“งานของ กสศ.คือการแสวงหาความร่วมมือเพื่อช่วยให้เด็กๆ ไม่หลุดจากระบบการศึกษา เป็นความพยายามที่อยากให้คนไทยทุกภาคส่วนเข้าไปสนับสนุนในส่วนใดก็ได้ เพราะเป็นก้าวสำคัญที่จะทำให้เกิดความร่วมมือ ซึ่งทั้งภาคธุรกิจ ภาครัฐ ประชาชน ผู้นำทางความคิด จะมาร่วมเป็นเครือข่ายทางสังคมที่แน่นแฟ้น เอาชนะอุปสรรคไปด้วยกัน โดยทาง กสศ.จะพยายามทำทุกทางเพื่อนำข้อมูลที่มีมาใช้ประสานให้เกิดเป็นเครือข่าย สร้างความเสมอภาคให้เกิดขึ้นในการทำงานทุกระดับ” – ดร.ไกรยส ภัทราวาท รองผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา

4.3 หมื่นคน คือตัวเลขที่ กสศ.และ สพฐ.สำรวจพบเด็กเยาวชนหลุดจากระบบการศึกษาในช่วงเทอม 1 ปีการศึกษา 2564 ตามแนวทางการสร้าง ‘ระบบป้องกันและช่วยเหลือเด็กหลุดออกนอกระบบ’ โดยส่วนใหญ่เป็นเด็กเยาวชนที่หายไปจากระบบในช่วงรอยต่อช่วงชั้น

ขณะที่สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ยังคงเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลกระทบให้จำนวนเด็กเยาวชนกลุ่มนี้มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น กสศ.ได้ร่วมกับเครือข่ายคณะทำงานทุกระดับ มุ่งค้นหาและวางแนวทางช่วยเหลือผลักดันให้น้องๆ กลุ่มนี้ได้กลับเข้าสู่ระบบการศึกษา หรือได้รับการพัฒนาทักษะอาชีพที่เหมาะสมกับสภาพปัญหาของแต่ละคน

อย่างไรก็ตาม การค้นพบและนำพาเด็กเยาวชนคนหนึ่งที่หลุดไปจากระบบการศึกษากลับเข้าสู่รั้วโรงเรียน หรือกระบวนการพัฒนาทักษะ ยังไม่ใช่ปลายทางสุดท้ายของการทำงานที่แท้จริง

ชวนฟังนานาทรรศนะจากคนทำงานด่านหน้า มาร่วมแง้ม ‘อุปสรรค-ปัจจัย’ ต่างๆ ที่เป็นสาเหตุให้น้องๆ ประคองตัวอยู่ในระบบการศึกษาได้ไม่สุดทาง  

กำแพงกฎระเบียบ/หลักสูตรไม่ตอบโจทย์

“ประการแรกสุด ทุกฝ่ายต้องมีเป้าหมายร่วมกันก่อนว่า ถ้าเจอตัวเด็กแล้วเขามีความพร้อม เราต้องช่วยพากลับโรงเรียนได้ทันที ดังนั้นทุกโรงเรียนต้องรับรู้ร่วมกันว่า ปราการที่แข็งแรงของกฎระเบียบ เช่น การไม่สามารถรับเด็กเข้ากลางเทอมได้ คืออุปสรรคสำคัญที่ทำให้เด็กหลุดมือเราไป เพราะแม้จะเป็นเวลาสั้นๆ เพียงไม่กี่สัปดาห์หรือไม่กี่เดือนของการรอรอบปฏิทินการศึกษา แต่สำหรับน้องๆ ที่พ้นจากรั้วโรงเรียนไปแล้ว วิถีชีวิตทุกวันที่ผ่านไปของเขาจะยิ่งเบนออกไปจากการศึกษา ทำให้รู้สึกหมดไฟกับการเรียนลงทุกที

“นอกจากนี้ การพาเด็กกลับสู่ระบบการศึกษาต้องมีมาตรการรองรับในทุกด้าน ไม่ใช่แค่เรานำเด็กมาเชื่อมเข้ากับโรงเรียนแล้วถือเป็นอันสิ้นสุด แต่สิ่งที่จะช่วยให้เขารักษาเป้าหมายและคงความพยายามไว้ได้ต่อไป คือระบบรองรับที่ช่วยดูแลรอบด้าน ทั้งการเรียน สังคม อารมณ์ จิตใจ สำคัญคือต้องมีหลักสูตรการเรียนที่ตอบโจทย์กับความสนใจและความจำเป็นในชีวิตของเขา เพราะท้ายสุดถ้าการศึกษาไม่ช่วยให้เขาพัฒนาชีวิตได้จริงๆ วันหนึ่งเขาจะหมดความสนใจแล้วหลุดออกไปอีก”

ขาดโรงเรียนที่พอเพียง/คุณภาพครูที่เพียงพอ

“ในพื้นที่ทุรกันดารห่างไกล ปัญหาการคมนาคมคืออุปสรรคที่ไม่ได้เพียงลดทอนกำลังใจของเด็กเท่านั้น แต่ในเชิงรูปธรรมแล้ว มันได้ตัดขาดเด็กๆ ออกจากโรงเรียนในหลายช่วงเวลาของปี เนื่องจากบนดอยสูง ในป่าเขา หรือเกาะห่างไกล พวกเขาต้องเดินเท้าเป็นระยะทางไกล ต่อสู้กับภัยธรรมชาติทั้งน้ำหลาก ดินถล่ม นานามรสุม หรือกระทั่งความเสี่ยงจากสัตว์ร้าย การขาดแคลนโรงเรียนคุณภาพที่กระจายอยู่ไม่พอเพียงในหลายพื้นที่ จึงเป็นปัจจัยต้นๆ ที่ทำให้เด็กหลายคนหลุดออกไป หรือส่วนหนึ่งที่ฝ่าฟันจนจบ ป.6 หรือ ม.3 ได้ ก็หมดหนทางไปต่อในช่วงชั้นที่สูงขึ้น เพราะไม่มีโรงเรียนใกล้บ้านรองรับ

“ว่าด้วยเรื่องความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา นอกจากจะหมายถึงความทั่วถึงของโรงเรียนแล้ว เรื่องของคุณภาพชีวิตบุคลากรทางการศึกษาก็ยังมีช่องว่างขนาดใหญ่อยู่มาก แล้วในอนาคตก็จะยิ่งถ่างกว้างออกไปอีก ด้วยวงรอบของครูคนหนึ่ง ที่เขาบรรจุครั้งแรกในถิ่นทุรกันดาร พอพัฒนาความสามารถถึงระดับหนึ่ง ก็ไม่ลังเลที่จะย้ายเข้าไปอยู่ในเมือง ผลคือ ครูเก่งๆ ก็ไปกระจุกกันไม่กี่ที่ ซึ่งตรงนี้เราต้องไม่ลืมว่านั่นคือสิทธิ์ของเขาที่จะทำได้ ในการพาตัวเองไปหาความก้าวหน้าในชีวิต แต่ผลที่ตามมาคือ โรงเรียนเล็กๆ ต้องเจอกับปัญหาการขาดแคลนครูที่มีคุณภาพ เวียนวนกับการขาดช่วงการทำงาน และที่สำคัญคือ โรงเรียนไม่สามารถสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ปกครองได้ว่า สุดท้ายแล้วเมื่อเขาส่งลูกหลานมาเรียนแล้วจะช่วยพัฒนาความสามารถหรือยกระดับชีวิตได้ เขาก็ดึงเด็กออกจากการศึกษาไปเพราะมองว่าไม่จำเป็น”

ขาดที่ปรึกษาช่วยชี้ทาง/ผลลัพธ์ทางการศึกษาไม่สร้างแรงจูงใจ

“แม้ว่าภูมิหลังของเด็กที่ออกนอกระบบส่วนใหญ่จะมาจากความยากจน แต่หากเราส่องลึกลงไปภายในแก่นแกนของปัญหา จะเห็นว่าความเปราะบางในใจเด็ก ถือว่ามีส่วนอย่างมากที่จะช่วยรั้งเขาไว้ในระบบหรือผลักให้หลุดออกไป การรับเด็กเข้ามาสู่ระบบการศึกษา  ไม่ว่าในหรือนอกโรงเรียน จึงต้องมี Case Manager ที่ดูแลเด็กได้เป็นรายคน และเป็นที่พึ่งให้กับครอบครัวของเขาได้ด้วย การมีที่ปรึกษาใกล้ชิด จะทำให้เด็กอุ่นใจ เชื่อมั่นว่ามีคนที่เข้าใจและให้คำแนะนำได้กับการตัดสินใจในทุกทางแยกสุ่มเสี่ยงของชีวิต โดยการทำงานกับเด็กบางกลุ่ม ที่ปรึกษาจำเป็นต้องมีความสามารถด้านภาษาถิ่น เข้าใจบริบทวัฒนธรรมความเชื่อต่าง ๆ เพื่อการทำงานที่ลงลึกในเชิงคุณภาพ พร้อมเข้าไปประคองเด็กได้ในทุกช่วงเวลาเพื่อไม่ให้เขาหลุดออกไป

“อีกประการหนึ่งคือการสร้างแรงจูงใจในการศึกษา เด็กบางคนแม้โอกาสผ่านมาถึงแต่เขาเลือกปฏิเสธ เพราะมองไม่เห็นว่าการเรียนจะพาเขาไปไหนได้ บ้างมองว่าแม้จบ ป.ตรี ก็มีรายได้ไม่มากไปกว่างานที่มีอยู่รอบตัว มันคือเรื่องของแนวคิดและมุมมองต่อโลกการศึกษาที่เด็กเขายังเห็นไม่กว้าง จึงต้องมีการถ่ายทอดทัศนคติ แรงจูงใจ และผลักดันให้เขาได้ค้นพบ-มีประสบการณ์ในงานที่สนใจหรือถนัด จนเขารู้ว่าปลายทางของการศึกษาพัฒนาตนเองจะช่วยเปิดโอกาสในชีวิตได้มากแค่ไหน แล้วความสำเร็จที่เริ่มจากจุดเล็ก ๆ นั้นเองที่จะปลุกพลังในตัวให้เขามีเป้าหมายที่ใหญ่ขึ้นต่อไป”

‘One Size Fit All’ …เสื้อตัวเดียวไม่ได้ใส่ได้กับทุกคน

“การศึกษาที่จัดการเชิงเดี่ยวแบบครอบทั้งหมดรวมศูนย์ หรือตัดเสื้อตัวเดียวสำหรับสวมใส่ทุกพื้นที่ คือการจัดสรรทรัพยากรอย่างไม่เสมอภาคที่ทำให้เด็กหลุดไปจากระบบ หรือแม้ว่าเรานำเขากลับเข้ามา ก็ไม่แน่ว่าเด็กจะอยู่กับระบบการศึกษาไปได้จนถึงปลายทาง

“ประเทศเรามีความแตกต่างของภูมิภาคทั้งเหนือ กลาง อีสาน ใต้ มีบริบทพื้นที่ชายแดน มีโรงเรียนหลายรูปแบบที่นโยบายเดียวไม่อาจจัดการได้ทั้งหมด ถ้ากล่าวถึงเฉพาะเด็กหลุดจากระบบ เรามีอย่างน้อย 15 ประเด็นปัญหาที่ซับซ้อนและเปราะบาง โดยเฉพาะต้องไม่ลืมว่าเรามีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ มีเด็กพื้นที่ห่างไกลที่ขาดพื้นฐานด้านการใช้ภาษาและวัฒนธรรมจากส่วนกลาง เด็กบางคนอยู่ในสภาพแวดล้อมป่าเขา หรือยังมีเด็กที่ก้าวพลาดต้องเข้าไปอยู่ในสถานพินิจฯ

“จากประเด็นที่แตกต่าง แม้เราจะมีการศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) แต่ก็ต้องยอมรับว่ายังไม่สอดคล้องกับการเรียนรู้และสภาวการณ์ที่เด็กเผชิญจริงๆ เช่น เด็กในกระบวนการยุติธรรม เมื่อเขากลับออกมาก็ไม่มีกระบวนการรองรับทั้งในการเรียนและการพัฒนาทักษะวิชาชีพ หรือในการเรียน กศน. เองก็ยังไม่ได้มีการยอมรับให้เข้าเรียนต่อระดับชั้นสูงขึ้นได้ในทุกโรงเรียน กลายเป็นปัญหาที่ทำให้เด็กหลุดจากระบบตรงช่วงรอยต่อ และท้ายที่สุดเขาก็กลับเข้าไปสู่วงจรเดิมอีกครั้ง”

ตะเข็บรอยต่อโรงเรียนต่างพื้นที่/ขาดความพร้อมในการเรียนช่วงโรงเรียนปิดเพราะสถานการณ์โรคระบาด

“ผลพวงจากสถานการณ์โควิด-19 ทำให้มีครอบครัวที่สูญเสียงาน ต้องอพยพย้ายถิ่นไปทำงานในพื้นที่อื่น หรือตัดสินใจกลับภูมิลำเนา หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงจำเป็นต้องคำนึงถึงโจทย์สำคัญว่า เมื่อเด็กและเยาวชนต้องย้ายถิ่นตามผู้ปกครองไป เด็กจำนวนมากต้องออกจากโรงเรียนกลางคัน เขาจะเข้าศึกษาต่อได้อย่างไร เพราะบางคนอาจต้องย้ายไปช่วงกลางปีการศึกษา หรือจบ ป.6 หรือ ม.3 แล้วขาดความพร้อมในการเรียนต่อ ตรงนี้จำเป็นต้องมีระบบช่วยเหลือและประชาสัมพันธ์ข้อมูลให้ไปถึงผู้ปกครอง เพื่อไม่ให้เด็กต้องหลุดไปเพราะเข้าไม่ถึงความรู้ในขั้นตอนการพาลูกหลานเข้าโรงเรียน หรือโรงเรียนปลายทางไม่มีระบบรองรับนักเรียนกลางเทอม

“อีกปัญหาหนึ่งคือขาดความพร้อมในการเรียนออนไลน์ ไม่มีเครื่องมืออุปกรณ์ พื้นที่ และผู้อำนวยความรู้ที่เหมาะสมกับสถานการณ์ ซึ่งแน่นอนว่าจะส่งผลให้เด็กมีโอกาสหลุดจากการศึกษาเพิ่มขึ้น หรือแม้แต่คนที่ตามกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาได้แล้วก็ยังเสี่ยงที่จะหลุดไปอีก ประเด็นเหล่านี้เราไม่สามารถโยนภาระการดูแลแก้ไขให้หน่วยงานใดหนึ่งได้ แต่ต้องเชื่อมร้อย-ประสานชุมชน ท้องถิ่น ภาครัฐ เอกชน ภาคประชาสังคม เพื่อร่วมกันหาแนวทางแก้ไขที่ชัดเจน เพราะคนที่รู้สถานการณ์หรือตัวเลขต่างๆ คือหน่วยงานที่ทำงานในพื้นที่ ดังนั้นถ้ามีการส่งต่อข้อมูลเพื่อออกแบบการทำงานตามความถนัดของแต่ละหน่วยได้ เราจะสามารถสร้างแพลตฟอร์มที่ส่งต่อถึงกันได้หมด แล้วถ้ามีเด็กออกจากโรงเรียนกลางคันที่ กทม. เมื่อเขาไปอยู่ที่อื่นก็จะยังเข้าเรียนต่อได้โดยไม่ต้องหลุดจากการศึกษาไปเงียบๆ” 

The post นานาทรรศนะจากคนทำงานด่านหน้า ‘อุปสรรค-ปัจจัย’ ต่าง ๆ ที่ทำให้เด็กหลุดจากระบบการศึกษา first appeared on กสศ..

-โรงเรียนในพื้นที่สีแดงที่ได้คะแนนต่ำติดดิน ไม่เคยมีคุณภาพการศึกษาที่ดีขึ้น แต่โรงเรียนพื้นที่สีเขียวซึ่งมีแค่กระจุกหนึ่ง เช่น กระจุกอยู่ในเมือง แต่ถ้าถามถึงเงินรายหัว พื้นที่สีแดงควรได้รับการสนับสนุนที่มากกว่า เพราะจะได้เพิ่มคุณภาพขึ้นมา แต่กลับได้รับทรัพยากรสนับสนุนที่น้อยลงและถูกยุบโรงเรียน ถูกจัดการเชิงเดี่ยวครอบทั้งหมดโดยศูนย์รวม คือตัดเสื้อตัวเดียวสำหรับทุกพื้นที่ เป็นแบบนั้นไม่ได้ เหนือ กลาง อีสาน ใต้ บริบทของพื้นที่ชายแดน กับบริบทของเด็กที่มีคุณภาพนั้นต่างกัน นโยบายเดียวไม่สามารถจัดการได้ นี่เป็นเรื่องจัดสรรทรัพยากรที่ไม่มีความเสมอภาค 

-โรงเรียนที่ได้รับการสนับสนุน มีคุณภาพดี จะเข้าถึงโอกาส นโยบาย งบประมาณการสนับสนุน มีเด็กช้างเผือก งบรายหัวก็เพิ่มขึ้น เพราะฉะนั้นจะทำอย่างไรให้เด็กกลุ่มต่างๆ หรือโรงเรียนห่างไกลเข้าถึงความเสมอภาค เพราะความเสมอภาคนี่ละ เป็นหลักประกันที่ดีสุดสำหรับการศึกษา 

-การมีหลักประกันโอกาสทางการศึกษา จะช่วยทำให้คุณภาพการศึกษาไม่ตกต่ำกว่านี้ โดยเด็กที่มีปัญหาอาจแบ่งเป็นสามกลุ่ม คือ เด็กปัจจุบันที่อยู่ในโรงเรียน เด็กที่ drop out และเด็กที่ไม่สามารถเข้าถึงการศึกษาได้เลย คำถามคือ เราจะทำอย่างไรให้เด็กสามกลุ่มนี้เข้าถึงได้การศึกษาได้

-เด็กแต่ละกลุ่มมีลักษณะที่แตกต่างกันคือ  เด็กปัจจุบันที่อยู่ในโรงเรียน ปัจจุบันดูตามพื้นที่ที่เราทำงาน มีเด็กเสี่ยงหลุดประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ คือ เด็กที่ติด ร ติด 0 ติด มส อยู่จำนวนมาก กับอีกส่วนคือเด็กที่ไม่สามารถมาเรียนตามปกติหรือไม่สามารถเรียนบนฐานออนไลน์ได้ เด็กกลุ่มนี้หลุดแน่นอน ยังมีเด็กแขวนลอยคือเด็กมีชื่อในโรงเรียนแต่ไม่มีตัวตน ไม่รู้ไปอยู่ไหน 

เด็กที่ drop out  มีอย่างน้อย 15 ประเด็นปัญหาที่เด็กเผชิญอยู่ เป็นปัญหาที่มีความซับซ้อนและเปราะบาง เช่น ความยากจน ไม่มีความสามารถทางการศึกษา และที่ซับซ้อนมากกว่านั้นคือ เด็กกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่ห่างไกล ขาดการเรียนรู้เรื่องภาษา มีวัฒนธรรมเฉพาะ  เด็กบางคนอยู่ในพื้นที่ป่า ต้องมีการอพยพเวลาทำไร่หมุนเวียน หรืออยู่ในพื้นที่ยาเสพติด 

เด็กที่ไม่สามารถเข้าถึงการศึกษาได้เลย คือกลุ่มเปราะบาง เด็กแก๊งบนท้องถนน เด็กพิการ เด็กถูก abuse เด็กมีปัญหาความรุนแรงในครอบครัว หมดโอกาสแม้แต่สิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน อีกกลุ่มคือเด็กแรงงานข้ามชาติและเด็กแรงงานในบริบทสังคมไทย เป็นแรงงานเด็กที่เคลื่อนย้ายตามพ่อแม่ อีกส่วนเป็นเด็กที่เกี่ยวข้องเรื่องยาเสพติดและเข้าสู่สถานพินิจหรือเรือนจำ เด็กส่วนนี้ต้องอ้างคำพูดของป้ามล ทิชา ณ นคร บ้านกาญจนาภิเษก ที่ว่า “เมื่อประตูโรงเรียนปิด ประตูคุกก็เปิดรับทันที”

ระหว่างอยู่ในสถานพินิจ มี กศน.เข้าไป แต่เด็กอาจไม่พร้อมจะเรียน กศน.ให้จบ เรียกว่า การศึกษายังไม่สอดคล้องกับการเรียนรู้และสภาวการณ์ที่เด็กเจอจริงๆ พอเขาถูกปล่อยตัวออกมา ส่วนใหญ่จะกลับเข้าไปอีกเนื่องจากไม่มีกระบวนการรองรับ ถ้าเด็กจะกลับมาเรียนหนังสือ เด็กจะถูกบูลลี่ว่าเป็นคนขี้คุก หรือมีเด็กเรียนจบ กศน. ม.3 ออกมาอยากเรียนต่อ ม.4 แต่ทางโรงเรียนไม่ยอมรับวุฒิ กศน. ก็เป็นปัญหารอยต่อ เขาก็หลุดจากระบบการศึกษา สุดท้ายไม่ได้มีชีวิตที่ดีขึ้นกว่าเดิม กลับเข้าสู่วงจรเดิม เมื่อไม่ได้มีการเปลี่ยนกระบวนการหรือเปลี่ยนนิเวศของเด็ก

ในความด้อยโอกาสจะมีปัญหาที่ซับซ้อนอยู่ คำถามคือมีกลไกอะไรที่ทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษาได้

-โรงเรียนมีกลไกอะไรในการคัดกรอง ช่วยเหลือ และมีระบบดูแลเด็กที่เสี่ยงหลุดเหล่านี้ ปกติคุณครูก็มีภารกิจหนักอยู่แล้ว มีโครงการที่ต้องทำสนองนโยบายกระทรวงศึกษา ทำให้คุณภาพก็ลดลงด้วย ถ้าเราถามครูว่าทำไมเด็กถึงเสี่ยงหลุด เท่ากับเราบอกว่าครูไม่มีคุณภาพหรือประสิทธิภาพทางการศึกษาเลย ลำพังครูและโรงเรียนไม่สามารถแก้ปัญหาหรือมีกลไกที่ช่วยได้ 

-ฉะนั้นการทำ “หลักประกันโอกาสทางการศึกษา” ต้องคำนึงถึงประเด็นต่างๆ ต่อไปนี้ 

ประเด็นที่หนึ่ง กลุ่มเด็กมีความหลากหลาย มีสภาพปัญหาที่มีความซับซ้อนมากขึ้น เด็กมีหลากหลายรูปแบบ มีวิธีการเรียนรู้หลายรูปแบบ 

ประเด็นที่สอง ปัญหาของเด็กสามกลุ่มนี้ มีระบบและกลไกอะไรที่ทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษา

ประเด็นที่สาม วิธีการเรียนรู้หรือรูปแบบการศึกษาตอบโจทย์ชีวิตเด็กไหม 

ประเด็นที่สี่ ถ้าจะมีหลักประกันโอกาสทางการศึกษา ควรมีหลักประกันที่สร้างความเสมอภาค

ประเด็นที่ห้า ต้องมีความร่วมมือในเชิงพื้นที่ จะรอการกระจายอำนาจทางการศึกษาคงต้องใช้เวลาอีกนาน

-ที่จังหวัดนครพนม ทุกหน่วยงานไม่ว่าจะเป็นศึกษาธิการเขต โรงเรียน ผอ.โรงเรียน สถานพินิจ ศาล หัวหน้าศาลที่เกี่ยวข้องกับเด็ก ศูนย์ฝึก ผู้ว่าราชการจังหวัด สถาบันพัฒนาฝีมือแรงงาน สถาบันอุดมศึกษามหาวิทยาลัย กระทรวง พม. สาธารณสุข มาร่วมมือกัน 

-สิ่งที่เราทำอันดับแรกคือ สำรวจว่าเด็กสามกลุ่มตอนนี้มีอยู่เท่าไหร่ เราทำฐานข้อมูลเพื่อให้ทุกฝ่ายยอมรับว่ามีจริง เดินสำรวจโดยใช้ อสม. อปท. ผู้ปกครองก็ร่วมมือกับเรา ข้อมูลตรงนี้เรียกว่าเอาความจริงมาเจอกัน ที่สำคัญทุกฝ่ายยอมรับ 

-เริ่มต้นจากโรงเรียน 5 แห่งร่วมมือกัน การเรียนออนไลน์ที่มีประสิทธิภาพ มีการนิเทศเด็กหรือตั้งห้องเรียนพิเศษขึ้นมา อีกส่วนคือสร้างกระบวนการเรียนรู้ ตั้งแต่ค้นหาตัวตน สร้างเป้าหมาย มีแผนชีวิตร่วมกัน ทำให้เขาสะสมความสำเร็จ ได้มีอาชีพ ทำให้คุณภาพชีวิตยกระดับ จากนั้นก็เลือกเส้นทางการศึกษาของตน บางคนอยากต่ออาชีวะ บางคนต้องพัฒนาตั้งแต่ ม.1-3  บางคนอยากเป็นผู้ประกอบการ นี่คือเส้นทางที่ออกแบบโดยเด็ก

The post เดินหน้าออกแบบนโยบาย “หลักประกันโอกาสทางการศึกษา” กับ เนตรดาว ยั่งยุบล ผู้ประสานงานเครือข่ายการทำงานเด็กนอกระบบการศึกษา 41 เครือข่าย first appeared on กสศ..

กสศ.จับมือ 66 เครือข่ายทั่วประเทศ ยกระดับการช่วยเหลือเด็กนอกระบบกว่า 35,000 คนทั่วประเทศ ให้ได้รับการศึกษา หรือพัฒนาทักษะอาชีพตามความต้องการและศักยภาพของเด็ก  พร้อมสนับสนุนพัฒนาศักยภาพ และดูแลคุณภาพชีวิตครูนอกระบบอีก 3,700 คน พร้อมสร้างระบบป้องกันเด็กหลุดจากการศึกษา

เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2563 ที่โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ คอนเวนชั่น กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อชี้แจง “แนวคิดและแนวทางการขับเคลื่อนแผนงานพัฒนาครูและเด็กนอกระบบการศึกษา” ปีงบประมาณ 2563 โดยมีกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ภาคีเครือข่ายเข้าร่วมรับฟัง และแลกเปลี่ยนจำนวน 66 เครือข่ายทั่วประเทศ

นายสุภกร บัวสาย ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่า กสศ. ได้สนับสนุนโครงการพัฒนาครูและเด็กนอกระบบการศึกษา ให้แก่ 66 องค์กรภาคีเครือข่ายทั่วประเทศ ครอบคลุมพื้นที่ 74 จังหวัด พัฒนากลุ่มเป้าหมายเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาที่ฐานะยากจนขาดแคลนทุนทรัพย์ เข้าไม่ถึงการศึกษา ตั้งแต่อายุ 2-25 ปี กว่า 35,000 คน โดย กสศ. สนับสนุนค่าใช้จ่ายด้านการศึกษาทั้งแบบในห้องเรียนและนอกห้องเรียน หรือการพัฒนาทักษะอาชีพตามความต้องการและศักยภาพของเด็ก โดยมีองค์กรหรือภาคีเครือข่ายเป็น “ครูพี่เลี้ยง” ซึ่ง กสศ. สนับสนุนการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายครูนอกระบบกว่า 3,700 คนอีกด้วย

“ครูพี่เลี้ยง จะเป็นเหมือนฟันเฟืองในการทำงาน ประสานส่งต่อเด็กนอกระบบให้กับกสศ. เพื่อจัดลำดับความสำคัญเร่งด่วน แบ่งประเภทและจัดทำรูปแบบการศึกษา ตามความเหมาะสม และ กสศ. จะติดตามและประเมินผลต่อไป เพื่อไม่ให้เด็กหลุดออกนอกระบบซ้ำอีก” นายสุภกร กล่าว

ดร.กฤษณพงศ์ กีรติกร ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหารกสศ. และประธานอนุกรรมการกำกับทิศทางโครงการฯ กล่าวว่า การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำไม่ใช่แค่ทำงานกับเด็กและครู แต่ต้องมีผู้ปกครอง ชุมชนในระดับหมู่บ้าน และโครงการนี้จะสนับสนุนให้เกิดกลไกการทำงาน การวิเคราะห์เด็กนอกระบบแบบเจาะลึกในทุกมิติ ทั้งด้านเพศ อายุ ภูมิหลังของครอบครัว สภาพแวดล้อม และชุมชน การดำเนินงานในช่วงแรกจะเน้นแก้ปัญหาให้ได้ พร้อมคำนึงถึงการป้องกันปัญหาควบคู่กันไป และสร้างการป้องกันเด็กที่จะหลุดจากระบบการศึกษา เพราะเรารู้ว่าเด็กคนไหนมีความเสี่ยงสูง

“เราสนับสนุนให้เกิดการเฝ้าระวังที่มีการประสานระหว่างผู้ปกครอง ครู และโรงเรียน หากเกิดกลไกลักษณะนี้ จะทำให้เรื่องนี้ง่ายและไม่ซับซ้อนเท่าการปล่อยให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาแล้วไม่สามารถดึงกลับเข้ามาได้อีก” ดร.กฤษณพงศ์ กล่าว

ศ.ดร.สมพงษ์ จิตระดับ ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร กสศ. และรองประธานอนุกรรมการกำกับทิศทางโครงการพัฒนาครูฯ กล่าวว่า การปฏิรูปการศึกษาของไทยถูกเลี้ยงไข้มากว่า 20 กว่าปี ส่งผลให้ปัญหาความเหลื่อมล้ำของไทยสูงเป็นอันดับ 1 ของประเทศ มีเด็กยากจนด้อยโอกาสมากกว่า 3.7 ล้านคน ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง ครูที่อยู่นอกระบบไม่มีสวัสดิการ ไม่มีความมั่นคงในวิชาชีพ ไม่มีอนาคต ไม่ได้รับการยอมรับ จนอยู่ในสภาพซึมเศร้าในวิชาชีพ โครงการนี้จึงเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตครูนอกระบบให้ดีขึ้น มีสวัสดิการ มีความมั่นคง ทั้งนี้การขับเคลื่อนเชิงระบบต้องค่อยๆ ทำ ซึ่งการสนับสนุนงบประมาณครั้งนี้จะช่วยคลี่คลายปัญหาด้านการศึกษาเด็กนอกระบบของประเทศได้ โดยการให้ครูนอกระบบบอกเราว่า เครื่องมือที่ใช้คืออะไร ลงพื้นที่ยังไง แล้วเราจะทำงานตรงนี้ให้เป็นชุดนวัตกรรม ชุดความรู้ แล้วให้เครดิตกับครูทุกคน ไม่เช่นนั้นวิธีการดีๆ ที่คิดค้นขึ้นมาจะหายไป หรืออยู่กับที่ ไม่ได้ถูกยกขึ้นมาทำให้เป็นความรู้ และเป็นตัวปรับเปลี่ยนนโยบายได้ ต่อไปนี้ กสศ. จะทำให้เป็นระบบทั้งเรื่องชุดความรู้ เพื่อขับเคลื่อนไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นได้ กสศ. จะเป็นเจ้าภาพตรงนี้ มีกองทุน มีเด็กนอกระบบ ครูนอกระบบกลุ่มนี้เป็นเป้าหมาย และภารกิจที่ กสศ. ต้องทำ การมีเจ้าภาพที่มีตัวตนชัดเจนเข้ามาทำงานเพื่อเด็กนอกระบบ เด็กยากจนพิเศษ และครู จะทำให้เกิดการปฏิรูปการศึกษาที่ยั่งยืน

นางสาวเนตรดาว ยั่งยุบล ผู้ประสานงานเครือข่ายการทำงานเด็กนอกระบบการศึกษา 41 เครือข่าย กล่าวว่า การทำงานในแต่ละพื้นที่แตกต่างกัน เช่น พื้นที่ภาคเหนือจะเป็นกลุ่มเด็กพิเศษที่บกพร่องทางพัฒนาการ กลุ่มเด็กชาติพันธุ์ กลุ่มเด็กแรงงานข้ามชาติ เยาวชนที่หลุดออกนอกระบบการศึกษา รวมถึงกลุ่มเด็กเปราะบาง มีสัดส่วนอายุ 2-21 ปี ส่วนกลุ่มหนาแน่นจะอยู่ในช่วงอายุ 13-25 ปี โดยแต่ละจังหวัดจะมีอาสาสมัครประจำกลุ่มตามประเภทของเด็กที่มีปัญหา มีคณะทำงานคอยกลั่นกรอง รวมถึงกำหนดกิจกรรมช่วยเหลือเด็ก ซึ่งกลไกดังกล่าวจัดตั้งจากฐานของคนพื้นที่หรือที่เรียกว่า “ครูนอกระบบ” หรือ “ครูพี่เลี้ยง” ที่เป็นกลไกสำคัญสำหรับหลักการทำงานเชิงพื้นที่ ต้องทำบนรากฐานประเด็นปัญหาเด็ก อาทิ สิทธิมนุษยชน ทักษะชีวิต ทักษะอาชีพ สร้างความมั่นคงให้กับชีวิต การสร้างพื้นที่เรียนรู้ด้วยตนเอง เน้นให้เด็กปรับตัวได้ นำไปสู่ความเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง อย่างไรก็ตามโครงการฯ นี้ สามารถเข้าถึงการช่วยเหลือเด็กได้จริง ทำให้สังคมตระหนัก และเกิดการช่วยเหลือเด็กแต่ละกลุ่มได้ตรงจุด

ขณะที่ ผศ.ดร.วีระเทพ ปทุมเจริญวัฒนา อาจารย์คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ทีมบริหารโครงการฯ จะมีหน้าที่วิเคราะห์ต้นทุนฐานข้อมูลเด็กนอกระบบการศึกษาของ กสศ. และตัวโครงการที่ผู้รับทุนส่งเข้ามา เพื่อออกแบบวิธีเก็บข้อมูลให้เป็นระบบ สนับสนุน ติดตามประเมินผลโดยจะเน้นการลงพื้นที่ เพื่อไปดูการทำงานทั้งก่อนและหลังดำเนินการ ว่าตอบโจทย์หรือไม่ หากมีปัญหาจะช่วยให้คำปรึกษาเพื่อให้การทำงานดีขึ้น ทั้งนี้คาดหวังว่าเด็กเยาวชนและครูจะเกิดการพัฒนาตนเอง ได้เห็นต้นแบบโมเดลการช่วยเหลือจากพื้นที่จริง เห็นภาพของเครื่องมือ วิธีพัฒนาเด็กและครูนอกระบบที่ทำงานจริงๆ เกิดความต่อเนื่องยั่งยืน

The post กสศ.จับมือ 66 เครือข่ายยกระดับการช่วยเหลือเด็กนอกระบบกว่า 35,000 คนทั่วประเทศ first appeared on กสศ..