“จากขอแค่โอกาสได้เรียน แต่กลับได้พบสิ่งที่ซ่อนอยู่ในตัวเอง”

‘ยูโร’ ภควัต เอ็นดู ต.พิมาน อ.นาแก จ.นครพนม

ตอนทำงานก่อสร้าง ‘ยูโร’ บอกว่าเป็นช่วงที่เขา ‘อยากกลับไปเรียนที่สุด’ ด้วยงานที่ทั้งเหนื่อย หนัก และยาวนาน จนเกินกว่ากำลังของตัวเขาในวัยแค่ 14-15 จะรับไหว …แต่ก็ได้แค่คิด เพราะรู้แล้วว่าการมีวุฒิ ป.6 และไม่ได้มีทักษะเฉพาะทางใด ๆ ทางเลือกของเขาจึงเท่ากับไม่มีเลย

ยิ่งกว่านั้นเมื่ออยากกลับไปเรียน ยูโรต้องเจอโจทย์ที่ยากกว่า เนื่องจากเขาห่างโรงเรียนมาสองปีแล้ว ถ้าถอยกลับไปเริ่มใหม่ ก็คงไม่เหลือเพื่อนร่วมชั้นวัยเดียวกัน ยังไม่นับว่าตอนนี้ ‘งานคือชีวิตประจำวัน’ ของเขา และข้อสุดท้ายที่สำคัญที่สุด คือแม้จะปลดล็อคข้อแม้ทั้งหมดได้ ยูโรก็ไม่รู้อยู่ดีว่า คนที่ออกจากโรงเรียนตอนชั้น ม.2 จะกลับไปเรียนได้ยังไง

“ตอนที่ไม่ได้เรียน ผมไปทำงานรับจ้างยกของผสมปูนในไซต์งานก่อสร้าง เวลาผ่านไป ผมคิดว่าคงไม่ได้เรียนอีกเพราะเงินก็ไม่มี หรือให้กลับไปโรงเรียนเดิมก็ไม่รู้จักใครแล้ว ผมเลยก้มหน้าก้มตาทำงานต่อไป แต่ความคิดอยากเรียนก็ไม่ได้หายไปไหน จนวันหนึ่งมีเจ้าหน้าที่จาก อบต.พิมาน มาบอกว่า มี ‘โรงเรียนมือถือ’ มาเปิดรับนักเรียน ใครจะสมัครก็ได้ ซึ่งสิ่งที่ต่างจากโรงเรียนทั่วไปคือ เราทำงานไปด้วยเรียนไปด้วยก็ได้ แต่เรียนจบแล้วก็ได้วุฒิเหมือนกัน”   

ความที่ไม่เคยได้ยินอะไรแบบนี้มาก่อน แวบแรก ยูโรจึงรู้สึก ‘ไม่เชื่อ’ ว่าสิ่งที่เจ้าหน้าที่ อบต.บอกเป็นเรื่องจริง แต่สุดท้ายเขาก็ยังยินดีสมัคร เพราะนอกจากไม่มีทางเลือกแล้ว เขายังปลอบใจตัวเองว่า ‘อย่างน้อยคงได้เรียนรู้อะไรสักอย่าง’  

จนกลับมาเป็นนักเรียนเต็มตัว ยูโรจึงเริ่มเข้าใจ ว่า ‘Mobile School’ คือรูปแบบการเรียนรู้ที่ครูจะถอดเอาชีวิตประจำวันของเขามาทำเป็นบทเรียน ตั้งแต่หลักคิดคณิตศาสตร์ที่อยู่ในถังผสมปูน การคำนวณหาพื้นที่ในไซต์ การได้รู้จักศัพท์ภาษาอังกฤษใหม่ ๆ จากเครื่องมือรอบตัว หรือเรียนรู้เกร็ดวิทยาศาสตร์จากงานก่ออิฐ โดยสาระวิชาเหล่านี้จะกลั่นกรองเป็นใบงานที่เขาต้องทำส่งครูในทุกสัปดาห์

อย่างไรก็ตามสำหรับยูโร ความหมายแท้จริงที่เขาได้รับจาก Mobile School กลับไม่ใช่การเรียนรู้ด้านวิชาการ หากเป็นเรื่องของชั่วโมงฝึกอาชีพ ที่พาเขามาเจอกับห้องเรียนวิชาช่างไฟฟ้า และเมื่อนั้นเองที่ยูโรบอกว่า ‘เหมือนเพิ่งรู้ว่า …ตัวเราคือใคร’

“ถ้าถามเรื่องคุณภาพวุฒิ ผมอาจไม่มั่นใจเรื่องวิชาการ เพราะถ้าถนัดวิชาการตั้งแต่แรก ผมอาจไม่ต้องออกจากโรงเรียน แต่ถ้าถามว่าได้กลับมาเรียนครั้งนี้มีความหมายกับผมแค่ไหน ต้องบอกว่าการได้เรียนวิชาช่างไฟฟ้า และได้ลงมือทำในทุก ๆ ชั่วโมง มันคือสิ่งที่เปลี่ยนแปลงตัวผมไปเลย

“จากชั่วโมงแรก เราเรียนซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้าง่าย ๆ แล้วชั่วโมงต่อ ๆ มาก็เริ่มต่อยอดความรู้เกี่ยวกับไฟฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น ผมพบว่ายิ่งเรียนยิ่งสนุก ยิ่งเรียนยิ่งเข้าใจไวขึ้น เหมือนเป็นครั้งแรกที่รู้สึกสนใจอะไรจริง ๆ และยิ่งอยากทำให้ดี ทำให้ได้มากขึ้น ๆ อีก”

ประกายไฟที่จุดติดแล้วไม่ได้มอดลงตรงนั้น เมื่อถึงวันที่จบชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นจากศูนย์การเรียน CYF ยูโรนำวุฒิการศึกษาไปสมัครเรียนต่อ ปวช. สาขาวิชาช่างไฟฟ้ากำลัง ที่วิทยาลัยการอาชีพนาแก จนปัจจุบันเขาอยู่ชั้นปี 2 แล้ว

ยูโรบอกว่าวันที่วุฒิ ม.3 อยู่ในมือ เขาเชื่อแล้วว่า Mobile School คือเส้นทางพาไปสู่โอกาสใหม่ในชีวิต และสิ่งที่อยู่รอบตัวของเขาในวันนี้ ก็คือผลที่เกิดจากเหตุของการกลับไปเรียนในวันนั้น

“ย้อนไปตอนทำงานก่อสร้าง ผมคิดไม่ออกเลยว่าจะหาจุดเปลี่ยนให้ชีวิตได้ยังไง จนได้กลับมาเรียน ผมดีใจมากครับที่มาพบว่าตัวเองชอบอะไร ถนัดทางไหน ซึ่งจากนี้ไปก็จะพยายามอย่างเต็มที่เพื่อไปให้สุดทาง …ความรู้สึกมันเหมือนปลดล็อคจริง ๆ ครับ จากเราขอแค่โอกาสได้เรียน แต่กลับกลายเป็นว่าได้พบสิ่งที่ซ่อนอยู่ในตัวเอง”

“การออกไปเห็นโลกและได้รู้จักตัวเองมากขึ้น ทำให้หนูเข้าใจความหมายของการเรียนยิ่งกว่าเดิม”

‘ซิน’ นรกมล วงค์จันดี ต.พิมาน อ.นาแก จ.นครพนม 

‘ซิน’ คือเยาวชนอีกคนจาก อบต.พิมาน ที่ได้เห็นตัวเองในมุมใหม่ จากการเรียนผ่าน Mobile School หลังต้องออกจากโรงเรียนโดยเรียน ม.4 ไปแค่สัปดาห์เดียว และจากนั้นก็เคว้งคว้างอยู่ครึ่งปี    

สาเหตุที่ซินตัดสินใจเลิกเรียน เกิดขึ้นในวันที่เธอพาน้องซึ่งเพิ่งขึ้นชั้น ม.1 ไปซื้อชุดนักเรียนและจ่ายค่าบำรุงการศึกษา จากนั้นพบว่าไม่มีเงินเหลือสำหรับตัวเองแล้ว ซินคิดว่าถ้าฝืนเรียนไป ไม่เทอมนี้ก็เทอมหน้าเธอก็ต้องเลิกเรียนอยู่ดี  เลยเบนเข็มไปทำงาน พร้อม ๆ กันก็เป็นจังหวะเดียวกับที่ อบต. พิมาน กำลังชวนเด็ก ๆ ที่หลุดจากระบบการศึกษามาเรียนกับ Mobile School ผ่านศูนย์การเรียน CYF

“ถ้าเทียบกับเรียนในโรงเรียน คิดว่าวิชาการอาจไม่เข้มข้นเท่า แต่หนูว่าจุดแข็งที่สุดของ Mobile School คือกิจกรรมต่าง ๆ ที่พาเราออกไปเห็นโลก ขณะเดียวกันก็ยังได้รู้จักตัวเองมากขึ้น ซึ่งสิ่งเหล่านี้เองที่ช่วยให้หนูเข้าใจความหมายของการเรียนยิ่งกว่าเดิม”

ซิน พูดถึงความหลากหลายของกิจกรรมฝึกอาชีพ อันเป็นหลักสูตรของศูนย์การเรียน CYF กับ อบต.พิมาน ที่ไม่เพียงชวนเด็ก ๆ ทำงานฝีมือหรือสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ หากยังชวนกันไปออกร้านทำกิจกรรมทั่วประเทศ เพื่อเติมเต็มวิชาชีวิต และปลุกแรงบันดาลใจให้ทุกคนมองไปข้างหน้า  

“สำหรับตัวหนูที่ไม่เคยออกไปไหนไกลเกินละแวกบ้าน การได้ร่วมกิจกรรมที่พาเราไปเห็นจังหวัดของเรา หรือพาไปเห็นจังหวัดอื่น ๆ ที่ไม่เคยไป มันคือการเปิดโลกทัศน์ให้เราเห็นอาชีพ เห็นรูปแบบชีวิตที่หลากหลาย สิ่งเหล่านี้เองที่จุดประกายให้เรากล้าคิดกล้าทำผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ กล้าฝันถึงการทำอาชีพที่ยังไม่มีในชุมชนของเรา และยิ่งมีไฟที่จะเรียนต่อให้สูงขึ้น

ซิน ยังพูดถึง ‘ครู’ ที่ไม่เพียงคอยติดตามบทเรียนใกล้ชิด หากยังเป็น ‘พี่เลี้ยงของชีวิต’ ที่คอยแนะแนว-นำทางในแต่ละย่างก้าว ซึ่งทำให้เป้าหมายของน้อง ๆ ไม่สิ้นสุดลงแค่เรียนจบและได้วุฒิการศึกษา

“ครูที่ศูนย์การเรียนทุกคนจะคุยกับเราตลอด ว่าคะแนนแต่ละวิชาเป็นยังไง วิชาไหนทำได้ดี หรือเรามีจุดเด่นอะไร เรื่องนี้มีผลมากต่อการเรียนต่อ หรือกระทั่งในช่วงเวลาที่พวกเราเจอปัญหาและไม่เห็นทางออก อย่างตัวหนูเอง พอเรียนจบได้วุฒิแล้ว ครูก็แนะนำให้เรียนต่อในหลักสูตรอนุปริญญารัฐประศาสนศาสตร์ สาขาการปกครองท้องถิ่น ที่วิทยาลัยชุมชนมุกดาหาร ซึ่งว่าตรง ๆ คือก่อนหน้านี้เราไม่รู้จักเลย แต่ถึงตอนนี้พอเรียนปี 1 จนเข้าเทอมสองแล้ว เราพบว่าฐานความรู้ที่ได้จากการเรียน Mobile School ช่วยได้มาก  และจากผลการเรียนก็บอกได้ว่าตัวเราทำได้ดี และตรงนี้คือกำลังใจให้เราอยากเรียนต่อไปจนจบปริญญาตรี เพื่อจะได้ทำงานสายนี้ในอนาคต”

ไม่ได้ไม่เหมาะกับโรงเรียน แต่ ‘รูปแบบการเรียน’ ต่างหากที่ไม่เปิดพื้นที่ให้ ‘เด็กแบบเธอ’

‘อิน’ อินทิรา วรรณสา ต.โนนตาล อ.ท่าอุเทน จ.นครพนม  

ก่อนเรียนกับ Mobile School อินเคยเรียนอยู่ชั้น ม. 1 ในโรงเรียนเหมือนเด็กคนอื่น ๆ แต่เมื่อภารกิจช่วยทางบ้านทำงานเริ่มกินเวลามากขึ้น เธอจึงตัดสินใจออกมาทำงานเต็มตัว

ครอบครัวของอินทุกคนมีอาชีพรับจ้าง ทำงานด้วยกันในสวนยางทุกวัน โดยเธอเองก็เป็นหนึ่งในแรงงานคนสำคัญ การต้องตื่นแต่เช้ามืดลงสวนยาง ก่อนสาย ๆ จะได้กลับมาอาบน้ำแต่งตัวไปโรงเรียนนั้น ค่อนข้างหนักสำหรับเด็กน้อยวัยยังไม่ถึง 15  

“ในสวนยางหนูทำทุกอย่าง ตื่นเช้าไปกรีดยาง เก็บน้ำยาง หยอดน้ำกรดไม่ให้ยางจับเป็นก้อน ทำยางก้อนตามที่เจ้าของสวนกำหนด หรือนำยางที่ได้ไปขาย ทั้งหมดนั้นหนูทำตั้งแต่เด็ก จนจบ ม.1 ก็มาคิดว่าโรงเรียนไม่น่าจะเหมาะกับเรา จึงลาออก แต่พอไม่ได้ไปเรียนแล้ว กลับเคว้งมาก ๆ เพราะนอกจากไม่มีเพื่อนแล้ว ก็ยังใจหายว่าคงไม่ได้กลับไปเรียนอีก”

กระทั่งวันหนึ่ง ครูจากโรงเรียนเก่ามาหา แนะนำให้อินลองเรียนกับ Mobile School เมื่อนั้นเองที่เธอพบว่าตัวเองไม่ได้ไม่เหมาะกับโรงเรียน แต่ ‘รูปแบบการเรียน’ ต่างหากที่ไม่เปิดพื้นที่ให้ ‘เด็กแบบเธอ’  

“การเรียน Mobile School ผ่านศูนย์การเรียน CYF ทำให้รู้ว่าเราไม่ต้องไปโรงเรียนทุกวันก็ได้ มีแค่วันเสาร์หรืออาทิตย์ ที่ต้องไปเรียนวิชาหลักอย่างคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ภาษาอังกฤษ ภาษาไทย ส่วนวิชาที่เหลือเราเรียนจากที่ไหนก็ได้ ขอแค่เข้ากิจกรรมครบชั่วโมงและมีงานส่ง  

“อีกอย่างที่คิดว่าการเรียน Mobile School ดีกับเรามาก ๆ คือนอกจากเรียนรู้วิชาการ ครูยังเน้นให้เราลองเรียนรู้สิ่งใหม่ ได้ฝึกอาชีพ ซึ่งมันทำให้เราเอาไปใช้หาเงินได้ทันที มีรายได้อีกทางหนึ่ง โดยที่กิจกรรมเหล่านั้นยังเป็นส่วนหนึ่งของการเรียน และทำให้วงจรชีวิตหนูไม่ได้มีแค่สวนยางอีกแล้ว แต่ยังมีการทำกิจกรรมอื่น ๆ เช่นปั้นครกดินผา แจกัน หรือหม้อ ซึ่งคิดว่าอีกไม่นานน่าจะพัฒนาฝีมือจนทำขายได้”       

และนั่นคือความเปลี่ยนแปลงของอิน หลังกลับมาเรียนผ่าน Mobile School โดยหลังจบชั้น ม.2 จากศูนย์การเรียน CYF อินได้นำวุฒิไปเรียนต่อ ม.3 ที่โรงเรียนบ้านสะอาด อ.หนองนาคำ จ.ขอนแก่น และเตรียมก้าวไปสู่การศึกษาสายอาชีพ ในปีการศึกษาหน้า   

และนี่คือเรื่องราวของเด็ก ๆ ที่ได้กลับมาเรียนรู้ผ่าน ‘Mobile School’ …เข้าโรงเรียนไม่ได้ ให้โรงเรียนไปหา ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่าง กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.), มูลนิธิส่งเสริมพัฒนาเด็กและเยาวชน (CYF) และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ จนเกิดรูปแบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นไม่ติดกรอบ ซึ่งพร้อมเข้าไปหาเด็ก ๆ ถึงที่ เพื่อไม่ให้มีเด็กคนใดต้องหลุดจากระบบการศึกษาอีกต่อไป

The post “ชีวิตใหม่”ของศิษย์เก่า Mobile School กับนิยามใหม่ของคุณภาพการศึกษา first appeared on กสศ..

เมื่อพูดถึง Mobile School ในไทย แม้จะไม่มีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรบันทึกไว้ แต่น่าจะกล่าวได้ว่า ครูตูน พิมพ์ชนก จอมมงคล และทีมงาน CYF (Children and Youth Development Foundation) คือผู้คนกลุ่มแรกๆ ที่ริเริ่ม ผลักดัน และเชื่อมร้อยเครือข่ายให้เข้มแข็ง จนแนวคิด Mobile School ก่อเกิด และเริ่มกระจายตัวเป็นวงกว้างในปัจจุบัน

Mobile School เริ่มก่อตัวช่วงแรก จากการพยายามมองหาทางออกทางการศึกษาให้แก่เด็กในกระบวนการยุติธรรม หรือสถานพินิจจังหวัดนครพนม ซึ่งจากการที่ครูตูนและทีม CYF ได้เข้าไปจัดพื้นที่การเรียนรู้และการเทียบโอนวุฒิการศึกษาให้แก่เด็กกลุ่มนี้ จนเจอ pain point ว่า หลายครั้งที่เด็กออกไปจากรั้วสถานพินิจแล้ว เขาไม่ได้รับการส่งเสริมหรือมีโอกาสได้เรียนรู้ต่อ จนขาดความรู้ไปจนถึงขาดวุฒิการศึกษา อันทำให้เด็กเหล่านี้เสี่ยงตกอยู่ในวังวนแรงงานไร้ทักษะ ซึ่งไม่เป็นผลดีต่ออนาคตของเด็กและอนาคตของประเทศ

จากความตั้งใจที่อยากหาพื้นที่เรียนรู้ให้เด็กสถานพินิจจังหวัดนครพนมได้เรียนอย่างต่อเนื่องจนได้วุฒิ ณ วันนี้ Mobile School ได้ขยายความฝันและภารกิจ จนกลายมาเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่โอบกอดความฝันของเด็กหลากหลายกลุ่ม พร้อมกับทำงานกับภาคีเครือข่ายในหลายท้องถิ่น เพื่อเป้าหมายคือ พาการศึกษายืดหยุ่นไปถึงมือเด็ก และขยายศักยภาพเด็กให้ตอบโจทย์ชีวิตเขามากที่สุด

ด้านล่างนี้คือบทสนทนา ที่จะทำให้ผู้อ่านได้รู้จักที่มาที่ไปของ Mobile School, เป้าหมายที่ครูตูนมีต่อการศึกษาไทย, รวมถึงมุมมองและข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย จากผู้หญิงคนหนึ่ง ที่คลุกวงในกับการศึกษายืดหยุ่นมาตลอดหลายปี

จุดเริ่มต้นของคำถาม และการพบกับ CYF

ย้อนกลับไปเกือบหนึ่งทศวรรษก่อนที่แนวคิด Mobile School จะถือกำเนิด ครูตูนเริ่มต้นการเดินทางในฐานะครูอาสาบนพื้นที่ราบสูงปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่นั่นเธอได้พบกับเด็กกลุ่มชาติพันธุ์บนดอยมีทักษะชีวิตสูงน่าทึ่ง แต่กลับไร้ซึ่ง “ความฝัน” ในอนาคต สิ่งเหล่านี้ทำเธอเริ่มตั้งคำถามต่อระบบการศึกษา

คำถามนั้นทำให้ครูตูนตัดสินใจร่วมงานกับมูลนิธิส่งเสริมพัฒนาเด็กและเยาวชน (CYF) ภายใต้การนำของ คุณวิทิต เติมผลบุญ หรือ “พี่หน่อง” ผู้ที่คลุกคลีกับการสร้างโรงเรียนบนดอยมานาน บทเรียนสำคัญที่ CYF ได้รับคือโรงเรียนรูปแบบรัฐมักจะเป็นปัจจัยที่ผลักดันให้เด็กออกจากหมู่บ้านจนชุมชนล่มสลาย “พี่หน่องเลยเรียนรู้ว่า โรงเรียนมันผลักให้เด็กออกจากชุมชน CYF จึงเปลี่ยนมาทำเรื่องการศึกษากับวัฒนธรรม รวมถึงเริ่มช่วยชุมชุมจัดตั้งศูนย์การเรียน”

พวกเขาจึงหันมาใช้ช่องทางตามกฎหมายมาตรา 12 ของ พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ เพื่อให้ชุมชนสามารถจัดการศึกษาได้เอง โดยมีศูนย์การเรียนแห่งแรกของประเทศไทยคือบ้านห้วยพ่าน อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน ส่วนครูตูนเข้าร่วมเป็นครูอาสาที่ศูนย์การเรียนแห่งที่ 2 ของ CYF คือ ศูนย์การเรียนชุมชนศรีสุวรรณสะเนพ่อง – วิถีกะเหรี่ยงทุ่งใหญ่นเรศวร ที่สังขละบุรี กาญจนบุรี

แต่จุดพลิกผันที่สำคัญจริงๆ กำลังจะเกิดขึ้น เมื่อเธอและทีม CYF เข้าไปทำงานที่จังหวัดนครพนม

วุฒิการศึกษาในฐานะอำนาจและการคืนคุณค่าให้ชีวิต

ในปี 2563 ช่วงที่โควิด-19 ทำให้เด็กนับแสนคนหลุดออกจากระบบการศึกษา ครูตูนและทีม CYF ได้ขยายภารกิจไปทำงานร่วมกับเด็กในสถานพินิจจังหวัดนครพนม ภายใต้โครงการสนับสนุนการพัฒนาครูและเด็กนอกระบบการศึกษา โดยเครือข่ายเชิงพื้นที่: ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (จังหวัดนครพนม) การสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ที่นั่นเธอพบว่าเด็กเกือบทั้งหมดหลุดออกจากระบบการศึกษาเนื่องจากเงื่อนไขทางอายุและภาระชีวิต

“เด็กกลุ่มนี้เขาอายุ 15-18 ปีแล้ว แต่เขาหยุดเรียนมาตั้งแต่ ป.4 ป.5 บางคนเรียนแค่ ป.1 ต้องใช้เวลาอีก 6 ปีถึงจะจบ ม.3 ถ้าให้เขากลับไปนั่งเรียนกับเด็กประถมต้น หรือต้องขึ้นรถไปเรียนไกลหลายสิบกิโล มันเป็นไปไม่ได้” ครูตูนอธิบายถึงความท้าทายที่พบ

รูปแบบการศึกษายืดหยุ่นที่สถานพินิจจังหวัดนครพนม จึงเริ่มต้นจากแนวคิดว่า ประสบการณ์ชีวิตและผลการเรียนเดิมของเด็ก น่าจะถูกนำมา “เทียบโอน” ได้ ด้วยแนวคิดนี้ ครูตูนและทีมจึงทดลองใช้กลไกที่กฎหมายเปิดไว้ คือการรับรองการเรียนรู้จากชีวิตจริงของเด็ก

“เวลาเราสัมภาษณ์เทียบโอนเด็ก เราจะเห็นว่าจริงๆ แล้วเด็กเขามีทักษะชีวิตและศักยภาพเยอะมาก บางเรื่องเราไม่รู้เท่าเขาด้วยซ้ำ เช่นเรื่องปลูกข้าว เรื่องจมูกข้าว” เธอเล่าถึงสิ่งที่ค้นพบ

เด็กบางคนเรียนกับศูนย์การเรียนเพียง 1 ภาคเรียน หรือ 5 เดือน ก็ได้วุฒิ ม.3 หรือ ม.6 แล้ว นั่นเป็นพราะสิ่งที่เขาเรียนรู้มาแล้วตลอดชีวิตถูกนำมานับค่าอย่างเป็นธรรม “เด็กจะรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า เพราะสิ่งที่ทำในอดีตถูกนำมาเทียบโอนเป็นเกรดได้ เช่น การทำนา กรีดยาง” เธออธิบายถึงความหมายของการเทียบโอน

แม้ในช่วงแรกครูตูนจะยอมรับว่ามีความกังวลถึงมาตรฐานอยู่บ้าง “ตอนแรกเราก็กลัวว่ามันง่ายไปไหม แต่วันที่เด็กสถานพินิจคนหนึ่งพูดบนเวทีรับวุฒิ ว่า ‘ใบกระดาษนี้ทำให้เขากล้าฝันถึงการเรียนต่อ’ ความกลัวของเราก็เริ่มถูกแทนที่ด้วยความมั่นใจ ว่าสิ่งที่ทำอยู่นั้นมีความหมายอย่างแน่นอน” เธอเล่าถึงจุดเปลี่ยนสำคัญในใจ

แต่แล้วครูตูนก็เจอ pain point ที่ทำให้เธอและทีม CYF ต้องหันมาคิดนอกกรอบเพื่อหาทางออก

โรงเรียนมือถือ การไม่ปล่อยเด็กหลุดมืออีกครั้ง

ปัญหาใหญ่ที่ครูตูนและทีม CYF พบคือ เมื่อเด็กในสถานพินิจที่ร่วมโครงการนั้นยังเรียนไม่ครบ แต่ถูกปล่อยตัวออกจากสถานพินิจเสียก่อน พอเด็กออกจากรั้วสถานพินิจ การเรียนการสอนก็ขาดช่วง ขาดการติดตาม จึงเกิดการหลุดจากระบบอีกครั้ง

ครูตูนและทีม CYF จึงพยายามเสาะหาทางออกเพื่อให้เด็กได้เรียนรู้อย่างต่อเนื่อง

“เราเจอปัญหาว่าเมื่อเด็กรุ่นแรกออกจากออกจากสถานพินิจแล้วเราตามตัวเขากลับมาเรียนไม่ได้ พอรุ่นถัดมา เราเลยหารูปแบบที่จะทำให้เรายังติดตามเด็กได้ เพื่อให้เกิดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง” เธอเล่า

ในที่สุด ทีมงานก็พบว่า การเรียนรู้ผ่านเครื่องมือใกล้ตัวอย่างโทรศัพท์มือถือ น่าจะเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด “ตอนนั้นถ้าถามว่าใครมีเฟซบุ๊กมั้ย เด็กทุกคนล้วนเล่นเฟซบุ๊ก เราเลยแลกเฟซบุ๊กกับเด็ก แล้วก็สร้างกลุ่มเฟซบุ๊กเป็นกลุ่มเรียนให้เด็กมาโพสต์การเรียนรู้ ถ่ายรูป แล้วเราก็เป็นเพื่อนกับเค้าในเฟซบุ๊ก เราก็จะเห็นชีวิตเด็ก โดยที่เขาไม่หายไป” ครูตูนอธิบายถึงจุดเริ่มต้น

“นี่ก็เลยเป็นจุดเริ่มต้นของโรงเรียนมือถือ” ครูตูนอธิบาย

Mobile School คืออะไร และทำงานอย่างไร

อย่างที่ได้เล่าด้านต้น Mobile School ไม่ได้เกิดจากการออกแบบแพลตฟอร์มล้ำสมัย แต่เกิดจากการใช้เฟซบุ๊กและไลน์เป็นพื้นที่เรียนรู้ โดยครูตูนและทีมงานจะกระตุ้นให้เด็กบันทึกสิ่งที่ทำ ถ่ายรูป ถ่ายวิดีโอ เล่าเรื่องชีวิตของตัวเอง และให้เด็กสะท้อนกลับมาว่าการเรียนรู้นั้นเชื่อมโยงกับวิชาใด

“เด็กอาจจะอยู่บ้าน ไปทำงานที่โรงงานเฟอร์นิเจอร์ ทำนา ขายของ แต่เขาถ่ายภาพ บันทึกเรื่องราว และเล่าว่าวันนี้ได้เรียนรู้อะไร มันเชื่อมโยงกับวิชาอะไร เช่น การทำนาเชื่อมโยงกับวิทยาศาสตร์ การขายของเชื่อมกับคณิตศาสตร์และภาษา” ครูตูนอธิบาย

เมื่อการเรียนรู้ตามอัธยาศัยถูกแปลงให้มี “ร่องรอย” ที่สามารถนำไปประเมินผลได้ Mobile School จึงไม่ใช่ออนไลน์เลิร์นนิงแบบดูคลิปแล้วจบ แต่คือระบบ “เก็บเครดิตชีวิต” ของเด็ก ต่อมา Mobile School ได้รับการสนับสนุนจาก กสศ. ให้พัฒนาเป็นเว็บไซต์ที่มีระบบครบวงจร ครูตูนอธิบายว่า “จากที่เป็นไลน์เป็นเฟซบุ๊ก ตอนนี้ Mobile School ก็ได้รับการสนับสนุนจาก กสศ. ให้มาลงทุนแบบจริงจัง ก็เลยเกิดมาเป็นตัวเว็บไซต์ที่จะมีฟีเจอร์ต่างๆ”

“ถ้ามอง Mobile School ตอนนี้เลย เราต้องการเป็นตัวเก็บเครดิตเด็ก ทั้งออนไซต์และคอร์สออนไลน์” เธออธิบายถึงแนวคิดหลัก นั่นคือ Mobile School ไม่ใช่แค่แพลตฟอร์มเรียนออนไลน์ แต่เป็นระบบที่เชื่อมโยงการเรียนรู้จากทุกแหล่ง ทั้งการเรียนในชุมชน การทำงาน การเข้าร่วมกิจกรรม และคอร์สออนไลน์ มารวมเป็นหน่วยกิตเดียวกัน

ครูตูนอธิบายว่า เวลาสื่อสารกับชุมชน จะอธิบาย Mobile School ผ่าน 3 กระบวนการหลัก ที่เธอเรียกว่า “กระบวนการเรียนโรงเรียนมือถือ”

โดยกระบวนการแรกคือ “อยากเรียน” โดย Mobile School จะเปิดรับสมัครทุกวันไม่ต้องรอกรอบเวลาของรัฐ “เด็กมาสมัครเมื่อไหร่ก็เริ่มนับเวลาเรียนได้เลย… เพราะเรารับสมัครเด็กทุกวัน”

กระบวนการที่สอง คือ “เทียบโอน” ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการทำงาน โดยจะนำต้นทุนเดิมของเด็กมาสืบเสาะผ่านการสัมภาษณ์และแฟ้มสะสมผลงาน เพื่อให้เด็กตระหนักถึงมูลค่าของประสบการณ์ตนเอง

และกระบวนการสุดท้ายคือ “การเรียนรู้” ที่แบ่งเป็นสามเสาหลักคือ วิชาการผ่านเวิร์คบุ๊ค วิชาชีวิตผ่านการสะท้อนสมรรถนะ และวิชาชีพผ่านสถานีเรียนรู้ในชุมชน ด้วยระบบที่ยืดหยุ่นนี้ เด็กที่มีต้นทุนชีวิตเพียงพออาจเรียนเพียงภาคเรียนเดียวก็สามารถสำเร็จการศึกษาได้

นอกจากนี้ในการดำเนินการ Mobile School นั้นไม่ได้สื่อสารกันแค่ในออนไลน์ แต่ต้องเชื่อมโยงกับผู้คนมากมายในท้องถิ่น ครูตูนและทีม CYF จะต้องพูดคุยและขยายเครือข่ายไปตามชุมชน ชักชวนเจ้าหน้าที่เทศบาล อบต. หรือ อสม. เข้ามาช่วยติดตามเด็ก และเชื่อมโยงเด็กกับแหล่งเรียนรู้ในชุมชนอีกด้วย

“ที่ผ่านมา อสม. รวมถึงคนในชุมชนช่วยเราสแกนหาเด็กนอกระบบมาได้ 50 กว่าคน แล้วก็มาจัดการเรียนรู้ผ่าน Mobile School ร่วมกัน มันเลยกลายเป็นว่า อบต.และชุมชนเป็นครูพี่เลี้ยงเด็ก ส่วนศูนย์การเรียน CYF เป็นหน่วยที่ไปซัพพอร์ตวิชาการและออกวุฒิให้เด็ก” ครูตูนอธิบายถึงการทำงานเป็นเครือข่าย

ดังนั้นแล้ว Mobile School จึงเป็นแนวคิดการเรียนรู้ที่แม้จะอยู่บนออนไลน์ แต่ก็มีเครือข่ายชุมชนออฟไลน์ไว้รองรับและดูแลเด็กด้วย

นครพนมโมเดล: จากจุดเล็กๆ สู่เครือข่ายใหญ่

จากความสำเร็จในสถานพินิจ จังหวัดนครพนมได้กลายเป็นพื้นที่นำร่องสำคัญของ Mobile School ภายใต้ชื่อ “นครพนมโมเดล” ที่รวม 21 หน่วยงานทำงานร่วมกัน โดยเป็นส่วนหนึ่งของ “Thailand Zero Dropout”

นครพนมโมเดลทำงานกับเด็ก 3 กลุ่มหลัก ที่ครูตูนเปรียบเทียบเป็น “ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ” โดยต้นน้ำคือเด็กกลุ่มเสี่ยงที่ยังอยู่ในโรงเรียน, กลางน้ำคือเด็กที่หลุดจากระบบหรือ “เด็กแขวนลอย” และปลายน้ำคือเด็กในกระบวนการยุติธรรม

ความสำเร็จที่เห็นได้ชัดเจนคือชุมชนพิมาน อบต.พิมาน อำเภอนาแก จังหวัดนครพนม ครูตูนเล่าว่า “พอขึ้นปีที่ 2 เด็กในตำบลใกล้เคียงเห็นเพื่อนกำลังจะมีวุฒิการศึกษา เขาก็พากันมาสมัครเรียนเอง จนเข้าปีที่ 3 ความสำเร็จของพื้นที่กลายมาเป็นตัวตั้งต้นในการผลักดันให้เกิดโครงการ Thailand Zero Dropout แล้วชุมชนพิมานก็ยกระดับเป็นชุมชนต้นแบบ ขยับจากพื้นที่การศึกษาระดับตำบลไปเป็นอำเภอ”จากนครพนม บุคลากรที่ได้รับการพัฒนาก็กระจายตัวไปเป็นพี่เลี้ยงให้ชุมชนอื่นๆ ทั้งสุรินทร์ ลำปาง สงขลา ขยายเครือข่ายไปทั่วประเทศ โดยปัจจุบัน Mobile School มีนักเรียนประมาณ 500-600 คน มี 12 โรงเรียนต้นแบบและ 12 ตำบลต้นแบบ ทำงานร่วมกับเครือข่ายทั้งโรงเรียน 3 รูปแบบของ สพฐ. และศูนย์การเรียนมาตรา 12

ความท้าทายและอุปสรรค

อย่างไรก็ตาม เส้นทางของ Mobile School ไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ แม้จะเห็นผลลัพธ์ชัดเจน แต่ Mobile School ยังเผชิญความท้าทายสำคัญ ครูตูนบอกว่า ทีมยังต้องเผชิญกับกำแพงกฎหมายที่ยังไม่เปิดกว้างเต็มที่  อาทิ

“ปัจจุบัน Mobile School ยังต้องออก portfolio เหมือนโรงเรียนปกติ แล้วก็ต้องพิสูจน์ตัวเองทุกครั้งว่าสามารถออกวุฒิได้” ครูตูนอธิบายถึงอุปสรรคด้านกฎระเบียบ ว่าระบบการศึกษาไทยยังคงยึดติดกับโครงสร้างแบบเดิม ทำให้การศึกษายืดหยุ่นต้องผ่านกระบวนการพิสูจน์ตัวเองอยู่เสมอ

แต่สิ่งที่ยากยิ่งกว่าคือ “ความเชื่อของสังคม” ที่ยังยึดติดกับภาพโรงเรียนที่มีโต๊ะเก้าอี้และครูหน้าชั้น

“ความท้าทายหนึ่งก็คือเรื่องของคนในสังคมไม่รู้จักการศึกษารูปแบบนี้เลย แล้วก็ไม่รู้ว่ามาตรา 15 การศึกษาตามอัธยาศัยคือเรียนแบบไหนก็ได้ มายด์เซตของคนจะไม่ค่อยรู้” ครูตูนอธิบาย

แต่สำหรับครูตูน สิ่งที่ทำให้ไม่ย่อท้อท่ามกลางความท้าทายเหล่านี้คือ “การเปลี่ยนแปลงที่เห็นในตัวเด็ก” ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่า Mobile School ทำงานได้จริง และควรค่าแก่การต่อสู้

ความฝันและข้อเสนอเชิงนโยบาย

เมื่อมองไปข้างหน้า ครูตูนมีภาพฝันที่ต้องการเขย่าโครงสร้างการศึกษาไทยให้ขยับไปสู่ระดับสากลมากขึ้น เธอเปรียบเทียบการศึกษาในอนาคตกับระบบ Blockchain ที่ทุกอย่างต้องเชื่อมโยงและกระจายอำนาจออกจากศูนย์กลาง

 “ภาพมันจะคล้ายๆ กับ blockchain ที่เมื่อก่อนมันจะเป็นศูนย์กลางแล้วก็กระจาย แต่ตอนนี้มันทุกอย่างมันต้องกลายเป็น blockchain ที่มันมาเชื่อมต่อกันได้” ครูตูนใช้คำเปรียบเทียบอย่างน่าสนใจ

ในภาพนี้ แต่ละพื้นที่จะมีจุดเด่นในการสอนที่ต่างกัน ไม่ว่าจะเป็น “โรงเรียนนี้เก่งภาษาอังกฤษมีครูภาษาอังกฤษ โรงเรียนนี้เก่งคณิตศาสตร์ หรือโรงเรียนนี้ชุมชนนี้เก่งเรื่องของการตีมีด ชุมชนนี้เก่งเรื่องของทอผ้าเก่งเรื่องการทำย้อมสี มันกลายเป็นแบบเค้าจะวางแผนการเรียนรู้ของเค้าเองได้ แล้วก็ไปทัวร์เรียนในสิ่งที่สนใจ” เธอเล่าถึงวิสัยทัศน์ของการศึกษาที่เด็กเป็นนักเดินทางทางการเรียนรู้

ข้อเสนอที่น่าคิดตาม คือการเปลี่ยนระบบงบประมาณรายหัวจากการจ่ายให้โรงเรียน มาเป็น “คูปองการศึกษา” ที่เดินตามตัวเด็ก “มันจะกลายเป็นว่าเด็กเลือกเข้าไป join แหล่งเรียนรู้ไหน แล้วตัวคูปองเนี่ยมันก็จะไป support แหล่งเรียนรู้นั้น แทนที่จะ fix ว่าฉันสังกัดโรงเรียนนี้ต้องเรียนกับแค่โรงเรียนนี้ แต่โรงเรียนจะกลายเป็นเปิดรั้วแล้วโรงเรียนจะเป็นหน่วยแค่ว่าเก็บช่วยเก็บเครดิตให้เด็กเพื่อที่จะออกวุฒิ” ครูตูนอธิบายระบบที่จะสร้างการแข่งขันในเชิงคุณภาพ ในภาพนี้ การศึกษาจะไม่ใช่เรื่องของ “สังกัด” อีกต่อไป แต่เป็นเรื่องของ “ความสนใจ” และ “ศักยภาพ” ของเด็กแต่ละคน

ครูตูนมองว่าระบบคูปองการศึกษาสามารถเริ่มต้นได้เลยจากเงินที่มีอยู่แล้ว “ตอนนี้ กสศ.เค้าจะมีเรื่องของค่าดูแล 4,000 ให้กับเด็กนอกระบบ ถ้าเรามาถัวให้มันกลายเป็นคูปอง ถ้าเรานำร่องแต่ละพื้นที่ ก็สามารถทำได้เลย มีเด็กกลุ่มหนึ่งมีแหล่งเรียนรู้หนึ่ง แล้วบริหารจัดการหน่อย เราก็ใช้ตัว Mobile School มาช่วยบริหารจัดการตัวแมปปิ้งแหล่งเรียนรู้ แล้วก็ให้เด็กเลือกลงแหล่งเรียนรู้ไหน คูปองก็จะตามไปกับเด็ก” เธออธิบายถึงวิธีการที่เป็นไปได้

นอกจากนี้ ครูตูนเสนอว่าการศึกษาควรอนุญาตให้เด็กค้นพบความถนัดเฉพาะทางได้ตั้งแต่อายุยังน้อย ไม่ว่าจะเป็นการเขียนโปรแกรมหรือศิลปะ “การศึกษาในอนาคตมันน่าจะเฉพาะทางได้แล้ว เฉพาะทางไปเลย เด็กคนนี้รู้ว่าฉันอยากเรียนแบบเขียนโปรแกรมตั้งแต่เด็ก ก็เฉพาะทางได้” ครูตูนมองว่า ระบบการศึกษาควรรองรับความหลากหลายนี้

สิ่งหนึ่งที่ครูตูนเน้นย้ำคือ Mobile School ไม่ใช่แค่ “ทางเลือก” สำหรับเด็กที่หลุดจากระบบ แต่เป็น “ต้นแบบ” ของการศึกษาในอนาคตที่ทุกคนควรเข้าถึงได้ “Mobile School อยากขยายไปมากกว่าเด็กขาดโอกาส เราอยากจะเอาเด็กเก่งๆ จากกรุงเทพมา join ด้วย เพื่อให้กระชับพื้นที่ความเหลื่อมล้ำ ให้เด็กได้เข้าถึงกัน ให้เขาได้มาเจอกัน” เธอเล่าถึงวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล เธอมองว่า การทำให้เด็กจากพื้นที่ต่างๆ ต่างฐานะ มาเรียนรู้ด้วยกัน จะช่วยลดช่องว่างทางสังคมและสร้างความเข้าใจซึ่งกันและกัน

ท้ายที่สุด เธอมองว่า รัฐควรเปลี่ยนบทบาทจากการเป็น “เจ้าของอำนาจ” มาเป็น “ผู้เชื่อมประสาน” ที่ชวนภาคประชาสังคมและผู้เชี่ยวชาญมาร่วมจัดการศึกษา

“ตอนนี้ยังไม่มีประตูที่เปิดเชื่อมโยงกัน สิ่งนี้จะเป็นพลังมหาศาลที่จะเข้ามาช่วยกันจัดการเรียนรู้ให้กับเด็กได้ ตอนนี้รัฐมองตัวเองเป็นผู้จัดการศึกษาอย่างเดียว แต่รัฐสามารถมีบทบาทเป็นผู้เชื่อมประสานด้วยได้ไหม ชวนคนมาทำงานด้วยกัน และมีบทบาทในการสนับสนุนให้สิ่งนี้อยู่ได้ในเชิงระบบ”

ครูตูนมองว่า ถ้ารัฐสามารถเชื่อมโยงผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ชุมชน และสถานศึกษาเข้าด้วยกัน จะเกิดพลังมหาศาลในการยกระดับการศึกษาไทยอย่างแน่นอน

The post Mobile School เพราะการศึกษา ควรเคลื่อนที่ไปหา และมอบอำนาจการเรียนรู้ให้เด็ก first appeared on กสศ..

‘ครูเพชร’ วาสนา ลิ้มสุวรรณ โรงเรียนประชากรรังสฤษฏ์ อำเภอบางบาล จังหวัดอยุธยา เล่าถึงการได้รับซิมอินเทอร์เน็ต และเครื่องมือเรียนรู้ออนไลน์ทั้งคอมพิวเตอร์โน้ตบุคและสมาร์ทโฟน จากความร่วมมือของ สพฐ. กสศ. มูลนิธิกระจกเงา และเครือข่ายศูนย์การเรียน ที่มุ่งสร้าง ‘ระบบเรียนรู้ฉุกเฉิน’ ผ่านการนำดิจิทัลแพลตฟอร์ม Mobile School มาใช้ เพื่อให้การเรียนรู้ของเด็ก ๆ ในพื้นที่น้ำท่วมดำเนินต่อไป โดยเผยว่า ณ วันนี้ แม้โรงเรียนยังคงต้องปิดต่อไปอย่างไม่มีกำหนด แต่ ‘การเรียนรู้ไปต่อได้แล้ว’

“ตั้งแต่น้ำท่วมโรงเรียน เราพยายามหาวิธีที่จะทำให้การเรียนรู้ไปต่อ โดยเฉพาะการนำระบบออนไลน์มาใช้ แต่การเป็นโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ที่ผู้ปกครองมีรายได้ไม่มาก ก็ต้องยอมรับว่าเด็กส่วนใหญ่ไม่มีเครื่องมือสื่อสาร บางคนไม่เคยจับอุปกรณ์ดิจิทัลเลยด้วยซ้ำ ดังนั้นการได้เครื่องมือมาช่วย อย่างแรกเลยคือเราติดตามเด็กง่ายขึ้น ติดต่อเด็กได้ทุกคน แล้วจากตรงนี้เองที่เหมือนว่ามันได้มาปลุกให้การเรียนรู้เกิดขึ้นต่อไปได้จริง ๆ  

“สิ่งที่เด็ก ๆ ดีใจที่สุด คือได้บรรยากาศของห้องเรียนกลับมา เพราะตั้งแต่หยุดเรียน หลายคนบอกว่าเหงามาก วัน ๆ แทบไม่ได้คุยกับใครเลย แต่ตอนนี้พี่ ๆ ป.5-ป.6 เค้าตั้งกลุ่มคุยกันผ่านไลน์ได้แล้ว โดยครูเป็นคนสร้างห้องขึ้นมา แล้วทำคลิปบทเรียน ให้เด็ก ๆ ได้เข้ามาดู แต่ละคนก็ตื่นเต้นกันใหญ่ เพราะไม่ได้คุยหรือเจอหน้ากันพร้อม ๆ มาเป็นเดือน แล้วเราก็ใช้ช่องทางนี้ติวสอบโอเน็ตให้เด็ก ๆ ด้วย ส่วนชั้น ป.3-ป.4 ครูจะสร้างห้องไว้คอยส่งเนื้อหาการเรียนการสอน และถามไถ่ชีวิตประจำวัน ซึ่งเด็กบางคนบอกเราว่า แค่ได้เห็นหน้าครูเห็นหน้าเพื่อน เขาก็หายเหงาและรู้สึกอบอุ่นใจขึ้นมาแล้ว”

ครูเพชร ยังบอกว่าการเรียนผ่าน Mobile School ในช่วงเวลานี้ ยังเหมือนเป็น ‘จุดเริ่มต้น’ ของการซึมซับประสบการณ์การใช้ทักษะดิจิทัลของเด็กหลายคน และไม่เว้นกระทั่งผู้ปกครอง  

“ในชั้นอนุบาล เราใช้วิธีให้ผู้ปกครองช่วยถ่ายคลิปตอนนักเรียนอยู่กับเนื้อหาบทเรียนส่งมา ตรงนี้เป็นอีกจุดเปลี่ยนที่ทำให้ผู้ปกครองทำความเข้าใจ ว่าเครื่องมือสื่อสารสัมพันธ์กับการเรียนรู้ของเด็กอย่างไร ส่วนเด็ก ๆ ที่บางคนเพิ่งได้หยิบจับเครื่องมือเป็นครั้งแรก แค่นี้สำหรับเขาก็ดีใจที่สุดแล้ว เรามองว่านี่คือโอกาสที่ทุกคนจะได้ยกระดับการเรียนรู้ผ่านโลกออนไลน์ ได้คุ้นเคยกับเครื่องมือ ได้ลองเสิร์ชหาสิ่งที่ตัวเองสนใจ แล้วประสบการณ์ที่ได้สัมผัสนี้ จะช่วยเปลี่ยนวิธีคิดต่อการเรียนรู้ของเด็กในระยะยาว” 

ครูเพชรสรุปว่า แม้การนำเครื่องมือดิจิทัลมาช่วยในการเรียนรู้ จะยังเป็นเรื่องใหม่สำหรับเด็ก ๆ แต่เชื่อว่าเมื่อเวลาผ่านไป ทักษะของนักเรียนรวมถึงการพัฒนาระบบจะยิ่งทำได้ดีขึ้น แล้วสิ่งนี้จะเป็น ‘ข้อต่อ’ สำคัญ ที่ทำให้การเรียนรู้ในสภาวะฉุกเฉินมีทางไปต่อ ไม่ว่าในสถานการณ์น้ำท่วมหรือฉุกเฉินใด ๆ ก็ตาม

“อย่างน้อยที่สุด เราอยากให้มองถึงเด็กที่ไม่เคยมีเครื่องมือสื่อสารของตัวเองมาก่อน เวลาแค่เดือนกว่าที่น้ำท่วมโรงเรียนปิด เขาเหมือนถูกตัดขาดจากโลก บางครั้งจึงพลาดโอกาสได้รับความช่วยเหลือเพราะไม่มีใครติดต่อได้ ยิ่งการเรียนรู้ด้วยตัวเองยิ่งไม่มีทางเลย แต่วันนี้เราเห็นแล้วว่าพอสื่อสารกับครูได้ คุยกับเพื่อนได้ เขาไม่รู้สึกโดดเดี่ยวอีกต่อไป ทั้งยังร่าเริงขึ้น เริ่มมีรอยยิ้มสดชื่นขึ้นมาบ้าง ซึ่งคือความอบอุ่นในหัวใจที่เด็ก ๆ ได้รับอีกครั้ง แม้ว่าเขาจะยังกลับไปเรียนที่โรงเรียนไม่ได้”

The post “แค่ได้เห็นหน้าครูกับเพื่อน ๆ ในช่วงเวลานี้ ก็รู้สึกว่าหัวใจอบอุ่นขึ้นแล้ว” ‘Mobile School’ ระบบเรียนรู้ฉุกเฉินที่ช่วยพาโรงเรียนให้ไปต่อ first appeared on กสศ..

เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2568 กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับสำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน สพฐ. และสมาคมศูนย์การเรียนโดยองค์กรชุมชนและองค์กรเอกชน จัดประชุมออนไลน์เพื่อแนะนำการใช้งานแพลตฟอร์ม Mobile School และร่วมออกแบบแนวทางการจัดการเรียนรู้ต่อเนื่องกับโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่น้ำท่วม ประกอบด้วย โรงเรียนประชากรรังสฤษฏ์ อำเภอบางบาล, โรงเรียนวัดน้ำเต้า (อุดมราษฎร์นิมิต) อำเภอบางบาล, โรงเรียนวัดเชิงท่าบางปะอิน อำเภอบางปะอิน และ โรงเรียนวัดท่าดินแดง อำเภอผักไห่ ซึ่งโรงเรียนทั้งนี้มีจำนวนนักเรียนระหว่าง 39–90 คน

การประชุมครั้งนี้เป็นการรับฟังสถานการณ์จริงจากพื้นที่ และหารือถึงแนวทางที่โรงเรียนสามารถจัดการได้ตามบริบท เช่น ON-SITE, ON-AIR, ON-DEMAND และ ONLINE รวมถึงการแนะนำแพลตฟอร์ม Mobile School ซึ่งเป็นเครื่องมือที่พัฒนาขึ้นเพื่อสร้างโอกาสทางการศึกษาที่ยืดหยุ่นสำหรับนักเรียนรายบุคคล และสนับสนุนโรงเรียนในช่วงภาวะวิกฤต

ที่ประชุมได้รับฟังความต้องการเร่งด่วนของโรงเรียน เช่น สื่อการเรียนรู้ ใบงาน รวมถึงการสนับสนุนอุปกรณ์และอินเทอร์เน็ต เพื่อให้สามารถนำ Mobile School ไปใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพและทันต่อสถานการณ์

ครูและผู้บริหารโรงเรียนเล็กในพื้นที่อยุธยาให้ข้อมูลว่า น้ำท่วมที่ยืดเยื้อทำให้การจัดการเรียนการสอนประสบความยากลำบากอย่างมาก การมีเครื่องมืออย่าง Mobile School ช่วยให้โรงเรียนสามารถวางแนวทางจัดการเรียนรู้ทดแทนการมาเรียนได้อย่างเป็นระบบ

อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดสำคัญ เช่น นักเรียนกว่า 80–90% ต้องใช้สมาร์ตโฟนร่วมกับผู้ปกครองที่ต้องออกไปทำงาน ทำให้ต้องรอผู้ปกครองกลับบ้านจึงจะสามารถเรียนได้ ขณะที่บางครอบครัวยังไม่มีสมาร์ตโฟนหรืออินเทอร์เน็ตใช้งานเลย

เพื่อแก้ปัญหาเชิงพื้นที่ในระยะเร่งด่วน กสศ. เตรียมบูรณาการความร่วมมือกับ มูลนิธิกระจกเงา สนับสนุนอุปกรณ์สมาร์ตโฟน คอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊ก และอินเทอร์เน็ต ขณะที่ สพฐ. และสมาคมศูนย์การเรียนฯ จะจัดหาสื่อการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับช่วงวัย เช่น หนังสืออ่านง่าย ใบงานที่สอดคล้องกับตัวชี้วัดรายวิชา และสื่อวิดีโอสั้น 5–10 นาที เพื่อช่วยให้เด็กสามารถเรียนรู้ด้วยตนเองได้อย่างสนุกและไม่เครียด พร้อมสนับสนุนการใช้ครู AI เพื่อช่วยดูแลการเรียนรู้รายบุคคล โดยทุกฝ่ายตั้งเป้าให้นักเรียนเข้าถึงการเรียนรู้ได้ภายในสัปดาห์นี้

ทั้งนี้ การพัฒนาระบบและเครื่องมือสนับสนุนการศึกษาที่ยืดหยุ่นเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในพื้นที่ที่เผชิญภัยพิบัติซ้ำซาก เพื่อคุ้มครองสิทธิการเรียนรู้ของเด็กทุกคน และป้องกันไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาเพราะเหตุสุดวิสัย กสศ. และภาคีเครือข่ายจะขยายการให้ความรู้และการแนะนำแพลตฟอร์ม Mobile School ไปยังพื้นที่เสี่ยงอื่น ๆ ทั่วประเทศ เพื่อเสริมความพร้อมของโรงเรียนในการจัดการเรียนรู้ต่อเนื่องในทุกสถานการณ์ต่อไป

The post “น้ำท่วมยาวนาน การเรียนรู้ต้องไม่หยุด” โรงเรียนเล็กอยุธยารับฟังการแนะนำแพลตฟอร์ม Mobile School วางแนวทางจัดการเรียนรู้ต่อเนื่อง ไม่ให้เด็กหลุดจากระบบ first appeared on กสศ..

นายอิษฏ์ ปักกันต์ธร ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาการเรียนรู้เชิงพื้นที่ กสศ. เปิดเผยว่า ขณะนี้หลายสถานศึกษาในพื้นที่น้ำท่วม ถูกตัดขาดจากการเข้าถึงการศึกษา เพราะเด็กไม่สามารถเดินทางมาโรงเรียนได้ อาคารเรียนจมน้ำ อุปกรณ์การสอน–หนังสือเสียหายจำนวนมาก ทำให้การเรียนรู้สะดุดต่อเนื่อง

“ยิ่งเด็กหายไปจากห้องเรียนนานเท่าไร ส่งผลให้การเรียนรู้ถดถอย และอาจเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา ไม่กลับมาเรียนอีก โดยเฉพาะในเด็กยากจน ด้อยโอกาส”

นายอิษฏ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า จากสถานการณ์นี้ ยิ่งสะท้อนให้เห็นว่าเทคโนโลยีและการเรียนรู้ออนไลน์เป็นหัวใจสำคัญของการศึกษาและเรียนรู้ ในยุคปัจจุบัน ที่ต้องเผชิญกับความท้าทายหลายด้าน ทั้งภัยธรรมชาติ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โรคระบาด และความห่างไกลทางภูมิศาสตร์ เทคโนโลยีจึงกลายเป็น “สะพานเชื่อมโอกาส” ที่ช่วยลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ทำให้เด็กในพื้นที่เปราะบางยังสามารถเรียนรู้ต่อได้แต่ในขณะเดียวกัน กสศ. พบว่า เด็กยากจนและด้อยโอกาสจำนวนมาก ยังขาดอุปกรณ์การเรียนออนไลน์ และอินเทอร์เน็ตฟรีเพื่อการศึกษา ซึ่งถือเป็น “สวัสดิการพื้นฐานด้านการเรียนรู้” ที่ในโลกยุคใหม่ จำเป็นต้องมีสวัสดิการจัดให้อย่างครอบคลุม  เพื่อให้เทคโนโลยีเป็นโอกาส ไม่ใช่อุปสรรคใหม่ของความเหลื่อมล้ำ

เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กถูกทิ้งไว้ข้างหลัง การศึกษาต้องยืดหยุ่น ปรับตัวเข้าหาเด็กในทุกสถานการณ์ กสศ. ร่วมกับ สพฐ. และ สมาคมศูนย์การเรียนโดยองค์กรชุมชนและองค์กรเอกชน จึงเปิดให้สถานศึกษาทุกสังกัด ในพื้นที่ประสบภัยเข้าใช้แพลตฟอร์ม “Mobile School” เพื่อช่วยให้สามารถจัดการเรียนรู้ต่อเนื่อง ในสถานการณ์น้ำท่วมนี้

แพลตฟอร์ม Mobile School มีเครื่องมือสำคัญ เช่น

• บทเรียน–กิจกรรมเรียนรู้ฉุกเฉิน 
• แบบบันทึกการรู้เรียนตามอัธยาศัย
• แผนการสอนช่วงเด็กไม่ได้มาโรงเรียน
• ชุมชนแลกเปลี่ยนเรียนรู้ออนไลน์กับเพื่อน ๆ 4 ภูมิภาค
• แบบฝึก–ใบงาน ที่ส่งถึงเด็กได้ทุกสภาพพื้นที่
• บทเรียนแบบออนไลน์–ออฟไลน์ ไม่ต้องใช้อินเทอร์เน็ตแรง
• สร้างกลุ่มห้องเรียนเสมือน  เพื่อเปิดพื้นที่ติดตามสุขภาพใจและความเสี่ยงอื่นของเด็ก ๆ   

“เมื่อเด็กเข้าเรียนไม่ได้…โรงเรียนต้องสามารถเข้าหาเด็กได้
Mobile School คือเครื่องมือสำคัญที่ทำให้การเรียนรู้ต่อเนื่อง แม้โรงเรียนจะถูกน้ำท่วมก็ตาม”
— อิษฏ์ ปักกันต์ธร ผอ.สำนักพัฒนาการเรียนรู้เชิงพื้นที่ กสศ.

กสศ. ขอเชิญโรงเรียนทุกสังกัดในพื้นที่น้ำท่วม อยุธยา / อ่างทอง / ชัยนาท / และพื้นที่เสี่ยงอื่น ๆ เข้าใช้แพลตฟอร์ม Mobile School เพื่อเป็นตัวช่วยในการจัดการศึกษาและการเรียนรู้ให้กับนักเรียน ป้องกันการขาดเรียนต่อเนื่องและลดความเสี่ยงในการหลุดออกจากระบบการศึกษา

โรงเรียนที่สนใจ สามารถลงทะเบียนเข้าร่วมโครงการเพื่อใช้แพลตฟอร์มได้ที่ คลิก

The post ช่วยโรงเรียนสู้ภัยน้ำท่วม ให้การเรียนรู้ยังไปต่อได้ แพลทฟอร์ม Mobile School จาก กสศ.และภาคี เปิดให้โรงเรียนใช้ฟรี  first appeared on กสศ..

หลายคนอาจแปลกตาเมื่อเห็นภาพเด็กชายใส่เสื้อบอลสวมสตั๊ด นั่งทำการบ้านบนแสตนด์ ขณะเพื่อนร่วมทีมวิ่งวอร์มเรียกเหงื่ออยู่ในสนามฟุตบอล แต่กับน้อง ๆ ทีมฟุตบอลลำปางหลวง นี่คือภาพชินตาก่อนเซสชั่นซ้อมฟุตบอลช่วงสี่โมงเย็นจะเริ่ม

เช่นกันกับวันนี้ ‘อิ๊กคิว’ เอางานมาทำที่ข้างสนาม พลางเหลือบตามองเพื่อนร่วมทีมที่วิ่งอยู่ไกล ๆ

จนงานเสร็จ เขาจึงเก็บใส่กระเป๋า แล้ววิ่งสปีดไปสมทบกับเพื่อน  

ส่วน ‘แทค’ เพิ่งขี่จักรยานมาถึง หอบเอาสมุดงานมาด้วย พอลงจากรถ แทคเดินไปบอกโค้ชต้นว่าขอลาซ้อมหนึ่งวัน เพื่อไปทำงานส่งครู    

นี่คือชีวิตประจำวันของน้อง ๆ กลุ่มหนึ่งที่ตำบลลำปางหลวง ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นเด็กที่เคยหลุดจากระบบการศึกษา และได้กลับมา เพราะชอบเล่นฟุตบอล โดยมีชุมชนเป็นตาข่ายรองรับ สนับสนุนหาทางให้เปิดโลกกว้าง ผลักดันให้อยู่บนเส้นทางเรียนรู้ที่สอดคล้องเหมาะสมกับชีวิต   

‘ฟุตบอล’ จึงประหนึ่งเป็นเข็มทิศนำทาง พาเด็ก ๆ กลับมายังเส้นทางสู่วุฒิการศึกษา และเชื่อมต่อถึงระดับการศึกษาที่สูงขึ้น

สำหรับน้อง ๆ เหล่านี้ ‘สนามฟุตบอลจึงมีความหมายเท่ากับโรงเรียน’ ที่เป็นทั้งพื้นที่พัฒนาทักษะฟุตบอล เป็นบานประตูแห่งการเรียนรู้ ค้นพบโอกาส ทั้งเป็นดั่งหลุมหลบภัยพักใจ จากนานาสิ่งที่พบเจอในแต่ละช่วงการเติบโต

‘ไม่คิดว่าการเตะบอลจะช่วยพากลับมาเรียน’

น้อง ๆ กลุ่มนี้ก็เหมือนเด็กนับล้านที่ใช้เวลาช่วงเย็นรวมตัวกันเตะฟุตบอล ในสนามที่ปะปนด้วยเด็กที่เรียนหนังสือในโรงเรียน เด็กที่หลุดจากระบบการศึกษา และเด็กที่ถึงจะเรียนอยู่ แต่ก็สะสมศูนย์ ร มส จนเตรียมเรียนไม่จบในเวลาอันใกล้

‘ไก่โต้ง’ สมาชิกคนหนึ่งของทีมฟุตบอลลำปางหลวง บอกว่า “เมื่อก่อนพวกเราไม่ได้มีโอกาสแบบนี้ ถ้าใครหลุดออกมาจากโรงเรียนก็แทบไม่มีทางได้กลับไป หลายคนเลยจับกลุ่มแว้นรถ บางคนหลงทางไปกับยาเสพติด บางคนก็ไปทำงานหาเงินตั้งแต่อายุยังน้อย และถึงแม้ใครสักคนจะอยากได้โอกาสเริ่มใหม่ ก็ไม่รู้ว่าต้องตั้งต้นตรงไหน

“ผมเคยติดเพื่อนจนเรียนไม่จบ เลยตัดสินใจไปทำงาน จนเวลาผ่านไปก็อยากกลับมาเรียน อยากมีวุฒิ ม.3 แต่ไม่รู้จะเริ่มยังไง เคว้งคว้างหาทางอยู่นาน …ไม่คิดเหมือนกันว่าการเตะบอลจะทำให้เราได้กลับมาเรียน”

‘ไม่ชอบไปโรงเรียน แต่ตกเย็นเช็คชื่อที่สนามฟุตบอล’

สันติพงษ์ ศิลปสมบูรณ์ ผู้อำนวยการกองสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อมเทศบาลตำบลลำปางหลวง หรือ ‘หมอตุ้ย’ แกนนำเครือข่ายค้นหาและช่วยเหลือเด็กนอกระบบการศึกษา กสศ. เล่าว่า “ทุกอย่างเริ่มจากสนามฟุตบอล ที่เป็นศูนย์รวมของคนทุกวัยที่มาออกกำลังกาย ทีนี้ผู้ใหญ่กลุ่มหนึ่งเขาเห็นว่าเด็กชอบฟุตบอล เลยอยากให้เล่นอย่างมีเป้าหมาย จึงชวนตั้งทีม ช่วยกันดูแลฝึกซ้อมแล้วพาไปแข่ง ในชื่อ ‘ชมรมเยาวชนลำปางหลวง’

“เป้าหมายของเราไม่ใช่ถ้วยแชมป์หรือเงินรางวัล ไม่ใช่อคาเดมีปั้นนักฟุตบอลอาชีพ แต่คือการดูแลกันโดยใช้ฟุตบอลช่วยจุดประกาย เพราะเรารู้ว่าถ้าเด็กมีอะไรสักอย่างให้โฟกัส โอกาสที่เขาจะหลงไปกับเรื่องอื่น ๆ มันก็ลดลง สิ่งหนึ่งที่เรารู้จากความใกล้ชิดกันคือ เด็กเหล่านี้ไม่ได้เกเร บางคนหัวดีแต่ไม่ชอบไปโรงเรียน จนพอตกเย็นก็มาแล้ว ไปเช็คชื่อกันที่สนามฟุตบอล”

‘คู่แข่งที่ต้องเอาชนะ คือหาทางพาเด็ก ๆ กลับสู่การเรียนรู้’

‘ความใกล้ชิด’ จากการซ้อมและตระเวนแข่ง ทำให้พี่ ๆ โค้ชทีมลำปางหลวง พบว่ามีน้อง ๆ วัย 14-17 ปีในทีมจำนวนหนึ่งไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษา และจึงกลายเป็นอีกหนึ่งเป้าหมายของโค้ช ที่อยากพาลูกทีมไปคว้าชัยชนะมาให้ได้

หมอตุ้ย บอกว่า “ข้อดีของการซ้อมฟุตบอลคือเราได้เจอเด็กเกือบทุกวัน แล้วทุกครั้งมันไม่ได้คุยกันแค่เรื่องฟุตบอล แต่ยังแตะไปถึงเรื่องชีวิต ครอบครัว สุขภาพ และแน่นอนสำหรับวัยของเขาคือเรื่อง ‘การเรียนหนังสือ’

“เราพบเด็กในทีมราว 20% หลุดจากระบบการศึกษา เยอะที่สุดคือไม่จบ ม.3 ข้อมูลนี้ทำให้เราเอามาตั้งเป็นอีกหนึ่งโจทย์ของทีม ที่อยากพาเขาไปเอาชนะให้ได้ แต่อย่างที่บอกว่าหลายคนหลุดออกมาเพราะไม่ชอบไปโรงเรียน ฉะนั้นถ้ายัดทื่อ ๆ ให้กลับไปตั้งหน้าตั้งตาเรียน เรารู้ว่าสุดท้ายเดี๋ยวเขาก็จะวนลูปเดิมคือหลุดออกมาอีก เลยมาคิดกันว่าการเรียนรู้ของเด็กกลุ่มนี้ ต้องเป็นรูปแบบที่สามารถยึดโยงเขาไว้ได้โดยไม่ต้องบังคับ …‘ฟุตบอล’ เลยกลายเป็นคำตอบนั้น”

‘Mobile School บอกเราว่า สนามฟุตบอลก็เป็นโรงเรียนได้’

ความพยายามนั้นมาบรรจบกับมาตรการ Thailand Zero Dropout ที่ กสศ. และ ศูนย์การเรียน CYF มองหาพื้นที่ต้นแบบ เพื่อจัดการศึกษาผ่าน mobile school

“วันที่รู้จักการเรียน Mobile School ผ่านศูนย์การเรียนเพื่อวุฒิ ม.3 หรือ ม.6 เราคิดว่าอาจพบทางออก แต่ยังไม่แน่ใจ จึงพากันไปดูงานที่ศูนย์การเรียน CYF จังหวัดนครพนม แล้วจึงเห็นรูปแบบการทำงานกับเยาวชนนอกระบบหลายกลุ่ม เห็นความสำเร็จของการพาน้อง ๆ ไปสู่วุฒิการศึกษา โดยเอาความสนใจและความถนัดมาออกแบบเป็นหลักสูตร เมื่อนั้นจึงมั่นใจว่า ‘โรงเรียนสนามฟุตบอล’ นั้น เป็นไปได้”

หมอตุ้ยขยายความว่า “มันยืนยันแนวคิดว่าเราใช้ฟุตบอลเป็นตัวเชื่อมถึงการเรียนรู้ได้ โดยเฉพาะเด็กที่หลุดจากโรงเรียนออกมา ซึ่งเราใช้วิธีให้เรียนผ่านศูนย์การเรียนควบคู่ไปกับการดูแลทีมฝึกซ้อม พาไปแข่งขัน จนระหว่างทางมีน้อง ๆ ในทีมสามารถจบ ม.3 ได้สำเร็จจากการเรียน Mobile School รุ่นแรก จากนั้นเราเปิดรุ่น 2 พร้อมรับเด็กจากตำบลอื่น ๆ ด้วย”

‘‘โรงเรียน’ ได้ตั้งขึ้นใหม่ บนพื้นที่ที่เด็ก ๆ ยินดีมีส่วนร่วม’

นับจากนั้น ‘สนามฟุตบอล’ จึงกลายเป็น ‘ห้องเรียน’ ที่ไร้ผนังกั้นและไม่มีประตูปิด หากน้อง ๆ ก็พร้อมมาเช็คชื่อ ส่งงาน และรับบทเรียนใหม่ทุกวัน

หมอตุ้ยบอกว่า ‘โรงเรียนสนามฟุตบอล’ คือ ‘ผล’ จากการอยู่ร่วมกันนับเดือนนับปีของเด็กและผู้ใหญ่กลุ่มหนึ่ง เป็นการเติบโตของชีวิตประจำวัน ของความฝันความผูกพันที่เชื่อมระหว่างสนามฟุตบอลไปถึงการเรียนหนังสือ ซึ่งความคล้ายของสองสิ่งที่เด็ก ๆ ได้เรียนรู้ไปพร้อมกันคือ ‘โอกาสไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นบ่อย แต่ถ้ามันมาอยู่ตรงหน้าแล้ว เขาก็ต้องพยายามคว้าไว้ให้ได้’

ส่วนชาวลำปางหลวง การพาน้อง ๆ กลับมาครั้งนี้ พวกเขาไม่กังวลอีกแล้วว่าจะมีใครหลุดหายไปไหนอีก เพราะตอนนี้ ‘โรงเรียนได้ตั้งขึ้นใหม่ บนพื้นที่ที่เด็ก ๆ ยินดีมีส่วนร่วม’ ท่ามกลางเพื่อนพ้องพี่น้องที่หลงใหลในสิ่งเดียวกัน

‘หลักสูตรที่ช่วยให้เห็นคุณค่าในตัวเอง’

“เวลาอยู่ในสนามผมมีสมาธิ ไม่เหมือนตอนเรียนในห้อง เลยชอบไปอยู่ที่สนามฟุตบอลมากกว่า 

“ช่วงหนึ่งผมเคยซ้อมบอลหนักจนตื่นไปเรียนไม่ไหว บางทีก็โดดเรียนไปแข่ง สุดท้ายจึงเรียนไม่จบ ม.3 …แต่แล้ววันหนึ่งก็มีผู้ใหญ่ชวนกลับมาเรียนตอนที่ซ้อมฟุตบอลอยู่ …ก็ดีใจครับที่ฟุตบอลพาเรากลับมาจนได้”

‘อิ๊กคิว’ นักเรียน Mobile School ตำบลลำปางหลวง รุ่น 2 เผยสาเหตุหลุดจากโรงเรียนและการพบเส้นทางกลับมา ที่ล้วนเกิดขึ้นเพราะฟุตบอล

“ตอนนี้ผมเรียนผ่านศูนย์การเรียน CYF เพื่อวุฒิ ม.3 ถ้าเรียนจบก็ตั้งใจจะต่อ ม.4 ในโรงเรียนปกติ ผมชอบการเรียน Mobile School ตรงที่เราเอาประสบการณ์มาเทียบโอนเป็นหน่วยกิตได้ เพราะมันช่วยให้เรายิ่งเห็นคุณค่าในสิ่งที่ตัวเองมี อย่างการเรียนรู้ของผมจะใช้การเล่นฟุตบอล และการเล่นดนตรีไทยซึ่งเป็นอีกสิ่งที่สนใจ มาเป็นกิจกรรมหลักในบทเรียน ซึ่งมันทำให้เราเชื่อมั่นในตัวเองว่าจะเรียนจบได้”

‘แรงบันดาลใจจากอดีตทีมชาติ’

ทีมฟุตบอลลำปางหลวง ที่ประกอบขึ้นจากความฝันและหัวใจหลายดวงนี้ ไม่เพียงผลิบานจากภายใน หากยังดึงดูดแรงหนุนจากภายนอกมาสมทบ เมื่อ ‘จ่าเย็น’ มงคล ทศไกร อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทยนำทีมงานเข้ามาช่วยโค้ชรูปแบบการฝึกซ้อม และเตรียมพาน้อง ๆ บุกเยือนกรุงเทพมหานคร เพื่อเตะฟุตบอลนัดพิเศษ ในการแข่งขันฟุตบอลนักเรียน 7 คน แชมป์กีฬา 7HD แชมเปียน คัพ 2025 ที่สนามศุภชลาศัย ในเดือนพฤศจิกายน 2568      

“สิ่งที่นำผมมาตรงนี้ คือการได้เห็นว่าฟุตบอลมีพลังเชื่อมเอาเด็กที่ไม่ได้เรียนกลับมาได้ ซึ่งหมายถึงการเปลี่ยนชีวิตคนคนหนึ่งให้กลับมามีความสุข มีความหวัง มีทางไปต่อ และมีอนาคตที่ดีขึ้น แล้วผมเชื่อว่าการที่เด็กคนหนึ่งได้เจอเส้นทางของตัวเอง เขาจะพยายามทำสิ่งนั้นอย่างไม่ย่อท้อ และไม่ว่าปลายทางจะเป็นอย่างไร มันจะเปลี่ยนให้เขาเป็นคนที่ดีขึ้น     

“การมาเจอกันตรงนี้ ผมจึงอยากปลุกเร้าและส่งต่อแรงบันดาลใจให้เด็ก ๆ ได้มากที่สุด” โค้ชจ่าเย็นบอกถึงความตั้งใจ

‘ยิ่งกว่าถ้วยรางวัล คือแก้ ร 14 ตัว เพื่อจบ ม.3 พร้อมเพื่อน ๆ’

ไม่เพียงเด็กหลุดจากระบบการศึกษาได้กลับมา การมาของทีมโค้ชจ่าเย็น ยังขยายขอบเขตแรงบันดาลใจไปถึงน้อง ๆ กลุ่มเสี่ยงหลุด ให้เข้ามาสานฝันร่วมกัน เพื่อนำพลังจากสนามฟุตบอลไปใช้เปลี่ยนแปลงตัวเอง

เช่น ‘แทค’ ซึ่งกำลังเรียนชั้น ม.3 และสะสม ร จากการขาดส่งงานไว้ 14 ตัว แต่สามารถกลับมาฮึดจนแก้ ร หมดได้ในช่วงเวลาสองเดือน เพราะอยากไปแข่งบอลกับทีมที่กรุงเทพ ฯ     

“ผมเพิ่งร่วมทีมได้ไม่นาน มีผู้ใหญ่มาชวน บอกว่าให้เราตั้งใจซ้อม จะพาไปแข่งที่กรุงเทพ ฯ แต่โค้ชบอกผมว่าถ้าอยากจะไปต้องแก้ ร ให้หมดก่อน ก็เลยตั้งใจว่าจะทำให้ได้ เพราะผมอยากไปเตะบอลที่สนามศุภ ฯ สักครั้ง เหมือนพอมีเป้าหมาย ใจมันก็มา แล้วจากวันนั้นมาถึงตอนนี้ ผมก็พูดได้แล้วครับว่าทำสำเร็จแล้ว ทีนี้นอกจากจะได้ไปแข่งบอลที่กรุงเทพ ฯ ผมยังมั่นใจว่าจะเรียนจบ ม.3 พร้อมเพื่อน ๆ ด้วย”

‘ดีใจที่ฟุตบอลทำให้พวกเราได้กลับมาเรียนและมีทางไปต่อ’

ณ ขณะเรื่องราวนี้ปรากฎ คือโค้งสุดท้ายก่อนทีมฟุตบอลชมรมเยาวชนลำปางหลวง กสศ. จะลงสนามแข่งขันในเกมนัดพิเศษที่กรุงเทพ ฯ 

‘ไก่โต้ง’ ที่ปัจจุบันเรียนชั้น ปวช.1 สาขาช่างยนต์ วิทยาลัยเทคนิคนครลำปางหลวง ในฐานะนักเรียนรุ่นแรก Mobile School ลำปางหลวง ที่จบ ม.3 และยังเป็นซีเนียร์คนหนึ่งของทีม บอกว่า “ผมดีใจที่ฟุตบอลคือส่วนสำคัญ ที่ทำให้พวกเราได้กลับมาเรียนและมีทางไปต่อ

“ผมว่าสิ่งที่เราได้เรียนรู้จริง ๆ ระหว่างทางนั้น คือการเติบโตและต่อสู้ทั้งในสนามและชีวิตจริงที่อยู่ข้างนอก อย่างผมพอเข้าวิทยาลัยก็มีเวลาซ้อมน้อยลงเพราะเรียนหนักขึ้น ส่วนคนอื่น ๆ ในทีมก็มีภาระของตัวเองที่ต่างกัน บางคนต้องทำงานหาเลี้ยงตัวเอง บางคนมีสิ่งจำเป็นมากกว่าต้องทำ มันก็อาจทำให้เรามีเวลากับฟุตบอลน้อยลง 

“แต่อย่างหนึ่งที่เรารู้กันก็คือ การได้กลับมาเรียนคือโอกาสที่จะไม่มีใครยอมทิ้งไปอีกแล้ว และจากนี้ไม่ว่าเส้นทางของแต่ละคนเป็นยังไง ถ้ามีเวลา ก็เชื่อว่าเราจะยังได้เจอกันเสมอที่สนามฟุตบอล”

ไก่โต้งทิ้งท้ายถึงการแข่งขันที่กำลังจะมาถึง ว่า “ไม่ว่าใครได้เป็นตัวแทนลงไปในสนาม ผมเชื่อว่าทุกคนจะทำเต็มที่ และสำหรับพวกเราทีมเยาวชนลำปางหลวงทุกคน ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน เราจะส่งใจไปรวมกันที่นั่น ขอให้ทุกคนเป็นกำลังใจให้พวกเราด้วยครับ”       

The post ‘โรงเรียนสนามฟุตบอล’ ของเด็ก ๆ ลำปางหลวง first appeared on กสศ..

“น้อง ๆ เหล่านี้เราไม่ต้องค้นหา ไม่ต้องตามตัว เพราะเขาก็อยู่ร่วมในสังคมกับเราทุกวัน แต่ถามว่าไปชวนแล้วเขาจะกลับมาเรียนอีกไหม คงยาก หรือแทบเป็นไปไม่ได้ เพราะสิ่งที่ทำให้หลุดออกมาตั้งแต่แรกคือความรู้สึกที่ว่า พวกเขาไม่เคยเป็นส่วนหนึ่งของโรงเรียน”   

คำกล่าวนี้เกิดขึ้นในพิธีมอบวุฒิการศึกษาแก่นักเรียนรุ่นแรก 6 คน ที่เรียนผ่าน ‘โรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile School’ ณ เทศบาลตำบลลำปางหลวง อ.เกาะคา จ.ลำปาง ซึ่งเป็นผลลัพธ์จากการทำงานของ ‘ชมรมเยาวชนลำปางหลวง’ ที่สอดประสานกับนโยบาย Thailand Zero Dropout และแนวคิดการจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น มีทางเลือก ตอบโจทย์ชีวิตของเด็กเยาวชนในพื้นที่

“การหลุดจากระบบการศึกษาของน้อง ๆ เราต้องโยงไปที่สภาพโครงสร้างชุมชนด้วย อย่างที่บอกว่าสิ่งที่หาได้ยากในพื้นที่คือโอกาส ดังนั้นคนส่วนหนึ่งเมื่อเริ่มสร้างครอบครัว ก็เลือกจะออกไปทำงานที่อื่นที่มีความหวังทางเศรษฐกิจมากกว่า หรือบางคู่อยู่กันไม่นานก็หย่าร้างแยกย้ายไปมีครอบครัวใหม่

“แล้วสิ่งที่ถูกทิ้งไว้ ก็คือเด็ก ๆ ซึ่งกลายเป็นภาระของปู่ย่าตายาย ทีนี้เมื่อพื้นฐานครอบครัวเป็นอย่างนี้ ความเสี่ยงที่เด็ก ๆ จะหลุดจากระบบการศึกษามันก็สูงตามมา”    

คุณอนุวัฒน์เล่าว่า เขาและกลุ่ม ‘ผู้ใหญ่ใจดี’ ที่ร่วมกันก่อตั้งชมรม ไม่ใช่คนที่มีภาระหน้าที่ใด ๆ เกี่ยวข้องกับการศึกษาหรือกับเด็กเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษา หากเหตุผลหลักที่ทำให้ทุกคนร่วมมือกันทำ ก็เพราะตระหนักว่า “พวกเขาอยู่ร่วมสังคมกับเราในทุก ๆ วัน”

“พวกเราที่รวมตัวกัน แต่ละคนทำธุรกิจส่วนตัวและอาศัยอยู่ที่นี่ เริ่มจากเราไปออกกำลังกาย เห็นเด็ก ๆ เตะฟุตบอล ก็คิดกันแค่ว่าอยากให้มันจริงจังขึ้น เลยเข้าไปสนับสนุนเด็กให้ไปแข่ง ไปแสดงศักยภาพ อยากผลักดันให้มันมีโอกาส มีทางเลือก มีเวทีแสดงความสามารถ ชมรมเยาวชนลำปางหลวงจึงเกิดขึ้น 

“ก็ทำกันมาจนปัจจุบันมีเด็กในชมรมร้อยกว่าคน กิจกรรมนอกจากฟุตบอลก็มีกีฬาอื่น ๆ เช่นวอลเลย์บอล มีเต้นโคฟเวอร์แดนซ์ (Cover Dance) หรือเต้นบาสโลบ (Paslop) คือนอกจากหนุนกิจกรรมที่มีอยู่ หากิจกรรมใหม่ ๆ มาให้เด็กลองทำ เราจะพยายามส่งเสริมกิจกรรมที่เด็กสนใจแต่ยังไม่มีพื้นที่แสดงออก ไม่ว่าจะคนเดียวหรือเป็นกลุ่ม”        

เมื่อตั้งเป็น ‘ชมรม’ สิ่งที่ตามมาคือสมาชิกจะได้มาพบเจอกันบ่อย ๆ …เวลาผ่านไปไม่นาน กลุ่มผู้ใหญ่ใจดีแห่งลำปางหลวงจึงค่อย ๆ เก็บข้อมูลได้ว่า มีเด็กราว 20% ในชมรมที่หลุดออกมาจากระบบการศึกษา ค้างคาอยู่ที่วุฒิ ป.6 หรือ ม.3 มาหลายปี และถ้าไม่มีใครยื่นมือเข้าไปช่วย น้อง ๆ เหล่านี้จะเติบโตขึ้นด้วยทางเลือกในชีวิตอันจำกัด …ช่วงนั้นเองเป็นจังหวะเดียวกันกับที่นโยบาย Thailand Zero Dropout กำลังผลักเคลื่อนงานไปทั่วประเทศ

“พอทำชมรมเรารู้เลยว่าความใกล้ชิดสำคัญมาก ไม่ใช่แค่เรื่องเรียนจบไม่จบ แต่การดูแลกันแบบพี่น้องทำให้เด็ก ๆ มีอะไรก็กล้าบอกกล้าเล่า แล้วกิจกรรมที่ทำด้วยกันเราต้องซ้อมเกือบทุกวัน เจอหน้ากันตลอด เราเลยคุยกับเด็กง่าย ตอนนั้นคือพอรู้ใครเสี่ยงหลุดหรือใครหลุดออกมา เราจะพยายามช่วยกันหาทางช่วยทันที”

อย่างที่คุณอนุวัฒน์บอกว่า เกือบร้อยทั้งร้อยของคนที่หลุดจากระบบการศึกษา ไม่ว่าสาเหตุส่วนตัวคืออะไร จุดร่วมอย่างหนึ่งที่ทุกคนเหมือนกันคือ เด็ก ๆ เขาไม่พบที่ทางของตัวเองตรงนั้น ฉะนั้นการจะส่งกลับไปอยู่ในโรงเรียนจึงไม่ใช่วิธีแก้ปัญหา “คำถามคือแล้วจะจัดการเรียนรู้ยังไงให้เด็กเรียนได้ มีวุฒิได้ ซึ่งถ้ามองไปที่ สกร. สำหรับเด็กที่หลุดมาสักพักแล้วเขามองว่าไกลตัว กังวลจะปรับตัวไม่ได้ แล้วเป็นช่วงเดียวกับที่มี Thailand Zero Dropout เข้ามา พร้อมการศึกษาทางเลือกในรูปแบบต่าง ๆ” คุณอนุวัฒน์เล่า

“แต่ตอนแรกที่ฟังกัน ยังคิดว่าเป็นไปได้หรือที่จะเอาเด็กมาเรียนสามเดือนห้าเดือนจบ จนเราได้ไปศึกษาการทำงานของศูนย์การเรียน CYF จังหวัดนครพนม ที่เป็นต้นแบบจัดการเรียนรู้ผ่านโรงเรียนมือถือ Mobile School ก็เห็นว่ามีหลายเคสที่ยาก เด็กติดศูนย์ ร มส ค้างอยู่เป็นยี่สิบตัว แต่พอมาเรียนก็จบการศึกษาได้ จากนั้นเราจึงกลับมาลองจัดการศึกษากับน้อง ๆ ที่ค้างเรื่องวุฒิการศึกษาที่ชมรมรุ่นแรก 6 คน”

“โรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile School”
ทำให้พบรูปแบบการเรียนรู้ที่เหมาะสมสำหรับเด็กแต่ละคน 

คุณอนุวัฒน์เล่าว่า ความยืดหยุ่นของ Mobile School ทำให้เด็ก ๆ ปรับตัวง่าย รู้สึกมีอิสระ ไม่กดดัน ภายในเวลาเพียง 4 เดือน เด็กในชมรมเยาวชนลำปางหลวงรุ่นแรก 6 คน จบมัธยมต้น 5 คน และมัธยมปลาย 1 คน

“เราเริ่มจากน้อง ๆ ที่มีหน่วยกิตค้างไม่มาก อยากมีต้นแบบให้คนอื่นเห็นว่า เอาคะแนนเดิมมาเทียบโอนได้ ไม่ต้องเรียนใหม่หมด ถ้ารุ่นแรกจบ มันจะสร้างแรงกระเพื่อม และก็เป็นจริง เพราะวันนี้เรามอบวุฒิให้รุ่นแรก เปิดรับรุ่นสอง ก็มีเด็กนอกชมรมมาสมัครหลายคน”

ประธานชมรมเยาวชนลำปางหลวงเจาะจงถึงจุดเด่นของรูปแบบการเรียนรู้ผ่าน Mobile School ว่าคือการดึงความรู้จากประสบการณ์ชีวิตผู้เรียน โดยมีครูเป็นผู้ช่วยสังเคราะห์ เรียบเรียง สะท้อนผล เพื่อเทียบโอนทักษะและคุณลักษณะเฉพาะจากงานหรือกิจกรรมของผู้เรียน เพื่อนำมาแปลงเป็นหน่วยกิตสะสมให้ไปถึงวุฒิการศึกษา

“ใจความสำคัญของ Mobile School คือทำให้เราพบ ‘รูปแบบการเรียนรู้ที่เหมาะสม’ สำหรับเด็กรายคน เปรียบให้เห็นภาพด้วยเคสของเด็กผู้หญิงที่หลุดจากโรงเรียนช่วง ม.ต้น เพราะมีแฟน ที่ถึงจะมีกรณีคล้ายกันอยู่บ้าง แต่การเข้าไปดูแลเคสหนึ่ง ๆ เราไม่อาจใช้วิธีเหมารวมเป็นกลุ่มได้”

คุณอนุวัฒน์ยกตัวอย่างด้วยกรณีน้องเอ (นามสมมติ) ที่เริ่มย้ายไปอยู่กับแฟนตอนอยู่ชั้น ม.2 จากนั้นก็ไม่ไปเรียนอีก จนผ่านมา 3-4 ปี ได้กลับมาเจอกันตอนน้องอายุ 17 วิถีชีวิตของเขาเปลี่ยนไปแล้ว กลายเป็นตื่นกลางคืนนอนกลางวัน

“เด็กที่ออกจากระบบโรงเรียนมานาน เขาจะมีระยะกับการปฏิสัมพันธ์ ไม่ไว้ใจใครง่าย ๆ การพยายามเข้าหาเขา เราจะไม่ใช้วิธีทำลายกำแพงนั้น แต่จะค่อย ๆ ขยับเข้าไปใกล้ ๆ เริ่มจากชวนมาทำกิจกรรม แล้วคอยติดตาม หาจังหวะกระตุ้นให้กำลังใจ …และการดูแลเป็นรายกรณี เราจะต้องหาเป้าหมายในใจเขาให้เจอ

“กรณีน้องเอ ใช้เวลาอยู่นาน คุยกันจนรู้ว่าสิ่งที่เขาต้องการคืออยากมีรายได้จากงานที่ทำมากขึ้น ซึ่งมันก็เข้าทางที่เราจะแนะนำว่าถ้าอย่างนั้นก็จำเป็นต้องมีวุฒิการศึกษา แล้วจึงร่างเส้นทางเรียนรู้ให้เขาเห็นว่า มันมีการศึกษาทางเลือกมากมายที่เขาจะเรียนพร้อมกับทำงานไปด้วยได้จนถึงระดับมหาวิทยาลัย”     

คุณอนุวัฒน์บอกว่า เมื่อเอเห็นว่ามีเส้นทางที่จะทำให้บรรลุเป้าหมาย ความแข็งขืนในทีแรกก็อ่อนลง และตัดสินใจกลับมาเรียนผ่าน Mobile School จนได้รับวุฒิมัธยมต้น ก่อนที่หลังจากนี้จะวางแผนเรียนชั้นมัธยมปลายผ่านศูนย์การเรียนต่อเนื่องทันที         

“เด็กที่ไปทำงานแล้ว โลกการทำงานมันจะสอนเขาว่าถ้าอยากก้าวหน้า วุฒิคือบันไดช่วยให้ก้าวขึ้นไปได้ แล้วในสังคมทำงานก็จะยิ่งทำให้เห็นด้วยว่า โอกาสบางอย่างถ้ามาถึงแล้วไม่คว้าไว้ วันหนึ่งที่อายุเยอะขึ้นเขาจะไม่เจอจังหวะแบบนั้นอีกแล้ว 

“ดังนั้นเราไม่จำเป็นต้องบังคับอะไรเลย แค่ทำงานกับเวลา คอยเอาใจใส่ แล้วค่อย ๆ ทำให้เขาเชื่อว่าเราคือพื้นที่ปลอดภัย และให้เขาเขยิบเข้ามาหาเราบ้าง เข้ามาทำอะไรก็ได้ จะเป็นอะไรก็ได้ เพราะเราไม่มีกฎเกณฑ์และไม่มีรูปแบบเฉพาะ แต่มีกิจกรรมรองรับทุกความสนใจ

“แล้วการได้ใช้เวลาร่วมกันบ่อย ๆ จะค่อย ๆ เลือนกำแพงความสัมพันธ์ที่เคยมีจนหายไปเอง สำคัญคือต้องมีจิตวิทยาที่ดี มีระยะที่เหมาะสม เพราะเราไม่ใช่ครูกับศิษย์ แต่เป็นพี่กับน้อง ฉะนั้นวิธีมันจะไม่เหมือนในโรงเรียน ที่นี่เราแค่ชวนมาลองทำกิจกรรม มาอยู่ด้วยกันคุยกันสบาย ๆ ไม่มีเป้าหมาย เส้นชัย หรือการตัดสิน เราแค่เรียนรู้ไปด้วยกัน”

พื้นที่แห่งนี้คือ “วัคซีนทางสังคม” สำหรับวัยเปราะบาง

คุณอนุวัฒน์เปรียบชมรมเยาวชนลำปางหลวงในวันนี้ว่าเป็นเหมือน ‘พื้นที่รับวัคซีนทางสังคม’ สำหรับช่วงวัยที่เปราะบางที่สุดของเด็ก ๆ ที่บางครั้งในช่วงเวลาหนึ่งของการเติบโต “เด็กบางคนมองไม่เห็นเลยว่าจะมีใครที่พร้อมโอบรับเขาไว้”

“จังหวะชีวิตที่เปราะบางและพร้อมจะก้าวไปทางไหนก็ได้นี้ จึงต้องมีภูมิคุ้มกันให้เขายอมรับตัวเอง ยอมรับคนอื่น กล้าคิด กล้าฝัน กล้าเผชิญหน้ากับสังคม พร้อมปรับตัวกับวัยที่กำลังเปลี่ยนแปลง …เพราะอย่างน้อยที่สุดการที่เด็กคนหนึ่งยอมเปิดใจเข้ามาอยู่กับเรา ยอมพูดคุยกับเราแล้ว มันคือข้อพิสูจน์หนึ่งว่าเราแง้มใจเขาสำเร็จแล้ว”

กสศ. ขอแสดงความยินดีกับน้อง ๆ ทั้ง 6 คนที่ได้รับวุฒิการศึกษา และขอขอบคุณ เทศบาลตำบลลำปางหลวง, ชมรมเยาวชนลำปางหลวง ภาคเอกชนในพื้นที่ และผู้ใหญ่ใจดีทุกท่าน ที่ร่วมสร้างพื้นที่ปลอดภัย สร้างโอกาสทางการศึกษา และทำให้เด็ก ๆ กลับมากล้าฝัน และมีเส้นทางเรียนรู้ของตัวเองอีกครั้ง

The post ชมรมเยาวชนลำปางหลวง : พื้นที่ปลอดภัยที่ปลุกความฝันของเด็ก ๆ ให้กลับคืน first appeared on กสศ..

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ปัจจุบัน ประเทศไทยมีเด็กและเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษาอายุระหว่าง 3-24 ปี จำนวน 880,463 คน  ลดลงจากปี 2567 ซึ่งมีอยู่ราว 1.02 ล้านคน ยังคงสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้าง จากการสำรวจของ กสศ. เด็กและเยาวชนจำนวนมากที่หลุดจากระบบการศึกษา ไม่มีเป้าหมายทางการศึกษาและอาชีพที่ชัดเจน ร้อยละ 78.23 ของกลุ่มตัวอย่าง 29,452 คน ไม่มีแผนการศึกษาในอนาคต ขณะที่ร้อยละ 49.42 แสดงความต้องการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะอาชีพ มากกว่าการเรียนแบบวิชาการในระบบเดิม

แคมเปญ “เพราะทุกที่คือโรงเรียน” เป็นวิสัยทัศน์ร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ เพื่อแก้ปัญหาเด็กและเยาวชนหลุดจากระบบการศึกษา ด้วยรูปแบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น (Flexible Learning) ที่สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกสถานที่ ทุกเวลา โดยเน้นการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ร่วมจัดการเรียนรู้ เด็กไม่จำเป็นต้องเรียนเฉพาะในโรงเรียนแบบเดิม แต่สามารถเรียนรู้ผ่านพื้นที่เรียนรู้หลากหลาย การทำมาหาเลี้ยงชีพ  กิจกรรมในชีวิตจริง บริบทของชุมชน หรือแม้แต่ในสถานประกอบการ นอกจากนี้ยังเปิดโอกาสให้ทุกคนสามารถเป็นครูได้

“เราไม่ได้แค่ดึงเด็กกลับเข้าสู่ระบบเดิม แต่เรากำลังร่วมกันสร้างระบบใหม่ที่ยืดหยุ่นตอบโจทย์ชีวิตของเด็กจริง ๆ” ดร.ไกรยส กล่าวถึงเป้าประสงค์ของโครงการพร้อมย้ำว่า เป้าหมายของการศึกษาคือการเปิดโอกาสให้เด็กเป็นเจ้าของการเรียนรู้ของตนเอง ไม่ใช่เพียงผู้รับความรู้แบบเดิม

“การศึกษา หรือการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น จะช่วยเป็นตาข่ายรองรับ ความต้องการที่แตกต่าง หลากหลายให้กับผู้เรียนกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ เช่น เด็กยากจน ด้อยโอกาสที่หลุดจากระบบการศึกษา ทั้งกลุ่มพ่อแม่วัยรุ่น เด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม เด็กกำพร้า เด็กในพื้นที่ห่างไกล เด็กที่เผชิญกับความเจ็บป่วยและปัญหาสุขภาพ เป็นต้น” 

ภายในงาน ผู้ร่วมกิจกรรมยังได้สัมผัสกับห้องเรียนหลากหลายรูปแบบที่เกิดจากการร่วมมือกันระหว่าง กสศ. และภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐ เอกชน และชุมชน ภายใต้แนวคิด ทุกคนสามารถเป็นครูได้ และทุกที่คือโรงเรียน  เช่น 

• หมอลำศึกษา นิวเจน  หลักสูตรสร้างโอกาส ต่อยอดความฝัน ให้เยาวชนวงหมอลำ
• โรงเรียนนักขายออนไลน์ Shopee  ของ Sea Thailand  
• โรงเรียนผู้ประกอบการ ของ CJ MORE  
• โรงเรียนสร้างนักข่าวของ The Reporters
• Learn to Earn : Earn to Learn   การศึกษา = ปากท้อง   ของโรงเรียน 3 รูปแบบ จ.ราชบุรี 
• ChickLab ห้องเรียนฟาร์มไก่ เลี้ยงก็ได้ ขายก็เก่ง  ของพลูโตฟาร์ม จ.สุรินทร์
• หนองสนิท BARBER  ห้องเรียน ปั้นช่างตัดผม ขวัญใจคนทั้งหมู่บ้าน
• โรงเรียนนอกกรอบ KFC   สร้างโอกาสใหม่เพื่อเด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม
• เจริญกาแฟและเบเกอรี่  ความรู้กินได้ ของลูกหลานแรงงานไร่ส้ม
• Mobile Media Lab ห้องเรียนสื่อชายแดน หมู่บ้านกองผักปิ้ง  พื้นที่ปลอดภัยในการเรียนรู้ ของเด็ก ๆ ในพื้นที่สีแดง
• ห้องเรียนทุ่งใหญ่ 1.3 ล้านไร่  อิสรภาพในการเรียนรู้ของเด็ก ๆ พื้นที่ห่างไกล

ผู้จัดการ กสศ. เสริมว่า  มาตรการนี้ถูกออกแบบขึ้นมา จากการทำความเข้าใจปัญหาเชิงลึกและมองเห็นคุณค่าของเด็กและเยาวชนจำนวนมากที่ออกจากระบบการศึกษา เพื่อทำงานหารายได้ เพราะตอบโจทย์ความต้องการเร่งด่วนของครอบครัวและตัวเองมากกว่า  บางส่วนจำเป็นต้องออกจากการศึกษาเพื่อดูแลผู้ป่วยในครอบครัว ขณะที่อีกจำนวนไม่น้อย ตั้งข้อสงสัยถึงเป้าหมายของการเรียน  เรียนแล้วได้อะไร หรือแม้แต่การเรียนที่ตอบสนองต่อสิ่งที่ใฝ่ฝัน อยากเป็น อยากทำ ไม่ได้มีอยู่ในระบบการศึกษา

ความร่วมมือของ “หุ้นส่วนการศึกษา” จากทุกภาคส่วน คือหัวใจสำคัญที่จะขยายพื้นที่การเรียนรู้ให้ครอบคลุมเด็กทุกกลุ่ม โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง เช่น เด็กพิการ พ่อแม่วัยรุ่น เด็กในกระบวนการยุติธรรม เด็กในพื้นที่ห่างไกล หรือเด็กที่มีปัญหาสุขภาพ

“เด็กไม่ใช่ปัญหา เด็กคือศักยภาพของประเทศ ถ้าเรายุติปัญหาเด็กหลุดจากระบบการศึกษาได้ เศรษฐกิจไทยจะโตเพิ่มขึ้นอีก 1.7% ของ GDP จากรายได้ตลอดชีวิตที่สูงขึ้นของเด็กเหล่านี้” ดร.ไกรยส ย้ำด้วยความมั่นใจ

ในโอกาสนี้ กสศ. ได้นำเสนอ 3 ตาข่ายการเรียนรู้หลักเพื่อรองรับเด็กหลุดจากระบบที่ได้รับการสนับสนุนจาก กระทรวงศึกษาธิการ  ได้แก่

• โรงเรียนที่มีการปรับให้ยืดหยุ่น เช่น 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ
• การศึกษานอกระบบและตามอัธยาศัยผ่านกรมส่งเสริมการเรียนรู้
• ศูนย์การเรียนโดยสถาบันทางสังคม เช่น มูลนิธิ สมาคม หรือกลุ่มอาชีพ ซึ่งเปิดโอกาสให้ทุกคนเป็นครู เป็นผู้จัดการศึกษาได้

นอกจากนี้ ยังมีเครื่องมือสำคัญอีกหลายอย่างที่ทำงานเชิงรุก ติดตามค้นหา เพื่อนำการศึกษา การเรียนรู้ไปให้เด็กเยาวชน  เช่น กลไกตำบล,โรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile School, ธนาคารหน่วยกิต Credit Bank ที่ช่วยให้การเรียนรู้ทุกรูปแบบ การประกอบอาชีพสามารถเทียบโอนหน่วยกิต เชื่อมต่อกันได้ทั้งหมด

ผู้จัดการ กสศ. ระบุว่า ปัจจุบัน นโยบายเรียนฟรี 15 ปี ยังไม่ครอบคลุมศูนย์การเรียนโดยสถาบันทางสังคม ยังไม่ได้รับงบประมาณอุดหนุนรายหัว หรือสิทธิประโยชน์พื้นฐาน เช่น อาหารกลางวัน นม วัคซีน หรือการตรวจสุขภาพ กสศ. จึงเสนอให้มีการสนับสนุนอย่างเท่าเทียมกับโรงเรียนในระบบ รวมถึงเปิดโอกาสให้ภาคเอกชนเข้าร่วมสนับสนุนด้วยสิทธิประโยชน์ทางภาษีเหมือนโรงเรียนอื่น ๆ ปกติ

“โรงเรียนของเด็กบางคนอาจไม่มีอาคาร แต่ต้องมีคุณภาพ และต้องได้รับการสนับสนุนอย่างเท่าเทียม” ดร.ไกรยส ย้ำ

ผู้จัดการ กสศ. ยังแสดงความหวังถึงตัวอย่างความสำเร็จที่เกิดขึ้นแล้วในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ  จะเป็นแรงบันดาลใจ ให้เกิดเครือข่ายหุ้นส่วนการศึกษาเพิ่มขึ้นเท่าทวีคูณทั่วประเทศ เพื่อสามารถรองรับความต้องการที่หลากหลายของเด็กและเยาวชนที่ยังคงหลุดจากระบบการศึกษาเกือบล้านคนได้  เพราะนี่คือเรื่องฉุกเฉินเร่งด่วน สำหรับอนาคตของประเทศที่หายไป

ภาคเอกชน ท้องถิ่น หรือประชาชนทั่วไป สนใจร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนารูปแบบการศึกษา การเรียนรู้ยืดหยุ่น หรือเป็นอาสาสมัครในโครงการ “โรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile School”  หรือสามารถร่วมบริจาคเพื่อสนับสนุน กสศ. โดยได้รับสิทธิลดหย่อนภาษี 2 เท่า สามารถติดต่อได้ที่

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
โทร. 02-079-5475 (ไม่เว้นวันหยุดราชการ)
เว็บไซต์ www.eef.or.th
อีเมล: flexiblelearning@eef.or.th
LINE กสศ.การศึกษายืดหยุ่น
Facebook: กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (EEF Thailand)

The post กสศ. เปิดแคมเปญ “เพราะทุกที่คือโรงเรียน” เปิดรับความร่วมมือ “หุ้นส่วนการศึกษา” first appeared on กสศ..

ตั้งแต่ก่อนจบชั้น ป.6 ‘พีม’ ธราธิป สีสมุทร พบว่าแปลงผักเล็ก ๆ หน้าบ้าน คือที่ที่ง่วนอยู่ได้ทั้งวัน และทำให้เขาตัดสินใจไม่ไปโรงเรียนอีกหลังเรียน ม.1 ได้เทอมเดียว  

‘แม่นก’ คุณแม่ของพีมเล่าว่า เขาทำกิจกรรมซ้ำเดิมทุกวันตั้งแต่ยังเล็ก คือตื่นแต่เช้า ออกไปที่แปลงผัก อยู่ตรงนั้นจนเย็น และเข้านอนแต่หัวค่ำ เพื่อลุกขึ้นมาทำเหมือนเมื่อวาน จนวันนี้พีมเติบโต อายุเต็ม 18 ปี แต่ละวันของเขาก็ยังคงอยู่ที่แปลงผัก หากจะมีอะไรเพิ่มเติมขึ้นมา คงเป็นพื้นที่ทำงานที่ขยายกว้างขึ้น และงานที่งอกเงยจากปลูกพืชผักผลไม้ เป็นฟาร์มสัตว์เล็ก ๆ ซึ่งทำรายได้ประจำเดือนละไม่น้อย

กับอีกกิจวัตรที่เพิ่งเป็นภารกิจประจำในช่วงสองปีหลัง คือพีมต้องเรียบเรียงทุกสิ่งที่ทำ เพื่อสร้างโจทย์คำถามและหาคำตอบของสิ่งที่ได้เรียนรู้ในทุก ๆ วัน ผ่านการทำบันทึก รายงาน หรือชิ้นงานส่งครู อันเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาที่มีเป้าหมายเพื่อวุฒิ ม.3

นี่คือเรื่องราวโดยสังเขปของพีม ก่อนถึงวันที่จบการศึกษาและรับวุฒิบัตรพร้อมกับเพื่อน ๆ อีก 6 คน จาก ‘ศูนย์การเรียนสร้างสรรค์การเรียนรู้’ จังหวัดราชบุรี ที่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 1 เมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา

…ย้อนไปช่วงตัดสินใจออกจากโรงเรียน พีมให้เหตุผลกับแม่ว่า “อยากทำงาน อยากช่วยแม่หาเงิน” ซึ่งแม่ไม่ได้เห็นด้วย แต่ “เข้าใจดี” ว่าลึกกว่าเหตุผลที่ลูกเล่า คือพีมเห็นทางเดินของตัวเองแล้ว ว่าเขาหลงใหลในงานด้านเกษตร ชอบทำไร่ทำสวน ชอบขลุกอยู่บนพื้นดินผืนหญ้า อยากเรียนรู้เรื่องการปลูกผักผลไม้ และอยากเดินหน้าในทางที่เลือกอย่างเต็มตัว แม่จึงตัดสินว่าอยากให้ลูกได้ทำสิ่งที่รัก เพราะรู้ว่า “ถึงบังคับ แต่เมื่อใจลูกไม่ได้อยู่ที่โรงเรียน สุดท้ายวันใดวันหนึ่งก็จะหลุดออกมาอยู่ดี”   

อย่างไรก็ตาม คุณแม่บอกว่าการ ‘ยอมรับ’ คือเรื่องหนึ่ง แต่ความ ‘เป็นห่วง’ ก็อีกเรื่องหนึ่ง เพราะจากวันที่พีมเลิกเรียน แม้จะแสดงให้เห็นถึงความตั้งใจในสิ่งที่ทำ ด้วยแปลงผักหน้าบ้านค่อย ๆ ขยายพื้นที่ และมีผลผลิตซึ่งเปลี่ยนเป็นรายได้ตามมา แต่ 4-5 ปีที่ผ่านไป แม่นกยังกังวลว่านอกจากปฏิสัมพันธ์ที่เกี่ยวกับงานแล้ว พีมไม่ได้เจอสังคมในแง่มุมอื่น ๆ เลย ทั้งวุฒิแค่ชั้น ป.6 ก็อาจ ‘น้อยไป’ เมื่อคิดว่าพีมต้องรับมือกับงานและขั้นตอนชีวิตที่จะซับซ้อนขึ้น 

“พีมทำให้เห็นว่าเขาทำสิ่งที่สนใจจนเป็นอาชีพได้จริง เพราะเขาตั้งใจ แล้วมีความเป็นผู้ใหญ่เกินตัว มีวินัยจัดการตัวเองได้ ไม่ต้องพึ่งพาแม่เลย คือไม่กี่ปีที่ทำมาจากแปลงผักเล็ก ๆ มันก็มีอะไรเพิ่มขึ้นมา มีเลี้ยงหมูเลี้ยงวัว ขยายผลออกมาเรื่อย ๆ ตรงนี้เราเชื่อว่าเขาไปได้อยู่แล้ว แต่ที่เราห่วงคืออยากให้เขาได้ไปเจอคน ไปเจอสังคมอื่น ๆ นอกจากงานบ้าง เพื่อเปิดมุมมองให้กว้าง 

“อีกอย่างคือถ้าทำสวนทำไร่อย่างเดียวแล้วไม่มีวุฒิติดตัวเลย กลัวว่าวันข้างหน้าจะลำบาก  เพราะการเรียนรู้มันควรมีทั้งสองอย่าง ทั้งจากงานที่ทำ และจากประสบการณ์ชีวิต ที่สำคัญคือถ้ามีวุฒิการศึกษามาประกอบด้วย ชีวิตก็น่าจะมั่นคงขึ้นอีก” แม่เล่า

จนช่วงปี 2566 ข้อมูลเรื่องการทำงาน Thailand Zero Dropout จังหวัดราชบุรี ก็แว่วมาเข้าหูพีมกับแม่ ไม่นานจากนั้นก็มีครูจากศูนย์การเรียนสร้างสรรค์การเรียนรู้มาหาที่บ้าน เพื่อชวนพีมกลับไปเรียน

พีมบอกว่าเขากับแม่ปรึกษากันอยู่นาน ส่วนหนึ่งเพราะหลังเรียนรู้ด้วยตัวเองคนเดียวมาตลอด พีมเองเริ่มเข้าใจถึงสิ่งที่แม่บอกว่าถ้ามีวุฒิการศึกษาที่สูงกว่าชั้น ป.6 ติดตัวไว้ ยังไงเสียคงดีกว่า     

“ช่วงคิดถึงการเรียนมาก ๆ มันวนไปมาหลายเรื่องครับ อย่างแรกผมไม่ได้เรียนมาหลายปี งานที่ทำตอนนี้ก็กินเวลาทั้งวัน จะกลับไปเรียนในโรงเรียนคือไม่มีทาง หรือจะเรียน กศน. ก็คิดว่าตัวเองไม่เหลือพื้นฐานความรู้ที่ต่อติดกับวิชาเรียนในหลักสูตรแล้ว”   

พีมเว้นช่วงเพื่อเรียบเรียงคำพูดในหัว ก่อนพูดต่อว่า  “…แต่ข้อมูลที่ครูศูนย์การเรียนเอามาบอก คือการกลับไปเรียนครั้งนี้ เราจะลองไปกันในเส้นทางเรียนรู้อีกแบบ ที่เขาจะพยายามเอาประสบการณ์ทำงานของผมมาใช้ออกแบบบทเรียน หาวิธีเรียนและการวัดผล โดยจะยึดโยงจากสิ่งที่ผมทำแต่ละวัน ก็ตัดสินใจกันกับแม่ว่าอยากลองดู”

จนบทเรียนเริ่มต้น พีมจึงค่อย ๆ เข้าใจ ว่าสิ่งที่ครูบอกว่าเป็น ‘การเรียนรู้ที่ออกแบบจากประสบการณ์ทำงาน’ คือการที่ครูจะนำชีวิตประจำวันของเขา มาคลี่ออกเป็นเนื้อหาวิชา แล้วจะเอาแต่ละสิ่งที่ทำไปเทียบเคียงกับสาระวิชาต่าง ๆ เช่นเรื่องการคำนวณขนาดหรือพื้นที่ทำงานซึ่งเชื่อมโยงกับวิชาคณิตศาสตร์ การผสมปุ๋ยกำจัดวัชพืชหรือในบางขั้นตอนดูแลสัตว์ ก็เชื่อมโยงกับวิชาวิทยาศาสตร์ แล้วยังมีเรื่องของการเอาสิ่งที่ทำอยู่แล้วมาถอดเป็นคำศัพท์ หรือลองเรียบเรียงเป็นเรื่องเล่าประจำวันด้วยภาษาอังกฤษ ทั้งหมดนั่นทำให้เขาเห็นภาพว่า ‘ชีวิตประจำวันกลายเป็นการเรียนรู้ได้อย่างไร’ และแม้รูปแบบการเรียนจะใช้วิธีรับโจทย์และส่งชิ้นงานผ่านโทรศัพท์เป็นหลัก แต่ในทุกสัปดาห์จะมีอย่างน้อยหนึ่งวันที่กำหนดเป็น ‘ชั่วโมงเรียนรู้กับกลุ่ม’ พีมจึงมีกลุ่มเพื่อนใหม่ ๆ เพิ่มขึ้น 

“ผมเลือกหัวข้อหลักที่ใช้เรียนเป็นเรื่องการทำเกษตร เพราะทำอยู่ทุกวันจนคิดว่าเรารู้จริง ทำให้ในแต่ละกระบวนการเรียนรู้จึงรู้สึกว่าไม่ยาก ไม่ต้องปรับตัวมาก แล้วงานที่ส่งไปส่วนใหญ่พอครูให้คำแนะนำกลับมา ผลลัพธ์ที่ได้เราสามารถกลั่นกรองได้ทันทีเลยว่าอะไรคือประโยชน์ที่เราจะดึงเอามาใช้ในด้านอื่น ๆ ของชีวิตได้”

พีมบอกว่า “เรียนอย่างนี้มีความสุขครับ เพราะไม่ต้องบังคับตัวเอง เหมือนเราอยู่กับสวนกับไร่ทุกวันอยู่แล้ว ที่ต้องทำเพิ่มก็แค่ต้องคิดและเปิดมุมมองมากขึ้น ว่าจะเอาประสบการณ์ของเรามาถอดเป็นเนื้อหารายงานส่งครูยังไง”  

และด้วยวาระของการพบกันครั้งนี้คือพิธีรับวุฒิการศึกษาชั้น ม.3 เราจึงอดถามไม่ได้ถึงแผนการต่อจากนี้ ซึ่งพีมบอกว่าเป้าหมายต่อไปคือจะเรียนให้ได้วุฒิการศึกษาชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย โดยจะสมัครเรียนกับศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ เพื่อเรียนรู้ตามวิธีการเดิม ด้วยค้นพบแล้วว่าห้องเรียนกว้างใหญ่ไร้รั้วรอบขอบชิด ที่รู้สึกถึงไออุ่นของแดดอาบผิว และเท้าเปลือยเปล่าได้สัมผัสความชื้นของผิวดินชุ่มน้ำ กับสรรพเสียงระงมของสัตว์ในความดูแล คือ “พื้นที่เรียนรู้” ของเขา     

“จะเรียนต่อกับศูนย์การเรียนครับ อยากได้วุฒิ ม.ปลาย และคิดถึงการเรียนด้านการเกษตรขั้นสูงในมหาวิทยาลัย หรือพวกหลักสูตรระยะสั้นก็ได้ครับ   

“ผมว่าการเรียนแบบนี้เหมาะกับผม หรือใครก็ตามที่มีภาระต้องทำไปด้วย ก็อยากให้เพื่อน ๆ ที่เคยอยู่ในสถานการณ์เดียวกันได้กลับมาเรียนกันเยอะ ๆ ตอนนี้ผมรู้แล้วว่าวุฒิการศึกษายังไงก็สำคัญ เพราะอย่างน้อยถ้าเรามีความรู้ มีวุฒิ มันจะเป็นต้นทุนให้เรามีทางต่อยอดงานที่ทำอยู่ไปได้อีกไกลครับ”    

กสศ. ขอแสดงความยินดีกับน้อง ๆ จากศูนย์การเรียนสร้างสรรค์การเรียนรู้ จังหวัดราชบุรี ที่จบการศึกษาและรับวุฒิบัตรพร้อมกันทั้งหมด 7 คน เมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2568 ที่ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 1

ขอขอบคุณน้องพีม ธราธิป สีสมุทร
ขอบคุณศูนย์การเรียนสร้างสรรค์การเรียนรู้ จังหวัดราชบุรี
ขอบคุณสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 1
และขอบคุณเด็กเยาวชนทุกคนที่พร้อมแบ่งปันเรื่องราวชีวิต เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการค้นหาแนวทางจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น บนพื้นฐานของความแตกต่างหลากหลาย และเพื่อยืนยันว่า เส้นทางการเรียนรู้ของเด็กเยาวชนทุกคนไม่อาจมีเพียงรูปแบบเดียว หรือมีปลายทางเพียงหนึ่งเดียวสำหรับการประสบความสำเร็จ

The post ลองอีกครั้งบนเส้นทางเรียนรู้อีกรูปแบบ : ‘ธราธิป สีสมุทร’ นักเรียนในโครงการ Thailand Zero Dropout first appeared on กสศ..

นายพัฒนะพงษ์ กล่าวว่า ปัจจุบันประเทศไทยยังมีเด็กเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษา กว่า 8.8 แสนคน เป็นตัวเลขที่ลดจากปีการศึกษา 2567 ที่มีอยู่ราว 1.02 ล้านคน ข้อค้นพบจากการทำงานช่วยเหลือน้อง ๆ คือ ระบบการศึกษาและการเรียนรู้ต้องปรับให้ยืดหยุ่น ตอบโจทย์ชีวิต และปากท้อง ปัจจุบันเรามีตาข่ายการศึกษาที่ช่วยโอบอุ้มรับเด็ก ๆ ในทุกข้อจำกัดไว้ ตั้งแต่โรงเรียน ที่ปัจจุบันมีนวัตกรรม 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ สกร. (กรมส่งเสริมการเรียนรู้) และศูนย์การเรียนโดยสถาบันทางสังคม ที่จัดการศึกษาเหมือนกับ สกร. แต่ต่างกันที่ผู้จัดการศึกษาไม่ใช่รัฐแต่เป็นสถาบันทางสังคมที่ไม่แสวงหาผลกำไร อยู่ภายใต้สังกัด สพฐ. เป็นการจัดการศึกษาสำหรับผู้เรียนกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ และพัฒนาหลักสูตรที่สอดคล้องกับผู้เรียนรายบุคคล และบริบทชุมชน มีความยืดหยุ่นเรื่องเวลาและสถานที่ ที่สำคัญคือทุกคนเป็นครูของผู้เรียนได้ (มาตรา 53 พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542)

ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า เปิดเทอมใหม่ เรียนได้ทุกที่ มีรายได้ มีวุฒิการศึกษา คือ ผู้เรียนไม่ได้เรียนที่โรงเรียน แต่เรียนรู้ทักษะอาชีพ ทักษะชีวิต ทักษะวิชาการและประสบการณ์ต่าง ๆ จากแหล่งเรียนรู้อื่นตามความถนัด ความสนใจของแต่ละคน และสอดคล้องกับบริบทพื้นที่ที่น้อง ๆ อาศัยอยู่  เช่น ฟาร์มเกษตร  นาข้าว ผืนป่า สวนผัก สวนผลไม้  ตลาด ร้านค้า ร้านอาหาร ร้านตัดผม วงดนตรีหมอลำ หรือแม้แต่ผู้เรียนที่มีข้อจำกัดเรื่องสุขภาพ ก็สามารถออกแบบวิธีการเรียนให้น้อง ๆ สามารถบรรลุศักยภาพสูงสุดของตัวเองได้ โดยคุณครูจากศูนย์การเรียนฯ จะวางแผนการจัดการเรียนการสอน ร่วมกับนักวิชาชีพต่าง ๆ ที่เป็นเจ้าของความรู้ในอาชีพนั้น ๆ ไม่ว่าจะพ่อแม่ ปราชญ์ชุมชน กลุ่มแม่บ้าน ผู้นำชุมชน อบต. ท้องถิ่น นักวิชาชีพ ผู้ประกอบการ ภาคธุรกิจเอกชน ฯลฯ มีการวัดและประเมินผลตามสภาพจริงของผู้เรียนเป็นรายบุคคล ร่วมกับหน่วยงาน องค์กร นักวิชาชีพต่าง ๆ ที่ร่วมจัดการศึกษา ที่สำคัญน้อง ๆ จะมีรายได้จากการได้ลงมือทำงานจริงในเส้นทางเรียนรู้รูปแบบนี้ด้วย   

“ในปีการศึกษา 2568 กสศ. ได้รับความร่วมมือจากหุ้นส่วนการศึกษาทั้ง ชุมชนท้องถิ่น ภาคประชาสังคม ภาคเอกชน ร่วมจัดการศึกษาและการเรียนรู้ ให้แก่น้อง ๆ ที่หลุดจากระบบการศึกษา ไม่ว่าจะเป็นร้านไก่ทอด KFC  สำนักข่าวออนไลน์ The Reporters  New Gen Entertainment หมอลำไอดอล แพลตฟอร์ม Shopee ซึ่งเป็นกลุ่มบริษัทในเครือ Sea Thailand  ฟาร์มไก่โคราช พลูโตฟาร์ม สหกรณ์การเกษตรพืชผักอินทรีย์หนองสนิทจำกัด สวนทุเรียนแปลงใหญ่ อ.คีรีรัฐนิคม จ.สุราษฎร์ธานี ฯลฯ” 

นางสาววรัญญาภรณ์ วันทา หรือ “น้องฮักแพง” อายุ 18 ปี กำลังเรียนชั้น ม.ปลาย หลักสูตรหมอลำศึกษา ศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ เครือข่ายการศึกษายืดหยุ่น กสศ. เล่าว่า ปัจจุบันตนทำงานในตำแหน่งศิลปินผู้แสดง โจทย์เรียนรู้ที่ได้รับจึงปรับจาก ‘หน้าที่’ หรือ ‘มุมมองเฉพาะ’ ตามบทบาท สู่การคิดที่เชื่อมโยงมากขึ้น เช่น เรียนวิชาคณิตศาสตร์จากการหาพื้นที่ หรือสัดส่วนความกว้างยาวของเวที หรือเรื่องการแสดงก็จะโยงกับวิชาสังคมศึกษา วัฒนธรรมท้องถิ่น ซึ่งสืบค้นไปได้ถึงรากวิถีชีวิตของคนในแถบภาคอีสาน การเรียนรู้ที่ผสมผสานมาจากงานที่ทำ สามารถดัดแปลงใช้ได้กับทุกอาชีพ และน่าจะช่วยได้มากสำหรับคนที่หลุดจากระบบการศึกษาไปแล้ว ให้มีช่องทางกลับมาเรียนอีกครั้ง เพื่อมีความหวังที่จะนำวุฒิไปเรียนต่อ มีโอกาสก้าวหน้าในอาชีพ และดูแลตัวเองได้ดียิ่งขึ้น   

“การติดตามบทเรียนต่าง ๆ แทบไม่ต่างจากการเรียนในห้องเลยค่ะ แค่วิธีนี้เราใช้ออนไลน์เป็นหลักและมีเวลาเรียนที่ไม่ตายตัวเท่านั้น ข้อดีของวิธีการนี้คือเราได้รับคำแนะนำจากครูได้ทันที และเป็นคำแนะนำรายคนที่ทำให้เห็นความก้าวหน้าหรือจุดบกพร่องของตัวเองทุกสัปดาห์ ไม่ต้องรอให้ถึงช่วงสอบและวัดผลทีเดียวนอกเหนือจากบทเรียน การที่ครูจัดกิจกรรมกลุ่มเป็นบางช่วง ยัง ‘ช่วยเรื่องความรู้สึก’ ว่าตนได้กลับสู่ safe zone ของ ‘ระบบการศึกษา’ อีกครั้ง เนื่องจากชีวิตที่เข้าสู่การทำงานแล้ว จะมีโอกาสน้อยมากสำหรับการพบเพื่อนใหม่ มีสังคมใหม่ ขณะที่การได้เข้ากลุ่ม ได้ทำกิจกรรมร่วมกันกับเพื่อน ๆ ที่ตั้งใจกลับมาเรียนเหมือนกัน สามารถนำพาประสบการณ์ทางสังคมที่เคยได้รับในโรงเรียนกลับมา”

นายคติกร ทองนรินทร์ หรือ “เนส” นักเรียนโรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile school ศูนย์การเรียนซีวายเอฟ อบต.หนองสนิท จ.สุรินทร์  เครือข่ายการศึกษายืดหยุ่น กสศ. เล่าว่าการเรียนในรูปแบบโรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile school เป็นการเรียนรู้จากสิ่งรอบตัว เรียนรู้จากสิ่งที่มีอยู่ในชุมชน และสิ่งที่สนใจ ผ่านโครงงานหรือกิจวัตรประจำวันในชีวิต ทั้งในส่วนของงานบ้านและการประกอบอาชีพ

งานหลักของผมคือ เป็นช่างตัดผม การเรียนแต่ละครั้ง จะมีการตั้งหัวข้อ ตั้งโจทย์การเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับ 8 กลุ่มสาระวิชาหลักของ สพฐ. เพื่อให้สามารถนำไปวัดประเมินผลลัพธ์ เช่น วิชาคณิตศาสตร์ ก็จะมีการตั้งโจทย์ ให้ผมลองทำบัญชี รายรับรายจ่ายของร้านตัดผม คำนวณต้นทุน ที่เกิดขึ้นในระหว่างการเปิดร้าน วิชาศิลปะ ก็จะให้โจทย์เรื่องการออกแบบทรงผม ตามความต้องการของลูกค้า  

“Mobile school ช่วยให้ผมมีเป้าหมายในชีวิตที่ชัดขึ้น ช่วยสานฝันในการเป็นช่างตัดผมประจำหมู่บ้านให้เป็นจริง เปลี่ยนชีวิตผมจากเด็กเกเรที่ไม่มีความรับผิดชอบ ทำให้เรามีความรับผิดชอบขึ้นในหน้าที่การเรียนและการทำงาน ทุกวันนี้ผมตัดผมได้วันละ 4-5 คน ผู้ใหญ่ผมตัดหัวละ 40 บาท ถ้าเด็ก ๆ เป็นทรงนักเรียนอยู่ที่หัวละ 20 บาท ก็อยู่ได้ครับ บางวันผมออกไปตัดผมให้คนเฒ่าคนแก่ในชุมชนถึงที่บ้าน เพราะหลายท่านเดินทางมาที่ร้านไม่ได้ ผมดีใจที่งานที่ผมชอบทำให้ทุกคนรักผม และเรื่องนี้สำคัญมาก มันเปลี่ยนโลกทั้งหมดของผมไปเลยครับ”

เพราะการเรียนรู้ไม่ควรถูกตีกรอบไว้แค่ในห้องเรียน

ทั้งนี้ กสศ. ได้จัดทำภาพยนตร์โฆษณารณรงค์สร้างความรู้ความเข้าใจแนวคิดการศึกษายืดหยุ่น ตอบโจทย์ชีวิตอีกด้วย สำหรับท้องถิ่น ชุมชน หรือ ภาคเอกชนสนใจร่วมเป็นเครือข่ายการศึกษายืดหยุ่น เพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ให้แก่เด็กเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษา สามารถติดต่อ กสศ. ได้ที่ โทร. 02-079 5475 ต่อ 0

สำหรับโรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile School กสศ. และศูนย์การเรียนโดยสถาบันทางสังคม ยังเปิดรับสมัครเด็กและเยาวชนอายุระหว่าง 7-24 ปี จากทั่วประเทศ ที่หลุดจากระบบการศึกษา และไม่สามารถเรียนในโรงเรียนหรือสถานศึกษารูปแบบอื่นได้ เรียนต่อตั้งแต่ช่วงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 มัธยมศึกษาปีที่ 3 และมัธยมศึกษาปีที่ 6 สามารถติดต่อทุกวัน ไม่มีวันหยุด สอบถามได้ที่  โทร. 02 -079 5475 ต่อ 0 หรือ www.eef.or.th และ เพจเฟซบุ๊ก กสศ.กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา

The post กสศ. ชู เปิดเทอมใหม่ เรียนได้ทุกที่ มีรายได้ มีวุฒิการศึกษา แก้ปัญหาเด็กหลุดจากระบบการศึกษา first appeared on กสศ..