นายกันตพงศ์ รังษีสว่าง กล่าวว่า ความร่วมมือระหว่าง พม. และ กสศ. ในการใช้ระบบ “พม. Smart” ซึ่งเป็นระบบขอรับความช่วยเหลือผู้ประสบปัญหาทางสังคม ถือเป็นการบูรณาการการทำงานโดยใช้นวัตกรรมดิจิทัลเป็นเครื่องมือสำคัญ ช่วยให้การทำงานในพื้นที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น สอดคล้องกับนโยบายรัฐบาลในการพัฒนาระบบดิจิทัลเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม

“ตัวเลขเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษากว่า 603,000 คน สะท้อนโจทย์สำคัญที่ทุกหน่วยงานต้องร่วมกันแก้ไข พม. จำเป็นต้องเข้าไปมีบทบาทในมิติด้านการศึกษา เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงของมนุษย์ การใช้ระบบ พม. Smart จะช่วยให้เราทราบว่าเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษามีตัวตนอยู่ที่ไหน ชื่ออะไร และต้องการความช่วยเหลือแบบใด เพื่อให้สามารถวางแผนช่วยเหลือได้อย่างตรงจุด และร่วมกันขับเคลื่อนเป้าหมาย Thailand Zero Dropout ให้เกิดขึ้นจริง”

นายกันตพงศ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า การบันทึกข้อมูลเด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบางในระบบ พม. Smart มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยลดขั้นตอนการทำงานที่ซ้ำซ้อนและความล่าช้าจากการจัดส่งเอกสาร ทำให้การช่วยเหลือผู้ที่ประสบปัญหาทางสังคมเป็นไปอย่างรวดเร็วและทันเวลา อีกทั้งยังช่วยเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงาน เพื่อลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน และทำให้สามารถส่งต่อความช่วยเหลือในมิติต่าง ๆ ได้อย่างครบถ้วน

พร้อมกันนี้ พม. ยังให้ความสำคัญกับการดูแลเด็กปฐมวัย โดยตั้งเป้าไม่ให้เด็กอายุ 0–6 ปี หลุดจากระบบสวัสดิการพื้นฐาน เช่น การได้รับเงินอุดหนุนเพื่อการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิด รวมถึงการดูแลผู้พิการให้สามารถเข้าถึงสิทธิและสวัสดิการที่พึงได้รับ อาทิ การมีบัตรประจำตัวคนพิการและการเข้าถึงชุดสิทธิประโยชน์ขั้นพื้นฐานโดยไม่ตกหล่น

ด้าน ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่า โครงการ Thailand Zero Dropout เป็นความร่วมมือระหว่าง กสศ. และหน่วยงานภาครัฐรวม 11 หน่วยงาน ซึ่งเริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ 28 มิถุนายน 2567 เพื่อค้นหาและช่วยเหลือเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาอายุ 3–18 ปี ให้กลับเข้าสู่ระบบการศึกษา หรือเข้าสู่รูปแบบการเรียนรู้ที่เหมาะสม

ที่ผ่านมา กสศ. ได้ทำงานร่วมกับ พม. อย่างต่อเนื่อง รวมถึงการลงนามบันทึกความร่วมมือ (MOU) เพื่อพัฒนาระบบการดูแลช่วยเหลือเด็กและเยาวชนให้สามารถเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาและการพัฒนาอย่างเสมอภาค ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาระบบ พม. Smart ที่เปิดให้ประชากรกลุ่มเปราะบางสามารถขอรับความช่วยเหลือผ่านช่องทางออนไลน์ได้ตั้งแต่ปี 2565

ข้อมูลในปี 2567 พบว่า การเชื่อมโยงฐานข้อมูล พม. Smart กับฐานข้อมูล Thailand Zero Dropout ทำให้พบเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาจำนวน 7,322 คน จากครอบครัวที่ได้รับเงินสงเคราะห์เด็กในครอบครัวยากจน โดยเจ้าหน้าที่ พม. ได้ลงพื้นที่สำรวจและจัดทำแผนดูแลรายกรณี (Care Plan) 

ในช่วงเดือนตุลาคม 2568 – มกราคม 2569 มีการสำรวจข้อมูลเด็กและเยาวชนจำนวน 4,676 คน ส่งผลให้เด็กและเยาวชน 482 คน ได้รับการสนับสนุนให้กลับเข้าสู่ระบบการศึกษา การเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น หรือการพัฒนาทักษะอาชีพ

ขณะเดียวกัน ข้อมูลปี 2568 พบว่า การเชื่อมโยงฐานข้อมูลระหว่าง พม. Smart กับฐานข้อมูล Thailand Zero Dropout ยังพบเด็กและเยาวชนอีก 4,716 คน จากครอบครัวที่ได้รับความช่วยเหลือผู้ประสบปัญหาทางสังคม และยังไม่มีชื่ออยู่ในระบบการศึกษา โดย กสศ. ได้สนับสนุนค่าใช้จ่ายในการเรียนและพัฒนาทักษะอาชีพ 4,000 บาทต่อคน รวมถึงค่าดำเนินการ 1,000 บาทต่อราย ให้แก่บุคลากร พม. ที่ทำหน้าที่สำรวจและจัดการรายกรณี

นอกจากนี้ ในปีนี้ อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ซึ่งมีเครือข่ายอยู่ทั่วประเทศ จะเข้ามามีบทบาทสำคัญในการร่วมสำรวจ ค้นหา และช่วยเหลือเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาในระดับพื้นที่ สนับสนุนนโยบาย “พม. ใกล้คุณ” ที่มุ่งให้การช่วยเหลือประชาชนเข้าถึงได้อย่างทั่วถึงและรวดเร็วดร.ไกรยส กล่าวว่า การอบรมในครั้งนี้จะช่วยสนับสนุนการใช้นวัตกรรมระบบ พม. Smart ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ ช่วยลดขั้นตอนการทำงานที่ซ้ำซ้อน ทำให้สามารถค้นหา ติดตาม และวางแผนดูแลช่วยเหลือเด็กและเยาวชนได้อย่างรวดเร็ว ผ่านการทำงานบนระบบข้อมูลเดียวที่เชื่อมโยงการช่วยเหลือได้ครบทุกมิติ รวมถึงมิติด้านการศึกษา

The post พม. – กสศ. ใช้ระบบ “พม. Smart” ยกระดับการค้นหา – ติดตามเด็กเปราะบาง หนุน Thailand Zero Dropout first appeared on กสศ..

ที่ผ่านมารายการ “ฟุตบอล 7 สี” เป็นเวทีสำหรับเด็กในระบบโรงเรียน
แต่ครั้งนี้…เป็น ครั้งแรกที่เด็กนอกระบบการศึกษา
ได้ก้าวขึ้นสนามเดียวกันบนมาตรฐานระดับประเทศ

กสศ. และภาคีเครือข่ายเห็นว่าฟุตบอล 7 สี
คือพื้นที่ที่สามารถ “เชื่อมโอกาส” ให้เด็กทั่วประเทศได้จริง
โดยเฉพาะเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษา ขาดแคลนโอกาสและอยู่ในพื้นที่ห่างไกล ที่ไม่เคยสัมผัสการแข่งขันระดับประเทศ

การลงแข่งนัดพิเศษครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงเกมฟุตบอล
แต่คือสัญลักษณ์ว่าเด็กทุกคน—ไม่ว่ามาจากเส้นทางไหน—ควรมีสิทธิ์เข้าถึงโอกาสอย่างเสมอภาค

ประเทศไทยยังมีเด็กและเยาวชนมากกว่า 1 ล้านคน ที่หลุดจากระบบการศึกษา

และอีกกว่า 1.3 ล้านคน ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงหลุดออกจากระบบ
กสศ. และภาคีเครือข่ายทั่วประเทศจึงร่วมกันสร้าง “สนามแห่งโอกาส”
เพื่อให้เด็กทุกคน—ไม่ว่าจะอยู่ในโรงเรียนหรือนอกโรงเรียน—ยังมีพื้นที่เรียนรู้ เติบโต และค้นพบศักยภาพของตนเอง

หนึ่งในเครื่องมือสำคัญคือ กีฬา ดนตรี และศิลปะ
โดยเฉพาะ “ฟุตบอล” ที่ไม่ใช่เพียงการแข่งขัน
แต่เป็นพื้นที่เรียนรู้ทักษะชีวิต วินัย ความรับผิดชอบ การทำงานเป็นทีม และการเห็นคุณค่าของตัวเองอีกครั้ง

จากสนามเล็กในชุมชน…สู่เวทีระดับประเทศ

ทีมฟุตบอลเยาวชน กสศ. มาจากพื้นที่เทศบาลตำบลลำปางหลวง จังหวัดลำปาง นำโดย คุณหมอตุ้ย สันติพงษ์ ศิลปสมบูรณ์ แกนนำเครือข่าย กสศ. ผู้เปลี่ยนสนามฟุตบอลให้กลายเป็น “ห้องเรียนชีวิต”ที่เด็กทุกคน ไม่ว่าจะยังเรียน เสี่ยงหลุด หรือหลุดไปแล้ว ได้กลับมาเรียนรู้ เติบโต และเชื่อในตัวเองอีกครั้ง

พวกเขาฝึกซ้อมกันทุกวันที่สนามเล็ก ๆ ของชุมชน
ท่ามกลางข้อจำกัดด้านอุปกรณ์และทรัพยากร
แต่สิ่งที่มีอยู่เต็มสนามคือความตั้งใจ แรงบันดาลใจ และการสนับสนุนจากทุกภาคส่วนในพื้นที่—
ทั้งหน่วยงานภาครัฐ เอกชน และภาคประชาสังคม

บทบาทของ กสศ. ต่อเด็กกลุ่มลำปางหลวง

กสศ.ร่วมกับ เทศบาลตำบลลำปางหลวง ร่วมกับทำงานแบบรอบด้าน ได้แก่

• คัดกรองและติดตามเด็กหลุดจากระบบ ผ่านระบบข้อมูล และการทำงานเชิงรุกกับชุมชน – โรงเรียน
• ทำงานร่วมกับผู้นำชุมชน ศูนย์การเรียน CYF เพื่อพาเด็กๆกลับเข้าสู่การเรียนรู้ที่ตอบโจทย์ชีวิต เช่น Mobile School / ศูนย์การเรียน / การเรียนรู้แบบยืดหยุ่น
• สนับสนุนกิจกรรมกีฬาเพื่อสร้างแรงจูงใจและทักษะพื้นฐานทางสังคม
• เสริมทรัพยากรพื้นฐาน เช่น อุปกรณ์การฝึกซ้อม การฝึกฝน การเก็บตัว เบี้ยเลี้ยงสำหรับโค้ชอาสา  
• ประสานภาคีในพื้นที่ รัฐ–เอกชน–ประชาสังคม ร่วมสนับสนุน
• ติดตามเป็นรายบุคคล เพื่อให้แน่ใจว่าเด็กทุกคนไม่หลุดซ้ำ และมีเส้นทางการเรียนรู้ต่อเนื่อง

การสนับสนุนเชิงระบบและเชิงพื้นที่เช่นนี้ ทำให้ทีมลำปางหลวงไม่ใช่เพียง “ทีมฟุตบอล”แต่เป็นตัวอย่างของการใช้กีฬาเป็น “สะพานเชื่อมเด็กกลับเข้าสู่โอกาสการศึกษา”

แม้น้อง ๆ จะพ่ายแพ้ให้กับ ‘ทีมตัวตึง กระแสดัง แชมป์กีฬา 7 HD’ ไป 0 ต่อ 2 ในฟุตบอลนัดพิเศษ แต่ทุกคนได้ลงไปพิสูจน์ให้เห็นว่า พวกเขาพาหัวใจลงไปวิ่งเต็มที่ ตลอดเวลาที่อยู่ในสนาม แม้สุดท้ายจะทำไม่สำเร็จ แต่ประสบการณ์จากสนามคือสิ่งที่น้อง ๆ จะนำไปพัฒนาต่อยอดเสริมความแข็งแกร่งของทีมเพื่อก้าวต่อไปทุกสนามในอนาคต

“ฟุตบอลมันสอนเราครับ ว่าถ้าอยากชนะก็ต้องลุกขึ้นให้ได้ทุกครั้งที่แพ้” หนึ่งในบทเรียนที่ ‘อิ๊กคิว’ วรภพ กาเตจ๊ะ และเพื่อนๆได้เรียนรู้จากประสบการณ์แข่งฟุตบอลครั้งนี้

มากกว่าการแข่งขัน คือการขยายขอบเขตของโอกาส

เด็กหลายคนยังขาดอุปกรณ์กีฬา พื้นที่ฝึกซ้อม และทรัพยากรในการพัฒนา
และยังมีอีกหลายชุมชนทั่วประเทศที่อยู่ในสถานการณ์เดียวกัน

แต่การได้ลงสนามฟุตบอล 7 สี
กลายเป็น “จุดประกายสำคัญ” ที่ทำให้สังคมหันมาเห็นร่วมกันว่า
ถ้าเราเปิดพื้นที่ให้เด็กได้ลอง ได้ฝึก และได้แสดงออก—
พวกเขาสามารถเติบโตได้อย่างเต็มศักยภาพไม่ต่างจากใคร

การแข่งขันครั้งนี้จึงเป็นพลังเล็ก ๆ
ที่ช่วยให้เด็กนอกระบบและเด็กในโรงเรียนห่างไกลเห็นเส้นทางใหม่ในชีวิต
และทำให้ทุกพื้นที่หันกลับมาตั้งคำถามสำคัญว่า

“เราจะทำให้โอกาสเป็นของเด็กทุกคน…ได้อย่างไร?”

กสศ. จะเดินหน้าทำงานร่วมกับทุกภาคส่วน
เพื่อสร้างระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่น เข้าถึงได้ และตอบโจทย์ความแตกต่างของเด็กแต่ละกลุ่ม
เพราะโอกาสที่ดี…ควรไปถึงเด็กทุกคนอย่างแท้จริง
ไม่ว่าเขาจะอยู่ในโรงเรียน หรืออยู่นอกเส้นทางเดิมของระบบก็ตาม

กสศ.ขอบคุณ ฟุตบอลนักเรียน 7 คน แชมป์กีฬา 7 HD 2025 และทีมไทยรัฐ สปอต ที่ร่วมสร้างโอกาสให้กับเด็กๆอย่างเสมอภาค

The post ครั้งแรกของ ‘ทีมเด็กนอกระบบการศึกษา’ ในสนามฟุตบอล 7 สี เพราะโอกาส…ต้องไปถึงเด็กทุกคนอย่างเสมอภาค first appeared on กสศ..

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวถึงความคืบหน้าสำคัญของนโยบาย Thailand Zero Dropout ว่า “เพราะมอง หาจึงมองเห็น” โดยในปี 2567 สามารถติดตามเด็กเยาวชนกลับเข้าสู่เส้นทางการศึกษาเรียนรู้ได้แล้ว 304,082 คน จากจำนวนเด็กและเยาวชนที่ไม่มีรายชื่อในระบบการศึกษา 1,025,514 คน 

ล่าสุดข้อมูล ณ เดือนธันวาคม 2567 ยังมีเด็กและเยาวชนที่ไม่มีรายชื่อในระบบการศึกษาจำนวนทั้งสิ้น 982,304 คน แบ่งเป็นช่วงวัยก่อนการศึกษาภาคบังคับ 279,296 คน อยู่ระหว่างการศึกษาภาคบังคับ 387,591 คน และหลังการศึกษาภาคบังคับ 315,417 คน  โดยพบว่าในระหว่างปีการศึกษา มีการขยับเข้า-ออกระบบการศึกษาของเด็กเยาวชนอยู่ตลอดเวลา ทั้งกลุ่มที่หลุดออกไปแล้วได้กลับมาเรียน กลุ่มที่อายุเข้าสู่วัยเรียนแต่ยังไม่ได้เข้าเรียน และกลุ่มที่หลุดจากระบบการศึกษาออกมาเพิ่มด้วยสาเหตุต่าง ๆ ดังนั้นทิศทางการทำงานเรื่องเด็กเยาวชนนอกระบบการศึกษาจึงต้องทำให้เกิดการรับรู้และมีความเข้าใจจากสังคมในการสร้างโอกาสเข้าถึงการศึกษา ทางเลือกพัฒนาตนเองและเติบโตอย่างเต็มศักยภาพ ตลอดจนหาทางป้องกันไม่ให้มีเด็กหลุดออกจากเส้นทางการศึกษากลางทาง ซึ่งเป็นมิติปัญหาที่มีความเปราะบาง ซับซ้อน

“กสศ. และภาคีมีข้อสรุปว่าการจะทำงานให้ลุล่วงได้ จำเป็นต้องมีสองสิ่งดำเนินไปควบคู่กัน หนึ่งคือใช้การระดมสมองเพื่อจัดการ และสองคือใช้หัวใจเพื่อทำความเข้าใจเด็ก ๆ เพราะหากมองตัวเลขเป็นตัวตั้ง แล้วใช้เพียงการจัดการโดยไม่เอาหัวใจลงไปจับกับสถานการณ์ที่เด็กเผชิญอยู่ เราจะไม่มีหนทางเลยที่จะทำให้เด็กเยาวชนทุกคนเข้าสู่การเรียนรู้ที่เหมาะสมกับบริบทชีวิตของแต่ละคนได้จริง ๆ”

ผู้จัดการ กสศ. นำเสนอแนวโน้มโครงสร้างประชากรที่ประมาณการณ์ได้ว่า ในอนาคตอันใกล้ประเทศไทยจะมีประชากรส่วนใหญ่ของประเทศเป็นกลุ่มผู้สูงอายุที่ไม่มีรายได้ ดังนั้นเด็กทุกคนในวันนี้จึงเป็นทรัพยากรทรงคุณค่า ที่ไม่อาจปล่อยให้ใครแม้แต่คนเดียวเข้าไม่ถึงโอกาสการเรียนรู้และพัฒนาตัวเองอีกต่อไป 

ขณะที่องค์การยูเนสโกประเมินว่าหากประเทศไทยสามารถบรรลุเป้าหมาย Thailand Zero Dropout ได้สำเร็จ จะช่วยสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจได้ถึงปีละ 1.7% ของ GDP ซึ่งตัวเลขนี้มากกว่าค่าเฉลี่ยการเติบโตทางเศรษฐกิจที่ประเมินไว้ในอีกสิบปีข้างหน้า ดังนั้นการแก้ไขการพัฒนาทุนมนุษย์ให้กลับเข้าสู่เส้นทางการเรียนรู้ คือกุญแจดอกสำคัญของ ‘การตัดวงจรส่งต่อความยากจนข้ามรุ่น’ ที่จะพาประเทศไทยออกจากกับดักรายได้ปานกลางไปสู่การเป็นประเทศรายได้สูงในประชากรรุ่นนี้

“กลไกสำคัญของมาตรการ Thailand Zero Dropout คือการทำงานเชิงพื้นที่ (Area Based) โดยจำนวนเด็กนอกระบบในภาพรวมของประเทศอยู่ที่ราวร้อยละ 1-2 ของแต่ละจังหวัด และจะมีจำนวนที่เยอะเป็นพิเศษในกรุงเทพฯ และหัวเมืองใหญ่ ซึ่งในกระบวนการทำงานแล้ว เมื่อพบตัวเลขของเด็กเยาวชนนอกระบบ จะมีการส่งข้อมูลไปยังทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ เพื่อเริ่มสำรวจค้นหาเชื่อมโยงตัวตน ก่อนไปถึงกระบวนการดูแลช่วยเหลือและส่งต่อสู่เส้นทางการเรียนรู้ ซึ่งในการส่งต่อเมื่อพบตัวเด็กแล้วส่วนกลางเพียงฝ่ายเดียวไม่สามารถทำได้ แต่ต้องทำให้มีการบูรณาการงานระดับตำบล อำเภอ และจังหวัด เพื่อบรรลุเป้าหมายในระดับพื้นที่ก่อนจะไปถึงภาพรวมระดับประเทศ โดยการทำงานเชิงพื้นที่จะมี Case Manager หรือ ‘ผู้ดูแลรายกรณี’ ซึ่งเป็นกลไกอาสาสมัครท้องถิ่นที่เมื่อเจอเด็กแล้วพบว่ามีความพร้อม ก็จะพากลับสู่การเรียนรู้ทันที ส่วนในกลุ่มที่ยังไม่พร้อม กลไกจังหวัดจะมีการดูแลฟื้นฟูรายกรณีเพื่อเตรียมความพร้อมต่อไป โดยในปี 2567 ที่ผ่านมา คณะทำงาน Thailand Zero Dropout ได้ Kick Off ปูพรมทำงานไปแล้วใน 25 จังหวัด 

“อีกประการหนึ่งที่จะช่วยผลักดันให้มาตรการ Thailand Zero Dropout เป็นไปได้ คือการปรับระบบการศึกษาให้ยืดหยุ่น โดยเปิดกว้างจากห้องเรียนสี่เหลี่ยมแบบเดิม ไปเป็นการเรียนรู้ที่ทำได้ในทุกที่ทุกเวลา (Anytime Anywhere) เพราะในโลกปัจจุบันและอนาคตข้างหน้า การจัดการเรียนรู้ที่เอื้อต่อความหลากหลาย และตอบสนองต่อศักยภาพอันแตกต่างของเด็กแต่ละคนทั้งด้านวิชาการ วิชาชีพ รวมถึงทักษะงานสร้างสรรค์ต่าง ๆ จะเป็นรากฐานที่ช่วยให้เด็กทุกคนเข้าถึงการเรียนรู้ และสามารถคงอยู่บนเส้นทางต่อไปได้ในระยะยาว โดยเด็กเยาวชนรุ่นนี้จะถือเป็นผู้นำความเปลี่ยนแปลงของการจัดศึกษาที่โอบรับความหลากหลาย และ หมายถึงว่าต่อไปนี้เราจะทำให้การจัดการเรียนรู้ผ่านโทรศัพท์มือถือ ผ่านสถานประกอบการ ผ่านศูนย์การเรียนในท้องถิ่นของตน หรือผ่านรูปแบบการจัดการศึกษาอื่น ๆ กลายเป็น ‘การศึกษาทางเลือก’ สำหรับคนที่ไม่พร้อมเรียนรู้ในโรงเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพแค่ไหน หรือระบบการศึกษาไทยจะยืดหยุ่นและปรับตัวรองรับอนาคตได้อย่างไร ซึ่งนี่คือคำถามสำคัญในปี 2568 นี้

 “ขณะเดียวกันด้วยนวัตกรรมการศึกษาใหม่ ๆ เช่น 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ หรือการเรียนผ่านศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 ก็จะทำให้สถานศึกษาหรือโรงเรียนสามารถปรับเปลี่ยนสถานะเป็น ‘ฐานปล่อย’ ที่จะพาให้เด็กคนหนึ่งเจอเส้นทางเชื่อมต่อที่ตรงกับความถนัด ความสนใจ เช่นการเรียนทักษะอาชีพในสถานประกอบการเพื่อเก็บหน่วยกิตในลักษณะ Cadit Bank แล้วนำความรู้ประสบการณ์กลับมารับวุฒิการศึกษาที่โรงเรียนได้ และนี่คือหนึ่งรูปแบบการศึกษาที่เอื้อต่อเด็กทุกคน ฉะนั้นจะเห็นว่าหากตัว ‘ระบบ’ ไม่ปรับเปลี่ยนให้ยืดหยุ่น แม้เราจะพบตัวเด็กที่หลุดออกไปและพากลับมาได้ แต่สุดท้ายถ้าการเรียนรู้นั้นไม่รองรับความหลากหลาย ปลายทางที่จะเกิดขึ้นคือเราจะเห็นเด็กหลุดจากระบบออกไปอีกครั้ง เนื่องจาก ‘โรงเรียน’ ไม่อาจตอบสนองต่อบริบทชีวิตและเส้นทางที่แต่ละคนต้องการจะมุ่งไปได้” ผู้จัดการ กสศ. กล่าว 

รศ.ดร.ลือชัย ศรีเงินยวง อนุกรรมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและพัฒนาเยาวชนและแรงงานนอกระบบ กสศ. กล่าวว่า การดูแลเด็กนอกระบบการศึกษา คือการพยายามค้นหาความจริงเพื่อให้สังคมมองเห็นปัญหาอย่างรอบคอบ มองเห็นทุกมิติว่าการทำงานเรื่องเด็กเยาวชนนอกระบบเป็นเรื่องที่ซับซ้อนและมีข้อจำกัดในการเข้าถึงเพื่อแก้ไขปัญหา 

“เราไม่สามารถมองปัญหาแบบแยกส่วนโดยมองเป็นเส้นตรง แต่จำเป็นต้องมองให้เห็นบริบทอื่น ๆ ของตัวเด็ก โดยเฉพาะองค์ประกอบชีวิต  สังคม หรือสิ่งแวดล้อมรอบตัวเด็ก โดยเชื่อมโยงไปถึงรากของปัญหาที่เด็กกลุ่มนี้กำลังเผชิญอยู่ เพราะปัญหาที่เกิดขึ้นกับเด็กกลุ่มนี้คือสิ่งที่เปรียบได้กับพื้นที่ป่า ซึ่งสังคมมักจะรับรู้เพียงภาพภายนอกหรือภาพรวม แต่มองไม่เห็นรายละเอียดว่าเบื้องหลังผืนป่ามีอะไรซุกซ่อนอยู่ ซึ่งเป็นรากฐานที่ลึกไปกว่าพฤติกรรมที่ปรากฏให้เห็นในข่าว 

“ดังนั้นโจทย์การนำเสนอจึงต้องมองว่าจะทำอย่างไรในการสื่อสารให้เห็นถึงสิ่งที่อยู่ลึกกว่าระดับผิวหน้า หรือทำอย่างไรจึงจะเสนอเรื่องราวของเด็กโดยเปิดให้เห็นความซับซ้อนและลึกซึ้งกว่าเพียงประเด็นดราม่า เพราะชีวิตของเด็กคือภาพสะท้อนจากท่าทีของผู้ใหญ่ มีที่มาที่ไป และต้องยอมรับว่าส่วนใหญ่แล้วเป็นปัญหาที่เป็นความจริงเชิงประสบการณ์ และความจริงเชิงสังคมที่ยากจะถ่ายทอดให้สังคมเข้าใจโดยไม่เข้าไปตัดสิน และเข้าใจได้ว่ามนุษย์แต่ละคนต่างมี Trauma หรือ ‘ปมบาดแผลทางใจ’ ที่ส่งผลกระทบทางด้านอารมณ์ ซึ่งสามารถเป็นได้ทั้งระเบิดเวลา หรือในทางกลับกันก็สามารถเป็นทรัพยากรมนุษย์ซึ่งพัฒนามาเป็นอนาคตของสังคมได้”

รศ.ดร.ลือชัย ขยายความว่า สังคมส่วนใหญ่มักมองปัญหาเด็กเยาวชนนอกระบบการศึกษาในระดับจุลภาคหรือเชิงปัจเจก มากกว่าจะทำความเข้าใจว่าคือ ‘บทเรียน’ ที่สังคมต้องเรียนรู้ร่วมกัน เพราะเมื่อลงลึกในรายละเอียด เด็กเยาวชนเหล่านี้ล้วนมาจากวงจรครอบครัวที่ล้มเหลว ส่งผลให้ตัวเด็กไม่มีความสุขหรือเห็นคุณค่าในการเรียน นำไปสู่ปัญหาการคบเพื่อน การมีคู่ช่วงวัยเรียน ปัญหาตั้งครรภ์ หรือกระทั่งการก้าวเข้าไปเกี่ยวข้องกับสารเสพติด ฯลฯ การจะแก้ปัญหาของเด็กกลุ่มนี้จึงไม่อาจนิยามเป้าหมายหรือคำตอบของชีวิตโดยใช้มุมมองหรือมาตรวัดเดียวกับเด็กกลุ่มอื่น ๆ 

“การแก้ปัญหานี้อย่างยั่งยืน คือการออกแบบกระบวนการช่วยเหลือประคับประคองให้เด็กกลุ่มนี้ก้าวข้ามช่วงชีวิต และได้รับโอกาสเรียนรู้และพัฒนาตนเอง เริ่มจากสร้างกระบวนการค้นหา-เข้าถึง โดยมีกลไกเชิงพื้นที่ที่เชื่อมโยงเครือข่ายในการค้นหาตัวเด็ก เพราะลำพังหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งไม่สามารถทำได้ ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องจึงต้องร่วมกันสร้างระบบนิเวศใหม่ เป็นพื้นที่ที่เด็กรู้สึกปลอดภัย และเป็นพื้นที่เรียนรู้ที่เข้าถึงได้โดยไม่มีเงื่อนไข ปราศจากการตีตราตัดสินและเลือกปฏิบัติ รวมถึงมีระบบการศึกษาที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการที่จำเป็นและหลากหลาย”

คุณทรงวุฒิ อัศวพฤกษชาติ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านเด็กนอกระบบ กสศ. กล่าวถึงความซับซ้อนของการทำงานกับเยาวชนนอกระบบการศึกษา ว่า ‘หัวใจหลักคือการสร้างความคุ้นเคยไว้ใจ’ เพื่อให้เกิดการเปิดใจระหว่างกัน ซึ่งเป็นเรื่องจำเป็นที่คณะทำงานต้องปรับทัศนคติ นอกจากนั้นยังต้องพร้อมทุ่มเทเวลาเป็นต้นทุนสำคัญ เพราะ “คนทำงานกับเด็กเยาวชนซึ่งไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษา ต้องเข้าใจก่อนว่าการที่น้อง ๆ แต่ละคนมีบริบทปัญหาที่แตกต่าง หลายคนจึงมีบาดแผลทางจิตใจที่รุนแรง ฉะนั้นท่าทีการเข้าหาเด็ก ๆ จึงเป็นประเด็นแรกสุดที่ต้องคำนึงถึง      

“ด้วยประสบการณ์ชีวิต น้อง ๆ กลุ่มนี้จะมีทักษะประเมินคนที่เข้าหาสูง ตั้งแต่การแสดงออกของท่าทาง สายตา หรือคำพูดที่เลือกใช้ ซึ่งล้วนมีความหมายต่อการสร้างความเชื่อใจไว้ใจ และจะเป็นกุญแจสำคัญของการเข้าถึงสิ่งที่อยู่ในใจเด็ก โดย ‘ท่าทีการเข้าหา’ จะเป็นสิ่งที่ ‘สะท้อนไปถึงวิธีคิด’ ของคณะทำงาน ฉะนั้นเราจึงไม่อาจเปิดประตูไปสู่เด็ก ๆ ได้ หากไม่มีทัศนคติที่เปิดกว้างยอมรับ และไม่ใช้การตีตราตัดสินเด็กคนใดคนหนึ่งจากเพียงลักษณะทางกายภาพหรือภาษาที่ใช้สื่อสาร คือถ้าเปิดใจมองและเคารพว่าเด็กทุกคนคือมนุษย์คนหนึ่ง เราจะมองผ่านความไม่พึงประสงค์ทั้งหมดนั้นไปได้ แล้วเมื่อนั้น ‘การก่อร่างความสัมพันธ์’ จึงเกิดขึ้น และพาต่อไปถึง ‘การสื่อสาร’ ในลำดับถัดไป

“สำคัญเลยคือต้องทำให้เด็กรู้สึกว่าเราไม่ได้มาตักตวงผลประโยชน์จากเขา แต่เป็นแค่การมาไถ่ถาม มาทำความรู้จัก มาแลกเปลี่ยนความคิดและเรียนรู้ชีวิตประจำวัน จากนั้นจึงค่อย ๆ สื่อสารจากภายนอกไปถึงภายใน แล้วเมื่อไหร่ที่หัวข้อสนทนาเรื่องทั่ว ๆ ไปราบรื่นไม่สะดุด เมื่อนั้นเองถึงเป็นสัญญาณว่าเด็กพร้อมมากขึ้น ที่จะเปิดใจให้เราเข้าถึงเรื่องราวที่ซ่อนอยู่ภายในตัวเขา ซึ่งจากจุดนี้ก็ต้องใช้เวลาทำความคุ้นเคยต่อไป เพื่อรับฟังปัญหาและดูแลช่วยเหลือ แล้วท้ายสุดถึงเป็นการหาทางเชื่อมโยงน้อง ๆ มาสู่โลกของการเรียนรู้ ในทางกลับกันหากการทำงานกับเด็กเยาวชนนอกระบบการศึกษาเริ่มต้นจากการตีตราตัดสิน หรือไม่ได้ใช้เวลาลงไปคลุกคลีเพียงพอ การทำงานนั้นอาจเป็นการตอกย้ำบาดแผล และจะยิ่งทำให้ช่องว่างของโอกาสในการดึงเด็กมาสู่การเรียนรู้ถ่างกว้างออกไปยิ่งขึ้น” ผู้ทรงคุณวุฒิด้านเด็กนอกระบบ กสศ. กล่าว

คุณนเรศ สงเคราะห์สุข รองผู้จัดการโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา กสศ.  กล่าวว่า สิ่งสำคัญในการทำงานกับกลุ่มเยาวชนนอกระบบการศึกษา คือการปรับรูปแบบการทำงานให้ยืดหยุ่นเพียงพอเพื่อเข้าถึงตัวเด็กได้มากที่สุด และต้องตระหนักถึงความแตกต่างเชิงพื้นที่และมิติปัญหารายบุคคล และมองถึงการสร้างระบบดูแลต่อเนื่อง

“เราต้องออกแบบสังคมที่รองรับเด็กทุกคน มีพื้นที่ปลอดภัยที่สามารถดูแลเด็กได้ทั้งระยะสั้นและระยะยาว ดังนั้นแต่ละพื้นที่ แต่ละชุมชนจะต้องพยายามออกแบบแนวทางเฉพาะตัว โดยระบบนิเวศใหม่ที่จะถูกสร้างขึ้น เป็นโจทย์ที่คนทั้งชุมชนต้องร่วมกันเรียนรู้และสร้างไปด้วยกัน โดยอาจเริ่มจากการสร้างทัศนคติความเป็นเจ้าของร่วม และต้องชักชวนให้คนในชุมชนมาร่วมกันออกแบบโดยเห็นความเชื่อมโยงและความสำคัญ สำหรับการทำงานที่ผ่านมา เราได้เห็นโจทย์สำคัญว่า ทำอย่างไรที่จะสร้างกลไกให้เด็กเยาวชนนนอกระบบการศึกษาจากพื้นที่ต่าง ๆ สามารถส่งเสียงสะท้อนถึงปัญหาที่แต่ละคนเผชิญอยู่จริง เพื่อให้คณะทำงานรวบรวมปัญหา และนำมาออกแบบแนวทางช่วยเหลือดูแลอย่างตรงจุด ขณะที่อีกด้านหนึ่งของการถอดบทเรียนการสร้างพื้นที่รองรับเด็กเยาวชนนอกระบบ ทำให้พบว่าเมื่อเริ่มรู้สึกปลอดภัย เด็กจะค่อย ๆ เผยให้เห็นศักยภาพและความคิดสร้างสรรค์ หลายคนสามารถค้นพบความชอบความสนใจ หรือแสดงความถนัดในด้านต่าง ๆ ออกมาอย่างที่คณะทำงานเองก็คาดไม่ถึง” รองผู้จัดการโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา กสศ. กล่าว

คุณพัฒนพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ.  เสนอแนวทางการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น เพื่อเป็นทั้งแนวทางป้องกันการหลุดจากระบบ และเป็นการพากลุ่มที่หลุดออกจากระบบการศึกษาไปแล้ว ให้กลับสู่เส้นทางพัฒนาตันเองอย่างมีประสิทธิภาพ ว่า ณ วันนี้ กสศ. มี 8 มาตรการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น ได้แก่ 

1. สร้างหลักประกันโอกาสทางการศึกษา เพื่อป้องกันเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาด้วยทุนเสมอภาค อันเป็นหนึ่งกลไกการดูแลช่วยเหลือ และประคองป้องกันให้เด็กเยาวชนกลุ่มยากจนด้อยโอกาส สามารถศึกษาอย่างต่อเนื่องได้จนจบการศึกษาภาคบังคับ 
2. ขยายตัวแบบการจัดการศึกษา 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ ให้ขยายครอบคลุม 1 โรงเรียน 1 อำเภอ 
3. จัดตั้งคณะทำงานขับเคลื่อนการจัดการเรียนรู้ผ่านศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 ที่เปิดโอกาสให้องค์กร ชุมชน หรือภาคเอกชนสามารถจัดการศึกษาได้
4. ดำเนินการเพื่อลดอุปสรรคและทำให้เกิดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นเหมาะสมกับผู้เรียนเป็นรายบุคคล ร่วมกับศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) 
5. ดึงภาคีหน่วยงานในพื้นที่และสถาบันการศึกษาในพื้นที่ ร่วมสร้าง ‘ตำบลต้นแบบ’ พัฒนาเป็นตำบล Zero Dropout 
6. ใช้เทคโนโลยีช่วยอำนวยให้เกิดรูปแบบการเรียนรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา (Anywhere Anytime) เช่น โรงเรียนมือถือ (Mobile School)
7. พัฒนาระบบสะสมหน่วยกิต ‘Credit Bank’ เพื่อรองรับการเทียบโอนวุฒิการศึกษาและคุณวุฒิวิชาชีพ  
8. บูรณาการระหว่างหน่วยงาน เพื่อสร้างการเรียนรู้บนเส้นทางอาชีพส่งเสริมการสร้างรายได้ หรือเป็นการเรียนรู้แบบ Learn to earn 

โดยทั้ง 8 มาตรการคือเครื่องมือที่นำมาใช้ภายใต้มาตรการ Thailand Zero Dropout เพื่อพยายามดึงเด็กเยาวชนมาสู่ ‘พื้นที่สว่าง’ และมองหาหนทางผลักดันศักยภาพ ให้ทุกคนเข้าถึงโอกาสอย่างเสมอภาคที่สุดตามบริบทของชีวิต

The post Thailand Zero Dropout พาเด็กเข้าระบบการศึกษาได้แล้ว 3 แสนคน ปี 68 ลุยดึงเด็กนอกระบบ 9 แสนคน กลับสู่การเรียนรู้ที่ทุกคนเลือกเอง first appeared on กสศ..

ดังนั้นการใส่ใจเด็กนอกระบบ จึงเป็นวาระหนึ่งที่มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนกว่าวาระอื่น  เพราะการปล่อยมือจากพวกเขาจะทำให้คำว่า “แรงงานด้อยทักษะ” เป็นคำที่ติดตัวไปตลอดชีวิต  

ชวนทำความเข้าใจสถานการณ์วิกฤตทางการศึกษาที่สำคัญ องค์กรไซส์เล็กอย่างกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กับภารกิจภาพฝันว่า…วันหนึ่งประเทศไทยจะไม่มีคำว่าเด็กนอกระบบ

1. กลุ่มเด็กมีความหลากหลาย มีสภาพปัญหาที่ซับซ้อนมากขึ้น ทำให้ “การสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา” เป็นโจทย์ที่ไม่ง่าย

เด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาของไทยมีจำนวนสะสมราวๆ 1 ล้านคน ซึ่งหากเรานำมาหารด้วยจำนวนจังหวัด 77 จังหวัด จะพบว่าเหลือจังหวัดละประมาณ 13,000 คน ถือเป็นตัวเลขที่ไม่เยอะมาก ด้วยตัวเลขประมาณนี้ จังหวัดสามารถรับมือได้ กสศ.จึงสนใจจับมือกับกลไกจังหวัด

เหตุผลที่ กสศ.เลือกร่วมมือกับกลไกจังหวัดที่มีการเชื่อมการทำงานไปสู่หน่วยจัดการเรียนรู้ที่ย่อยกว่าระดับอำเภอ ระดับตำบล เพราะเชื่อมั่นว่าเป็นหน่วยพื้นที่ซึ่งใกล้ตัวเด็ก อีกทั้งในจังหวัดยังมีหน่วยงานย่อยที่ดูแลด้านการศึกษา ดูแลด้านแรงงาน ดูแลด้านสวัสดิภาพต่างๆ ซึ่งหน่วยงานย่อยเหล่านี้มีขอบเขตอำนาจที่สามารถช่วยเหลือเด็กและเยาวชนนอกระบบได้ หากหน่วยงานในจังหวัดหันมาจับมือกันทำงาน โดยมองเด็กเป็นศูนย์กลาง ความเปลี่ยนแปลงย่อมเกิดได้เร็ว 

การมีเด็กและเยาวชนนอกระบบเยอะ ยังสร้างความสูญเสียต่อ GDP จังหวัดราวๆ 1-2 จุด ซึ่งถือว่าเป็นตัวเลขที่สูงมาก จังหวัดย่อมไม่อยากเห็นภาพนี้เกิดขึ้นอยู่แล้ว ซึ่งในมุมของ กสศ. เรามีบทบาทเข้าไปชวนจังหวัดหารือเพื่อให้เห็นปัญหาและทางออกร่วมกัน ควบคู่ไปกับการพัฒนาสร้างความเข้มแข็งให้หน่วยจัดการเรียนรู้ในพื้นที่ 

ปัจจุบัน กสศ. นำร่องทำงานกับ 12 จังหวัดก่อน โดยสุดท้ายจะมีการถอดบทเรียนเพื่อเป็นต้นแบบเรียนรู้ต่อไป ทั้งนี้ในการแก้ปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบนั้น เรามองโจทย์เรื่องความเหลื่อมล้ำด้วย จึงมีการเสนอเชิงนโยบายไปพร้อมกันเพื่อปลดล็อกหลายอย่าง และผลักดันให้กลไกจังหวัดทำงานได้ผล 

โดยในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ ฉบับที่กำลังร่างกันอยู่ มีมาตรา 18 ที่ระบุว่า เพื่อประโยชน์ในการปฏิบัติหน้าที่ประชาชนซึ่งมีภูมิลำเนาหรือประกอบอาชีพหรือธุรกิจในจังหวัดใด อาจรวมตัวกันเป็นคณะบุคคล เพื่อให้การส่งเสริม สนับสนุน ช่วยเหลือ เสนอแนะ อุดหนุน หรือให้ความร่วมมือในการจัด การศึกษาของสถานศึกษาในจังหวัดนั้นหรือจังหวัดใกล้เคียงได้…ซึ่งก็คือการเปิดโอกาสให้มีส่วนร่วมระดับจังหวัด โดยประชาชนเข้ามาจัดการศึกษาได้และสามารถลดหย่อนภาษีได้ด้วย 

เรื่องนี้เป็นสิ่งที่ กสศ. เองก็ต้องช่วยผลักดัน รวมถึงขับเคลื่อนให้มีแพลตฟอร์มเชิงกฎระเบียบและกฎหมายที่จะมารองรับการทำงาน ถ้าสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นได้จริง จะส่งผลดีต่อการทำงานด้านเด็กและเยาวชนนอกระบบในทุกจังหวัด ไม่ใช่เฉพาะแค่ 12 จังหวัดนำร่องเท่านั้น

บทเรียนที่เราพบคือ

1.พื้นที่ซึ่งทำสำเร็จ กลไกจังหวัดจะมีการบูรณาการ โดยรวบรวมคณะทำงานจากหลายภาคส่วน ทั้งจาก พม. (กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์) นักการศึกษา รวมถึงกลุ่มเอ็นจีโอ เข้ามาหารือและขับเคลื่อน ทั้งนี้เอ็นจีโอถือว่าสำคัญ เป็นหน่วยขับเคลื่อนที่ทำให้เราได้เห็นตัวเด็ก เพราะเขามีคนลงพื้นที่

นอกจากนี้เรายังการทำงานกับหน่วยจัดการเรียนรู้ระดับอำเภอและระดับตำบล ที่จะเป็นผู้สร้างการเปลี่ยนแปลงให้แก่เยาวชนทั้งด้านทักษะวิชาการ ทักษะชีวิต และทักษะอาชีพ โดยใช้ทุนในพื้นที่เป็นฐานการทำงาน 

ดังนั้นการร่วมมือทำงานในหลายภาคส่วนจึงสำคัญและเป็นหนึ่งในปัจจัยความสำเร็จ แต่ทั้งนี้ก็มีจังหวัดและหน่วยจัดการเรียนรู้ที่ทำงานแล้วติดขัดหรือทำงานไม่สำเร็จด้วยเช่นกัน โดยปัจจัยที่ไม่สำเร็จเกิดเพราะมีแต่นักการศึกษาที่เข้าไปทำงานเรื่องนี้ ต้องยอมรับว่านักการศึกษามีความคุ้นเคยกับเด็กและเยาวชนในระบบมากกว่ากลุ่มที่หลุดออกนอกระบบ ซึ่งพอนักการศึกษาไม่ค่อยมีความรู้เรื่องเด็กและเยาวชนนอกระบบจึงส่งผลให้การขับเคลื่อนติดขัด การทำงานประเด็นเหล่านี้ควรต้องเป็นสหวิชาชีพ มีคนทำงานจากหลายวิชาชีพมาขับเคลื่อนด้วยกัน

2.ปัจจัยด้านข้อมูล ต้องทำงานด้วยฐานข้อมูล หากคนทำงานไม่มีข้อมูลชี้เป้า จะระบุและเจอตัวเด็กและเยาวชนที่หลุดออกนอกระบบยากมาก ดังนั้นฐานข้อมูลชี้เป้าจึงสำคัญมาก เพื่อเราจะได้หาพวกเขาพบ ไปเยี่ยม ไปพูดคุย และนำการศึกษากลับไปสู่ชีวิตพวกเขาอีก

3.เราต้องสร้างแรงบันดาลใจให้เด็ก ต้องทำมากกว่าแค่บอกให้พวกเขา “กลับไปเรียน” “กลับไปฝึกอาชีพ” เราต้องมีกระบวนการสร้างแรงบันดาลใจ ให้เขาเห็นคุณค่าตนเอง เห็นทุน เห็นโอกาส 

เมื่อเราให้โอกาสเด็กและเยาวชนวิเคราะห์ว่าเขามีทุนอะไรบ้าง เช่น มีที่ดิน มีความรู้ด้านการเกษตร มีมอเตอร์ไซค์ สิ่งเหล่านี้จะทำให้เขารู้สึกมีคุณค่า และพร้อมแปลงทุนที่ตนมีให้เป็นโอกาสด้านการศึกษาและการทำงาน เขาจะเห็นความหมายของมันมากยิ่งขึ้น เพราะถ้าแค่ให้เงินแล้วส่งเขาไปฝึกอาชีพหรือไปเรียนต่อ ไม่ได้การันตีเลยว่าเขาจะไม่หลุดออกจากระบบอีก  แต่เราต้องมีระบบสนับสนุนรองรับเขา ต้องมีระบบติดตามที่ดี ปัจจัยเหล่านี้หากทำได้ก็จะนำมาสู่ความสำเร็จ

2. การศึกษาที่ทุกคนมีทางเลือก สลายเส้นแบ่งของคำว่าในระบบ-นอกระบบ

คำว่า “การศึกษาที่ทุกคนมีทางเลือก” เป็นคำที่ทรงพลังและมีความหมายมาก โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและเยาวชนนอกระบบที่เรากำลังทำงานด้วย คำนี้ยิ่งมีความหมายกับพวกเขา เพราะเวลาเราพูดถึงเด็กนอกระบบ เรากำลังพูดถึงเด็กหลายเฉดมาก มีทั้งเด็กที่ไม่ได้เรียนต่อ ม.3 หรือ ม.6 แต่เขาอาจจะไม่ได้มีความเสี่ยงอะไร, มีทั้งเด็กกลุ่มเปราะบาง เด็กในสถานพินิจฯ เด็กพิการ คุณแม่วัยใส ซึ่งกลุ่มเหล่านี้เราต้องมีทางเลือกให้พวกเขา

ความท้าทายที่เจอคือ ปัจจุบันการศึกษาไทยมีแค่ลู่เดียวให้เด็กก้าวเดิน ทั้งที่เด็กและเยาวชนมีหลายเฉดมาก ดังนั้นระบบการศึกษาทางเลือกต้องยืดหยุ่น เด็กจะไปทางไหนก็ได้ จริงๆ ในต่างประเทศนั้น เส้นแบ่งระหว่างวิชาชีพกับวิชาการค่อนข้างเบลอ เหลือแค่เส้นบางๆ แต่ของประเทศไทยการศึกษาสายอาชีพกับวิชาการสามัญยังแบ่งกันเข้มข้นอยู่ จุดนี้ถือว่าเป็นปัญหามาก

การศึกษาทางเลือกก็เกี่ยวพันกับการศึกษาในระบบด้วย ด้วยความแข็งตัวของการศึกษาในระบบจนสร้างอุปสรรคขัดขวาง ทำให้เด็กบางกลุ่มไม่มีโอกาสเข้าเรียน ต้องหันออกนอกระบบ ดังนั้นหากการศึกษาในระบบสามารถทำให้เด็กมีทางเลือกมากขึ้น ยืดหยุ่นมากขึ้น เช่น นำหลักสูตรการศึกษาทางเลือกเสริมเข้าไปในหลักสูตรปกติของโรงเรียน และเพิ่มพื้นที่ให้เด็กค้นพบตัวเอง ก็จะทำให้เด็กค้นพบความหมายในตัวเขา ส่งผลให้เขาอยากเรียนรู้ จนลดจำนวนเด็กที่เสี่ยงหลุดจากระบบได้ ซึ่งสิ่งต่างๆ เหล่านี้เกี่ยวพันกัน

เด็กและเยาวชนหลุดออกมานอกรั้วโรงเรียนแล้ว เราควรมีระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นให้พวกเขามีทางเลือก คือ “วิชาการ วิชาชีพ วิชาชีวิต” อย่างปัญหาที่เจอตอนนี้ คือ เยาวชนในสถานพินิจ ฯ เขาออกจากรั้วโรงเรียนก่อนจบ ม.3 หรือ ม.6 ทำให้เขาได้วุฒิแค่ ป.6 หรือ ม.3 ซึ่งเป็นวุฒิต่ำกว่าที่เขาได้เรียนรู้มา ดังนั้นเราจึงควรต้องสร้างทางเลือกการศึกษาในสถานพินิจ ฯ ให้เขา เพื่อให้เขาได้รับทั้งวิชาการ วิชาชีพ และวิชาชีวิต 

กรณีคุณแม่วัยใสนั้น มีกฎหมายรองรับให้พวกเขากลับเข้าไปเรียนต่อได้ แต่ในทางปฏิบัติมีหลายอย่างไม่เอื้อ ทำให้แม่วัยใสต้องหลุดออกนอกระบบไป แต่หากเราสามารถจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น และเปิดโอกาสให้แม่วัยใสสามารถเรียนรู้ที่บ้านได้ การสร้างการยอมรับทัศนคติและความเข้าใจ จะทำให้พวกเขาไม่ต้องหลุดจากระบบและจบการศึกษาได้  ดังนั้นความยืดหยุ่นคือหัวใจสำคัญ

3. นวัตกรรมการศึกษาที่ทุกคนมีทางเลือก

กรณีศึกษาที่น่าสนใจและอาจนำไปขยายต่อในวงกว้างได้นั้น เบื้องต้นมี 3 โมเดล คือ

1.โมเดลการจัดการศึกษาทางเลือกให้แก่เด็กและเยาวชนในสถานพินิจ ฯและศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชน  ถือเป็นกรณีที่สามารถนำไปขยายวงกว้างได้ โดยตอนแรกเรานำร่องที่จังหวัดนครพนมที่เดียว แต่ต่อมาก็ขยายไปยัง 8 จังหวัดในภาคอีสาน และคิดว่าน่าจะขยายให้ครอบคลุมทั้งประเทศได้

เราทำทั้งการทำงานกับศูนย์การเรียน กศน. Mobile Learning คือสร้างพื้นที่และโอกาสให้เด็กและเยาวชนได้เรียนระหว่างที่พวกเขาอยู่ในสถานพินิจ ฯและศูนย์ฝึกฯ หากขยายไปทั่วประเทศได้ จะสามารถช่วยเหลือเด็กได้หลักหมื่นคน

2.โมเดลกลุ่มคุณแม่วัยใส  ตอนนี้ยังไม่ได้ขยายมากแต่มีศักยภาพที่จะขยายไปวงกว้างได้ ทั้งนี้เราพบว่าการจัดการศึกษาให้กับคุณแม่วัยใสนั้น ควรเริ่มที่วิชาชีพและวิชาชีวิตก่อน ยังไม่ต้องเน้นวิชาการ เพราะสิ่งสำคัญคือต้องสร้างให้เขามีแรงบันดาลใจ ภูมิใจในตนเองก่อน อันจะทำให้เขาเห็นโอกาส เห็นความเป็นไปได้ อยากเรียนรู้  และยังต้องเอื้อให้เขาสามารถดูแลลูกได้ด้วย จากประสบการณ์คือเป็นการทำงานทั้งครอบครัว ควรเปิดโอกาสให้คุณพ่อวัยใสมาเรียนด้วยกัน และทำเรื่องพัฒนาการและการศึกษาของลูกพวกเขาด้วยอีกทาง

โมเดลที่คิดว่าน่าสนใจคือที่อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ ตอนแรกยังคิดไม่ออกว่าจะไปหาตัวคุณแม่วัยใสได้ที่ไหน แต่ที่เชียงใหม่เขามีนวัตกรรมจับมือกับ รพ.สต. เราเลยได้ลงพื้นที่ ไปเยี่ยมบ้านคุณแม่วัยใส ทำให้ครอบครัวเขายอมรับและยินยอมให้คุณแม่วัยใสมาฝึกอบรมวิชาชีพและวิชาชีวิต หลังจากนั้นก็เรียนรู้การเป็นผู้ประกอบการ พอเขาได้เรียนรู้สิ่งเหล่านี้ก็เกิดแรงบันดาลใจที่อยากกลับไปเรียน หลายคนภูมิใจที่หารายได้เองได้ ที่สำคัญคือเขาเห็นคุณค่าตัวเอง และมองเห็นโอกาสจากทุนที่เขามีอยู่

3.โมเดลบทบาทท้องถิ่น เช่น อบต. สามารถเป็นหน่วยจัดการเรียนรู้ได้ โดยเฉพาะกับกลุ่มเยาวชนนอกระบบ ผู้สูงอายุ และผู้ว่างงาน ที่บอกว่า อบต.สามารถเป็นผู้จัดการเรียนรู้ได้ เพราะเขามีทรัพยากร ทั้งงบประมาณและเครือข่ายคนทำงาน

ตัวอย่างที่พบคือ อบต.หนองสนิท อำเภอจอมพระ จังหวัดสุรินทร์ ทำเรื่องเกษตรอินทรีย์ เขานำปราชญ์ชาวบ้าน เกษตรอำเภอ และสาธารณสุขอำเภอ มารับรองคุณภาพผักให้เกษตรกร ผลผลิตต่างๆ จึงส่งขายตลาดใหญ่ได้ง่าย และ อบต.ยังมีที่ดินให้ด้วย เกษตรกรสามารถมาทำแปลงเกษตรในที่ดินนี้ได้เลย นอกจากนี้เรายังเห็นเรื่องการศึกษาที่เชื่อมโยงกับชุมชน เชื่อมโยงกับความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ ตอบโจทย์ทุนที่ชุมชนมี โดยที่เด็กและเยาวชนยังได้อยู่ในชุมชน

4. การสร้างผู้นำการเปลี่ยนแปลง

การสร้างผู้นำความเปลี่ยนแปลงที่จะมาขับเคลื่อนการศึกษานอกระบบ เป็นเรื่องสำคัญ แต่ไม่ง่าย คิดว่าน่าจะมีอยู่ 3 เรื่องที่ผู้นำการเปลี่ยนแปลงควรมี คือ

1.ต้องเข้าใจกลุ่มเป้าหมายและมีทัศนคติต่อกลุ่มเป้าหมายบนฐานของความเป็นมนุษย์ เพื่อทำให้กลุ่มเป้าหมายมีพื้นที่ปลอดภัย มีพื้นที่เรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้เข้าถึงง่าย และผู้นำควรเข้าใจบริบท เข้าใจสภาพแวดล้อมว่าปัจจัยแบบไหนที่เอื้อต่อการเรียนรู้ของกลุ่มเป้าหมาย ยกตัวอย่างเช่น กรณีคุณแม่วัยใส บริบทที่เอื้อต่อเขาคือต้องพาคุณพ่อวัยใสและลูกๆ มาเรียนรู้ด้วย ดังนั้นผู้นำจึงควรเข้าใจกลุ่มเป้าหมาย มองเห็นศักยภาพ และอย่ามองว่าเขาเป็นผู้ด้อยโอกาส

2.มีทัศนคติที่ดีต่อการศึกษา เดิมเรามองว่าการศึกษาเป็นเรื่องของนักการศึกษาเท่านั้น แต่เมื่อโจทย์ที่เรากำลังขับเคลื่อนคือเด็กและเยาวชนนอกระบบ ซึ่งนักการศึกษาอาจไม่คุ้นเคยกับกลุ่มนี้ ดังนั้นเมื่อจะขับเคลื่อนเรื่องนี้ เราจึงควรต้องเปิดให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมในการพัฒนารูปแบบการศึกษา เพื่อนำไปสู่การตอบโจทย์หลายๆ กลุ่ม เช่น ตอบโจทย์คุณแม่วัยใส ตอบโจทย์เด็กและเยาวชนสถานพินิจฯ ตอบโจทย์เด็กและเยาวชนทั่วไป เรื่องเหล่านี้ต้องอาศัยเครือข่ายเข้ามาทำงานร่วมกัน เป็นลักษณะของสหวิชาชีพ

3.ต้องมีการทดลองปฏิบัติจริงกับภาคีในพื้นที่ ควรทำ Social Lab เพื่อหากลไกการทำงาน หาแนวทางการทำงานใหม่ๆ ที่ลดช่องว่างและอุปสรรคที่มีอยู่ ซึ่งต้องทดลองทำไปแล้วสรุปบทเรียน เพื่อให้เห็นว่าแต่ละพื้นที่มีปัญหาไม่เหมือนกัน โอกาสในอาชีพก็ไม่เหมือนกัน ต้องตอบโจทย์ความหลากหลายตรงนี้ด้วย

5. ภารกิจของ กสศ. เป็นงานที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน

การทำงานเพื่อผลักดันความเปลี่ยนแปลงต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ในมุม กสศ.​เรามองว่านี่คือการขับเคลื่อนแนวคิด All For Education ที่ทุกคนต้องเข้ามามีส่วนร่วม เราต้องเชื่อในพลังของเครือข่าย ถ้าทุกคนมีส่วนร่วม พลังจะเยอะ

ในแต่ละปี กสศ.ได้รับงบประมาณจากกระทรวงศึกษา ฯ ไม่ถึง 1% ซึ่งเป็นงบประมาณที่น้อย อย่างเด็กและเยาวชนนอกระบบเราก็ช่วยได้แค่ราวๆ 20,000 คนเท่านั้น ทั้งที่กลุ่มนี้มีเป็นล้านคน ดังนั้นเราจึงต้องช่วยในลักษณะที่เป็น Social Lab ทำตัวแบบแล้วหาปัจจัยความสำเร็จ หาแหล่งเรียนรู้เพื่อสร้างแรงบันดาลใจแล้วทำเป็นนโยบาย เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงทั้งระบบ 

กสศ. จึงต้องเข้าไปสร้างเครือข่าย ทำอย่างไรให้จังหวัดเห็นสภาพปัญหา กสศ.ก็นำตัวเลขฐานข้อมูลที่เราสำรวจเข้าไปพูดคุย ให้ผู้เกี่ยวข้องได้เห็นว่าสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำในจังหวัดของเขาเป็นอย่างไร เหมือนเราเป็นทั้งกระจกและไฟฉาย ส่องให้เขาได้เห็น โดยเชื่อว่าเมื่อได้เห็นข้อมูลสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำในพื้นที่แล้ว คงไม่มีใครอยากปล่อยทิ้งไว้อย่างนั้น คนก็อยากแก้ปัญหา แต่เขาอาจไม่เห็นข้อมูล เลยไม่รู้ว่าปัญหาในพื้นที่มันใหญ่ 

เมื่อเขามองเห็นถึงปัญหาแล้วเขาก็ยินดีที่จะลงทุน ซึ่งต้องบอกว่างบประมาณและทรัพยากรในจังหวัดมีไม่น้อย เพียงแต่มันยังไม่ถูกจัดสรรในมิติเหล่านี้  กสศ.ก็เข้าไปช่วยทำหน้าที่เหมือนแพลตฟอร์ม ให้เกิดการจัดสรรหรือลงทุนเรื่องความเสมอภาคทางการศึกษามากขึ้น 

ที่ผ่านมาคิดว่าเขาได้แรงบันดาลใจและมันขยายผลได้จริง  อย่างในหลายจังหวัดเขาก็ช่วยเหลือเด็กนอกระบบได้หลักหมื่นคน มากกว่าที่ กสศ.ช่วยได้โดยตรงด้วยซ้ำ การที่จังหวัดยื่นมือมาช่วยยิ่งเป็นการขยายตัวของผลประโยชน์ที่กลุ่มเป้าหมายจะได้รับ ดังนั้นการมีเครือข่ายทำงานที่แข็งแรงยิ่งทำให้ความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นได้เร็ว

ด้านเครือข่ายภาคเอกชน ตอนนี้บริษัทแสนสิริ จำกัด (มหาชน) ก็มาร่วมมือเรื่องเยาวชนนอกระบบ “Zero Dropout เด็กทุกคนต้องได้เรียน” ให้เด็กหลุดออกจากการศึกษาเป็นศูนย์ให้ได้ใน 3 ปี กับ “ราชบุรีโมเดล” เอกชนนับเป็นอีกกลไกที่มาช่วยขับเคลื่อนได้ หรือก่อนหน้านี้คนมักจะมีภาพว่าต้องให้ กศน. ดูแลรับผิดชอบ แต่แค่ลำพัง กศน. ย่อมไม่เพียงพอ ดังนั้นต้องมีเครือข่ายทำงานอื่นๆ มาช่วยกัน ขณะเดียวกันก็ต้องขับเคลื่อนนโยบายภาพใหญ่ด้วย ต้องทำพร้อมกัน ที่อยากเน้นย้ำคือการร่วมมือกันจะช่วยสร้างแรงกระเพื่อมให้เกิดความเปลี่ยนแปลง

6. ความเสี่ยงที่เด็กจะหลุดออกจากระบบการศึกษาจะเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่งในปีการศึกษา 2566 ถ้าไม่จัดการหรือไม่มีนโยบายที่ชัดเจน จากข้อมูลเด็กจะหลุดออกจากระบบวนซ้ำถึง 85%

การแก้ปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบที่กลับเข้ามาในระบบอีกครั้งแต่อาจเสี่ยงหลุดออกไปอีก คิดว่านโยบายรัฐที่ทำแล้วได้ผลดีและไม่แพงคือจัดฐานข้อมูล เราต้องจริงจังกับฐานข้อมูล เด็กเข้าเรียนกี่คน อยู่ในระบบกี่คน มีความเสี่ยงอะไรบ้าง แล้วเราค่อยใช้ข้อมูลทำงาน หรือเอาข้อมูลมาออกแบบการทำงานได้อย่างตรงจุด 

ยกตัวอย่างการจัดฐานข้อมูลกลุ่มอาชีวศึกษา ซึ่งเป็นอีกกลุ่มที่เราได้เข้าไปทำงานด้วย เราพบว่าทุกคนมีความเสี่ยงที่จะหลุดออกนอกระบบได้หมด แต่ความเสี่ยงนั้นมีความหนักเบาแตกต่างกัน โดยเราสามารถจัดกลุ่มเยาวชนอาชีวศึกษาได้ 3 กลุ่ม

กลุ่มที่ 1 กลุ่มที่ยังสามารถดูแลความเสี่ยงได้ มีประมาณ 70-80% โดยกลุ่มนี้ หากเราจัดโปรแกรมการเรียนรู้ที่ส่งเสริมทักษะชีวิตให้เขา ทำให้เขารู้สึกภาคภูมิใจ มีภูมิคุ้มกัน รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของโรงเรียน  เขาจะมองเห็นความหมายในการเรียนรู้ ถ้าเราทำกระบวนการเหล่านี้ให้เกิดขึ้นในโรงเรียนได้ เราจะป้องกันเด็กและเยาวชนกลุ่มนี้ไม่ให้หลุดออกจากระบบการศึกษาได้

กลุ่มที่ 2 กลุ่มที่เสี่ยงหลุดออกจากระบบสูง มีประมาณ 10% เอาไม่อยู่ เพราะเขามีปัญหาสภาพครอบครัวแตกแยก ปัญหารุมเร้าและซับซ้อน ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสุขภาพจิต มาช่วยแนะนำและปรึกษา ดูแลเด็กเป็นรายคน 

กลุ่มที่ 3 กลุ่มที่อาจต้องช่วยทั้งในแง่นำส่งโรงพยาบาล หรือให้การดูแลด้านยาซึมเศร้า มีประมาณ 2 เปอร์เซ็นต์  เป็นเป็นกลุ่มที่ถือว่าสถานการณ์หนักจริง 

ในแง่การทำงาน เราสามารถทำข้อมูลและแบ่งกลุ่ม เขียว-เหลือง-แดง เพื่อดูแลไม่ให้เด็กและเยาวชนหลุดออกจากระบบการศึกษา แต่ที่ผ่านมาประเทศไทยอาจไม่ได้ใช้ข้อมูลในการทำงาน ทำให้เราไม่รู้สถานการณ์เด็ก ไม่รู้ความเปลี่ยนแปลงของเด็กอย่างแท้จริง ทั้งนี้เด็กที่เสี่ยงหลุดออกจากระบบ เขาจะมีการส่งสัญญาณมาก่อนอยู่แล้ว เช่น เริ่มขาดเรียน ผลการเรียนตก สิ่งเหล่านี้ดูแลได้ตั้งแต่ในโรงเรียน หากครูได้รู้ข้อมูลก็สามารถเข้าไปดูแลช่วยเหลือได้เลย 

การทำงานอย่างเป็นระบบ มีการใช้ฐานข้อมูล จัดกลุ่มเด็กตามความเสี่ยง และเข้าไปช่วยเหลือดูแลทันทีที่พบสัญญาณบ่งชี้  จะช่วยลดจำนวนเด็กหลุดออกจากระบบแบบวนซ้ำได้ ช่วยได้ก่อนที่เด็กจะหันหลังให้ระบบการศึกษาอย่างถาวร

โจทย์เรื่องเด็กนอกระบบเป็นโจทย์ใหญ่ การป้องกันปัญหาก็สำคัญ แต่การแก้ไขปัญหาที่เกิดแล้วก็สำคัญไม่ยิ่งหย่อน อายุของพวกเขาคือ 15-24 ปี ถือเป็นแรงงานที่สำคัญของประเทศ ขณะที่เรากำลังเจอภาวะสังคมสูงวัยและเด็กเกิดใหม่น้อยลง ดังนั้นเด็กและเยาวชนกลุ่มนี้จึงสำคัญมาก หากเราไม่ทำอะไรกับเขาเลย ไม่ดูแลช่วยเหลือ เขาจะกลายเป็นแรงงานนอกระบบที่ทักษะต่ำและเสี่ยงติดอยู่ในวงจรความยากจนอีกนาน  แต่หากเราลงทุนดูแลให้พวกเขาช่วยเหลือตนเองและครอบครัวได้ ผลที่เกิดขึ้นจะดีต่อทั้งชุมชน จังหวัด และประเทศไทย

The post หนึ่งในทางออกของประเทศไทย คือต้องใส่ใจเด็กนอกระบบการศึกษาอย่างจริงจัง first appeared on กสศ..

คำบอกเล่าของ จิตติมา กระสานติ์กุล ผู้อำนวยการศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 จังหวัดอุบลราชธานี มีใจความสอดคล้องกับที่ ‘น้องฟิว’ เยาวชนวัย 18 ปี บอกกับเราว่า วินาทีแรกที่ย่างเท้าก้าวเข้ามาในศูนย์ฝึกฯ เขาก็คิดไปแล้วว่าอนาคตคงจบแค่นั้น เพราะสิ่งที่ต้องเจอจากนี้คือช่วงเวลาของการรับโทษจองจำ ซึ่งเขาคงทำได้แค่นับวันคืนให้ค่อย ๆ พ้นผ่าน แล้วเมื่อถึงวันที่กลับออกไป เขาก็ยังไม่แน่ใจเลยว่า จะยังมีเส้นทางเดินใดที่ดี ๆ เหลืออยู่อีก

แต่ภาพที่คาดไว้กลับไม่เกิดขึ้น และกลายเป็นว่าเกือบหนึ่งปีที่ผ่านมา ศูนย์ฝึกอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 แห่งนี้ ได้เปลี่ยนแปลง ‘ฟิว’ ทั้งภายนอกและภายใน โดยจากวันที่เข้ามาเขามีเพียงวุฒิการศึกษาชั้น ป.6 กับโทษทัณฑ์ติดตัว มาถึงวันนี้ ที่เหลือเวลาอีกแค่หนึ่งเดือนก็จะได้กลับออกไปในโลกภายนอก ฟิวได้กลายเป็นช่างตัดผมฝีมือดี และกำลังเรียนอยู่ในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นด้วยหลักสูตร กศน. ทั้งยังเหลืออีกเพียงเทอมเดียวก็จะจบ ม.3 พร้อมรับวุฒิบัตรในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้านี้แล้ว

น้องฟิวสรุปเส้นทางชีวิตสั้น ๆ ให้เราฟังว่า เขาอาศัยอยู่กับปู่ย่าที่เป็นเกษตรกรในจังหวัดมุกดาหาร ตัวเขาเองพอเรียนหนังสือจบชั้น ป.6 ก็ไม่ได้เรียนต่อ โดยเลือกออกมาใช้ชีวิตระหกระเหินนอกรั้วโรงเรียน บนกงล้อแห่งความสุ่มเสี่ยงที่วันหนึ่งโชคชะตาก็พัดพาจนเข้ามาอยู่ใน ‘ศูนย์ฝึกอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 จังหวัดอุบลราชธานี’ แห่งนี้

“ตอนนั้นผมรู้แค่ว่าที่นี่คือสถานที่ที่คนทำผิดต้องมารับโทษ ใครเข้ามาแล้ว พอกลับออกไปก็ยากจะได้กลับไปใช้ชีวิตปกติเหมือนคนอื่นอีก ผมจึงไม่มีความหวังอะไรแล้ว …แต่เชื่อไหมว่าสิ่งที่เกิดขึ้นกลายเป็นว่าผมได้เรียนหนังสือ ได้ฝึกอาชีพ จนผ่านมาเกือบหนึ่งปีเต็ม ผมเริ่มตอบตัวเองได้แล้วว่าเมื่อกลับออกไปจะจัดการชีวิตตัวเองยังไง” ฟิวเล่า

จากความกลัวความกังวลและความคิดที่ว่าจะใช้เวลาอยู่ไปวัน ๆ ให้ผ่านไปในศูนย์ฝึกฯ อย่างไร ความรู้สึกข้างในของฟิวเริ่มเปลี่ยนแปลงช้า ๆ เมื่อเขาพบว่าพื้นที่บริเวณขนาดใหญ่ภายในศูนย์ฝึกฯ มีโรงเรียนให้เลือก ทั้งระบบ กศน. หรือจะเรียนออนไลน์ผ่านระบบศูนย์การเรียนของสถาบันการศึกษาเอกชนหลายแห่งก็ทำได้ นอกจากนี้ยังมีหลักสูตรฝึกวิชาชีพระยะสั้นที่มีอาจารย์จากวิทยาลัยอาชีวศึกษาเข้ามาสอน ซึ่งถ้าฝึกอบรมครบชั่วโมงที่กำหนดไว้ เขาก็สามารถรับวุฒิบัตรนำไปต่อยอดประกอบอาชีพได้

“ที่นี่มีกิจกรรมน่าสนใจให้เลือกเยอะครับ โดยเฉพาะหลักสูตรที่วิทยาลัยสารพัดช่างและวิทยาลัยเทคนิคนครอุบลเข้ามาจัดฝึกอบรมพวกพื้นฐานงานอาชีพเช่น ช่างเชื่อม ช่างไม้ ช้างไฟฟ้า ช่างแอร์ ทักษะการเกษตร งานศิลปะและหัตถกรรม

“ที่ผมชอบคือทุกสัปดาห์จะมีกิจกรรมพัฒนาความรู้ทางธุรกิจ มีครูมาแนะนำ ชี้ทาง สร้างแรงบันดาลใจ เริ่มจากให้เราลองเขียนแผนธุรกิจจากสิ่งที่สนใจ หลายคนจึงได้เห็นภาพสิ่งที่ตัวเองอยากทำชัดขึ้น เห็นความเป็นไปได้ของการเริ่มต้นธุรกิจ ที่บางคนอาจต่อยอดได้จากธุรกิจที่ทางบ้านทำอยู่แล้ว หรือคนที่อยากคิดใหม่ทำใหม่ลองเปิดตลาดใหม่ ๆ ก็จะมีผู้เชี่ยวชาญมาช่วยวางแผน ตรงนี้ผมคิดว่าสำคัญมาก ๆ เพราะเราอยู่ข้างในจะไม่รู้เลยว่าโลกภายนอกเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง”

ฟิวบอกว่าการ ‘รู้เท่าทันโลก’ จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการปรับตัวให้พร้อมตั้งรับอนาคตที่ยังมาไม่ถึง เพราะถึงแม้ว่าแผนที่ออกแบบเอาไว้จะไม่เป็นไปอย่างใจคิด เขาก็ยังมีทางออกฉุกเฉินไว้รองรับ ไม่ตะหนกท้อแท้จนเสียกำลังใจไป

“ครูเปิดมุมมองให้เห็นว่ามีอาชีพที่เรายังไม่รู้อีกมากมาย เช่นเกมเมอร์ ช่างสัก หรือพนักงานส่งอาหาร พวกเราจะได้รับคำแนะนำ แล้วครูจะสอบถามความสนใจและความถนัดของแต่ละคน จากนั้นจึงช่วยผลักดัน ดูแลให้ฝึกฝนต่อเนื่องจนมีพื้นฐานแน่นพอสำหรับการทำงานหรือเอาไปต่อยอดได้ ผมมองว่าสิ่งที่เรียนรู้ข้างในสามารถเอาไปใช้ประโยชน์จริงได้ทั้งหมด ทุกครั้งที่ชั่วโมงกิจกรรมจบลง พวกเราจึงรู้สึกมีกำลังใจ อยากพัฒนาตัวเองต่อไป

“แล้วครูไม่ได้เตรียมพร้อมให้เราแค่ทักษะทำงานหรือวิชาความรู้ แต่ยังมีกิจกรรมบำบัดความกดดัน เพื่อเรียนรู้และรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ เมื่อกลับไปใช้ชีวิตในสังคม ผมคิดว่าทักษะนี้จำเป็น เพราะหลังออกไปแล้วเราต้องคอยบอกคอยเตือนตัวเองไม่ให้ทำผิดพลาดซ้ำอีก”

“เวลานั้นสำคัญ และมันไหลผ่านไปเรื่อย ๆ”

เมื่อน้องฟิวแนะนำกิจกรรมน่าสนใจในศูนย์ฝึกฯ แล้ว เขาย้อนมาเล่าเรื่องราวของตัวเองอีกครั้งว่าในช่วงเวลา ‘แรกเข้า’ เขาต้องเผชิญ 1-2 เดือนแรกอันยากลำบาก ด้วย ‘ทุกการเริ่มต้นมักยากเสมอ’ โดยเขาไม่รู้เลยว่าตัวเองสนใจอะไร ทำได้แค่ตามเพื่อนไปดูกิจกรรมทุกอย่าง

ฟิวเฝ้ามองเพื่อนฝึกฝน จาก ‘ไม่เป็น’ จน ‘พอทำได้’ และในเวลาสั้น ๆ เขาเห็นเพื่อนบางคนมีพัฒนาการก้าวกระโดดในสิ่งที่ทำจนน่าประหลาดใจ

“ตอนเห็นทักษะของเพื่อนค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไป ผมเริ่มเข้าใจเลยว่าเวลานั้นสำคัญ และมันกำลังไหลผ่านไปเรื่อย ๆ จึงตัดสินใจว่าต้องลงมือทำอะไรสักอย่าง ก็เลือกเอาช่างตัดผมเพราะอยากทำเป็น กลายเป็นว่าผมใช้เวลาไม่นานก็ทำได้ดีจนครูชม มันเหมือนกับพอได้จับอุปกรณ์ ได้ยืนอยู่ตรงนั้น ผมได้พบทักษะที่ตัวเองมี เข้าใจงานได้เร็ว แต่กว่าจะทำจนอยู่มือจริง ๆ ผมใช้เวลาเกือบแปดเดือนเต็มฝึกฝนเกือบทุกวัน ผ่านทั้งช่วงที่ยาก ช่วงที่สนุก ช่วงท้อและช่วงที่มีความสุขมาหมด ตอนนี้ผมกล้าพูดว่าผมทำได้ ภูมิใจในฝีมือตัวเอง แต่ผมรู้ว่าถ้าจะให้เก่งจริง ๆ ก็ต้องฝึกต่อเนื่องไปไม่หยุด แล้วผมยังเรียน กศน. ไปด้วย จากที่ไม่เคยคิดว่าจะได้เรียนอีกแล้ว จนตอนนี้เหลืออีกเทอมจะจบได้วุฒิ ม.3 ก็ตั้งใจว่าจะทำทั้งสองอย่างต่อไปให้สุดทาง”

ฟิวกล่าวถึงบทสรุปของตัวเขากับศูนย์ฝึกฯ ที่เหลือเวลาอีกเพียงไม่กี่สัปดาห์ว่า “ผมตั้งใจว่าอยากเปิดร้านตัดผมเล็ก ๆ ที่บ้านในจังหวัดมุกดาหาร แล้วจะเรียน กศน. ต่อให้จบ ม.ต้น แล้วเอาวุฒิไปต่อ ม.ปลายโดยทำงานไปด้วย

“ผมอยากขอบคุณศูนย์ฝึกฯ ที่ทำให้ผมมีอาชีพติดตัว มีอนาคต ขอบคุณ กสศ. ที่จะสนับสนุนทุนเริ่มต้นค่าอุปกรณ์ทำร้านตัดผม และขอบคุณครูทุกคนที่ช่วยให้ผมได้เปลี่ยนแปลงชีวิต ได้เดินบนเส้นทางใหม่ ตอนนี้ผมตื่นเต้นมาก ๆ กับเวลาอีกไม่ถึงหนึ่งเดือนที่จะได้กลับออกไป สิ่งหนึ่งที่ผมบอกตัวเองในใจเสมอคือ จะนำประสบการณ์ที่ได้รับในนี้ไปใช้ให้คุ้มค่าที่สุด และไม่ว่ายังไงก็ตามผมจะไม่กลับมาที่นี่อีกแล้ว”

เส้นทางพลิกผันของเยาวชนคนหนึ่ง ที่กลับพบเส้นทางดำเนินชีวิตได้ด้วยหลักการทำงานของกรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน บนฐานความเชื่อที่ว่า ชีวิตที่หักเห ณ ช่วงเวลาหนึ่ง ส่วนหนึ่งเป็นผลจากโอกาสที่เขาไม่เคยได้รับ ทั้งการศึกษา การพัฒนาศักยภาพ และการดูแลเอาใจใส่อย่างใกล้ชิดด้วยความรักความเข้าใจ และมูลเหตุเหล่านี้คือต้นทางอันซับซ้อนของปัญหาอื่น ๆ ที่ตามมา จนนำมาสู่ความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ ในโครงการ ‘พัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาสำหรับเด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา’ โดย กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน และมูลนิธิปัญญากัลป์ ซึ่งทำให้วันนี้ หลังบานประตูเหล็กที่เคยถูกมองว่าเป็น ‘กำแพงปิดกั้นโอกาส’ ได้กลายมาเป็น ‘พื้นที่เรียนรู้ที่หลากหลาย’ สำหรับเยาวชนกลุ่มหนึ่งที่อาจพูดได้ว่า พวกเขาอยู่ใน ‘ห่วงข้อสุดท้ายของสายโซ่แห่งความเหลื่อมล้ำ’ ให้ได้ค้นพบกับโอกาสและพบทางรอดทางสังคม ด้วยการศึกษา การฝึกอบรมอาชีพตามความสนใจและความถนัด และไม่เพียงแค่เรียนจบได้วุฒิการศึกษา หากยังมีกระบวนการติดตามเมื่อกลับไปใช้ชีวิตในสังคมอีกครั้ง เพื่อให้แน่ใจว่าพวกเขาจะสามารถเดินหน้าไปต่อได้ ด้วยวุฒิที่มี มีงานทำ และมีรายได้จากทักษะที่ได้รับการฝึกฝน ซึ่งถือเป็นการ ‘คืนความฝันและความหวังให้กับเด็กเยาวชนกลุ่มนี้ได้สำเร็จ’

อ่าน – กสศ. ร่วมกับกรมพินิจฯ มอบวุฒิบัตรสร้างโอกาสชีวิตใหม่แก่เด็กเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม พลิกโฉมการศึกษาเปลี่ยน ‘ศูนย์ฝึกฯ’ เป็น ‘ศูนย์การเรียน’ เปลี่ยน ‘ผู้คุม’ เป็น ‘นักจัดการเรียนรู้’

The post “ผมจะมีร้านตัดผมของตัวเอง แล้วจะเรียนหนังสือไปด้วย” การศึกษาที่มีทางเลือกกำลังช่วยเปลี่ยนการเรียนรู้ที่เคยก้าวพลาด first appeared on กสศ..

ประตูเหล็กบานนี้เป็นผลงานของน้อง ๆ สาขาช่างเชื่อมโลหะในโครงการพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาสำหรับเด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ที่เป็นความร่วมมือของกรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชนกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) และมูลนิธิปัญญากัลป์ ที่ช่วยกันสร้างพื้นที่จัดการศึกษาเสมอภาคและพัฒนาทักษะชีวิตให้กับน้อง ๆ ในพื้นที่ ‘ปิด’ ให้เป็นพื้นที่ ‘เปิดรับ’ กลุ่มเด็กเยาวชนที่เข้ามา ให้รู้สึกอยากเข้าใกล้การศึกษามากกว่าเดิม

“ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง” ประโยคนี้หากมองเป็นวาทกรรม ก็เป็นเป้าหมายสูงสุดของการสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา ที่พวกเราอยากทำให้เด็กและเยาวชนทุกคน ไม่ว่าเป็นใครหรืออยู่ที่ไหนก็ตาม ต้องมีโอกาสได้รับการศึกษาที่ ‘ดี’ ‘มีคุณภาพ’ และ ‘เหมาะสม’ กับตัวเอง

เมื่อย้อนกลับมาที่การลงมือ พวกเราระดมความคิด ระดมข้อมูล และงานวิชาการ เพื่อค้นหาและพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาที่มีทางเลือกและเปิดกว้างด้วยระบบที่หลากหลาย ตอบโจทย์ทั้งชีวิต เป้าหมาย และมีวุฒิบัตรรับรองการสำเร็จการศึกษา เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นกับเด็กเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมให้เป็นเรื่องจริง

มันไม่ใช่งานบนเส้นทางราบรื่นดังที่ ศ.ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการบริหาร กสศ. ได้เคยพูดไว้ว่า “การจะทำให้การศึกษาทะลุฝ่ากำแพงหนาทึบและปิดสนิทเข้าไปได้ เป็นโจทย์ที่ยากด้วยข้อจำกัดนานัปการ ดังนั้นต้องมีความร่วมมือ มีนวัตกรรมที่เหมาะสมและทรงพลัง เพื่อให้การศึกษาเข้าไปทำหน้าที่เปลี่ยนแปลงเด็ก ๆ ให้กลับมาเป็นทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณภาพ” และไม่ใช่แค่การศึกษา แต่ต้องมีกระบวนการที่ครอบคลุมทักษะชีวิต ทักษะอาชีพ ทักษะวิชาการ เพื่อรู้เท่าทันความซับซ้อนในสังคม มีการดูแลติดตามต่อเนื่องหลังกลับออกไปใช้ชีวิต เพื่อให้มั่นใจว่าน้อง ๆ ทุกคน จะพบที่ทางของตนในสังคม ไม่เวียนซ้ำกลับไปที่จุดเดิมอีก

รูปแบบการเรียนรู้ที่ ‘ยืดหยุ่น’ ตอบโจทย์เด็กเยาวชนที่หลุดหล่นจากการศึกษาระหว่างทาง

เป็นเวลา 71 ปีแล้ว ที่กรมพินิจ ฯ จัดการศึกษาให้กับเด็กเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม ทั้งเด็กเยาวชนในสถานพินิจ ฯ ที่อยู่ในขั้นตอนรอการพิจารณาจากศาล และเด็กเยาวชนที่ศาลมีคำสั่งให้อยู่ในความดูแลของศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนซึ่งมีอยู่ 21 แห่งทั่วประเทศ โดยมีหลักสูตรการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย หรือ กศน. และหลักสูตรฝึกอาชีพ

แม้ที่ผ่านมา จะมีเด็กเยาวชนจำนวนหนึ่งสามารถเรียนรู้จนสำเร็จการศึกษา แต่ยังนับเป็นจำนวนไม่มาก เนื่องจากปัญหาสำคัญคือเด็กเยาวชนส่วนใหญ่มักหลุดจากระบบการศึกษากลางทาง มีเหตุให้พ้นจากโรงเรียนระหว่างช่วงชั้น เช่น หลุดตอน ม.1 เทอม 2 หรือ ช่วง ม.2 เทอมแรก บ้างก็ใกล้จะจบการศึกษาแล้ว แต่มาหลุดเอาตอน ม.3 เทอม 2 ซึ่งการเรียนด้วยหลักสูตร กศน. พวกเขาจำเป็นต้องอยู่ในกระบวนการเรียนให้ครบทั้งหลักสูตรในชั้นประถมศึกษา มัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย

กระทั่งในปี 2563 กสศ. มีเป้าหมายในการพัฒนาครูและเด็กนอกระบบการศึกษาผ่านโครงการย่อย 66 โครงการ ในจำนวนนี้มี 20 โครงการที่ทำงานร่วมกับกรมพินิจ ฯ หนึ่งในนั้นคือการทำงานกับศูนย์การเรียนซีวายเอฟ ที่ริเริ่มจัดการศึกษาตามความสนใจและความถนัดผ่านระบบ ‘ศูนย์การเรียน’ จนกลายเป็นโมเดลสำคัญที่ทำให้เห็นว่าการจัดการศึกษาตามความสนใจและความถนัด ควบคู่กับการส่งเสริมทักษะชีวิตให้ผู้เรียนมีความพร้อมในการกลับไปใช้ชีวิตในสังคม คือรูปแบบการศึกษาที่อาจเป็นทางออกสำหรับผู้เรียนที่หลุดหล่นจากระบบการศึกษากลางทาง

จากนั้นในปี 2564 ศูนย์การเรียนซีวายเอฟ ได้ร่วมกับจังหวัดนครพนม ทำโครงการ ‘นครพนมโมเดล’ ที่ใช้การศึกษาในรูปแบบการเทียบเคียงประสบการณ์และความชำนาญเฉพาะทางของผู้เรียน มาใช้กับเยาวชนนอกระบบการศึกษา รวมถึงเด็กเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม จนประสบความสำเร็จและเป็น ‘ต้นแบบ’ การพัฒนาการจัดการศึกษาให้เด็กเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม ที่กรมพินิจฯ และ กสศ. นำมาทดลองใช้ที่ศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งทำให้มีเด็กเยาวชนที่สำเร็จการศึกษา 101 คน ในปีการศึกษา 2565

อ่าน – กสศ. ร่วมกับกรมพินิจฯ มอบวุฒิบัตรสร้างโอกาสชีวิตใหม่แก่เด็กเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม พลิกโฉมการศึกษาเปลี่ยน ‘ศูนย์ฝึกฯ’ เป็น ‘ศูนย์การเรียน’ เปลี่ยน ‘ผู้คุม’ เป็น ‘นักจัดการเรียนรู้’

ด้วยระบบ ‘ศูนย์การเรียน’ ที่มีความยืดหยุ่น ทำให้เด็กเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม สามารถเทียบโอนประสบการณ์เพื่อแปลงเป็นหน่วยกิต และเข้าศึกษาต่อเนื่องตามระดับชั้นที่เรียนค้างไว้ เมื่อเด็กพ้นออกไปจากที่นี่ ก็สามารถกลับไปศึกษาต่อที่สถาบันเดิมได้ทันที รวมถึงผู้ที่จบการศึกษาขณะอยู่ข้างใน ก็จะได้วุฒิบัตรไปใช้ศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้น หรือใช้ต่อยอดสมัครทำงานกับสถานประกอบการได้

พลิกโฉมการศึกษา… เปลี่ยน ‘ศูนย์ฝึกฯ’ เป็น ‘ศูนย์การเรียน’ เปลี่ยน ‘ผู้คุม’ เป็น ‘นักจัดการเรียนรู้’

ในเชิงโครงสร้าง การพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาสำหรับเด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาจะพัฒนาผ่าน 4 เป้าหมายหลัก คือ 1.)ยกระดับศูนย์ฝึกฯ ให้เป็นพื้นที่การเรียนรู้ 2.)เปลี่ยนผู้บริหารสถานพินิจฯ และศูนย์ฝึกฯ เป็นผู้อำนวยการเรียนรู้ที่สามารถออกแบบการศึกษาให้เหมาะสมและมองภาพรวมการจัดการศึกษาได้ในทุกมิติ 3.)เปลี่ยนผู้ดูแล เป็นครูนักจัดการเรียนรู้ที่เปี่ยมประสิทธิภาพ และ 4.)พัฒนาเด็กเยาวชนในกระบวนการให้เป็นนักเรียนรู้ตลอดชีวิต ภายใต้กรอบการพัฒนาทักษะวิชาการ วิชาชีพ และวิชาชีวิต ขับเคลื่อนผ่าน 6 แผนงานสร้างโอกาสทางการศึกษาบนพื้นฐานของความเสมอภาค ดังนี้

1. ครูเป็น ‘โค้ชชีวิต’ ที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญเชิงลึก สามารถดูแลเด็กเยาวชนได้อย่างต่อเนื่องจนเห็นเส้นทางชีวิตชัดเจนขึ้น และเชื่อมโยงให้เข้าถึงการเรียนรู้ในรูปแบบที่เหมาะสมตามบริบทของตนเอง
2. จัดการเรียนการสอนและประเมินผลเช่นเดียวกับสถานศึกษาทั่วไป มีหลักสูตรวิชาชีพรองรับ มีการเทียบประเมินประสบการณ์ เพื่อให้ผู้เรียนนำหน่วยวิชาชีพมาเทียบเป็นเครดิตใช้ศึกษาต่อและรับวุฒิบัตรได้
3. จัดการเรียนรู้ทางวิชาชีพ มีโปรแกรม ‘young boots-up’ ร่วมกับสถานประกอบการ ให้ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะผู้ประกอบการ ได้ฝึกทักษะวิชาชีพตามความสนใจและความถนัด ได้ลองทำงานจริง ฝึกประสบการณ์ในสถานที่จริง
4. เรียนรู้วิชาชีวิต ส่งเสริมทักษะชีวิตทั้งมิติสุขภาพจิต ภาวะอารมณ์-ปัญญา เพื่อพัฒนาพฤติกรรมเชิงบวก โดยพัฒนาเครื่องมือเพิ่มเติม 11 ชิ้น เพื่อยกระดับให้เด็กและเยาวชนในกระบวนการสามารถตั้งคำถาม-หาคำตอบ และกำหนดเป้าหมายด้วยตัวเองได้
5. เชื่อมโยงชุมชนสร้างกระบวนการติดตามหลังกลับคืนสู่สังคม โดยทำงานกับชุมชนปลายทางผ่านกลไก ‘ชุมชนโอบอุ้มคุ้มครองเด็ก’ และผลักดันการทำงานเชิงนโยบายระดับจังหวัด กำหนดนโยบายคุ้มครอง สร้างการยอมรับในสังคม ลดความเสี่ยงของการกระทำผิดซ้ำ และผลักดันให้กลุ่มเป้าหมายปรับตัวในสังคมอย่างมีคุณภาพ
6. ฐานข้อมูลและงานวิจัย 3 ด้าน คือ วิจัยเชิงระบบเพื่อสังเคราะห์ภาพรวมการทำงาน วิจัยกลุ่มเป้าหมายเพื่อศึกษาความต้องการและการพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาที่เหมะสม และ วิจัยครูผู้จัดการเรียนรู้โดยวิเคราะห์พัฒนาการด้านสมรรถนะการจัดการเรียนรู้

นอกจาก 6 แผนงานดังกล่าว ในการดูแลน้อง ๆ อย่างต่อเนื่อง กสศ. ยังสนับสนุนให้เกิด ‘แผนงานที่ 7’ ผ่าน ‘ทุนสานฝันปันโอกาส’ ให้กับเด็กเยาวชน 1,081 คนทั่วประเทศ เพื่อเข้าสู่ระบบการศึกษาในรูปแบบศูนย์การเรียน และผลักดันให้ได้ศึกษาต่อแม้เมื่อพ้นจากความดูแลของศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนออกไป ในระบบการศึกษาทั้งสายสามัญและสายอาชีพ

ศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 อุบลราชธานี ‘พื้นที่แห่งโอกาสทางการศึกษา และโอกาสชีวิตใหม่’

“เด็กเยาวชนทุกคนเคยเชื่อว่า ใครที่ก้าวเท้าผ่านเข้ามาในศูนย์ฝึกฯ หรือสถานพินิจฯ ความฝัน ความหวังที่เคยวาดเคยมีจะดับสิ้นลงไปทันที ขณะที่เราในฐานะผู้ดูแลเยาวชนเหล่านี้ เชื่อว่าความผิดพลาดหรือชีวิตที่หักเหของเด็กเยาวชนในช่วงเวลาหนึ่ง ส่วนหนึ่งเป็นผลจากโอกาสที่เขาไม่เคยได้รับ ทั้งโอกาสทางการศึกษา การพัฒนาศักยภาพในตัวเอง หรือการดูแลเอาใจใส่อย่างใกล้ชิดด้วยความรักความเข้าใจ และมูลเหตุเหล่านี้คือต้นทางอันซับซ้อนที่ทำให้เกิดปัญหารูปแบบอื่น ๆ ตามมา”

นี่คือเรื่องเล่าจาก จิตติมา กระสานติ์กุล ผู้อำนวยการศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 จังหวัดอุบลราชธานี ที่เล่าให้ฟังถึงหลักการทำงานของศูนย์ฝึกฯ ก่อนพาเราเข้าไปเยี่ยมเยือนข้างใน เพื่อดูว่าด้านหลังบานประตูเหล็กที่มีกำแพงรั้วสูงทึบ ซึ่งเคยถูกมองว่าเป็นพื้นที่ปิดกั้นโอกาส ในวันนี้เมื่อเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จนกลายเป็น ‘พื้นที่การเรียนรู้อันหลากหลาย’ น้อง ๆ เยาวชนข้างในจะมีช่องทางเข้าถึงการพัฒนาตนเองในรูปแบบใดบ้าง

ที่นี่แบ่งการดูแลเด็กเยาวชนออกเป็น 4 ระยะ เริ่มจาก ‘ระยะแรกรับ’ (Orientation Stage) เมื่อน้อง ๆ เข้ามาจะมีการตรวจร่างกาย ดูแลเรื่องอาหาร ที่อยู่อาศัย มีครูที่ปรึกษา (นักจิตวิทยา) พาเข้าสู่กิจกรรมบำบัดฟื้นฟูจิตใจ ร่างกาย ความคิด และทบทวนตัวเองเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ก่อนเข้าสู่ ‘ระยะฝึกอบรม’ (Intermediate Stage) ด้วยการจัดการศึกษาทั้งสายสามัญ (กศน., อุดมศึกษา, ศูนย์การเรียน) ควบคู่กับการฝึกอาชีพ ในสาขาช่างเชื่อมโลหะ ช่างไม้และก่อสร้าง ช่างไฟฟ้า ดนตรี ศิลปหัตถกรรม ช่างตัดผม การเกษตร การช่างสตรี กีฬาและ E-sports เป็นต้น

นอกจากนี้ยังมีหลักสูตรวิชาชีพระยะสั้นให้เลือกเรียนตามความสนใจ ได้แก่ หลักสูตรช่างซ่อมรถจักรยานยนต์ ทำอาหาร เบเกอรี ช่างตัดเย็บ นวดเพื่อสุขภาพและแปรรูปสมุนไพร คอมพิวเตอร์เพื่อการสร้างอาชีพ โดยระหว่างการศึกษาวิชาการและวิชาชีพ น้อง ๆ จะได้รับการดูแลด้านจิตใจ สุขภาพร่างกาย และฝึกวินัยในเรื่องชีวิตความเป็นอยู่ มีครูที่ปรึกษา นักบำบัดจิต นักสังคมสงเคราะห์ คอยอภิบาลสนับสนุนเพื่อเตรียมพร้อมกลับคืนสังคม

เข้าสู่ ‘ระยะเตรียมพร้อมก่อนปล่อยตัว’ (Pre-Release Stage) สำหรับคนที่เหลือเวลาในศูนย์ฝึกฯ ไม่เกิน 6 เดือน จะมีกิจกรรมฝึกทักษะชีวิต-สังคม ความเข้มแข็งทางใจ แนะแนวการศึกษาต่อ เส้นทางอาชีพที่น่าสนใจ โดยได้รับความร่วมมือจากเครือข่ายสถาบันการศึกษาและภาคเอกชนเข้ามาเป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ รวมถึงร่วมวางแผนติดตามน้อง ๆ หลังออกไปจากศูนย์ฝึกฯ ครอบคลุม 5 ด้าน คือที่อยู่อาศัย ชุมชน การศึกษา/การทำงาน ครอบครัว และความสัมพันธ์ทางสังคมกับการใช้เวลาว่าง

แล้วเมื่อถึงกำหนดออกจากศูนย์ฝึกฯ จะเป็น ‘ระยะการติดตามภายหลังปล่อย 1 ปี’ (The follow-up assistance after release Stage) โดยประสานผู้นำชุมชน ผู้ปกครอง สถานพินิจฯ สถานศึกษา และสถานประกอบการปลายทาง พร้อมกับผลักดันติดตามสนับสนุนทางวิชาชีพ และเป็นที่ปรึกษาด้านการใช้ชีวิต เพื่อร่วมกันดูแลจนเด็กเยาวชนสามารถตั้งหลักด้วยตัวเองได้ มีความแข็งแรงสมบูรณ์ทั้งด้านสภาพจิตใจและการประกอบภารกิจด้านการศึกษาหรือการทำงานอย่างมั่นคง

“ภารกิจของเราคือต้องช่วยให้เด็ก ๆ ค้นพบโอกาส พบทางรอดใหม่ ๆ ทางสังคมด้วยการศึกษา การฝึกอบรมอาชีพตามความสนใจและความถนัด และไม่เพียงแค่เรียนจบได้วุฒิการศึกษา แต่ยังต้องมีกระบวนการติดตามเมื่อเด็กกลับไปใช้ชีวิตในสังคมอีกครั้ง เพื่อติดตามว่าการศึกษา การพัฒนาตนเองของเขายังเดินหน้าไปต่อได้ สามารถเรียนต่อได้ด้วยวุฒิที่มี มีงานทำและมีรายได้จากทักษะที่ได้รับการฝึกฝน ซึ่งเมื่อไปถึงจุดนั้น หมายถึงเราสามารถคืนความฝันความหวังให้กับเด็กเยาวชนกลุ่มนี้ได้สำเร็จ” จิตติมา กระสานติ์กุล ผู้อำนวยการศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 จังหวัดอุบลราชธานี ทิ้งท้ายด้วยรอยยิ้มแห่งความหวัง

แนวทางการออกแบบการศึกษาของ ‘ศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชน เขต 5 จังหวัดอุบลราชธานี’ แสดงให้เห็นว่า ‘กำแพง และบานประตู’ ที่เคยเป็นเส้นแบ่งระหว่าง ‘อิสรภาพ’ และ ‘จองจำ’ วันนี้ได้รับการเปลี่ยนแปลงจนทำให้เกิดภาพจำใหม่ โดยที่อีกฟาก ‘กำแพง และบานประตู’ เดียวกันได้กลายเป็นพื้นที่แห่ง ‘โอกาส’ ซึ่งไม่ใช่แค่โอกาสของน้อง ๆ ในกระบวนการยุติธรรม หากแต่เป็นจุดเริ่มของการ ‘เปลี่ยนแปลงการศึกษา’ ที่มีทางเลือกและตอบโจทย์ความสนใจของแต่ละคนได้ เป็นตัวอย่างการทะลุเส้นแบ่งของคำว่าเด็ก ‘ในระบบ’ หรือ ‘นอกระบบ’ เหลือเพียงรูปแบบการศึกษาที่มีทางเลือกโดยมีเด็กเยาวชนเป็น ‘ที่ตั้ง’ มีลู่ทางเดินหลากหลายให้พวกเขาพัฒนาทักษะที่มาจากความต้องการภายในอย่างแท้จริง ซึ่งกรมพินิจ ฯ และภาคีเครือข่ายของ กสศ. ได้ทำให้เห็นผลลัพธ์ความสำเร็จของเด็กกลุ่มหนึ่งที่ก้าวเดินล่วงหน้ากันไปแล้ว

The post ทะลุกรอบวาทกรรม ‘เด็กในระบบหรือนอกระบบการศึกษา’ ด้วยการเรียนรู้ที่มีทางเลือกและตอบโจทย์ชีวิต first appeared on กสศ..

“ผลลัพธ์จากการทำงานโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ฯ ทำให้เราเห็นแนวทางว่า ถ้ามีรูปแบบวิธีการที่ชัดเจน และรวมพลังของคนในจังหวัดได้จริงๆ การกระจายความเสมอภาคทางการศึกษาและคุณภาพชีวิตที่ดีก็ไม่ใช่เรื่องห่างไกลอีกต่อไป ดังนั้นเมื่อ กสศ. เข้ามาวางรากฐานการทำงานแล้ว เราต้องมองถึงความต่อเนื่องในการรักษาพลังและยกระดับการทำงานต่อไป เพื่อเป็นที่พึ่งให้กับเด็กเยาวชนนอกระบบได้ในระยะยาว” 

มุขตาร์ มะทา นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดยะลา/ประธานสภาการศึกษาเชิงพื้นที่จังหวัดยะลา เผยประสบการณ์การทำงานร่วมกับโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ในฐานะ 1 ใน 20 จังหวัดนำร่อง จนสามารถค้นพบและช่วยเหลือเด็กเยาวชนนอกระบบ รวมถึงประคับประคองกลุ่มเสี่ยงหลุดได้ 2,435 คน พร้อมนำมาสู่การจัดตั้ง ‘สภาการศึกษาจังหวัด’ และ ‘กองทุนเพื่อการศึกษาเพื่อเด็กและเยาวชนยะลา’ ซึ่งพร้อมดำเนินงานด้านการศึกษาเพื่อ ‘คนยะลา’ ทุกคนต่อไปในอนาคต  นี่คือ 5 คำถามอันจะนำไปสู่การถอดรหัสการทำงานเชิงพื้นที่ ว่าพวกเขาไปสู่ผลลัพธ์และสร้างเครือข่ายความร่วมมือของคนในพื้นที่ให้เข้มแข็งได้อย่างไร…

1. การร่วมโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ฯ ได้จุดประกายแนวทางที่ต่อยอดไปถึงการช่วยเหลือกลุ่มเป้าหมายอย่างไร

ตอบ: “นำมาสู่การสานสร้างเครือข่ายความร่วมมือของคนทั้งจังหวัด และมีการทำงานที่ลงลึกในระดับชุมชน”

การทำงานโครงการเริ่มต้นที่จุดเล็กๆ มีการจัดตั้งคณะกรรมการดำเนินงานจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ ด้วยความร่วมมือจากหน่วยงานรัฐ เอกชน ภาคประชาสังคม ธุรกิจท้องถิ่น ผู้นำชุมชน จากระดับจังหวัดลงสู่อำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน มี CM, CMS ซึ่งเป็น อสม. หรือบัณฑิตอาสาลงพื้นที่ค้นหาเด็กเยาวชนนอกระบบตามบ้านต่างๆ แล้วนำข้อมูลกลับมาบูรณาการจัดการกลุ่มเป้าหมายเป็นรายคน เมื่อเคสแรกๆ ทำแล้วเห็นผล เครือข่ายจึงแข็งแรงขึ้น มีกลไกที่ทำให้งานก้าวหน้าไปตามขั้นตอน

“โครงการเข้ามาจุดประกายการทำงาน เพราะแม้ก่อนหน้านั้นจะมีการทำงานเกี่ยวกับเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษามาก่อน แต่ก็เป็นแบบต่างคนต่างทำ และยังไม่มีแผนงานเชิงพื้นที่ที่ละเอียด พอมีการปรับเปลี่ยนมารวมกำลังทำงานด้วยกัน ผสานกับข้อมูลเชิงลึก ทำให้ทุกฝ่ายเห็นตัวเลขที่แท้จริงของเด็กจำนวนมากในพื้นที่ และปลุกความเชื่อว่าเราสามารถกระจายความเสมอภาคทางการศึกษาออกไปได้

“จากนั้นจึงเกิดการทำงานและส่งต่อกลุ่มเป้าหมายที่ไร้รอยต่อ ไร้สังกัด เพราะทุกคนใช้เด็กเป็นตัวตั้ง แล้วใส่ความมุ่งมั่น ตั้งใจ เสียสละเข้าไป เพื่อเป้าหมายเดียวกันคือ ทำให้เด็กได้รับความช่วยเหลือ ได้เข้าถึงการศึกษา ได้พัฒนาทักษะอาชีพ และมีงานทำในอนาคต

“พื้นที่เรามีปัญหาสั่งสมจากความไม่สงบและความยากจนข้ามชั่วคนมายาวนาน ขณะที่โครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ฯ ทำให้คณะทำงานเราเห็นชัดว่าความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ‘มีตัวตน’ จับต้องได้ ซึ่งทำให้ ‘เรา’ เชื่อว่าถ้าปลดล็อกปัญหาการศึกษาได้ ความยากจนเหลื่อมล้ำจะลดลงตามกัน” 

2. โมเดล ‘ยะลาเสมอภาค’ / เกิดขึ้น / มีกลไกทำงาน / และมีเป้าหมาย / อย่างไร

ตอบ: “กำเนิดบนรากฐานของโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ฯ เพื่อสานต่อพลังที่ร้อยรวมกันแล้วของคนทำงานทุกภาคส่วนให้ยั่งยืน สามารถช่วยเหลือเด็กเยาวชนและเป็นกลไกพัฒนาระบบการศึกษาจังหวัดได้ในระยะยาว”

“การทำงานโครงการเกือบสามปีทำให้เห็นว่า เรากำลังต่อสู้กับปัญหาที่ใหญ่ หนัก ซับซ้อน ซึ่งไม่อาจแก้ไขได้ในเวลาสั้นๆ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นพร้อมกันในอีกด้านหนึ่ง คือพลังความร่วมมือของ ‘คนยะลา’ ที่ทำให้การขับเคลื่อนงานรวดเร็วและไปสู่ความสำเร็จได้เป็นลำดับขั้น ดังนั้น การมองไปยังปลายทางว่าจำนวนของเด็กที่เข้าไม่ถึงการศึกษาที่มีคุณภาพจะลดน้อยลงหรือหมดไปในวันหนึ่ง จึงไม่ได้เป็นเพียงความหวังอีกต่อไป

“ด้วยรากฐานที่โครงการวางไว้ ทำให้เรามองไปที่ความต่อเนื่องของการทำงานที่ยั่งยืน หมายถึง ‘อนาคต’ ที่วาดไว้จะต้องไม่จบไปพร้อมการสิ้นสุดของโครงการ เรามองว่าสิ่งที่มีค่ามากๆ คือความผูกพันแน่นเหนียวของคนจำนวนมากที่เขาตระหนักถึงปัญหา รู้สึกมีส่วนร่วม มีเป้าหมายเดียวกัน ซึ่งมันน่าเสียดายเกินกว่าจะปล่อยให้คลายออก

“การค้นหา เจอตัว และช่วยเหลือเด็กในพื้นที่ไปแล้วจำนวนหนึ่ง มันได้สร้างประสบการณ์ที่พิเศษเอาไว้ในหัวใจของคนทำงาน เพราะพวกเขาลงไปสัมผัสพูดคุยกับเด็กและครอบครัวจนกลายเป็นความใกล้ชิด เอาใจใส่ ร่วมรับรู้แบ่งปันทั้งความสุข ความทุกข์ หรือความหวัง ได้เห็นแววตาของเด็กๆ ที่ค่อยๆ เปลี่ยนไปตามเวลา เห็นครอบครัวเขามีชีวิตที่ดีขึ้น นี่คือสิ่งที่สะท้อนอยู่ในใจคนทำงานว่า ถ้าวันหนึ่งโครงการจบลงแล้ว เด็กๆ เหล่านี้จะไปต่อได้อย่างไร

“คณะทำงานจึงเห็นร่วมกันว่า เราจะจัดตั้ง ‘สภาการศึกษาจังหวัด’ เพื่อระดมทุน แรง สมอง และเครื่องมือทรัพยากรทั้งหมดในจังหวัด เพื่อต่อยอดการทำงานออกไป เพราะในเมื่อเรามีความผูกพันเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันได้ขนาดนี้แล้ว มันเหมือนความเป็นคนยะลาที่ฝังลึกในตัวทุกคนถูกปลุกขึ้น ฉะนั้นก็ไม่มีใครอยากย้อนกลับไปจุดเดิม คือจบโครงการแล้วแยกย้ายกันไปต่างคนต่างทำอีก”

3. ผลกระทบจากโควิด-19 และบทบาทของโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ ฯ เป็นอย่างไร

ตอบ: “คนจนยิ่งจนลง อัตราว่างงานเพิ่มขึ้น เด็กต้องออกไปเป็นแรงงาน ขาดเครื่องมืออุปกรณ์เรียนออนไลน์ จำนวนเด็กหลุดหรือกลุ่มเสี่ยงหลุดก็ยิ่งเพิ่มขึ้น

“โมเดล ‘ห้องเรียนฉุกเฉิน’ จึงเกิดขึ้นเพื่อช้อนรับเคสที่ต้องการความช่วยเหลือเร่งด่วน”

“เดิมก่อนมีโควิด-19 สถิติและข้อเท็จจริงก็ชี้ว่าเรามีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาอยู่ในอันดับท้ายๆ ของประเทศอยู่แล้ว พอสองปีที่ผ่านมาเจอโควิด-19 กระหน่ำซ้ำ ปัญหาก็ยิ่งทวีความรุนแรงขึ้น ครอบครัวที่จนอยู่แล้วจนลงไปอีก คนว่างงาน รายได้ลดลง กลายเป็นผลที่สะเทือนไปถึงเรื่องการศึกษา”

“เด็กหลายคนต้องเลิกเรียนออกไปหางานทำ บางบ้านพ่อแม่ไม่มีเงินส่งลูกเรียนต่อ ยิ่งในภาวะวิกฤตที่การเรียนออนไลน์เข้ามามีบทบาท เด็กจำนวนมากไม่มีสมาร์ทโฟน แท็บเล็ต สัญญาณไวไฟ เขาก็ค่อยๆ ขาดการติดต่อแล้วหายไปจากการเรียน”

“ตัวเลขของเด็กที่ได้รับการช่วยเหลือจากโครงการทำให้ครู ผู้ปกครอง ผู้นำชุมชนที่แม้ไม่ได้อยู่ในพื้นที่อำเภอนำร่อง ได้รับทราบว่ามีคณะทำงานที่พร้อมรับเคสฉุกเฉินต่างๆ ของเด็กที่หลุดแล้วหรือเสี่ยงมากที่จะหลุด จนมีการส่งรายชื่อกันเข้ามา ตรงนี้ทำให้เกิดโมเดล ‘ห้องเรียนฉุกเฉิน’ เพื่อรองรับปัญหาที่จะส่งผลกระทบไปอีกนาน โดยเฉพาะกับเด็กกลุ่มเสี่ยงในช่วงรอยต่อทางการศึกษา เช่น จบ ป.6 หรือ ม.3 ซึ่งไม่ได้เรียนต่อเยอะมากจากผลของโควิด-19”

“การทำงานในสถานการณ์วิกฤต CM, CMS หรือผู้ดูแลรายกรณีจึงมีความสำคัญมาก เพราะต้องคอยสอบถามติดตามเด็กใกล้ชิด คอยรายงานสถานการณ์ของเด็กกลุ่มเสี่ยง หรือแม้แต่คนที่อยู่นอกพื้นที่อำเภอนำร่อง เมื่อพบเด็กแล้วแจ้งเรื่องเข้ามา คณะทำงานจะลงพื้นที่แล้วเข้าไปช้อนไว้ทันที ให้เขาได้รับความช่วยเหลือเรื่องปากท้อง มีเครื่องไม้เครื่องมือเรียนออนไลน์จนผ่านวิกฤตไปได้ หรือที่หลุดออกมาแล้วมีความพร้อมก็จะประสานกับสถานศึกษาเพื่อพากลับเข้าเรียนเร็วที่สุด ไม่รอถึงเทอมการศึกษาถัดไป”

4. หลังได้รับการช่วยเหลือแล้ว มีกระบวนการฟื้นฟูดูแลกลุ่มเป้าหมายในระยะยาวอย่างไร

ตอบ: “มุ่งช่วยเหลือตามบริบทปัญหา สื่อสารสถานศึกษาให้มีโปรแกรมฟื้นฟูดูแลรายกรณี ผลักดันกลุ่มเป้าหมายให้ได้ไปตามความต้องการของแต่ละคน”

“เมื่อพบเด็กแล้ว อย่างแรกเราต้องค้นหาว่าเขาอยากเรียนหรืออยากทำอะไร รวมถึงสอบถามผู้ปกครองถึงความพร้อมต่างๆ ในครอบครัว อย่างที่บอกว่าเราจะไม่ปล่อยให้เด็กรอ เพราะเป็นไปได้สูงว่าเขาจะไม่กลับมาอีก เรามีโรงเรียนในเครือข่ายที่พร้อมยืดหยุ่นกฎระเบียบบางอย่าง เพื่อเอาเด็กเข้าเรียนให้ได้ก่อน โดยเฉพาะพวกที่หลุดช่วงรอยต่อมาไม่นาน หรือเข้าเรียนไม่ทัน จะต้องได้เข้าเรียนและมีโปรแกรมฟื้นฟูความรู้ ปรับสภาพจิตใจและความพร้อมด้านต่างๆ เพื่อไม่ให้กลับไปในวงจรเสี่ยงหลุดอีก”

“ส่วนพวกที่หลุดจากระบบมานานแล้ว กลุ่มนี้บางคนไม่อยากกลับไปเรียนในโรงเรียน เราจะสนับสนุนให้รับการพัฒนาทักษะอาชีพ มีผู้ดูแลรายกรณีคอยประกบ อาจเป็นครูในโรงเรียน หรือ อสม.พื้นที่ช่วยติดตามความเป็นอยู่ เพื่อประคองให้อยู่บนเส้นทางได้ในระยะยาว”

“การที่เราพบเด็กและนำเข้าสู่ความช่วยเหลือ ไม่ได้หมายความว่างานสิ้นสุดแล้ว แต่เราต้องทำงานต่อเนื่องเพื่อไม่ให้เด็กหลุดซ้ำ มีการติดตามพัฒนาการการเรียนรู้ ประเมินผล และช่วยกันปรับแผนเป็นระยะ นั่นถึงจะเป็นปัจจัยที่ทำให้เขาไปต่อได้จริงๆ”

5. อะไรคือ ‘หัวใจสำคัญ’ ที่ทำให้จังหวัดยะลาสามารถหลอมรวม ‘คนทุกภาคส่วน’ ไว้ด้วยกัน จนเกิดกลไกทำงานที่เข้มแข็ง

ตอบ: “เพราะเรารับรู้ร่วมกันว่าการช่วยเหลือเด็กคนหนึ่ง หมายถึงความเป็นไปได้ที่เพิ่มขึ้น ในการเปลี่ยนแปลงอนาคตของเมืองเราไปในทางที่ดี”

“พอเราตระหนักร่วมกันว่าเด็กและเยาวชนในจังหวัดยะลาทุกคนคือลูกหลานของเรา คืออนาคตของท้องถิ่น ดังนั้นยิ่งเราช่วยเหลือเด็กได้มากขึ้นเท่าไหร่ ประโยชน์ที่ได้รับก็จะย้อนกลับมาหาพวกเราทุกคนเท่าๆ กัน”

“การทำงานต่อจากนั้นมันจึงหลุดไปจากคำว่า ‘หน้าที่’ หรือ ‘ผลงาน’ ของใครหรือหน่วยงานใดหนึ่ง แต่ความสำเร็จจะเป็นสิ่งที่ทุกคนชื่นชมร่วมกัน เราต่างรู้ว่าการจะทำให้เด็กเยาวชนทุกคนในจังหวัดมีชีวิตที่ดี มีทางไปต่อในระบบการศึกษาหรือเส้นทางประกอบสัมมาชีพนั้น ไม่อาจพึ่งพิงหน่วยงานเดียว แต่ต้องดึงพลังความสามารถจากหลายฝ่ายมาประกอบกัน ทั้งรัฐ เอกชน ธุรกิจท้องถิ่น หรือแม้แต่ชาวบ้านคนหนึ่งก็มีส่วนในการทำให้สำเร็จได้”

ฝากทิ้งท้าย ‘กองทุนเพื่อการศึกษาเด็กและเยาวชน’ กับเป้าหมายในอนาคตอันใกล้

“ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันทำให้เราสามารถตั้งสภาการศึกษาจังหวัด และกองทุนเพื่อการศึกษา ที่จะช่วยระดมทุนจากคนในจังหวัด มาช่วยให้เราก้าวข้ามงบประมาณโครงการที่จำกัด พร้อมนำข้อมูลและประสบการณ์จากโครงการไปทำงานต่อเนื่อง ช่วยเหลือเด็กๆ ให้พ้นวิกฤตในวันนี้ จนถึงขยายผลต่อไปถึงอนาคต”

“เราจะเปิดหลักสูตรการศึกษาทางเลือกเกี่ยวกับอาชีพต่างๆ ที่เด็กสนใจ พร้อมสนับสนุนค่าใช้จ่าย ค่ากินอยู่ เดินทาง ค่าเล่าเรียนและทำกิจกรรมต่างๆ อาจเป็นหลักสูตรระยะสั้น 3 เดือน 6 เดือน หรือ 1 ปี เพื่อให้เด็กกลุ่มนี้มีทางเลือกเพิ่มขึ้น ได้เข้าถึงวิชาความรู้ที่ตรงกับความต้องการ โดยเฉพาะหลักสูตรพื้นฐานพวกงานช่างที่เด็กสนใจกันมาก และหลักสูตรเกี่ยวกับการสร้างนวัตกรรม เทคโนโลยีดิจิทัล ศาสตร์ความรู้ที่ทันกับโลกปัจจุบันและอนาคต ซึ่งวันนี้จังหวัดยะลาเราได้เริ่มต้นสร้างอาคารเรียน และคุยกับสถาบันอาชีวะเพื่อพัฒนาหลักสูตรแล้ว” นายก อบจ. ยะลากล่าว

The post 5 คำถามถอดรหัส ‘ยะลาเสมอภาค’ สู่การสร้าง ‘สภาการศึกษา’ first appeared on กสศ..

 เผย“เยาวชนในนิคมอุตสาหกรรม” จังหวัดปราจีนบุรี คือหนึ่งในพื้นที่เป้าหมาย พัฒนาทักษะอาชีพเสริมเผื่อไว้เป็น “อาชีพสำรอง” ประกันความเสี่ยงหากต้องว่างงานจากวิกฤติโควิด-19

นพ.สุภกร บัวสาย ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ประกาศผลการพิจารณา โครงการสนับสนุนการพัฒนาครูและเด็กนอกระบบการศึกษา ปีการศึกษา 2563 ให้แก่ 67 องค์กรหรือเครือข่ายภาคีความร่วมมือผนึกกำลังปูพรมลงพื้นที่ 77 จังหวัดทั่วประเทศเพื่อช่วยเหลือเด็กนอกระบบที่ฐานะยากจนขาดแคลนทุนทรัพย์ไม่สามารถเข้าสู่ระบบการศึกษา อยู่ในภาวะพึ่งพาหรือมีปัญหาสังคมต้องการได้รับความช่วยเหลือด้านการศึกษาและพัฒนาทักษะอาชีพที่เป็นเด็กและเยาวชนอายุตั้งแต่ 2 – 25 ปี ให้มีโอกาสเข้าถึงทุนสนับสนุนรายหัวละ 3 พันบาทจาก กสศ. เพื่อนำไปจัดการศึกษาเรียนรู้หรือพัฒนาทักษะอาชีพตามความประสงค์ของกลุ่มเป้าหมาย โดยมีองค์กรหรือภาคีเครือข่ายเป็น “ครูพี่เลี้ยง” ให้การสนับสนุน 

ภายใต้ความร่วมมือกับองค์กรและภาคีเครือข่ายภาคประชาสังคม กสศ. กำหนดเป้าหมายจะดึงเด็กนอกระบบ 3.5 หมื่นคนทั่วประเทศให้เข้าถึงการศึกษา โดยแบ่งภารกิจการทำงานออกเป็น 7 ภาค อาทิ เหนือ(บน-ล่าง), กลาง, ใต้(บน-ล่าง), ตะวันออก และตะวันตก เข้ามาเป็นเครือข่ายการทำงานเชิงพื้นที่ (Area Based Approach) พร้อมกับฝึกอบรม “ครูพี่เลี้ยง” ให้เข้ามาเป็นฟันเฟืองการทำงานประสานและส่งต่อเด็กนอกระบบการศึกษาให้กับ กสศ.เพื่อจัดลำดับความสำคัญเร่งด่วน แบ่งประเภทและจัดทำรูปแบบการให้การศึกษาตามความเหมาะสมและความต้องการของเด็ก 

พร้อมติดตามและประเมินผลลัพธ์ของโครงการที่เกิดผลสำเร็จ สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงในชีวิตหรือพฤติกรรมเด็กนอกระบบให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้จากการเข้าถึงระบบการศึกษาจากทุนสนับสนุนรายหัวละ 3 พันบาท  จนสามารถก้าวข้ามจากปัญหาความด้อยโอกาสทางสังคมและได้รับโอกาสทางการศึกษาจนสามารถพัฒนาทักษะอาชีพ รวมถึงสามารถดำรงชีวิตอยู่รอดท่ามกลางสถานการณ์การแพร่ระบาดไวรัส โควิด-19 ในขณะนี้

นอกจากนี้ในพื้นที่จังหวัดปราจีนบุรี หนึ่งในพื้นที่ทำงานและกลุ่มเป้าหมายของ กสศ.ที่จะทำงานกับ “เยาวชนในนิคมอุตสาหกรรม” ให้สามารถเข้าร่วมกิจกรรมพัฒนาทักษะอาชีพเสริมเพื่อเพิ่มรายได้เผื่อไว้เป็น “อาชีพสำรอง” หลักประกันความเสี่ยงจากสถานการณ์เศรษฐกิจที่เปราะบาง และเพื่อรองรับปัญหาความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีก้าวกระโดด ( Disruptive Technology) หรือ สถานการณ์โรคอุบัติใหม่ในกรณีการแพร่ระบาดโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา (โควิด-19)ที่อาจทำให้เกิดปัญหาว่างงานได้ในอนาคตจึงเป็นข่าวดีสำหรับเยาวชนแรงงานในระบบหรือนอกระบบ

The post ประสานความร่วมมือเครือข่ายภาคประชาสังคมสร้าง “ครูพี่เลี้ยง” first appeared on กสศ..