้นด้วย

นายประยูร สุธาบูรณ์ ประธานโครงการเตรียมความพร้อมพัฒนาโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล เพื่อผลิตครูรุ่นใหม่ ภาคกลาง/ตะวันออก/ตะวันตก กล่าวว่า จากที่ได้สัมผัสโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกลจะพบว่าทุกโรงเรียนอยู่ในสภาพคล้ายกัน คืออาคารสถานที่ไม่มีความพร้อม ต้องปรับปรุงซ่อมแซมตามงบประมาณเท่าที่มี ฉะนั้นหากจะทำให้การศึกษามีคุณภาพก็ต้องมีการจัดสรรงบประมาณที่เหมาะสม

“โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นของ กสศ. เป็นความพยายามหนึ่งในการแก้ไขปัญหาครูขาดแคลนของโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล โรงเรียนเหล่านี้มีปัญหาเรื่องอัตรากำลังมาตลอด บางแห่งไม่มีผู้บริหารมายาวนาน ด้วยเหตุนี้เมื่อเปิดภาคเรียนแต่ละครั้งจึงต้องแก้ปัญหากันเองเฉพาะหน้า เพื่อให้การเรียนการสอนดำเนินไปได้ แต่อย่างไรก็ไม่ได้ทำให้เกิดความยั่งยืน” 

นายดนัยวัฒน์ มณี ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านปางมะหัน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย กล่าวว่า โรงเรียนขนาดเล็กโดยทั่วไปจะประสบปัญหาเช่นเดียวกัน โดยเฉพาะเรื่องงบประมาณไม่เพียงพอ จึงอยากเสนอว่าควรมีการเปลี่ยนรูปแบบการจัดสรรงบประมาณใหม่ โดยพิจารณาตามบริบทพื้นที่ ตามสภาพความเป็นจริง เพื่อตอบโจทย์ความเหลื่อมล้ำ

ดร.ศุภโชค ปิยะสันต์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ที่ปรึกษาเครือข่ายชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร กล่าวว่า สิ่งที่น่ากังวลคือโรงเรียนขนาดเล็กยังมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น ขณะที่รูปแบบการจัดสรรงบประมาณกลับไม่มีความเปลี่ยนแปลง ซึ่งระบบปัจจุบันคือการพิจารณารายหัว ทั้งที่จริงแล้วขนาดของปัญหาในแต่ละโรงเรียนนั้นต่างกัน โดยโรงเรียนขนาดเล็กจะมีเด็กนักเรียนยากจนมากกว่า โอกาสในการระดมทรัพยากรมีน้อยกว่า หากรัฐยังใช้วิธีจัดสรรงบประมาณแบบเท่ากัน จะยิ่งทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำมากขึ้น 

“รัฐไม่ควรจัดสรรงบประมาณแบบเดียวทั้งประเทศ ตรงไหนปัญหาเยอะ ตรงไหนมีเด็กยากจนมาก ตรงไหนที่มีปัญหาในการบริหารจัดการ อาจจะต้องหาวิธีคิดใหม่ ก็อยากจะฝากไปยังผู้เกี่ยวข้องและรัฐบาลชุดใหม่ที่กำลังจะเกิดขึ้นด้วยครับว่าจะมีวิธีคิดแบบไหนที่จะช่วยแก้ไขปัญหานี้ได้”

The post กสศ. และภาคีเครือข่าย ‘ผ่างบการศึกษาไทย’ ฉายภาพความเหลื่อมล้ำ ‘เท่ากันแต่ไม่เท่าเทียม’ first appeared on กสศ..

โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น จึงเกิดขึ้นภายใต้เป้าหมายและผลลัพธ์ที่ต้องการสร้างโอกาสสำหรับนักเรียนในพื้นที่ห่างไกล ให้ได้เข้าถึงการศึกษาและพัฒนาศักยภาพเพื่อกลับมาเป็นครูรุ่นใหม่และมีองค์ความรู้เฉพาะในการพัฒนาคุณภาพโรงเรียนตามบริบทของชุมชน การเพิ่มการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพของเด็กในพื้นที่ห่างไกล จะช่วยแก้ไขปัญหาการขาดแคลนครูของโรงเรียนที่ตั้งอยู่ในชนบทห่างไกล ทั้งยังมีบทบาทของการเป็นครูนักพัฒนาชุมชนเพื่อเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง ให้แก่ชุมชนที่เป็นภูมิลำเนาของตนเอง

“ครูรัก(ษ์)ถิ่น เป็นโครงการที่มุ่งแก้ปัญหาคุณครูโยกย้ายในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล เราประสบปัญหาว่าโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล อัตราการโยกย้ายสูงเพราะไม่ใช่คนพื้นถิ่น กสศ. เองก็มองว่า วิธีลดความเหลื่อมล้ำที่ดี คือการทำให้คนในพื้นถิ่นซึ่งโอกาสในการเรียนต่อต่ำอยู่แล้ว ได้มาเรียนเพื่อเป็นครูและกลับไปพัฒนาบ้านเกิดของตัวเองได้ ทำให้ได้แต้มต่ออีกหลายต่อ ครูรัก(ษ์)ถิ่น จึงเกิดขึ้นจากเป้าหมายในการเพิ่มโอกาสให้คนพื้นถิ่นได้มาเรียนครู เท่าที่ดำเนินการมาระยะหนึ่ง เราพบว่าเด็กกลุ่มนี้ก็สามารถเรียนรู้ได้ดี สามารถดำรงชีวิตในมหาวิทยาลัย และหากดูจากคุณลักษณะของนักศึกษาครูชุดแรก หรือรุ่นที่ 1 เท่าที่ติดตามดูอย่างต่อเนื่องก็ถือว่า พวกเขาเป็นกลุ่มนักศึกษาที่น่าสนใจ”

ดร.ศุภโชค ปิยะสันต์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย และคณะอนุกรรมการกำกับทิศทางโครงการทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น อธิบายถึงจุดเริ่มต้นและจุดประสงค์ของโครงการไว้ในงานประชุมวิชาการ ‘Education Journey 50 ปี การศึกษาไทย’ วงเสวนาหัวข้อ ‘ถอดบทเรียนงานพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนจากโมเดลกระบวนการเรียนรู้ที่หลากหลาย’ เมื่อวันที่ 13 ส.ค. ที่ผ่านมา

ดร.ศุภโชค เล่าต่อไปว่า พอผลิตครูเพื่อกลับไปพัฒนาท้องถิ่นของตัวเองแล้ว เลยเกิดโครงการพัฒนาโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลด้วย เพื่อไปเตรียมโรงเรียนสำหรับน้อง ๆ ที่จบครูให้กลับไปทำงานที่โรงเรียนปลายทางอย่างมีคุณภาพ เพราะวัฒนธรรมการทำงานบางอย่างของโรงเรียนที่ยังไม่เปลี่ยนแปลงอาจทำให้มีแรงเสียดทานบางอย่าง หรืออาจมีอุปสรรคเฉพาะของการเป็นโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล ดังนั้น จึงจะมีทีมจากโครงการเข้าไปช่วยปรับกระบวนการทางความคิดของคุณครูในโรงเรียนปลายทางเข้าร่วมโครงการกับเรา เพื่อปรับวัฒนธรรมของโรงเรียน และหาจุดเชื่อมโยงสำคัญในการปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมการทำงาน และกระตุ้นให้โรงเรียนเกิดการพัฒนาตนเอง

“กระบวนการทำงานที่สำคัญของโครงการนี้คือ เราจะสร้างทีมขึ้นมาอีกทีมหนึ่ง ผมเรียกว่า ทีมหนุนเสริม เป็นกลุ่มที่ใช้กลุ่มพลังเดิม ต้นทุนเดิมที่มีอยู่ ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มนักศึกษาในโครงการคุรุทายาท หรือกลุ่มชมรมนักจัดการศึกษาในพื้นที่สูง จุดเด่นประการหนึ่งของโครงการเหล่านี้ก็คือ การหมุนโรงเรียน วิธีนี้เป็นการหมุนในแนวระนาบด้วยตัวโรงเรียนเอง และด้วยเพื่อน ๆ ที่อยู่ใกล้ ๆ กันเอง”

นอกจากนี้ เรายังได้บทเรียนสำคัญจากการที่ กสศ. ทำโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง (Teacher and School Quality Program : TSQP) นั่นคือ การต้องมีเป้าหมายของโรงเรียนที่ชัดเจน เราจะมีการวางโครงสร้างให้โรงเรียนทำระบบฐานข้อมูลหรือ  Q – Info ที่ กสศ.พัฒนาขึ้น ซึ่งจะให้เห็นข้อมูลร่วมกัน เพื่อติดตามปัญหาหรือพัฒนาไปในทิศทางเดียวกันได้ นอกจากนี้ จะต้องมีการสร้างชุมชนการเรียนรู้เกิดขึ้น หรือที่เรียกว่า กระบวนการ PLC ในการให้ทุกฝ่ายมาพูดคุยกันและออกแบบการศึกษาไปพร้อมกันเพื่อทำให้โรงเรียนเข้มแข็งอย่างมีทิศทาง

“กระบวนการ PLC ที่มีประสิทธิภาพจะทำให้เห็นความเปลี่ยนแปลงในโรงเรียนชัดเจน บางโรงเรียนอาจจะมี PLC ที่ให้ความสำคัญกับเรื่องอุบัติเหตุในโรงเรียน หรือบางโรงเรียนอาจเป็นเรื่องโรงเรียนสกปรกบ้าง บางโรงเรียนอาจคุยกันเรื่องระเบียบวินัยเด็ก แต่ PLC ที่เราให้ความสำคัญจริง ๆ เป็นเรื่องของการเรียนรู้ อันนี้เป็นเรื่องหนึ่งที่เราค้นพบว่า เราจะต้องผลักดันโรงเรียนให้คุยเรื่องนี้มากขึ้น

“แต่เวลาผมจะต้องเข้าไปเตรียมโรงเรียนให้พร้อม เราเลือกทำทั้งหมดไม่ได้ เพราะโรงเรียนขนาดเล็กจะมีข้อจำกัด ทั้งเรื่องคนไม่เว้นแม้แต่ผู้บริหาร เพราะเราค้นพบว่าโรงเรียนเหล่านี้ อายุการทำงานในพื้นที่จริง ๆ มีไม่ถึง 5 ปี ผู้บริหารส่วนใหญ่อยู่กันแค่ปีสองปีเท่านั้น บางคนเพิ่งขึ้นเป็นผู้บริหารใหม่แล้วถูกให้ต้องไปอยู่ที่นั่นยังไม่มีประสบการณ์ใด ๆ สวนทางกับปัญหามากมาย อันนี้คือประเด็นปัญหาหนึ่ง”

ดร.ศุภโชค ปิยะสันต์ เล่าต่อว่า ผลลัพธ์จากการทำงานในพื้นที่ เมื่อดูจากข้อมูลการศึกษากลุ่มโรงเรียนในภาคเหนือ เรื่องของผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน RT หรือผลการประเมินความสามารถในการอ่าน เดิมเราพบว่าเด็กโรงเรียนกลุ่มนี้ต่ำมาก แต่ 3 ปีผ่านไปเมื่อมีโครงการเหล่านี้เข้าไป สิ่งที่เปลี่ยนแปลงคือ NT หรือ ผลการทดสอบความสามารถพื้นฐานของผู้เรียนระดับชาติสูงขึ้นหลายโรงเรียน หมายความว่า พลังเดิมที่มีอยู่ในโรงเรียน สามารถเปลี่ยนแปลงเด็กให้ NT สูงขึ้นได้ภายใน 3 ปี

ในช่วงท้าย ดร.ศุภโชค ปิยะสันต์ ได้ให้ข้อสรุปแนวทางการพัฒนาโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล ภายใต้โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น เพื่อให้ประสบความสำเร็จ ว่า ประการแรก คือการใช้กระบวนการ PLC เป็นคานงัดสำคัญในการขับเคลื่อนและสร้างวัฒนธรรมคุณภาพของโรงเรียน โดยเชื่อมโยงกับหลักเกณฑ์การประเมินเพื่อความก้าวหน้าในวิชาชีพ

ประการที่สอง การหนุนเสริมและสนับสนุนทรัพยากรเพื่อลดภาระงานธุรการของครู ต้องมีสื่อการเรียนรู้ในรูปแบบต่าง ๆ มีแหล่งความรู้และองค์ความรู้ที่จำเป็นในการจัดการเรียนรู้สำคัญให้แก่ครู โดยเน้นเป้าหมายการเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นที่ห้องเรียน

ประการสุดท้าย ผู้บริหารเป็นตัวแปรสำคัญของการสร้างการเปลี่ยนแปลง จึงต้องเร่งพัฒนาทักษะที่จำเป็น เพื่อให้มีเป้าหมายชัดเจน ใช้ฐานข้อมูลได้ และทำงานเป็นเครือข่าย มีเจตคติที่ดีไม่ว่าความทุ่มเท มีอุดมการณ์ และมีความเป็นนักพัฒนา รวมถึงต้องมีการสนับสนุนองค์ความรู้ที่จำเป็นในการพัฒนาโรงเรียนแก่ผู้บริหารโรงเรียน

The post ‘ครูรัก(ษ์)ถิ่น’ เติมบุคลากรตรงโจทย์ เสริมแกร่งด้วยคุณภาพ เพื่อโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล first appeared on กสศ..

กสศ. วุฒิสภา ทีดีอาร์ไอ และภาคี ระดมสมองรับเปิดเทอมใหม่ เสนอแนวทางจัดการศึกษากลับด้าน ให้อิสระโรงเรียนจัดการตามบริบทพื้นที่ แนะลดความเสี่ยงเร่งฉีดวัคซีนครูก่อนเปิดเทอม พร้อมใช้ “ฐานข้อมูล” ออกแบบมาตรการลดความเหลื่อมล้ำตรงจุด ชู อสม.การศึกษาตัวช่วยครูนำการศึกษาไปให้ถึงเด็ก

17 พฤษภาคม 2564 – กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จับมือภาคีพันธมิตร วุฒิสภา TDRI The Reporters และ The Active Thai PBS จัดเสวนาออนไลน์ในหัวข้อ “เปิดเทอมใหม่ที่ไม่เหมือนเดิม : สอนอย่างไร เรียนแค่ไหน เมื่อออนไลน์ไปไม่ถึง” ในวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2564 โดยมีผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการในแวดวงการศึกษาที่เกี่ยวข้องเพื่อร่วมพูดคุยกันถึงประเด็นการศึกษาแบบ New Normal ในภาวะวิกฤตโควิด-19 เพื่อร่วมกันแบ่งปันการทำงานในการศึกษาปัญหาและหาทางออกให้กับเด็กยากจน เด็กยากจนพิเศษ ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลและไม่สามารถเข้าถึงสัญญาณอินเทอร์เน็ตได้ พร้อมตัวแทนคุณครูและผู้บริหารสถานศึกษาในพื้นที่ห่างไกล ซึ่งได้มาร่วมแบ่งปันนวัตกรรมการจัดการเรียนการสอนในยุคโควิด-19 ที่ใช้ได้ผลสำเร็จจากประสบการณ์จริง

นายตวง อันทะไชย ประธานกรรมาธิการการศึกษา วุฒิสภา กล่าวว่า ทาง กมธ.ได้ลงไปทำวิจัยผลกระทบจากโควิด-19 ต่อการศึกษา พบว่าในรอบที่ 3 สาหัสมาก หนึ่งในข้อเสนอคือ ควรให้เกิดการจัดการศึกษาได้ตามสภาพจริง บางพื้นที่วิกฤต แต่บางพื้นที่ไม่มีผู้ติดเชื้อ จึงควรให้พื้นที่ที่ไม่มีโควิด-19 ระบาด จัดการเรียนได้เต็มหลักสูตรเต็มเวลา โดยยึดหลักควบคุมโรคระบาด ตามมาตรการวัดไข้ รักษาระยะห่าง ใช้เจลล้างมือ และต้องทำงานร่วมกันระหว่าง 3 ฝ่าย คือ 1. กระทรวงมหาดไทย 2. กระทรวงสาธารณสุข และ 3. กระทรวงศึกษาธิการ นอกจากนี้ การจัดการศึกษาในพื้นที่บนเขา เกาะ ชนบท มีเทคนิคจัดการศึกษาที่แตกต่างกัน ควรนำวิธีเหล่านั้นมาถอดบทเรียนเพื่อจัดการเรียนการสอน อีกทั้งที่ผ่านมาพบว่าการบริหารจัดการการศึกษาที่สั่งการจากฝั่งกระทรวงศึกษาธิการไม่ประสบความสำเร็จ วันนี้สถานศึกษาควรจะเป็นคนกำหนดรูปแบบการเรียนการสอนและส่งขึ้นมาให้กระทรวงศึกษาธิการ เพื่อจะได้เห็นความแตกต่างหลากหลาย ไม่ต้องเหมือนกัน โดยกระทรวงศึกษาธิการจะมีหน้าที่สนับสนุนงบประมาณและมาตรการช่วยเหลือ

นายตวงกล่าวด้วยว่า สิ่งสำคัญควรมีนวัตกรรมการเรียนการสอนที่นำมาถอดเป็นบทเรียนชุดความรู้ ที่เกิดการมีส่วนร่วมจากกระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อในอนาคตไม่ว่าจะเกิดวิกฤตรอบที่ 4 รอบที่ 5 ก็สามารถรับมือได้ โดยเชื่อมโยงทั้งพื้นที่ สถานศึกษา อสม. ว่าจะต้องจัดการศึกษาอย่างไร อีกทั้งบทเรียนที่ผ่านมาการเรียนการสอนออนไลน์ หรือ DLTV มีปัญหาอะไรบ้างนั้น ยังมีอุปสรรค ทักษะบางอย่างเรียนออนไลน์ไม่ได้ เช่น ดนตรี กีฬา ศิลปะ ต้องเป็นแอคทีฟเลิร์นนิ่ง ไปจนถึงมีกระบวนการพัฒนาผู้เรียน พัฒนาอารมณ์ สติปัญญา อีกทั้งหลังโควิด-19 อาจจะเป็นการสิ้นสุดของโรงเรียนขนาดเล็ก ขนาดกลาง ขนาดใหญ่ กลายเป็นโรงเรียขนาดพอดี เพื่อสามารถควบคุมดูแล รักษาระยะห่างในชั้นเรียนได้ ทำให้ผู้เรียนไม่ต้องหยุดเรียน ไม่ลืมบทเรียน ไม่ต้องหลุดจากระบบการศึกษา

“ที่สำคัญคือ บทบาทของกระทรวงศึกษาธิการต้องปรับใหม่ ต้องไม่ใช้การสั่งการ แต่ใช้การสร้างแรงจูงใจบุคลากรทางการศึกษา และอำนวยความสะดวกทั้งเรื่องหน้ากากอนามัย เจลล้างมือ ที่มีข้อเสนอไปถึงรัฐบาลว่า ควรมีการจัดสรรงบพิเศษ ไม่ใช่ให้โรงเรียนไปหักจากงบเดิมที่ใช้ไม่พออยู่แล้ว อีกทั้งควรมีกระบวนการให้โรงเรียนที่พร้อมเปิดเรียนได้ โดยมีความเป็นเอกภาพทางนโยบาย แต่หลากหลายทางปฏิบัติ โรงเรียนไหนพร้อมก็เปิดก่อนได้เลย ไม่ต้องรอพื้นที่อื่น และควรจะได้นำแนวคิดที่ผ่านมาไปต่อยอดนวัตกรรมจัดการศึกษาต่อไป” นายตวงกล่าว

แนะใช้ “ฐานข้อมูล” ออกแบบมาตรการลดความเหลื่อมล้ำ

ดร.ไกรยส ภัทราวาท รองผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ในช่วงที่กำลังจะเปิดเทอม ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษามีแนวโน้มรุนแรงขึ้น การทำงานบนฐานข้อมูลรายบุคคล รายโรงเรียน และรายพื้นที่ ด้วยข้อมูลที่เป็นปัจจุบันมีความจำเป็นอย่างยิ่ง ที่ช่วยให้มองเห็นสถานการณ์หน้างานจริง สามารถออกแบบมาตราการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาได้ตรงจุด สอดคล้องกับความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย

ข้อมูลในระบบสารสนเทศเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ iSEE ช่วยทำให้เห็นภาพจริงในปัจจุบันของเด็กยากจนด้อยโอกาสที่ครัวเรือนมีรายได้น้อยที่สุด 20 เปอร์เซ็นต์ล่างของประเทศ ซึ่งจากการวิเคราะห์ข้อมูลของ กสศ. พบว่า ประชากรผู้มีรายได้น้อยเหล่านี้อาศัยอยู่ในพื้นที่ซึ่งมีบริบทความยากลำบากที่หลากหลาย ซึ่งจำเป็นที่รัฐต้องมีมาตรการที่หลากหลายและสอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงในพื้นที่ เพื่อให้การแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในภาวะวิกฤตโควิด-19 ในช่วงเปิดเทอมนี้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงได้อย่างแท้จริง ตัวอย่างเช่น ปัจจุบันมีสถานศึกษามากถึง 510 แห่ง ที่มีนักเรียนยากจนพิเศษทั้งโรงเรียน โดยจังหวัดที่มีสัดส่วนนักเรียนยากจนพิเศษมากที่สุด 5 อันดับแรก ได้แก่ แม่ฮ่องสอน นราธิวาส ปัตตานี ยะลา และตาก นอกจากนั้นข้อมูลระบบ iSEE ยังชี้ให้เห็นว่า ปัจจุบันยังมีสถานศึกษาที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล (Stand Alone) มากกว่า 1,200 แห่งทั่วประเทศ ที่ยังต้องการการพัฒนาและการลงทุนในโครงสร้างพื้นที่หลายด้าน เพื่อให้มีความพร้อมในการจัดการเรียนการสอนในปีการศึกษา 2564 นี้ ตัวอย่างเช่น จังหวัดที่มีสถานศึกษาขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกลซึ่งยังไม่มีไฟฟ้าใช้มากที่สุด ได้แก่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง และแพร่ ส่วนจังหวัดที่ยังมีสถานศึกษาที่ยังไม่มีอินเทอร์เน็ตใช้จำนวน 255 แห่ง กระจายตัวอยู่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ขอนแก่น และร้อยเอ็ด มากที่สุด เป็นต้น

ดร.ไกรยสกล่าวว่า ปีการศึกษา 2563 ยังมีพื้นที่กว่า 78 ตำบล ที่ไม่มีโรงเรียนอยู่ในตำบลแล้ว ทั้งที่ในท้องถิ่นเหล่านี้ยังมีเด็กวัยเรียน 4,580 คน ที่ต้องข้ามตำบลไปเรียน และบางคนที่ยังอยู่นอกระบบการศึกษา ซึ่งปัจจุบันยังมีเด็กวัยการศึกษาภาคบังคับ (6 – 14 ปี) มากกว่า 400,000 คน ที่ยังไม่มีข้อมูลอยู่ในระบบการศึกษา นอกจากนั้น จากการสำรวจสภาพความพร้อมเรียนรู้ที่บ้านในช่วงสถานการณ์โควิด-19 ระลอกใหม่ในปี 2564 พบความแตกต่างระหว่างนักเรียนในครอบครัวฐานะดี ร้อยละ 20 อันดับแรก สามารถเข้าถึงโทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต สมาร์ทโฟน ในพื้นที่เรียนรู้แบบส่วนตัวมากถึงร้อยละ 90 ในขณะที่นักเรียนในครอบครัวยากลำบากที่สุดร้อยละ 20 ลำดับล่าง โอกาสเข้าถึงการเรียนรู้ผ่านเทคโนโลยีมีเพียงร้อยละ 10   

บทเรียนจากการทำงานของ กสศ. ตลอด 3 ปีที่ผ่านมาพบว่า ข้อมูลถือเป็นเครื่องมือในการทำงานเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาที่มีศักยภาพสูง การมีข้อมูลช่วยให้เรามองเห็นสถานการณ์จริงในพื้นที่ ได้ยินเสียงจากในพื้นที่ และทำให้ช่วยเหลือได้ตรงจุด อีกทั้งการมีข้อมูลยังสามารถแชร์ข้อมูลเหล่านี้ไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำการศึกษาไปสู่ตัวผู้เรียน และสุดท้ายการมีข้อมูลจะเชื่อมโยงไปสู่นโยบายที่มาจากปัญหาหน้างานจริง จากคนทำงานจริง ซึ่งไม่ใช่แค่การทำงานในช่วงเปิดเทอมปีนี้เท่านั้น แต่ยังรวมถึงปีต่อๆ ไป โดยการทำงานบนฐานข้อมูลที่มีคุณภาพสูงจากหน้างานจริงจะเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เรามีการศึกษาที่เสมอภาคได้ในอนาคต” ดร.ไกรยสกล่าว

สแกนพื้นที่ทำความเข้าใจปัญหาออนไลน์และการศึกษาที่เข้าไม่ถึงเด็ก

นายพงศ์ทัศ วนิชานันท์ นักวิจัยด้านการศึกษา สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) กล่าวว่า สำหรับสาเหตุที่ทำให้การจัดการศึกษามีความเหลื่อมล้ำ เข้าไม่ถึงเด็กบางกลุ่ม ในช่วงการระบาดของโควิด-19 ส่วนหนึ่งคือ “เวลา” เนื่องจากโรงเรียนเปิดเรียนไม่ได้ตามกำหนด การจัดการเรียนการสอนทำตามปกติไม่ได้ ยิ่งตอกย้ำให้บางโรงเรียนที่ไม่มีความพร้อมในการจัดการศึกษาต้องลดเวลาเรียนลง เด็กจึงเข้าถึงหลักสูตรได้ไม่ครบถ้วน ค่าเฉลี่ยของปีการศึกษาที่ผ่านมา โรงเรียนส่วนใหญ่ต้องลดเวลาเรียนจาก 200 วัน เหลือราว 180 วัน หายไปประมาณ 10 เปอร์เซ็นต์ และจากบทเรียนในการจัดการศึกษาแบบ 4อ. คือ ออนไลน์ ออนแอร์ สอนผ่าน DLTV ออนแฮนด์ ให้ครูเดินทางไปแจกใบงานในพื้นที่ และออนไซต์ คือให้เด็กสลับวันเข้ามาเรียนเป็นกลุ่มเล็กๆ พบว่ายังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะเด็กที่ไม่มีความพร้อมจะรับผลกระทบมากที่สุด นั่นทำให้เห็นว่า หากแก้ปัญหาเพียงเฉพาะหน้าโดยไม่เปลี่ยนวิธีการสอน เวลาที่มีอยู่จะไม่พอกับการเรียนรู้เนื้อหาทั้งหมด ดังนั้นการจัดการศึกษานอกจากแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าตามสถานการณ์แล้ว ต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงทั้งระบบ เพื่อผลการศึกษาในระยะยาว หมายถึงการเรียนในภาวะวิกฤตที่เด็กจะยังได้ทักษะต่างๆ ที่จำเป็นรอบด้าน คือ ต้องมีการเรียนการสอนแบบใหม่ที่ใช้เวลาเรียนน้อยลง และสามารถใช้ประโยชน์จากสิ่งที่อยู่นอกโรงเรียนได้เต็มที่

อย่างไรก็ตาม นายพงศ์ทัศกล่าวว่า สำหรับสถานการณ์ปัจจุบันที่กำลังจะเปิดเทอมใหม่ มาตรการระยะสั้นคือ ต้องเร่งฉีดวัคซีนให้กับครูและบุคลากรทางการศึกษาให้เร็วที่สุด ก่อนเปิดเรียน เริ่มจากพื้นที่สีแดงเข้มก่อน ทั้งนี้ประเด็นหนึ่งคือ ต้องสร้างความมั่นใจในเรื่องผลข้างเคียงของวัคซีน เช่น คำแนะนำทางการแพทย์ในการประเมินความเสี่ยงของแต่ละคนก่อนการรับวัคซีน และต้องมีมาตรการชดเชยกรณีที่เกิดการแพ้วัคซีนร่วมด้วย เชื่อว่าถ้ามาตรการเหล่านี้สื่อสารไปถึงทุกโรงเรียนได้ชัดเจน ก็จะทำให้ครูมีความมั่นใจเพิ่มขึ้น  

ในมุมของผู้ที่ทำงานในพื้นที่ ดร.ศุภโชค ปิยะสันติ์ ผู้อำนวยการบ้านโรงเรียนห้วยไร่สามัคคี จังหวัดเชียงราย ที่ปรึกษาเครือข่ายชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร โรงเรียนพื้นที่เกาะ กล่าวว่า สภาพปัญหาของโรงเรียนพื้นที่สูงมักพบปัญหาเกี่ยวกับการเดินทางและความแตกต่างทางวัฒนธรรมชนเผ่า โดยพบโรงเรียนที่มีปัญหาทั้งสิ้น 1,190 โรงเรียน แบ่งเป็นปัญหายุ่งยากมาก 259 โรงเรียน ยุ่งยากปานกลาง 565 โรงเรียน และยุ่งยากน้อย 366 โรงเรียน กระจายตัวอยู่ตามเขตชายแดน ไล่ตั้งแต่จังหวัดเชียงราย แม่ฮ่องสอน น่าน ตาก และกาญจนบุรี ซึ่งพบว่านักเรียนหลายคนไม่สามารถเรียนออนไลน์ หรือเข้าถึงอินเทอร์เน็ตและโทรทัศน์ได้ สำหรับคุณครูที่เข้าไปในพื้นที่ก็พบกับความลำบาก มีพื้นที่เป็นภูเขาชัน ไม่สะดวกต่อการเดินทาง บางครั้งชุมชนก็ไม่ไว้ใจครู เพราะเป็นคนแปลกหน้า กลัวว่าจะนำโควิด-19 เข้าไปติดเด็กๆ

โรงเรียนและการเรียนที่ต้องเปลี่ยนไป

รศ.ดร.ธันยวิช วิเชียรพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักวิจัยและวิทยบริการ มหาวิทยาลัยศรีปทุม วิทยาเขตชลบุรี กล่าวว่า การจัดการศึกษาในช่วงหลังการเกิดวิกฤตโควิด-19 จะเปลี่ยนแปลงไป อย่างแรกคือ วิถีชีวิตของคนที่เปลี่ยนไป ทำให้คนเดินทางน้อยลง สื่อสารกันลดลง การวัดผลการศึกษาที่จากเดิมเน้นเรื่องศักยภาพในการแข่งขันเพื่อเข้าสู่สถานประกอบการขนาดใหญ่ข้ามชาติ จะเปลี่ยนเป็นธุรกิจสตาร์ทอัพเล็กๆ ที่ทำแบรนด์ท้องถิ่น เน้นการสร้างอาชีพใหม่ๆ ด้วยตัวเอง ผลที่ตามมาคือ ความคาดหวังเรื่องผลลัพธ์ทางการศึกษาจะมุ่งเน้นที่เรื่องความคิด ทักษะการทำงาน ทักษะชีวิต ทักษะสังคม และการเป็นนักเรียนรู้เชิงรุกตลอดชีวิต

“เราจะไม่ยึดโยงกับโรงเรียนอีกแล้ว กระบวนการเรียนรู้จะไม่เป็นรายวิชาอีกต่อไป แต่จะเป็นหน่วยการเรียนรู้ที่บูรณาการสาระวิชาต่างๆ ลงไป โรงเรียนจะลดความสำคัญลง การเรียนตามอัธยาศัยหรือการศึกษาทางไกลจะเข้ามามีบทบาทสำคัญ การเรียนจะพึ่งพิงกับสภาพแวดล้อมและสถานการณ์ปัญหา สำหรับบทบาทของครูก็จะเปลี่ยนเป็นผู้แนะนำและประสานงานแทน” รศ.ดร.ธันยวิชกล่าว

ครูเคลื่อนที่ – อสม.การศึกษา – ครูหลังม้า นวัตกรรมการเรียนการสอนจากโควิด-19

ในการเสวนาออนไลน์ยังได้ถอดบทเรียนการบริหารจัดการการศึกษาของโรงเรียนในพื้นที่พิเศษ ที่ประสบความสำเร็จจากการปรับตัวในการจัดการเรียนการสอนในช่วงวิกฤตโควิด-19 ที่ผ่านมา โดยก้าวข้ามข้อจำกัดของพื้นที่ มีการผสมผสานการสอนทั้งแบบออนไลน์และออนไซต์ บางพื้นที่มีอาสาสมัครการศึกษาที่อยู่ในชุมชนเข้าไปช่วยเสริมการเรียนการสอน เช่น ศิษย์เก่า รุ่นพี่ และปราชญ์ รวมไปถึงการระดมความร่วมมือจากผู้ปกครองและชุมชน ได้แก่ โรงเรียนบ้านห้วยนกกก ตั้งอยู่ในเขตชายแดนจังหวัดตาก มีสภาพภูมิประเทศเป็นพื้นที่สูง มีหมู่บ้านกระจายเป็นหย่อม ที่ผ่านมาในสถานการณ์โควิด-19 แต่ละระลอก ได้ลองจัดการศึกษาตามนโยบาย แต่ไม่ได้ผลดีนัก จึงคิดค้นวิธีแก้ปัญหาหลายรูปแบบ ทั้งให้เด็กพื้นที่ห่างไกลมาพักนอนและเรียนที่โรงเรียน จัดครูเคลื่อนที่เข้าไปสอนตามหมู่บ้าน รวมถึงคัดเลือกและมอบหมายให้ “พี่ครู” ทำหน้าที่สอนน้องๆ ในหมู่บ้าน 

โรงเรียนบ้านตะโกล่าง จังหวัดราชบุรี ใช้รูปแบบการจัดการศึกษาแบบหย่อมบ้าน แบ่งออกเป็น 7 หย่อม ใช้พื้นที่ศาลาวัด โบสถ์คริสต์ ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงหมู่บ้าน เพื่อแยกนักเรียนไม่ให้มารวมตัวกันมากเกินไป ลดการแพร่ระบาด มีการประสานความร่วมมือกับทั้งผู้นำชุมชน อบต. นายอำเภอ ผู้ใหญ่บ้าน อสม. ผู้นำศาสนา พร้อมทั้งมีครูอาสาที่เป็นทั้งศิษย์เก่า ปราชญ์ชาวบ้าน คนในท้องถิ่น มาช่วยสอนเด็กๆ บางส่วนมีค่าตอบแทน บางส่วนไม่มีค่าตอบแทน เกิดการเชื่อมโยงสร้างความสัมพันธ์ที่ดีขึ้น เกิดการต่อยอด เรียนรู้จากแหล่งเรียนในชุมชน

โรงเรียนบ้านตะโกล่าง จังหวัดแม่ฮ่องสอน กล่าวว่า ในพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน โรงเรียนกระจายอยู่ตามเขาสูงทุรกันดาร ไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ต คนในพื้นที่รายได้น้อย ทำให้ร้อยเปอร์เซ็นต์เข้าไม่ถึงการเรียนรู้แบบออนไลน์ ดังนั้นเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่จึงเกิดโครงการครูหลังม้าที่เป็นนวัตกรรมในอดีตของแม่ฮ่องสอน ซึ่งเปลี่ยนจากม้าเป็นมอเตอร์ไซค์บรรทุกสื่อการสอนไปตามพื้นที่แบบคละชั้น

นายประหยัด อุสาห์รัมย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยนกกก จังหวัดตาก กล่าวว่า สำหรับวันเปิดเทอมที่กำลังจะมาถึง ทางโรงเรียนได้มีมาตรการเตรียมพร้อมโดยให้ครูทุกคนกักตัว 14 วัน ส่วนนักเรียนให้กักตัวอยู่ที่บ้าน และผู้นำชุมชนทุกแห่งต้องรู้และสามารถประเมินภาวะความเสี่ยงในพื้นที่ โดยแจ้งข้อมูลบุคคลเข้าออกหมู่บ้านให้ทางโรงเรียนทราบ และติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิดว่าจะสามารถเปิดเรียนได้ในรูปแบบใด หากยังเปิดเรียนเต็มรูปแบบไม่ได้ การจัดการเรียนการสอนด้วยวิธีครูเคลื่อนที่ การสอนแบบเว้นระยะห่างที่โรงเรียน และระบบพี่ครู ก็จะนำมาใช้ต่อไป

ด้านนายสยาม เรืองสุขใสย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนล่องแพวิทยา จังหวัดแม่ฮ่องสอน กล่าวว่า อยากให้หน่วยงานต้นสังกัดพิจารณาปลดล็อกทั้งระเบียบการจัดซื้อหนังสือ เพื่อให้สามารถใช้นำมาจัดทำแบบฝึกให้สอดคล้องกับการจัดการศึกษา รวมถึงการออกแบบการเรียนรู้ที่มีการวัดผลต่างออกไป เน้นการวัดผลตามสภาพจริง ไม่ได้ยึดตามตัวชี้วัด แต่ยึดสาระที่คิดว่าสำคัญ ดูจากสภาพจริง ชิ้นงาน พัฒนาการผู้เรียน และให้พิจารณาการเปิด-ปิดสถานศึกษาตามความพร้อม หากพื้นที่ไหนพร้อมก็ให้เปิดออนไซต์ ซึ่งจะดีกว่าเรียนอยู่ที่บ้าน เรียนได้เต็มที่ และใช้มาตรการควบคุมการระบาด รวมทั้งอยากให้มีการสนับสนุนเรื่องเจลล้างมือ หน้ากากอนามัย และค่าใช้จ่าย เช่น เบี้ยเลี้ยง ค่าน้ำมัน ให้กับบุคลากรที่ต้องลงพื้นที่

The post เสนอแนวทางจัดการศึกษากลับด้าน ให้อิสระโรงเรียนจัดการตามบริบทพื้นที่ first appeared on กสศ..

ที่สำคัญผลกระทบทางเศรษฐกิจที่ทำให้ผู้ปกครองหลายคนต้องตกงาน ถูกเลิกจ้าง ​ซ้ำเติมปัญหา​ค่าใช้จ่ายในครอบครัว ครอบครัว  สุ่มเสี่ยงที่จะทำให้เด็กที่มีฐานะยากลำบากอยู่แล้วต้องหลุดจากระบบการศึกษาในสถานการณ์ที่เต็มไปด้วยความเปราะบางเช่นนี้ จำเป็นที่ทุกฝ่ายต้องเข้ามาช่วยสนับสนุนช่วยเหลือให้พวกเขาฝ่าวิกฤตครั้งนี้ไปให้ได้

เฝ้าระวังกลุ่มนร.ยากจนเฉียบพลัน
ให้การช่วยเหลือตรงตามความต้องการ

ดร.ศุภโชค ปิยะสั​นติ์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี จ.เชียงราย และ ที่ปรึกษาเครือข่ายชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร โรงเรียนพื้นที่เกาะ ประเมินว่า ปัญหาที่เกิดขึ้นในเวลานี้ล้วนแต่ไปซ้ำเติมปัญหาที่มีอยู่เดิม เช่น การไม่ได้ทานอาหารเช้าที่อาจทำให้เกิดภาวะทุพโภชนาการ หรือการที่ต้องสูญเสียการเรียนรู้ เพราะเด็กพื้นที่ห่างไกลยังมีข้อจำกัดเรื่องอุปกรณ์ สัญญาณอินเตอร์เน็ตทำให้การส่งผ่านความรู้ผ่านออนไลน์ทำได้ลำบาก สำหรับทางแก้ไขที่ผ่านมาจะให้ครูจัดการเรียนรู้แบบกลุ่มเล็กๆ หรือ กล่องการเรียนรู้ที่ได้รับการสนับสนุนจาก มูลนิธิสตาร์ฟิช และ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)​ อย่างไรก็ตาม​กลุ่มเด็กในช่วงชั้นรอยต่อมีความสุ่มเสี่ยงจะหลุดจากระบบการศึกษาโดยเฉพาะชั้น ม.3 ขึ้น ม.4 ที่จะพ้นการศึกษาภาคบังคับแล้วจะเรียนต่อหรือไม่เรียนต่อก็ได้ รวมทั้งยังมีกลุ่มที่ “ครอบครัวยากจนเฉียบพลัน” จากสถานการณ์ที่เกิดขึ้น พ่อแม่ถูกเลิกจ้างงาน ทางแก้ไขก็ควรเร่งคัดกรองเช่นการค้นหากลุ่มเสี่ยงผ่านระบบ iSEE และให้การช่วยเหลือได้อย่างตรงเป้าหมาย และควรเป็นการให้ความช่วยเหลือตามความต้องการ เช่น บอกให้เขาเอาเงินไปซื้อสมุด ทั้งที่เขาอาจมีเรื่องจำเป็นกว่า การช่วยเหลือจึงอาจต้องเปิดกว้างให้ตรงตามความต้องการ

เตรียมแผนสำรอง ปัดฝุ่น “ครูหลังม้า”
เสริมการเรียนรู้ให้เด็กบนพื้นที่เขาสูง

คล้ายกับ สยาม เรืองสุกใสย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนล่องแพวิทยา จ.แม่ฮ่องสอน  ที่ระบุว่า ปัจจุบันผู้ปกครองจำนวนมากทั้งที่ไปรับจ้างทำงานที่เชียงใหม่ หรือ กรุงเทพฯ​เมื่อเกิดสถานการณ์โควิดก็ถูกเลิกจ้าง ​กลับมาอยู่บ้านไม่มีรายได้ กลายเป็นความเสี่ยง สำหรับเด็กที่ต้องลงจากดอยไปเรียนต่อในเมือง  เพราะได้รับผลกระทบจากรายได้ครอบครัวที่ลดลง  ที่ต้องมีค่าใช้จ่าย ค่ากินอยู่ ค่าหอพัก และเสี่ยงที่จะหลุดจากระบบได้ แต่สำหรับเด็กที่โรงเรียนล่องแพวิทยา เด็กส่วนใหญ่เป็นเด็กพักนอนไม่มีค่าใช้ จึงไม่มีปัญหาเรื่องเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา

ทั้งนี้ อีกปัญหาที่น่าเป็นห่วงหากต้องเลื่อนการเปิดเทอมออกไปนานขึ้น คือ เรื่องอาหารซึ่งจากเดิมเด็กจะได้มาทานที่โรงเรียน โดยการระบาดรอบที่แล้วทางโรงเรียนใช้วิธีนำอาหารไปตระเวนแจกให้เด็กๆ รอบนี้หากมีปัญหาเหมือนเดิมก็อาจจะต้องใช้วิธีเดียวกัน เช่นเดียวกับการเรียนการสอนที่เดิมเคยใช้วิธี “ครูหลังม้า” บรรทุกสื่อการสอนขึ้นไปหาเด็กๆ ซึ่งตอนนี้ทางโรงเรียนก็เตรียมตัวไว้เผื่อทั้งกรณีที่สอนในโรงเรียนปกติได้ หรือ หากไม่ได้ก็เตรียมสื่อการสอนที่จะนำไปให้เด็กๆ  เพื่อให้เด็กพลาดโอกาสการเรียนรู้ เพราะปกติเด็กในพื้นที่ห่างไกล เขาสูงก็มีโอกาสในการเรียนน้อยกว่าในพื้นที่อื่นอยู่แล้ว

สายธารน้ำใจจากคนในสังคม
ดังน้ำทิพย์ชโลมใจร่วมช่วยเด็กๆ

ด้าน ปกรณ์ ศศิวัจน์ไพสิฐ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านสว้า จ.น่าน  อธิบายว่า แม้ปัจจุบันในพื้นที่ยังไม่พบผู้ติดเชื้อ แต่สถานการณ์ที่เป็นอยู่ก็กระทบกับการท่องเที่ยวในพื้นที่ทำให้ผู้ปกครองรายได้ลด ซึ่งยังต้องติดตามสถานการณ์ในช่วงใกล้เปิดเทอมว่าจะมีเด็กหลุดจากระบบการศึกษามากน้อยแค่ไหน แต่ที่ผ่านมาเด็กส่วนใหญ่พักนอนอยู่กับทางโรงเรียนจึงไม่มีปัญหาเรื่องค่าใช้จ่าย และยังมีผู้ใหญ่ใจดีคอยมาช่วยเหลือบริจาคสิ่งของ อาหาร ช่วยเหลือเด็ก ที่ถือเป็นกลไกสำคัญที่จะช่วยกันในสถานการณ์เช่นนี้

“เวลานี้ทุกฝ่ายควรจะต้องมาร่วมมือกันช่วยเด็กๆ โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลแบบนี้ การทำงานในพื้นที่ลำบาก การเดินทางลำบาก การกินอยู่ลำบาก แต่สิ่งที่เป็นเหมือนน้ำทิพย์ชโลมใจให้พวกเราก็คือความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ที่มาจากคนที่ไม่เคยรู้จักกันมาก่อน ยื่นมือเข้ามาช่วยเหลือ สิ่งดีๆ เหล่านี้ยังปรากฏอยู่ในสังคม เวลานี้เรากำลังเตรียมเปิดโรงเรียน โดยนัดครูทุกท่านมาร่วมกันกักตัวที่โรงเรียน ตั้งแต่วันที่ 17 พ.ค. เพื่อให้ทันเปิดเรียน 1 มิ.ย. นี้”​

อย่างไรก็ตาม หากสามารถเปิดเทอมได้ตามปกติก็จะช่วยทุ่นค่าใช้จ่ายผู้ปกครองไปได้มาก ไม่ต้องมากังวลเรื่องค่าอาหารกลางวันหรือถ้าเด็กที่พักนอนก็แบ่งเบาภาระปัจจัยสี่ของเด็กไปได้มาก แต่สิ่งที่เชื่อว่าทุกโรงเรียนยังต้องการเวลานี้คือ เจลล้างมือ และ หน้ากากอนามัย เพราะเมื่อเด็กมาอยู่รวมกันจำนวนมากก็ต้องมีมาตรการเฝ้าระวังที่เข้มงวด แต่ถ้าโรงเรียนเปิดไม่ได้ตามกำหนดก็เตรียมแผนสำรองคือการทำใบงานแบบฝึกหัดให้เด็กไปทำที่บ้านเพราะในพื้นที่เข้าไม่ถึงอุปกรณ์สำหรับเรียน ออนไลน์ หรือ ออนแอร์ พร้อมมอบหมายให้มีเด็กรุ่นพี่ไปคอยสอนเด็กรุ่นน้อง

ร่วมสร้างโอกาสไปกับ
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
www.eef.or.th/donate/
ธนาคารกรุงไทย สาขาซอยอารีย์
เลขที่ : 172-0-30021-6
บัญชี : กสศ.มาตรา 6(6) – เงินบริจาค

The post เฝ้าระวังกลุ่มนร.ยากจนเฉียบพลัน ให้การช่วยเหลือตรงจุดทันท่วงที first appeared on กสศ..

ไอเดียหนึ่งที่เราพยายามพูดคุยมาตลอด นั่นคือ การจัดสรรงบประมาณทางการศึกษาไม่ควรเป็นแบบเดิม ในลักษณะได้เท่ากันหมดทั้งประเทศ ซึ่งตรงกับที่กสศ.ได้วิจัยเรื่องบัญชีค่าใช้จ่ายทางการศึกษาไว้เช่นกัน

“ทำไมหลายโรงเรียนยังขาดแคลน   ทำไมองค์กรภาคธุรกิจเอกชนให้การบริจาคนักเรียนผู้ขาดโอกาสทางการศึกษา แต่ทำไมผู้รับยังไม่ลดลง  ทำไมยังมีโรงเรียนที่ไม่ได้รับความเสมอภาคทางการศึกษา ฯลฯ”

หลากหลายคำถามที่ผู้คนในสังคม ต่างตั้งข้อสงสัยต่อสภาพการณ์ศึกษาของไทยที่ไม่ได้รับความเสมอภาคอย่างยั่งยืน

ดร.ศุภโชค ปิยะสันติ์  ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย  ได้ถ่ายทอดมุมมองผ่านเครื่อข่ายสื่อเพื่อชุมชน(เชียงใหม่) ต่อประเด็นคำถามเหล่านี้ไว้อย่างน่าสนใจ

อีกบทบาทหนึ่งของดร.ศุภโชค คือคณะอนุกรรมการกำกับทิศทางของทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น ทุนสำหรับนักเรียนในพื้นที่ห่างไกลสู่การเป็นครูรุ่นใหม่เพื่อพัฒนาคุณภาพโรงเรียนของชุมชน โดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)

อดีต ดร.ศุภโชค คือนักศึกษาคุรุทายาทรุ่นแรกของประเทศ ส่วนปัจจุบันเป็นประธานชมรมคุรุทายาทแห่งประเทศไทย รวมทั้งเป็นที่ปรึกษาเครือข่ายชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร โรงเรียนพื้นที่เกาะ

ทำไมเด็กในพื้นที่ชายขอบยังถูกลืม ?

ดร.ศุภโชค  บอกว่า วันนี้ปัญหาการศึกษาของบ้านเมืองเราโดยเฉพาะในพื้นที่เปราะบางห่างไกลจากศูนย์กลางก็ยังไม่ได้หนีหายไปไหน​ ใน พ.ศ. นี้ เราไม่น่าจะอยู่ในยุคสมัยที่มีบางโรงเรียนรอดพ้นสายตาของการเข้าไปช่วยเหลือ การจ่ายงบประมาณ การสนับสนุนการมีการศึกษาที่ดีอย่างที่เห็นในข่าวบ่อยๆ คือถ้า 30-40 ปีก่อนหน้าอาจพอจะเข้าใจได้ว่า บางโรงเรียนมันอยู่พ้นสายตาจริงๆ แต่ตอนนี้เรายังเห็นว่าเด็กในพื้นที่ชายขอบ พื้นที่ห่างไกล แทบจะถูกลืม มันเป็นไปได้อย่างไร

“จริงๆ แล้วทุกโรงเรียนได้รับการช่วยเหลือ แต่เวลาเราช่วยเหลือ บ้านเราช่วยแบบเรตเดียวกันทั้งประเทศ โรงเรียนที่มีศักยภาพสูง อยู่ในเมือง อันนี้ต้นทุนต่ำ เด็กเพียบพร้อมมาจากบ้าน ผู้ปกครองมีพ่อมีแม่ครบ มีเงินมีทอง มีฐานะ เก็บตังค์ได้ด้วย ค่าเทอมก็เก็บไป รัฐก็ให้เท่ากับโรงเรียนที่อยู่ชายแดน เก็บเงินไม่ได้ เด็กไม่มีข้าวกิน ไม่มีชุดนักเรียนใส่ รัฐให้เรตเท่ากัน เพราะฉะนั้นถามว่า มีโรงเรียนไหนที่ไม่ได้ตังค์ไหม ไม่มีหรอก เพราะรัฐจ่ายตังค์ไง เพียงแต่ว่าเงินที่เราลงไปให้เขามันไม่พอดีกับปัญหาเขา เพราะฉะนั้นโรงเรียนที่มีปัญหาเยอะ ห่างไกล ต้นทุนต่ำ มันจะต้องหาวิธีช่วยเขา จริงๆ แล้ว รัฐบาลก็พยายามคิด​ กลุ่มโรงเรียนที่เฝ้ามองกันอยู่สามกลุ่มที่ห่วงกัน” ดร.ศุภโชค จำแนกกลุ่มโรงเรียนสามกลุ่มไว้ดังนี้

กลุ่มที่หนึ่ง คือโรงเรียนพื้นที่สูง ในพื้นที่ทุรกันดาร โรงเรียนที่การเดินทางยาก ไปไกลๆ อยู่กับชนเเผ่า มีเด็กเคลื่อนตัวบ้าง เด็กอพยพบ้าง เด็กข้ามมาจากฝั่งพม่า ฝั่งชายแดนบ้าง บางคนก็ยังไม่มีสถานภาพของการเป็นคนไทย อันนี้คือกลุ่มโรงเรียนพื้นที่สูงและถิ่นทุรกันดาร

กลุ่มที่สองเป็นกลุ่มโรงเรียนพื้นที่เกาะ ที่เกาะก็มีเกาะทันสมัยอย่างภูเก็ต สีชัง เกาะช้าง ไม่ต้องห่วง แต่ก็มีเกาะที่ไม่ดัง เกาะที่เป็นโรงเรียนเล็กๆ กว่าจะได้ทรายสักลังหนึ่ง ผู้บริหารคนหนึ่งบอกว่า พี่เขาบริจาคม้าหินอ่อนให้หนู หนูไม่กล้าปฏิเสธเขา ทำไมเหรอ ค่าเรือขนแพงกว่าค่าหินอ่อน อันนี้ก็เป็นประเด็นให้ผู้บริหารได้ขบคิดอีกเหมือนกัน คนช่วยก็คิดอีกแบบหนึ่ง คนที่อยากได้ก็เกรงใจ แต่ว่ามาพร้อมกับปัญหา มาพร้อมกับวิธีแก้ปัญหาอีก อันนี้คือกลุ่มโรงเรียนพื้นที่เกาะ พื้นที่สูงผมมีตัวเลขอยู่ 1,190 โรง ยังไม่อัพเดทนะครับ ส่วนพื้นที่เกาะประมาณ 123 โรง

กลุ่มที่สาม อันนี้ก็เปราะบางเหมือนกัน เป็นโรงเรียนชายแดนของจังหวัด สมมุติว่าอยู่ลำพูน หรือเพชรบูรณ์ แล้วไปอยู่ชายแดน เป็นโรงเรียนเล็กๆ ไกลๆ กว่าจะเดินทางมาประชุม มาเยี่ยมเยือน มาพัฒนากันแต่ละครั้งก็ลำบาก ทีนี้ทุกโรงเรียนที่ว่ามา รัฐจะสนับสนุนแน่ๆ เลยคือ งบรายหัว งบอุดหนุน งบอุดหนุน ก็อย่างที่เรารู้กัน 1,800, 2,500, 3,500, 3,800 ถ้าจำไม่ผิด

งบต่อหัว แบบนี้โรงเรียนที่ใหญ่เขาก็จะได้เงินเยอะ เพราะว่ารายหัวเขาเยอะ แต่ว่าโรงเรียนที่เล็ก ก็จะได้เงินน้อย บางโรงเรียนมีนักเรียน 20 กว่าคน ชาวบ้านก็ไม่ยอมยุบ ถ้ายุบเด็ก 20 คนนั้นไม่มีที่เรียนแน่ ผมตีไปว่า ได้ประมาณห้าหกหมื่น ทั้งปีเขาต้องใช้เงินพัฒนาอยู่แค่นั้น แต่เทียบกับอีกโรงหนึ่ง ได้เงินสองสามล้าน มันก็ต่างกันแล้ว

เพราะฉะนั้นต้นทุนในการทำงานก็ต่างกัน โรงเรียนเหล่านี้ต้องหาเงินด้วยการไประดมทรัพยากรในพื้นที่ หาคนไปบริจาคสร้างนั่นสร้างนี่ เพื่อที่จะให้โรงเรียนเรามีความพร้อม และทำให้การศึกษามีคุณภาพด้วยตนเอง

“ครูคะ ทำไมปีที่แล้วหนูยังได้กินข้าวกลางวัน  ปีนี้หนูทำไมไม่ได้กิน”

ดร.ศุภโชค สะท้อนสภาพปัญหาไว้อย่างตรงไปตรงมาว่า โรงเรียนๆ หนึ่ง เขาจะได้รับเงินสนับสนุนจากแบบไหน อย่างไรบ้าง

หนึ่ง เงินสนับสนุนรายหัวนักเรียน เป็นเงินอุดหนุนการศึกษาขั้นพื้นฐาน

สอง เงินอุดหนุนเพื่ออาหารกลางวัน อันนี้ได้เฉพาะเด็กปฐมวัย อนุบาล-ป.6 ก็จะได้เงินอุดหนุนอาหารกลางวันรายหัว หัวละ 20 บาท เท่ากับจำนวนนักเรียน เขาคำนวณให้อยู่ที่ประมาณ 200 วันต่อปี เพราะเราเปิดเรียนกันประมาณ 200 วันต่อปี อันนี้ก็ให้โรงเรียนไปซื้อกับข้าวเลี้ยงเด็ก ถ้าโรงเรียนใหญ่เขาก็มีคนเยอะเนาะ เหมือนเราไปขายในเมืองใหญ่ๆ เราก็ได้กำไรเยอะ ราคาไม่สูง

ถ้าโรงเรียนเล็ก เด็กแค่ 20 คน วันละ 400 บาท เลี้ยงเด็กไป ทั้งข้าว ทั้งกับข้าว มันก็ค่อนข้างที่จะพูดไม่ออก บางโรงเรียนที่ยากจน เด็กจบ ป.6 แล้วขึ้น ม.ต้น เราไม่สามารถให้อาหารเด็กได้ เพราะระเบียบเขาให้ดูแลถึงแค่ ป.6

เด็กก็จะมาถามว่า ครูคะ ทำไมปีที่แล้วหนูยังได้กินข้าวกลางวันอยู่ ปีนี้หนูทำไมไม่ได้กิน หนูเลื่อนชั้นแล้วแต่หนูไม่ได้รวยขึ้นนะคะ นี่ก็เป็นดราม่า เป็นเรื่องที่ผมได้ยินบ่อย เด็กผมเองแหละเขามาถาม ซึ่งเป็นช่องว่างที่เรายังเอื้อมไปไม่ถึง ดูแลไปไม่ถึง

สาม เงินอุดหนุนเรียนฟรี 15 ปี รัฐบาลจะควบคุมการใช้จ่ายให้เป็นค่าใช้จ่ายสำคัญอยู่สองสามเรื่อง คือเสื้อผ้านักเรียน อันนี้ให้แจกกับเด็ก ซึ่งโรงเรียนรวยๆ เขาก็ได้นะ โรงเรียนบนดอยเขาก็ได้รับเท่ากัน แล้วก็ให้เป็นค่าหนังสือ ค่ากิจกรรมพัฒนาผู้เรียน กิจกรรมพวกนี้ก็ออกแบบให้โรงเรียนเอาไปใช้ ดูแลเรื่อง ICT บ้าง เรื่องการศึกษาแหล่งเรียนรู้ เดินทางพาเด็กไปทัศนศึกษาอะไรบ้าง เอาเป็นค่ายเพื่อพัฒนาทักษะทางวิชาการบ้าง กิจกรรมลูกเสือ ยุวกาชาด อะไรอย่างนี้ที่เขาให้ไป ก็เป็นอีกก้อนหนึ่งที่โรงเรียนได้รับตามรายหัวเหมือนกัน

ที่เหลือก็จะเป็นค่าใช้จ่ายที่มาตามนโยบาย เช่น ค่าใช้จ่ายเรื่องการให้สัญญาณอินเทอร์เน็ต ค่าใช้จ่ายเรื่องเช่าต่ออินเทอร์เน็ตให้โรงเรียน ก็จะมีปัญหาในการจัดการนิดหน่อย บางช่วงไหลลื่นดี เพราะว่ากระจายอำนาจให้โรงเรียนคัดเลือก บริษัทที่สัญญาณดีที่สุดมาติดตั้ง มีอยู่ช่วงหลังที่เขาพยายามรวบไปทำเอง รวบไปเพื่อประหยัดงบประมาณ เพื่อจะเซฟค่าใช้จ่าย ก็กลายเป็นช่องว่างไปอีก เพราะว่าบางพื้นที่ ไม่มีสัญญาณ ทำให้บ่นกันอยู่หลายโรงเรียนเหมือนกันว่า จ่ายอย่างเดิมน่ะดีแล้ว ให้โรงเรียนทำเถอะ แต่นี่รัฐพยายามประหยัดงบประมาณ แล้วใช้กลไกระบบงบประมาณให้โปร่งใส ประหยัดโปร่งใส แต่มันไม่ fit กับปัญหา

บางโรงเรียนมีเด็กพักนอนเขาก็จะมีงบเด็กพักนอนให้ ที่เหลือเป็นหน้าที่ของโรงเรียนที่จะต้องทำแผนพัฒนาตัวเอง แล้วก็ตั้งงบประมาณไว้ เช่น อย่างผมต้องการห้องประชุม ผมก็ต้องเสนอไปว่าต้องการห้องประชุมแบบนี้ๆ แต่ทีนี้ โรงเรียนเขาเสนอทุกโรงครับ ซึ่งเงินที่รัฐบาลมีไม่พอที่จะซัพพอร์ตทุกโรงเรียนในปีเดียว ก็เรียงลำดับไป มามันก็เกิดปัญหาในการจัดการอีก บางทีก็เรียงด้วยความจำเป็น ความเดือดร้อนจริงๆ บางทีก็เรียงไปด้วยความสัมพันธ์แปลกๆ คิวฉันก่อน ใครก่อนใครหลัง พวกนั้นก็เป็นปัญหา จึงทำให้โรงเรียนหลายโรงที่พยายามต่อสู้ก็รู้สึกว่า ไม่มีความหวังแล้ว บ้านพักครู อยู่อย่างนี้ไปก่อนนะ ห้องน้ำเอาอย่างนี้ไปก่อนลูก ขอปรับปรุงซ่อมแซมก่อน แล้วก็ได้งบมาไม่สูงเท่าไร อาจจะเป็นเพราะว่าเรื่องนี้ใช้งบประมาณเยอะก็ได้ครับ เพราะประเทศเรามีโรงเรียนมาเป็นร้อยปี บางโรงเรียนก็ชำรุดทรุดโทรมไปแล้ว อาคารโรงเรียนผมอายุ 30 ปียังมีเลยเพราะฉะนั้นมันก็จะมีการ​maintenance เกิดขึ้นค่าใช้จ่ายแบบนี้แหละที่โรงเรียนจะต้องแบกภาระคอยดูแลให้มันเรียบร้อยอยู่เสมอ

คำถามต่อเนื่องก็คือ แล้วที่เราเห็นว่า โรงเรียนต้องทำผ้าป่าเอง ต้องทำโน่นเอง นี่เอง เงินหมวดอื่นๆ ที่ว่า เขาอนุญาตให้โรงเรียนหามาได้จากแหล่งไหนอย่างไรบ้าง​ ก็จะมีเงินบำรุงการศึกษาครับ เงิน บกศ. อันนี้จะต้องขออนุญาตจากเขตพื้นที่ แล้วก็คณะกรรมการข้างบนเพื่อขออนุญาตจัดเก็บ โรงเรียนดังๆในกรุงเทพฯ ที่เขาเก็บค่าเทอมได้ เขาจะเขียนลิสต์มาเลย ค่าจ้างครูต่างประเทศ ค่าจ้างบริการคอมพิวเตอร์ที่มากกว่าระดับปกติ ค่าสารพัดที่เขาจะดูแล บางโรงเรียนก็มีค่าห้องแอร์ด้วย มีค่าไฟค่าแอร์อะไรไป อันนี้เขาเก็บเงินได้จากผู้ปกครอง ผู้ปกครองก็พร้อมจ่าย อยากให้ลูกอยู่โรงเรียนดีๆ ถ้าเป็นข้าราชการก็ใช้สิทธิเบิกคืนได้ เพราะว่าเก็บเงินตามระเบียบราชการ แต่อย่างโรงเรียนที่ผมดูอยู่ ไม่มีปัญญาจะเก็บหรอกครับ เขาไม่มีตังค์จ่าย เราต้องให้บริการฟรีไปเลย เพราะฉะนั้นเราไม่มีงบส่วนนี้

ข้อแตกต่างระหว่างโรงเรียนในเมืองกับโรงเรียนชายขอบ

ดร.ศุภโชค ยกข้อเปรียบเทียบว่า ข้อแตกต่างระหว่างโรงเรียนในเมือง โรงเรียนใหญ่ที่เขาเก็บค่าเทอมได้ กับโรงเรียนชายแดนชายขอบ ระหว่างประเทศไทยเสียกรุงเมื่อไร กับหน่อไม้อยู่ตรงไหน อะไรสำคัญกว่า ต้องบอกว่า เธอถนอมหน่อไม้ยังไงให้เก็บไว้ได้นานแล้วก็ราคาดี อันนี้ต้องสอนประเภทนี้ เธออย่าทำลายป่าเดี๋ยวเธอไม่มีข้าวกิน น้ำบ้านเธอแห้งเธอปลูกผักไม่ได้นะ ผมต้องไปสอนเรื่องแบบนี้มากกว่าที่จะเอาเรื่องทางวิชาการที่เด็กในเมืองเขาเรียนรู้กัน

ฉะนั้น การแก้ปัญหามันไม่ใช่การมองแค่ว่าจะทำอะไรก่อนหลังเท่านั้น แต่มันมีเรื่องต้องพิจารณาร่วมกันอีกหลายปัจจัย มีระยะสั้น ระยะกลาง ระยะยาว ไอเดียหนึ่งที่เราพยายามพูดคุยมาตลอดก็คือจริงๆ แล้ว กสศ. ก็รับแนวคิดนี้ไปนะครับ เรื่องการจัดสรรงบประมาณที่มันไม่ใช่แบบเดิม แบบเดิมที่ผมว่าก็คือการได้เท่ากันหมดทั้งประเทศ

กระตุ้นรัฐปรับวิธีคิดงบอุดหนุนการศึกษา

ไอเดียหนึ่งที่เราพยายามพูดคุยมาตลอด นั่นคือ การจัดสรรงบประมาณทางการศึกษาไม่ควรเป็นแบบเดิม ในลักษณะได้เท่ากันหมดทั้งประเทศ ซึ่งตรงกับที่กสศ.ได้วิจัยเรื่องบัญชีค่าใช้จ่ายทางการศึกษาไว้เช่นกัน

“ตอนนี้ กสศ. หยิบเรื่องนี้ คือ เรื่องทุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจน เมื่อก่อนรัฐบาลจะวางไว้ร้อยละ 40 ของนักเรียนทั้งประเทศ และวิธีการให้ของเขา ถ้าโรงเรียนไหนมีนักเรียน 100 คนก็ให้ไป 40 คนทันทีนะ โดยไม่สนใจว่าโรงเรียนนั้นอยู่ในเมือง หรืออยู่ชายแดน ซึ่ง กสศ. ก็หยิบเรื่องนี้เรื่องแรก ชอบใจมากเลย เพราะยิงเป้าถูก เงินมาลงถูกเป้าน่ะ เพราะโรงเรียนที่เขามีร้อยหัวเขาก็อาจได้ร้อยหัวเลยก็ได้ถ้าเขายากจนทั้งโรงเรียน ไม่เหมือนสมัยก่อนที่ได้แค่ 40 เปอร์เซ็นต์ บางโรงอาจไม่ได้สักคน เพราะว่าเขาไม่ได้อยู่ในเกณฑ์ที่เราคัดกรอง อันนี้น่ะดีขึ้น งบปัจจัยพื้นฐานก็ดีขึ้น งบช่วยเหลือเด็กยากจนพิเศษที่ กสศ. ทำอยู่ก็ดีขึ้น

ผอ.โรงเรียนจากพื้นที่สูง  สื่อสารไปถึงภาครัฐว่า ถ้าเป็นไปได้อยากจะสะกิดคิดก็คือเรื่องงบอุดหนุนกับงบเรียนดี 15 ปี หรืองบอาหารกลางวัน งบนม คืองบลักษณะนี้เราจะปรับเปลี่ยนวิธีการที่เกี่ยวข้องได้อย่างไรเพื่อให้มันตอบสนองได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทุกวันนี้ ถามเจ้าหน้าที่ เจ้าหน้าที่บอกไม่ได้ ผิดระเบียบ งั้นจบ ก็บอกทำไมไม่เปลี่ยนระเบียบ ก็เป็นเรื่องใหญ่ ดูๆ แล้วไม่น่าจะมีความหวังกับการเปลี่ยนกฎกติกาลักษณะนี้ พอทำงานระยะหนึ่ง ผู้อำนวยการโรงเรียนหลายโรงก็เริ่มหมดหวัง เขาก็เริ่มมาช่วยเหลือตัวเอง คนที่เป็นนักพัฒนาหน่อย รู้จักคนเยอะ ก็เชื่อมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามา มาช่วยพัฒนา ปรับนั่น ปรุงนี่ คุยกับผู้ประกอบการบ้าง จริงๆ ก็เป็นไอเดียที่ดีให้ผู้ประกอบการ

เสนอไอเดีย “หนึ่งโรงเรียนหนึ่งบริษัท”

ดร.ศุภโชค กล่าวต่อไปว่า  เคยคิดกับเพื่อนว่าโรงเรียนในประเทศไทยมีสามหมื่นโรง แต่บริษัทในประเทศไทยมีเป็นแสน ถ้าเขาทำ CSR หนึ่งโรงเรียนหนึ่งบริษัท จับคู่แต่งงานกัน คงมีคนเลี้ยงดูปูเสื่อโรงเรียนจำนวนมาก อันนี้เป็นไอเดียที่คุยเล่นๆ สมมุติผมเป็นเจ้าของโรงงานสักโรงงานหนึ่งแล้วผมก็จับโรงเรียนนี้ไว้ เอาไปเลยการพัฒนา แถมให้ บอกมาเลยว่าจะใช้อะไร แต่ให้ทุกปี มันก็จะมีพาร์ทเนอร์คอยช่วย แล้วการบริจาคแบบที่ผ่านๆ มา

“ถ้าในความคิดผม หลายๆ แห่ง เขาก็ช่วยเยอะ แต่บางทีเขาก็ช่วยแบบอยากตักข้าวให้กิน อยากเลี้ยงไอติม มันก็ไม่ยั่งยืน มันควรจะทำอะไร มันควรจะผ่านองค์กรไหน มาเป็นตัวกลางเชื่อมไหม เพื่อให้การบริจาคนั้นไปสัมพันธ์กับการจัดการของโรงเรียนอย่างยั่งยืน คือเลี้ยงข้าวมันก็หมด สองหมื่นวันนี้ เลี้ยงข้าวอิ่มแต้ (อิ่มแน่ๆ) แต่ใจจริงเราอยากจะซ่อมห้องน้ำเหลือเกิน แต่คนให้เขาอยากเลี้ยงข้าวน่ะ เขาเห็นเด็กกินแล้วมีความสุข บางทีผู้บริจาคเขาก็จะมีวิธีคิดแบบนี้ เขาอยากจะให้กับมือ อยากแจกเสื้อผ้า อยากแจกผ้าห่ม ผมเห็นก็แจกทุกปีน่ะ เออ แต่ก็ประสบภัยหนาวกันทุกปี บางคนก็เกณฑ์มาด้วยนะ เกณฑ์มารับ แต่ว่าคนให้เขาก็เจตนาดี ถ้าคิดว่าจะแก้อย่างยั่งยืนเพื่อให้เกิดการให้ที่มันตรงเป้าหน่อย”

จะจัดการอย่างไรดี ? ข้อที่หนึ่ง mindset ของคนให้ก่อนนะ ? ถ้าต้องการให้เพื่ออยากจัดประเภทกลุ่มที่เขาอยากทำบุญ อยากจะให้อาหาร เราก็ตั้งกองไว้ให้จัดไปให้โรงเรียนที่เขาที่เดือดร้อน ตอนนี้โรงเรียนที่อยู่บนดอยไม่ค่อยมีคนไปเดินทางยาก แต่โรงเรียนที่อยู่ในแหล่งท่องเที่ยว เจ้าภาพกฐินไม่ขาดสาย เดินทางง่าย แต่กับอีกโรงเรียนหนึ่ง อยู่ติดชายแดน เดินทางยาก ไกลไม่มีแหล่งท่องเที่ยว  ร้อน แล้ง มันต้องมีตัวเชื่อมกลางที่จะเป็นคนกระจายทรัพยากรตรงนี้ให้กับโรงเรียนอย่างเหมาะสม ภายใต้กลุ่ม ภายใต้ชมรม ภายใต้การขับเคลื่อนอะไรก็แล้วแต่ที่เราจะเป็นตัวกลางให้ แล้วถ้าคนให้บางคนบอกอยากจะเปลี่ยนหลังคาให้มาเลย มาเปลี่ยนหลังคาให้ เดี๋ยวเราหาโรงเรียนที่พังๆ ให้ บางคนอยากทาสี เดี๋ยวหาให้ ตรงนั้น ตรงนี้ แต่เราจะต้องมีคนกลางที่เก็บข้อมูลข่าวสารที่มันอัปเดทเสมอๆ เรียกว่าเจอปุ๊บใช้ปั๊บ ไม่มีการลักไก่ ไม่มีการใครมือยาวสาวได้สาวเอา ไม่มีคอนเนคชั่นอะไรอย่างนี้ ให้มันเป็นธรรม ถ้ามีระบบนี้เกิดขึ้น เด็กโรงเรียนก็พัฒนาได้ไว ทรัพยากรที่จะเข้ามาหาโรงเรียน ได้ช่องทางที่เขาจะวิ่งเข้าโรงเรียนก็ไม่ว่า เขาก็ให้ตรงจุด บางท่านก็ให้ไม่ตรงจุด หรือบางที่ได้รับเยอะเกินก็จะกระจายให้บางโรงที่ไม่เคยได้รับเลย  สภาวะปกติพื้นที่ชายขอบก็ยากลำบากเป็นทุนเดิมไม่น้อย

The post เปิดมุมมอง “ดร.ศุภโชค ปิยะสันติ์” กสศ.โมเดล สร้างความเสมอภาคอย่างยั่งยืน first appeared on กสศ..

ถ้าเรามองว่าการจัดการศึกษาเป็นหน้าที่ของทุกคน ทุกองค์กร ทุกหน่วยงาน ข้อมูลชุดนี้ทุกคนต้องหันมามอง และเอาไปใช้เพื่อตัดสินใจและใช้งบประมาณให้มีประสิทธิภาพ

ข้อมูลจากระบบบัญชีรายจ่ายด้านการศึกษาแห่งชาติ (NEA) สะท้อนสภาพปัญหาในปัจจุบันว่าประเทศไทยลงทุนไปกับการศึกษาไปไม่น้อย และมากกว่าประเทศในกลุ่ม OECD แต่ผลลัพธ์ที่ผ่านมากลับไม่สะท้อนถึงความคุ้มค่าของเม็ดเงินที่ลงไป นำมาสู่การปฏิรูปและเปลี่ยนแปลงการจัดสรรงบประมาณที่มีจำกัดให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่มองว่าเป็นต้อตอของความเหลื่อมล้ำคือ การจัดสรรแบบจ่ายรายหัวในปัจจุบัน ที่เด็กทุกคนจะได้รับการอุดหนุนเท่ากันทั้งประเทศ ไม่ว่าเด็กคนนั้นจะอยู่ในพื้นที่ในเมือง หรือชนบทห่างไกล ที่มีต้นทุนค่าใช้จ่ายแตกต่างกัน ไปจนถึงสูตรคำนวณสนับสนุนโรงเรียนจากจำนวนนักเรียนยิ่งโรงเรียนมีเด็กมากยิ่งได้มาก เด็กน้อยยิ่งได้น้อย ที่ทำให้โรงเรียนขนาดเล็กเสียเปรียบยากจะพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้มีประสิทธิภาพ

​ศุภโชค ปิยะสันติ์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี จ.เชียงราย ในฐานะที่ปรึกษาชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงและถิ่นทุรกันดาร มองว่า NEA ทำให้มองเห็นภาพการจัดงบประมาณด้านการศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม จากแต่ก่อนที่จะมี NEA เราเคยคุยกันว่าวิธีการจัดงบแบบหารยาว สมมติมีเด็ก 100 คนแล้วเอา 100 มาหารเท่าทุกคนไม่เหมาะสม ไม่ใช่ความเท่าเทียม แต่ก็เป็นการพูดลอยๆ ปราศจากข้อมูลซัพพอร์ตในการตัดสินใจเชิงนโยบาย แต่เมื่อมี NEA ทำให้มีข้อมูลชัดเจนว่าตัวเลขเป็นอย่างไรเอาไปใช้ที่ไหนบ้าง

“​ต้องขอขอบคุณทีมงานที่ทำระบบ​ NEA นี้ขึ้นมา เพราะเมื่อพูดถึงนโยบายก็จะตัดสินใจได้โดยไม่ต้องกังวลว่าจะต้องมาชี้แจงต่อสังคมว่าทำไมเราให้เงินตรงนั้นมากกว่าตรงนี้ เพราะคนที่ไม่เคยเข้าใจข้อมูล เขาก็จะเข้าใจว่าเขามีสิทธิ หรือความเท่าเทียมกันควรจะได้รับการสนับสนุนจากรัฐเหมือนกัน คำว่าเท่ากันอาจใช้ไม่ได้กับสถานการณ์แบบนี้  

ดังนั้นถ้าเราไม่มีตัวเลข ข้อมูลตรงนี้ก็จะทำให้ความเข้าใจสังคมคลาดเคลื่อน เมื่อเราโชว์ตัวเลขให้ปรากฏมีข้อมูลชัดเจนก็จะช่วยให้ตัดสินใจได้ง่าย”

ความเสมอภาคไม่ได้หมายถึงได้เท่ากันทุกคน
แต่ทุกคนได้มีโอกาสเรียนรู้ในคุณภาพที่เท่ากัน

สำหรับข้อเสนอที่จะให้ปรับเปลี่ยนการจัดสรรงบประมาณด้านการศึกษานั้น ผอ.ศุภโชค เห็นด้วยว่า เป็นแนวคิดที่มาถูกทางเพราะ​มาตรการช่วยเหลือสนับสนุนอย่างเรียนฟรี 15 ปี ในปัจจุบันที่ให้เหมือนกันหมดทั้งพื้นที่ในเมืองหรือพื้นที่ห่างไกลอาจไม่ใช่แนวคิดที่เหมาะสม เพราะเด็กในเมืองอาจมีความพร้อมด้านเครื่องแต่งกายอุปกรณ์แล้วแต่รัฐก็ยังสนับสนุน ขณะที่เด็กยากจน ห่างไกลถิ่นทุรกันดารมีความจำเป็นสูงกว่านั้นแต่ก็ได้เท่ากัน ดังนั้น ควรจะมาหาข้อสรุปเพื่อความเหมาะสม

“ถ้าเราพูดถึงความเหลื่อมล้ำ ความเสมอภาคในที่นี้ไม่ได้หมายความทุกคนได้เท่ากัน แต่ความเสมอภาคคือทุกคนได้มีโอกาสเรียนรู้ในคุณภาพที่เท่ากัน เพราะฉะนั้นถ้าอยากให้เด็กให้มีคุณภาพในการเรียนรู้ ไม่ขาดเรียน เด็กบางคนจำเป็นต้องให้เขามีอาหารกลางวันกินมากกว่าเด็กในเมือง เพื่อที่เขาจะได้มาเรียนรู้เท่ากับที่อยู่ในเมือง ​เพราะบางเรื่องคนที่มีฐานะดีก็สามารถซัพพอร์ตตัวเองได้ น่าจะไปช่วยเด็กที่ด้อยโอกาสกว่า มุมมองของการจัดงบประมาณแบบเท่ากัน ผมว่าควรจะมีการทบทวนใหม่”​

ต้นทุนที่มากกว่าของเด็กบนพื้นที่ห่างไกล
และความเสียเปรียบของ รร.ขนาดเล็ก​​

ที่ปรึกษาชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงและถิ่นทุรกันดาร ยกตัวอย่างว่า ด้วยเงินอุดหนุนซื้อเสื้อผ้าอุปกรณ์การเรียนที่เท่ากัน เด็กนักเรียนคนหนี่งมาบ่นว่าแค่ค่ารถก็หมดแล้วเพราะเขาต้องเดินทางจากดอยลงมาซื้อที่ร้านในเมือง แต่เด็กที่อยู่ในเมืองเขาก็ไม่มีต้นทุนเรื่องเดินทางแค่นี้ก็ต่างกัน หรือการปรับปรุงโรงเรียนพื้นที่ราบซื้อทรายคิวละ 400 บาท แต่บนดอย จะสูงถึง 1,500 บาทเพราะมีค่าขนส่งเพิ่มขึ้นมาที่เป็นปัจจัยที่ต้องนำมาพิจารณาในการจัดสรรงบประมาณ

อีกประเด็นคือการจัดสรรเงินรายหัวตามจำนวนเด็กนักเรียน ครูที่โรงเรียนเพิ่งได้ไปบรรจุเป็นผอ.โรงเรียนประถมแห่งหนึ่ง มีเด็ก 27 คน คูณรายหัวแล้วได้เงินทั้งปี 4-5 หมื่นบาท แต่มีค่าใช้จ่ายอย่างค่าไฟก็สูงถึง 2 หมื่นบาทแล้ว เหลือเงินไปพัฒนาโรงเรียนอีกแค่ไม่กี่บาท ดังนั้นจึงไม่ยุติธรรมสำหรับบางโรงเรียนที่มีเด็กน้อย หรือในพื้นที่ห่างไกล ขาดแคลนทรัพยากร การจัดสรรงบประมาณแบบเท่ากันหมดจะยิ่งก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำห่างไกลไปกว่าเดิม

​คิดสูตรอุดหนุนการศึกษาใหม่
พิจารณา​ปัจจัยตามบริบทรายพื้นที่

ทางออกของปัญหานี้ ผอ.ศุภโชค เสอนว่า  รัฐต้องคิดสูตรใหม่ในการช่วยเหลือโรงเรียนโดยอาจแบ่งเป็นส่วนๆ  ส่วนแรกเกี่ยวกับโครงสร้างพื้นฐาน สาธารณูปโภคค่าน้ำค่าไฟที่เดิมส่วนกลางเคยสนับสนุนแต่ตอนหลังเปลี่ยนมาให้โรงเรียนรับผิดชอบเองเพราะรัฐปรารถนาดีอยากให้ช่วยรัดเข็มขัด ซึ่งเราอาจใช้วิธีให้งบค่าสาธารณูปโภคโดยคำนวณจาก ค่าใช้จ่าย 2-3 ปี ที่ผ่านมา เพื่อลดภาระส่วนที่หนึ่ง ส่วนที่สองความยากลำบากหรือเศรษฐกิจฐานะชุมชน ความยากจนของผู้ปกครอง อาจดูสัดส่วนได้จากพื้นที่มีกี่คนที่ได้รับงบยากจนพิเศษ และมาคำนวณว่าพื้นที่ที่ยากจนมากต้องได้รับการสนับสนุนมาก หรืองบอาหารกลางวันที่อาจขยายจาก ป.6 ในบางพื้นที่ เพื่อช่วยให้เด็กในบางพื้นที่ที่มีฐานะยากจนมาก ไม่ต้องหลุดจากระบบการศึกษา

“เราอาจแบ่งงบเป็นก้อนๆ ​ที่เราต้องปรับวิธีคิดใหม่ ส่วนที่ต้องได้เป็นเบสไลน์ ก็วางเป็นพื้นฐานไว้ ส่วนที่ต้องท็อปอัพถมให้เต็ม ก็ต้องทำให้เขา เพื่อให้เขายืนในพื้นที่เสมอกันก่อน โดยเอาสูตรใหม่มาดูและให้นักเศรษฐศาสตร์ช่วยเข้ามาคำนวณ​หรือการคำนวณตามราย โรงเรียนที่เด็กน้อยกว่า 120 คนอาจมีตัวเลขขั้นต่ำให้เขาอยู่ได้”

ทุกคนต้องหันมามองและเอาข้อมูล NEA ไปใช้
เพื่อการจัดงบประมาณให้มีประสิทธิภาพ 

ผอ.ศุภโชค สรุปว่า ข้อมูลจาก NEA เป็นข้อมูลที่หน่วยงานหลักทั้ง โรงเรียนรัฐก็ต้องใช้ข้อมูลชุดนี้ สพฐ.ที่ดูแลโรงเรียนสามหมื่นแห่งก็น่าจะมาพิจารณาข้อมูลเพื่อพัฒนาการจัดสรรงบประมาณในการจัดสรรเงินอุดหนุน 15 ปี ที่ หากใช้สูตรเดิมก็ยังไม่ตอบโจทย์ แต่หากเขาไม่เปลี่ยนแต่เมื่อสังคมเห็นข้อมูลนี้ก็จะสามารถไปสื่อสารหรือกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงได้ ซึ่งที่ผ่านมามักติดระเบียบเรื่องการตีความความเสมอภาค เท่าเทียมซึ่งเป็นการกลัว คิดไว้ก่อนแล้วไม่ได้ทำ  หรือส่วนที่เกี่ยวข้องกับท้องถิ่นซึ่งติดกับดักกฎหมายบางข้อ ทั้งที่กฎหมายอาจไม่ได้บังคับอย่างนั้นแต่กลัวแล้วตีความอย่างนั้น

“ถ้าเรามองว่าการจัดการศึกษาเป็นหน้าที่ของทุกคน ทุกองค์กร ทุกหน่วยงาน ข้อมูลชุดนี้ทุกคนต้องหันมามอง และเอาไปใช้เพื่อตัดสินใจและใช้งบประมาณให้มีประสิทธิภาพ” ที่ปรึกษาชมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงและถิ่นทุรกันดาร กล่าวทิ้งท้าย 

The post ต้นทุนที่มากกว่าของเด็กบนพื้นที่ห่างไกล และความเสียเปรียบของ รร.ขนาดเล็ก​​ first appeared on กสศ..

“ช่วยเขาให้เขาช่วยเหลือตัวเอง”

เป็นพระราชปณิธานในสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ที่ “ครูกุหลาบ  เกิดสิน” ครูโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย ยึดเป็นแนวทางตลอดชีวิตของการเป็นครู

ในห้วงแรกของเส้นทางสายนี้ ครูกุหลาบเริ่มต้นเป็นครูที่ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดเชียงใหม่ในปี 2541 ต่อด้วยการเป็นครูในโรงเรียนเอกชน แต่ในขณะนั้นเธอรู้ใจตัวเองดีว่าความต้องการที่แท้จริง คือการเป็นครูในพื้นที่ห่างไกล เพื่อส่งมอบโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็กในชนบท 

“ก่อนเลือกที่จะมาเป็นบรรจุเป็นครูสพฐ. ครั้งแรกที่โรงเรียนสามสบ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ ตอนนั้นสอนชั้นประถมศึกษา เราได้สอนให้เด็กๆ กลุ่มชาติพันธุ์ อ่านภาษาไทย พูดภาษาไทยได้ จากเดิมที่อ่านไม่ได้ เราสอนให้เขาอ่านออกเขียนได้ มันสัมผัสได้เลยว่าเรามีความสุขมาก” ครูกุหลาบย้อนความหลังในสมัยที่รับราชการครูใหม่ๆ

ระยะแรกที่ไปเยี่ยมบ้านนักเรียน ไม่มีวันไหนที่ไม่เสียน้ำตา

ต่อมา ครูกุหลาบได้ย้ายมาเป็นครูที่โรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี  อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย 

“เราไปเห็นเขาลำบากมาก เด็กส่วนใหญ่ยากจน ไม่ได้อยู่กับพ่อ-แม่ เติบโตมากับปู่ย่าตายาย หรือเครือญาติ บางคนอยู่กับย่าที่แก่มากๆ ย่ายังต้องเข้าป่าไปฟันไม้ไผ่ ลากออกมาเหลา มาสานเป็นของไปขาย บางคนบ้านหลังนิดเดียวอยู่กันแปดคน ย่ายายเจอครูก็ร้องไห้ บอกให้ช่วยหลานเขาด้วย”

สิ่งนี้จุดประกายให้ครูกุหลาบ เริ่มมองหาการให้การช่วยเหลือกับนักเรียน โดยการช่วยเหลือนั้นต้อง “ยั่งยืน” นั่นก็คือจะทำอย่างไรให้นักเรียนเหล่านี้สามารถดูแลตัวเองได้

สอนเสริมทักษะอาชีพ สร้างรายได้ให้นักเรียน

สถานการณ์ที่เกิดขึ้นจริงเด็กในพื้นที่ห่างไกล จะมีเด็กเพียง  10 เปอร์เซ็นต์ของจำนวนนักเรียนทั้งหมดเท่านั้นที่ได้เรียนต่อ ที่เหลืออีก 90 เปอร์เซ็นต์ไม่ได้เรียนต่อ “การเสริมทักษะอาชีพ” เป็นสิ่งจำเป็น

การสอนของ “ครูกุหลาบ” จึงไม่ได้จำกัดเฉพาะตามที่หลักสูตรวางไว้แต่เพียงอย่างเดียวเท่านั้น แต่ยังเพิ่มเติมการส่งเสริมทักษะอาชีพให้กับนักเรียนอีกด้วย

“ด้วยความที่ครูเป็นครูศิลปะ ทำให้มองว่า งานศิลปะ หัตถกรรม และงานฝีมือ ถ้าถ่ายทอดให้นักเรียน จะสามารถนำไปต่อยอดให้นักเรียนมีรายได้เสริมได้ เราก็เริ่มสอนนักเรียนที่สนใจ ให้มารวมกลุ่มในชุมนุมศิลปะ จะถามแต่ละคนเลยว่าสนใจอะไร ทั้งการวาด ปัก เย็บ รวมถึงงานฝีมืออื่นๆ ถ้าสนใจสิ่งไหน ถนัดสิ่งไหนเราก็จะส่งเสริมให้เขาได้หัดลองทำในสิ่งนั้น”

เมื่อนักเรียนมี “ฝีมือ” ในระดับที่สามารถวางขายได้ ผลิตภัณฑ์ก็จะถูกนำไปวางขาย โดยเด็กที่ทำจะได้รับค่าตอบแทนจากการทำงานชิ้นนั้นๆ

สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ยึดโยงเอกลักษณ์วัฒนธรรมชนเผ่า

ส่วนคนไหนมีความเชี่ยวชาญ และสนใจในการสร้างผลิตภัณฑ์ของตัวเองก็สามารถทำได้ เพราะครูจะให้คำแนะนำในการผลิตผลิตภัณฑ์ ให้ตรงกับความต้องการของตลาด และยึดโยงกับเอกลักษณ์ และวัฒนธรรมของชนเผ่าต่างๆ ในพื้นที่

“ที่จริงเราสนุกกับการทำงานกับเด็กชาติพันธุ์ ทั้งอาข่า ลาหู่ ไทยใหญ่ เพราะเขามีอัตลักษณ์ในประเพณีวัฒนธรรมและศิลปะ สามารถนำมาพัฒนาต่อยอดสร้างอาชีพให้กับเขาได้ เพียงแต่เราแนะนำ ชี้ช่องทาง ให้การสนับสนุน เด็กๆ ก็จะเดินได้เองตามสิ่งที่พวกเขาถนัด ยึดโยงกับต้นทุนที่เขามีอยู่แล้ว”

สินค้าที่เด็กๆ เหล่านี้ผลิต จะถูกนำไปวางขายบริเวณแหล่งท่องเที่ยวต่างๆ รวมถึงพระตำหนักดอยตุงที่จะมีพื้นที่ขายของให้กับชนเผ่าสามารถขายสินค้าที่ระลึกให้กับนักท่องเที่ยวได้

นอกจากนี้หากเด็กคนไหนไม่ถนัดในการผลิต แต่ชอบในการให้บริการ ก็สามารถเลือกที่จะเป็นพนักงานขายของได้ โดยจะได้รับค่าตอบแทน 10 เปอร์เซ็นต์ของจำนวนราคาสินค้า เด็กบางคนมีรายได้ถึงหลักหมื่นเลยทีเดียวจากการขายสินค้าในเทศกาลสีสันดอยตุงในระยะเวลาเพียง 2 เดือน

ยึดหลัก “เมตตา” เป็นแนวทางการทำงาน

ครูกุหลาบ เปรียบว่า สิ่งที่เธอทำก็คือ การสอนให้จับปลา เพื่อให้นักเรียนสามารถมีรายได้เสริมดูแลตัวเองระหว่างเรียน หรือถ้าใครไม่มีโอกาสเรียนต่อก็จะได้ใช้เป็นอาชีพดูแลครอบครัวได้อย่างสุจริต

จนในระยะหลังมีนักเรียนที่ถนัดในงานปักผ้า ขอย้ายโรงเรียนมาเรียนที่โรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี เพราะทราบว่าที่นี่ส่งเสริมทักษะอาชีพด้วย

แต่หากนักเรียนคนไหน ตั้งใจเรียนต่อ แต่ขาดแคลนทุนทรัพย์ “ครูกุหลาบ” ก็จะช่วยเหลือดำเนินการขอทุนการศึกษาให้

“หลักในการทำงานมีคำเดียวเลย คือเมตตา สงสารเขา ตอนแรกไม่รู้หรอกว่าคือความเมตตา ครั้งแรกแค่เป็นความอยากช่วยเขา มีใจที่อยากช่วย ตอนหลังเพิ่งมาเห็นว่าความอยากช่วยของเรา คือความเมตตา” ครูกุหลาบกล่าว

The post สอนนักเรียนให้ช่วยเหลือตัวเองได้อย่างยั่งยืน first appeared on กสศ..

เศษผ้าเหลือใช้จากผลิตภัณฑ์ในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเชียงราย ถูกนำมาตัดและเย็บใหม่แปรรูปเป็นถุงผ้าด้วยฝีมือของเด็กนักเรียนจากโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี ตำบลแม่ฟ้าหลวง อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย

ถุงผ้า Handmade By ม่อนฟ้าหลวง นี้ถูกนำไปวางขายบนแพลตฟอร์ม JD CENTRAL โดยมีให้เลือกถึง 6 สี ทั้งสีน้ำเงินเข้มคาดผ้าลายสีเข้ม สีน้ำเงินเข้มคาดผ้าลายสีอ่อน สีครีมคาดผ้าลายสีเข้ม สีครีมคาดผ้าลายสีอ่อน สีครามคาดผ้าลายสีเข้ม และสีครามคาดผ้าลายสีอ่อน ในราคาใบละ 290 บาท ซึ่งได้รับการตอบรับเป็นอย่างดีจากลูกค้า มีออเดอร์เข้ามาจำนวนมาก

ด้วยเพราะ “จุดเด่น” ของวัสดุที่ถักทอมาเส้นใยธรรมชาติ ในลวดลายที่คงไว้ซึ่งเอกลักษณ์อันเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น  ผสานกับการเลือกใช้วัสดุประเภทหนัง ทำให้ถุงผ้า Handmade By ม่อนฟ้าหลวงดูร่วมสมัย เหมาะกับคนทุกเพศ ทุกวัย

จุดเริ่มต้นจาการฝึกทักษะอาชีพวางขายพระตำหนักดอยตุง

แต่ก่อนหน้าที่สินค้านี้จะเป็นที่ถูกใจของลูกค้านั้น กระบวนการไม่ได้มาโดยง่าย เพราะผ่านการลองผิดลองถูกหลายครั้ง

“ที่ผ่านมา โรงเรียนพยายามฝึกทักษะอาชีพให้เด็กในโรงเรียน โดยสอนให้ เย็บ และปักผ้า นำมาทำเป็นกระเป๋าในรูปแบบต่างๆ กว่า 10 แบบ คละกันไป โดยนำไปวางขายที่บูธบริเวณพระตำหนักดอยตุง เพราะโรงเรียนเราเป็นหนึ่งในโครงการพัฒนาดอยตุง จึงได้รับโอกาสนี้” ครูกุหลาบ เกิดสิน ครูโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี เล่าถึงกระบวนการพัฒนาคุณภาพสินค้า

กระทั่งการขายสินค้าจากการฝึกทักษะอาชีพของนักเรียนถึงจุดเปลี่ยน ที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินมาที่พระตำหนักดอยตุง พระองค์ท่านทรงมีพระราชดำรัสแนะนำให้ลองขายผ่านออนไลน์ อีกช่องทางหนึ่ง

นักเรียนกรุงเทพคริสเตียน ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ต่อยอดผลิตภัณฑ์

ประจวบกับโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี ได้รับการคัดเลือกให้เข้าร่วม โครงการพัฒนานวัตกรรมเครือข่ายสถานศึกษาเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ของกสศ. ทำให้โรงเรียนได้นำสินค้าจากฝีมือนักเรียนวางขายในช่องทางออนไลน์ได้สำเร็จ

โดยร่วมกับโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียน แลกเปลี่ยน เรียนรู้ และพัฒนาทักษะความคิดสร้างสรรค์ การใช้เทคโนโลยี e-commerce ต่อยอดพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เคยทำมา

“มีประโยชน์มาก เด็กโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียน เขาจะมีมุมมองที่กว้างกว่า ทางเราเองคิดว่าเราทำดีอยู่แล้ว  แต่พอมารวมกัน ปรากฏว่าได้แนวคิดที่ดีกว่ามาก มีความละเอียดกว่า แล้วใส่ใจความรู้สึกของลูกค้า ให้เห็นถึงคุณค่าของชิ้นงาน เช่น แนะนำให้เราทำการ์ดขอบคุณแนบไปกับตัวสินค้าด้วย เพราะลูกค้าจะได้รู้สึกดีว่าได้ช่วยเหลือสังคมช่วยเหลือคนยากจน คุณค่าทางจิตใจที่ลูกค้าจะได้รับ นอกจากตัวสินค้า” 

นอกจากนี้ยังมีการแนะนำให้ใช้ “หนัง” เข้ามาเป็นส่วนประกอบของโลโก้แบรนด์ด้วย โดยโรงเรียนห้วยไร่สามัคคีได้นำมาประยุกต์ใช้ ซึ่งเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับตัวถุงผ้าได้เป็นอย่างดี

เปิดแนวคิดพัฒนาผลิตภัณฑ์ตอบสนองความต้องการผู้บริโภค

ขณะเดียวกันผลพลอยได้อื่นที่ตามมา คือ นักเรียนที่เข้าร่วมโครงการมีความตื่นตัว และเห็นช่องทางการค้าขายออนไลน์ที่สามารถขายสินค้าได้กว้างขวางมากขึ้น  และมีแนวคิดใหม่ๆ ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค 

รายได้ที่เกิดขึ้นจากการเข้าร่วมโครงการนี้ จะถูกจัดสรรให้กับนักเรียนเป็นค่าแรง 50 บาทต่อหนึ่งใบ โดยนักเรียนที่ได้ค่าแรงมากที่สุด ได้รับเงินถึง 2,000 บาท ซึ่งนักเรียนตั้งใจว่าจะนำเงินที่ได้ไปทำทุน ซื้อวัสดุ อุปกรณ์ มาตัดเย็บกระเป๋าผ้าขายเองที่งานสีสันดอยตุงในสิ้นปีนี้

และมีการนำรายได้บางส่วนมอบให้กับทางโรงเรียนเพื่อนำไปจัดซื้ออุปกรณ์ฝึกทักษะการเย็บ และปัก เพื่อให้นักเรียนทั่วไปที่สนใจมาร่วมกันทำกิจกรรมต่อยอดให้มีทักษะอาชีพและมีรายได้เสริม ช่วยแบ่งเบาภาระครอบครัวอีกทางหนี่งด้วย

“ครูกุหลาบ” ตั้งใจว่า หากมีโอกาสได้เข้าเฝ้าสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี อีกครั้ง ก็จะถวายรายงานถึงความคืบหน้าในการนำสินค้าของนักเรียนวางขายบนออนไลน์ ตามที่พระองค์ได้ทรงให้คำแนะนำ ซึ่งเป็นสิ่งที่ครูและนักเรียนโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคียังคงสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณที่เคยทรงให้คำแนะนำไว้

ร่วมสร้างโอกาสทางการศึกษา
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
www.eef.or.th/donate/
ธนาคารกรุงไทย สาขาซอยอารีย์
เลขที่ : 172-0-30021-6
บัญชี : กสศ.มาตรา 6(6) – เงินบริจาค

The post พัฒนาผลิตภัณฑ์ตอบสนองความต้องการผู้บริโภค first appeared on กสศ..

เราไม่ต้องการให้เด็กเรื้อโรงเรียนไปนาน หรือขาดจากกระบวนการเรียนไปเลยทีเดียว เรื่องนี้เราคิดไว้แล้วว่าเวลาปิดเทอมที่ยืดออกไปเดือนครึ่ง มันจะทำให้เด็กต้องปรับตัวเยอะมากเมื่อต้องกลับมาเรียนใหม่ ถ้าเราหยุดนิ่งไปเลย การเรียกกลับมาอีกทีอาจมีปัญหาว่าเด็กหายไปได้

สำหรับโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลสุดชายแดนประเทศ การปิดเทอมที่ยาวนานกว่า 4 เดือน อาจส่งผลต่อการกลับมาเรียนของเด็ก เนื่องจากการห่างหายจากบรรยากาศการเรียนไปนานทำให้เด็กหลายคนขาดแรงจูงใจ หรือด้วยพิษเศรษฐกิจที่ตามมาหลังวิกฤต COVID-19 เด็กบางคนจึงต้องออกไปทำงานช่วยแบ่งเบาภาระทางบ้าน และไม่ได้กลับไปเรียนอีกเลย

แต่ที่โรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคี อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย ผู้อำนวยการโรงเรียน ศุภโชค ปิยะสันต์ ได้มีกระบวนการที่เตรียมไว้เพื่อรับมือหลังปิดเทอมใหญ่อันยาวนาน โดยการให้เด็กได้มีโอกาสปรับตัวกับวิธีการเรียนแบบใหม่ ที่ทุกคนต้องรักษาระยะห่างระหว่างกันและเรียนรู้กฎระเบียบอีกมากมายในรูปแบบการศึกษายุค COVID-19 และผลจากแผนการนี้ ก็ทำให้เด็กๆ กลับมาเรียนกันพร้อมหน้าเกือบ 100% เต็ม

ผอ.ศุภโชค เล่าว่า ทางโรงเรียนได้เตรียมแผนการรับมือเปิดเทอมยุค COVID-19 โดยให้เด็กสลับกลุ่มทยอยกันเข้ามาปรับตัวที่โรงเรียนเป็นกลุ่มเล็กๆ ตั้งแต่ช่วงเดือนมิถุนายน ในห้องเรียนพิเศษที่ใช้ชื่อว่า ‘COVID ศึกษา’

“มีสองเหตุผลที่เราให้เด็กมาโรงเรียนก่อนเปิดเทอมจริง อย่างแรกคือเขาต้องเข้าใจสถานการณ์ และรับรู้ข้อมูลเกี่ยวกับไวรัสโคโรน่า เพื่อให้สามารถอยู่ได้ในสถานการณ์ต่างๆ รู้จักการดูแลตัวเองให้ปลอดภัย รวมถึงเข้าใจด้วยว่าวิกฤตที่เกิดขึ้นมีผลกระทบอะไรกับเขาบ้าง เพราะเราต้องอยู่กับวิธีการดำรงชีวิตแบบใหม่นี้กันไปอีกนาน ขณะเดียวกัน โรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลนั้นเป็นเหมือนแหล่งความรู้ของชุมชน เราก็ให้เด็กนำสิ่งที่เขาเรียนกลับไปถ่ายทอดสู่คนในครอบครัวของเขาได้ด้วย

“ส่วนอีกเรื่องคือ เราไม่ต้องการให้เด็กเรื้อโรงเรียนไปนาน หรือขาดจากกระบวนการเรียนไปเลยทีเดียว เรื่องนี้เราคิดไว้แล้วว่าเวลาปิดเทอมที่ยืดออกไปเดือนครึ่ง มันจะทำให้เด็กต้องปรับตัวเยอะมากเมื่อต้องกลับมาเรียนใหม่ ถ้าเราหยุดนิ่งไปเลย การเรียกกลับมาอีกทีอาจมีปัญหาว่าเด็กหายไปได้ พอล่วงเข้าเดือนมิถุนายน เราจึงค่อยๆ ดึงเด็กให้มาโรงเรียนอาทิตย์ละ 1-2 ครั้ง การขาดหายจากโรงเรียนก็ร่นระยะเวลาลง เขาก็จะรู้ตัวเองตลอดว่าเรียนหนังสืออยู่ จะไปทำอย่างอื่นก็ต้องห่วงเรื่องเรียนก่อน ดังนั้นถ้าถามว่าเด็กหายไปบ้างไหม ของเราแทบไม่เจอเลย”

ผอ.ศุภโชค เผยต่อไปว่า หลังจากที่เด็กได้อยู่ในบรรยากาศของการเรียนรู้ และเจอครูตลอดหนึ่งเดือนก่อนเปิดเทอมจริง ทำให้ในวันเปิดเทอมใหม่ เด็กๆ สามารถปรับตัวได้กับรูปแบบการเรียนใหม่ การรักษาระยะห่าง มีรูปแบบการเล่นและทำกิจกรรมที่เปลี่ยนไป ที่สำคัญคือแนวคิดที่ว่า อยากให้เด็กรู้สึกใกล้ชิดกับโรงเรียนอยู่เสมอ ก็ทำให้เด็กของโรงเรียนบ้านห้วยไร่สามัคคีกลับมาเรียนกันเกือบเต็มจำนวน 452 คน

ไม่ใช่แค่รับมือ COVID-19 แต่ปรับการเรียนการสอนตามบริบท ป้องกันเด็กหลุดมาแล้วเป็น 10 ปี

“ในพื้นที่ห่างไกลอย่างนี้ เด็กของเรายังมีความสนใจในการเรียน สำคัญคือเราต้องให้เขาเรียนรู้ในสิ่งที่เขานำไปต่อยอดชีวิตได้” ผอ.ศุภโชค เล่าถึงนโยบายปรับการสอนให้เข้ากับบริบทของสภาพแวดล้อม

นับเป็นเวลากว่า 10 ปีแล้ว ที่โรงเรียนห้วยไร่สามัคคีจัดให้มีแผนการเรียนที่ออกแบบรองรับความต้องการของนักเรียนในพื้นที่ โดยเมื่อขึ้นชั้น ม.ปลาย จะมีวิชาฝึกอาชีพเสริม เช่น กลุ่มอาชีพเกษตรกรรม การปลูกและแปรรูปไม้เมืองหนาว ปลูกกาแฟ หรือพืชเศรษฐกิจที่มีชื่อเสียงของดอยตุง ส่วนอีกกลุ่มเป็นงานด้านอาหาร บริการ งานช่าง และการทำบัญชี ซึ่งเป็นวิชาที่เด็กสามารถนำไปใช้ในชีวิตได้ทันที สามารถทำอาชีพเสริมระหว่างเรียน หรือนำไปต่อยอดหลังเรียนจบ

 “ประสบการณ์การสอนในพื้นที่ชายขอบสอนเราว่า ถ้าเราสอนแต่ในเรื่องที่เขามองไม่เห็นว่าจะนำไปใช้ยังไง ก็มีความเป็นไปได้สูงว่าเด็กจะถอยห่างจากการศึกษา เราจึงเลือกเอาวิชาที่เขานำไปใช้ได้มาเสริมด้วย ซึ่งรวมไปถึงเรื่องทักษะชีวิต การระมัดระวังตัวเองจากยาเสพติด เรื่องชู้สาว การปรับตัวอยู่ในสังคม เราจะเน้นเรื่องพวกนี้เยอะ เพราะมันจะมีประโยชน์กับวัย และอนาคตของเขา”

เปิดเทอมที่กระตือรือร้นกว่าทุกครั้ง กับเด็กอีกบางส่วนที่ยังมาโรงเรียนไม่ได้

ผอ.ร.ร.บ้านห้วยไร่สามัคคีเล่าถึงบรรยากาศของวันเปิดเทอมใหม่ว่า “แค่วันแรกก็รับรู้ได้ถึงความสนใจในการเรียนมากกว่าเปิดเทอมทุกครั้ง” ทั้งความตื่นเต้นคึกคักยังส่งไปถึงบรรดาคุณครู ที่ต่างคนต่างแสดงความพร้อมของการเปิดเรียนด้วยการโพสต์รูปเด็กๆ ผ่านโซเชียลฯ กันเป็นที่สนุกสนาน

ขณะที่มีนักเรียนอีกส่วนหนึ่งที่ยังต้องรอวันเปิดเทอมต่อไป เนื่องจากพื้นที่อาศัยอยู่บริเวณตระเข็บชายแดน ทำให้ยังไม่สามารถข้ามมาเรียนได้

สุขสันต์ สอนนวล ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านพญาไพร อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย กล่าวถึงวันแรกของการเปิดเทอมว่า เป็นครั้งหนึ่งที่ได้เห็นว่าเด็กๆ ดีใจขนาดไหนที่ได้มาโรงเรียน ทุกคนยินดีที่ได้มาเจอเพื่อนๆ และที่สำคัญคือคิดถึงอาหารอร่อยๆ ที่โรงเรียน แต่ในทางกลับกัน การปิดพรมแดนตามมาตรการเฝ้าระวัง COVID-19 ก็ส่งผลให้นักเรียนกลุ่มหนึ่งยังมาโรงเรียนไม่ได้ หากดำเนินต่อไปในระยะยาว ก็อาจส่งผลให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาได้

“เราเป็นโรงเรียนบนพื้นที่ภูเขาสูง จึงมีเด็กกลุ่มหนึ่งราว 60 คน ทั้งที่มีสัญชาติไทย เป็นคนไทยภูเขา รวมถึงกลุ่มไร้สัญชาติ ซึ่งอาศัยอยู่ตามแนวชายแดนอำเภอแม่ฟ้าหลวง ที่ต้องเจอผลกระทบจากการปิดพรมแดน ทำให้ยังมาเรียนไม่ได้ ก็ต้องรอกันต่อไป ตรงนี้เราก็พยายามติดตามอยู่ เนื่องจากหากปล่อยให้เวลายืดยาวออกไปโอกาสที่เขาจะไม่กลับมาเรียนก็มีสูง รวมถึงอีกส่วนหนึ่ง คือกลุ่มเด็กยากจนพิเศษจำนวนหนึ่งที่เมื่อปิดภาคเรียนนานขึ้น เขาจะติดตามผู้ปกครองไปทำงานที่ต่างอำเภอหรือต่างจังหวัด และด้วยงานที่ติดพันจึงอาจไม่ได้กลับมาเรียนตามกำหนด”

ในส่วนของภารกิจเร่งด่วนที่ต้องทำในเปิดเทอมยุค COVID-19 นี้ ผอ.สุขสันต์ ระบุว่า ครูทุกคนมีงานสำคัญ คือต้องหาวิธีจัดการเรียนการสอนที่มีจำนวนคาบน้อยลง แต่ต้องทำให้เกิดประสิทธิภาพได้เท่าเดิมหรือมากขึ้น

“การปิดพื้นที่กว่าครึ่งเพื่อรักษาระยะห่างของเด็กทำให้กระทบไปถึงเรื่องเวลาเรียน โดยที่โรงเรียนเราจัดการเรียนการสอนให้ชั้นอนุบาล 1-ป.6 มาเรียนในช่วงเช้า ส่วนกลุ่มมัธยมต้นที่เป็นนักเรียนขยายโอกาสเข้ามาเรียนช่วงบ่าย ก็เป็นโจทย์ที่ครูต้องตระหนักกันว่าจะทำอย่างไรให้เด็กเรียนรู้ และได้รับสาระจากกิจกรรม ให้เป็นไปตามคุณลักษณะที่กำหนดไว้ในรอบเทอมตามมาตรฐานเดิม ซึ่งในช่วงนี้ทางโรงเรียนก็ได้มองถึงการทำสื่อ และระดมความคิดหาเทคนิคการสอนที่จะทำให้เด็กเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุดเป็นอย่างแรก” ผอ.ร.ร.บ้านพญาไพร กล่าว

The post ร.ร.ห่างไกล ชายขอบ ปรับแผนสกัดเด็กหลุดรับปิดเทอมยาว first appeared on กสศ..