เมื่อราวปลายเดือนมีนาคมที่ผ่านมา ยูเนสโกเปิดเวทีถกปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาทั่วโลก ที่สำนักงานใหญ่ในกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ในเวทีแห่งนี้ ประเทศไทยมีโอกาสนำเสนอโมเดล ‘Thailand Zero Dropout Plus’ ในงานเปิดตัวรายงาน GEM Report 2026: Countdown to 2030 – Access and Equity โดย ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ในฐานะตัวแทนประเทศไทยและภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก (APAC)

ท่ามกลางผู้ฟังที่เป็นผู้กำหนดนโยบายเรื่องการศึกษาจากหลายประเทศทั่วโลก ไกรยสนำเสนอแนวทางแก้ปัญหาจากข้อมูลจริงสู่การเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ผ่านโมเดล Thailand Zero Dropout Plus โดยได้รับความสนใจในระดับนานาชาติ

บทสัมภาษณ์นี้คือการเล่าถึงบรรยากาศและเนื้อหาที่นำเสนอในงานวันนั้น รวมถึงเจาะลึกภาพรวมการศึกษาไทย การแก้ไขปัญหาด้วยการศึกษายืดหยุ่น ทิศทางของ Thailand Zero Dropout และความฝันเรื่องการเรียนรู้ของมนุษยชาติ

งานประชุมยูเนสโกที่จัดขึ้นที่ฝรั่งเศสในปีนี้ วาระสำคัญของงานคือประเด็นอะไร

วาระของงานนี้สืบเนื่องจาก ‘เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน’ (Sustainable Development Goals: SDGs) ซึ่งมีช่วงเวลาตั้งแต่ปี 2016-2030 กล่าวคือทุกประเทศทั่วโลกลงนามปฏิญญากันว่าภายในปี 2030 เราจะต้องบรรลุเป้าหมายทั้ง 17 ด้านในการทำให้โลกได้รับการพัฒนาที่ยั่งยืน และตอนนี้เรากำลังเข้าสู่ช่วง 5 ปีสุดท้าย ถือเป็นช่วงโค้งสุดท้ายที่โลกจะทำตามปฏิญญาที่ตั้งกันไว้ให้สำเร็จ

หนึ่งในเป้าหมาย 17 ด้านนั้นคือเรื่องของการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างครอบคลุมและเท่าเทียม และสนับสนุนโอกาสในการเรียนรู้ตลอดชีวิต (SDG 4) ซึ่งมีรากฐานมายาวนาน สืบย้อนไปได้ตั้งแต่ ‘ปฏิญญาจอมเทียน’ ในปี 1990 ที่จัดขึ้นที่ประเทศไทย ซึ่งถือเป็นจุดกำเนิดของคำว่า ‘Education for All’ หรือ ‘การศึกษาเพื่อปวงชน’ โดยมีเจตนารมณ์ว่า เด็กและเยาวชนทุกคน ไม่ว่าจะเกิดมายากดีมีจนหรือมีอุปสรรคใดๆ ในชีวิต พึงได้รับโอกาสทางการศึกษาอย่างเสมอภาคโดยทั่วกัน 

ตอนนั้นเราตั้งเป้าหมายในเรื่องการศึกษาเสมอภาค 6 ปีสำหรับเด็กทุกคนในโลก และต่อมาก็ยังเป็นเป้าหมายใน ‘เป้าหมายการพัฒนาสหัสวรรษ’ (Millennium Development Goals: MDGs) ในการประชุมสุดยอดสหัสวรรษของสหประชาชาติ ปี 2000 ด้วย และยังวางเป้าหมายต่อมาใน SDGs 

ในปี 2026 นี้เราก็ยังไม่สามารถบรรลุเป้าหมายนั้นได้ แต่ในินีน SDGs ก็มีการตั้งเป้าหมายเพิ่มจำนวนปีของการศึกษาเป็น 9 ปี หรือ 12 ปี แล้วแต่ประเทศ ซึ่งก็เป็นการแสดงออกถึงความกล้าหาญที่จะท้าทายตัวเอง

ตอนนี้มีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้เราไม่บรรลุเป้าหมายเรื่องการศึกษา เช่น เกิดการระบาดของโควิดเมื่อปลายปี 2019 ทำให้เด็กหลุดออกนอกระบบการศึกษามากกว่า 270 ล้านคนทั่วโลก พอตอนนี้เกิดภาวะสงครามและการถดถอยทางเศรษฐกิจ เรื่องการศึกษาก็อาจไม่ได้รับการสนับสนุนอย่างที่ควรจะเป็น ทำให้โอกาสในการบรรลุเป้าหมายในอีก 5 ปีก็ค่อนข้างจะริบหรี่

ที่ประชุมเลยคุยกันว่าถึงเวลาแล้วที่ต้องลงมือทำเรื่องนี้อย่างที่ควรจะเป็น ทำอย่างไรให้ผู้นําโลกเห็นความสำคัญกับเรื่องนี้เสียที เขาก็เลยเอาประเด็นเรื่อง access (การเข้าถึง) และ equity (ความเสมอภาค) เป็นธีมสำคัญของการประชุมครั้งนี้

บรรยากาศในงานการประชุมเป็นอย่างไรบ้าง 

การประชุมครั้งนี้ใช้สำนักงานใหญ่ยูเนสโกที่ปารีสเป็นจุดรวม มีผู้นำระดับสูงของยูเนสโกและรัฐมนตรีกระทรวงศึกษาธิการกว่า 20 ประเทศทั่วโลกมาประชุมร่วมกัน ซึ่งสำหรับประเทศไทยเขาเชิญ กสศ. ไปในเวทีนี้ด้วย 

ตอนเริ่มประชุมกัน ผู้นำยูเนสโกเขาเท้าความว่าบริเวณรอบสำนักงานยูเนสโกมีแต่สำนักงานที่เกี่ยวกับสงครามมาเป็นร้อยปีแล้ว แล้วเขาก็พูดว่าในห้วงเวลาเดียวกันนี้ ฝั่งตรงข้ามของสำนักงานใหญ่องค์การยูเนสโกมีการประชุมของเครือข่ายความมั่นคงที่กำลังพูดถึงสงครามในอิหร่าน แต่ในห้องประชุมนี้เรากำลังพูดถึงเรื่องการศึกษา ซึ่งเป็นสิ่งที่ประธานาธิบดีเนลสัน แมนเดลา เคยบอกเอาไว้ว่า “การศึกษาเป็นอาวุธที่ทรงพลังที่สุด ที่เราจะนำมาใช้ในการเปลี่ยนแปลงโลก” 

จากรากวิธีคิดทั้งหมดนี้ทำให้เราเห็นว่าเรื่องการศึกษามีความลึกซึ้ง การศึกษาเป็นกระดุมเม็ดแรกที่จะนําไปสู่หลายสิ่งหลายอย่าง ผู้นําเรื่องการศึกษาโลกเขาไม่ได้มองการศึกษาเพื่อวุฒิปริญญาหรือเพื่อคะแนนสอบมาตรฐาน แต่เขามองการศึกษาเป็นหนทางสู่สันติภาพและการพัฒนาที่ยั่งยืนของโลก 

กสศ. ในฐานะตัวแทนประเทศไทยขึ้นไปนำเสนอเรื่องอะไรบ้าง 

เขาเริ่มต้นเวทีด้วยเรื่องการป้องกันไม่ให้เด็กหลุดจากระบบการศึกษา คุยเรื่องนวัตกรรมในการจัดการศึกษาในโรงเรียนและในระบบการศึกษา มีรัฐมนตรีจากหลายประเทศมาพูดเรื่องนี้ในชุดแรก ส่วน กสศ. ได้รับเชิญไปพูดในชุดที่สอง เรื่องนวัตกรรมและความก้าวหน้าของนโยบายการศึกษาเพื่อเด็กและเยาวชนที่อยู่นอกระบบการศึกษา ซึ่งเราเป็นตัวแทนเพียงประเทศเดียวในเอเชียแปซิฟิก  

ผมได้รับเกียรติจากทางยูเนสโกไปแชร์เรื่อง ‘จากข้อมูลจริงสู่การเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ผ่านโมเดล Thailand Zero Dropout Plus’ เพื่อสะท้อนว่าเราให้ความสำคัญกับเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา เราใช้ข้อมูลในการค้นหาเด็กเหล่านี้ให้เจอ แล้วเอาข้อมูลนี้ไปปลดล็อกและสร้างโอกาสให้เด็ก เราใช้การกระจายอำนาจให้คนในพื้นที่ช่วยค้นหา และบูรณาการทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ด้านสุขภาพ ด้านการพัฒนาคน ให้มีส่วนร่วมในการพัฒนาเด็กด้วย

เราเริ่มต้นด้วยตัวเลขเด็กนอกระบบการศึกษากว่าล้านคน ซึ่งทำให้คนเซอร์ไพรซ์ว่าทำไมมากขนาดนี้ แต่เมื่อทำงานกันไปแล้ว เราเห็นว่าตัวเลขนี้ทำให้เห็น ‘เรื่องราว’ และ ‘โอกาส’ ในการร่วมมือกันของหลายหน่วยงาน ทุกวันนี้แทบทุกหน่วยงานมีนโยบาย Zero Dropout ของตัวเอง และมีเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมแล้ว ทำให้เห็นว่าจากนโยบายของรัฐบาลสามารถนําไปสู่นวัตกรรมที่ต่อยอดได้ 

ผลตอบรับในที่ประชุมเป็นอย่างไรบ้าง

เราได้รับคําชื่นชมจากทางยูเนสโก เขาบอกว่าจะเอาเรื่องราวและความก้าวหน้าของไทยไปเผยแพร่ ซึ่งภายในหนึ่งวันหลังจากนั้นเขาก็เผยแพร่เรื่องนี้ในหน้าเว็บไซต์ของยูเนสโก และเชิญชวนให้หน่วยงานในหลายประเทศมาดูตัวอย่างจากประเทศไทย

เป็นเรื่องน่าดีใจสำหรับประเทศไทยที่ตอนนี้นโยบาย Thailand Zero Dropout Plus ได้รับการยอมรับทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ เราก็หวังว่าคนจะยังนึกถึงประเทศไทยถ้าพูดถึงความเสมอภาคทางการศึกษา นึกถึงปฏิญญาจอมเทียน นึกถึงมติ ครม. ปี 2548 ที่เราให้โอกาสทางการศึกษาโดยไม่เกี่ยงสัญชาติและเชื้อชาติแก่เด็กและเยาวชนทุกคนในประเทศไทย รวมไปถึงการจัดตั้ง กสศ. ขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างยั่งยืน และหวังว่าคนจะนึกถึง Thailand Zero Dropout Plus ในตอนนี้ด้วย

คำว่า Plus ที่เพิ่มมาข้างหลัง มีการขยายจากเดิมอย่างไรบ้าง 

พอเราทำ Thailand Zero Dropout ไปสักหนึ่งปี เราเริ่มรู้แล้วว่าสาเหตุส่วนใหญ่ที่เด็กออกจากระบบการศึกษานั้นป้องกันได้ ดังนั้นเราจึงไม่ควรรอให้เด็กออกไปแล้วค่อยตามกลับมา 

เรามีข้อมูลว่าเด็ก 2 ใน 3 คนไม่อยากกลับมาเรียน เรื่องนี้ผมก็แลกเปลี่ยนในเวทียูเนสโกด้วยว่าเด็กส่วนใหญ่ที่ออกไปแล้วไม่ค่อยอยากกลับมา ซึ่งในการแก้ปัญหานี้ยากมาก ใช้เงินเยอะ ใช้พลังคนเยอะ ต้องไปคุยกับเด็กหลายรอบ เพราะฉะนั้นการแก้ปัญหาที่ดีที่สุดคืออย่าให้เขาหลุดออกมาตั้งแต่แรก 

แล้วพอเราเกิดวิกฤตน้ำท่วมปีที่แล้ว ทั้งสงขลา อยุธยา และอีกหลายจังหวัด เราก็คิดว่าการแก้ปัญหา Thailand Zero Dropout จะทำเฉพาะกับเด็กที่ออกจากระบบอย่างเดียวไม่ได้ แต่ต้องทำคู่ขนานกันไป ถ้าจะให้ ‘ซีโร่’ ก็ต้องป้องกันตั้งแต่แรก นี่จึงเป็นสิ่งที่เราเสนอต่อคณะกรรมการ Thailand Zero Dropout

ดังนั้น Plus ในที่นี้คือการป้องกันเด็กหลุดจากระบบได้ด้วย เราทำงานกับเด็กที่เสี่ยงหลุดเพื่อป้องกันไม่ให้เขาหลุดได้ และสามารถทำงานกับเด็กที่อยู่ในภาวะวิกฤตสงคราม วิกฤตน้ำท่วม หรือภัยต่างๆ ได้ ดังนั้นจึงทำให้เกิดนโยบาย Thailand Zero Dropout Plus ที่รัฐบาลขยายความครอบคลุมไปถึงตรงนี้

จากข้อมูลที่ว่าเด็ก 2 ใน 3 คนไม่อยากกลับไปเรียน สาเหตุอะไรที่ทำให้เด็กไม่อยากกลับไปเรียน แล้วการศึกษายืดหยุ่นจะเข้ามาแก้ปัญหานี้อย่างไร

โจทย์ไม่ได้อยู่ที่ตัวเด็กว่าเขาไม่อยากเรียน ผมเจอหลายคนบอกว่าเด็กขี้เกียจหรือเปล่า เด็กเกเรหรือเปล่า แต่ผมอยากตอบอย่างนี้ว่า เด็กทุกคนมีแสงในตัวเองนะ เราต้องหาให้เจอ บางทีด้วยรูปแบบการศึกษาที่มีลู่เดียว ต้องมุ่งสู่มหาวิทยาลัย เรียนวิชาการเยอะ หรือเรียนในเนื้อหาที่เด็กไม่รู้ว่าจะเอาไปทำอะไร ก็ทำให้เขาไม่อยากกลับไปสู่เส้นทางแบบเดิม เพราะฉะนั้นการศึกษายืดหยุ่นจึงเป็นมาตรการที่เราเตรียมไว้

เราคุยกับทางยูเนสโกแล้วด้วยว่าใน GEM Report ปีหน้า เราจะเสนอเรื่องการศึกษายืดหยุ่นนะ นี่เป็นเส้นทางที่เราตั้งใจจะเดินอยู่แล้ว ว่าการจะทำให้เด็กกลับเข้าสู่เส้นทางการศึกษามันต้องยืดหยุ่นกว่าเดิม ต้องตอบโจทย์ชีวิตเขามากขึ้น และต้องมีความต่อเนื่องให้เขาได้รับการสนับสนุนจากรอบด้าน ถ้าทำได้เราเชื่อว่าเด็กจะเปลี่ยนใจ จริงๆ แล้วลึกๆ เด็กเขาก็อยากเรียนรู้ อยากพัฒนาตัวเอง อยากเป็นคนสำคัญ อยากเป็นคนที่ได้รับการยอมรับจากคนรอบข้างและสังคมเช่นกัน 

โจทย์เรื่องหลุดจากระบบการศึกษาตอนนี้ไม่ใช่แค่เรื่องความยากจน?

โจทย์ไม่ใช่แค่เรื่องความยากจน เราต้องมองรอบตัวเด็กเพื่อติดกระดุมเม็ดแรก หาให้เจอว่าเด็กมีปมอะไร โจทย์อะไรที่ทำให้เขาตัดสินใจออกจากระบบการศึกษา เด็กต้องใช้ใครและใช้วิธีการอย่างไรในการปลดล็อกเรื่องนั้นให้ได้ ถ้าใจเขาอยากจะกลับมาเรียน เรื่องความยากจนเรามีงบประมาณให้ สามารถไปจัดการตรงนั้นต่อได้ 

เรื่องครอบครัวก็เป็นอีกประเด็นหนึ่ง ถ้าเขาไม่ได้อยู่กับพ่อแม่ หรือไม่ได้อยู่กับคนที่แคร์เขาจริงๆ เราจะทำอย่างไรให้เขามีสิ่งแวดล้อมที่ดีได้ ครูจะเข้ามาช่วยจัดการระบบนิเวศรอบตัวเด็กอย่างไรได้บ้าง เราจะทำอย่างไรให้เขากลับบ้านแล้วไม่ซึมเศร้า ทำอย่างไรให้เขากระหายการเรียนรู้ และก้าวเดินไปข้างหน้าได้

เพราะฉะนั้นเรื่องนี้มีวงรอบในการแก้ไขปัญหาไปทีละปม ทีละเรื่อง โดยเอาเด็กเป็นตัวตั้ง เราจึงต้องมีผู้จัดการรายกรณี (case manager) มีการวางแผนการดูแลช่วยเหลือเด็ก (individual care plan) และการเชื่อมโยงข้อมูลจากหลายหน่วยงาน เพื่อให้ทรัพยากรจากทุกหน่วยงานมาจัดการตรงนี้ให้ได้

การดำเนินงาน Thailand Zero Dropout ตอนนี้ดำเนินไปได้กี่เปอร์เซ็นต์แล้วถ้าเทียบกับเป้าหมายที่ตั้งไว้

ตอนนี้ตัวเลขเด็กนอกระบบการศึกษาที่กลับเข้ามามีประมาณ 300,000 คน คิดเป็นประมาณ 20-30% ของเด็กที่หลุดจากระบบ ซึ่งก็ถือว่ามีความก้าวหน้าพอสมควร แต่ตอนนี้เรามีเด็กที่ทั้งไหลเข้าและไหลออก เราเอาเด็กกลับเข้ามาในล็อตที่แล้วได้ก็จริง แต่ก็มีเด็กล็อตใหม่ที่ออกไปด้วย อย่างช่วงปิดเทอมนี้ก็จะมีเด็กล็อตใหม่ออกจากระบบการศึกษาอีก เพราะฉะนั้นเราต้องดึงเด็กเข้าและป้องกันไม่ให้เด็กออกคู่ขนานกันไป 

อีกเรื่องที่สำคัญคือการปลดล็อกการศึกษายืดหยุ่น เรามีไทม์ไลน์ในการเอาเรื่องเข้าคณะรัฐมนตรีหลายเรื่องเลย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องธนาคารหน่วยกิต (credit bank) เรื่องการสนับสนุนงบประมาณให้ศูนย์เรียนรู้ตามมาตรา 12 ทั้งหมดนี้ขึ้นอยู่กับกรอบของ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ว่าจะออกมาได้เร็วแค่ไหน และหลักสูตรฉบับใหม่จะออกมาเป็นทางการได้เต็มที่แค่ไหน การแลกเปลี่ยนระหว่างหน่วยงานเป็นอย่างไร เพราะฉะนั้นโจทย์เรื่องนี้มีหลายองค์ประกอบที่ต้องเดินคู่ขนานกันไป

ตอนนี้เรื่องการเชื่อมข้อมูลเด็กนอกระบบการศึกษาในไทยถือว่าเรียบร้อยครบถ้วนหรือยัง

ข้อมูลเรื่องเด็กนอกระบบการศึกษาเรียบร้อยครบถ้วนในแง่ของภาพรวม เรารู้แล้วว่าเด็กล้านคนนั้นอยู่ที่ไหน แต่ละหน่วยงานก็ออกไปค้นหาเด็ก ตอนนี้เรายังรอการเอาข้อมูลกลับมาเชื่อมโยงกัน เพื่อให้เกิดภาพรวมในแง่การทำงานต่อเนื่องเป็นรายปี 

อย่าลืมว่า Thailand Zero Dropout เพิ่งเริ่มมา 2 ปี เราต้องให้เวลากับเรื่องนี้และการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องที่ทำให้เกิดดอกผลความสำเร็จที่เป็นรูปธรรม

ยังมีบางกลุ่มในสังคมที่ไม่เข้าใจว่า ทำไมต้องมีงบสนับสนุนหรือมีการปรับกติกาสำหรับเด็กที่หลุดออกจากระบบการศึกษา จนถึงขั้นตั้งคำถามว่าทำไมไม่เอาเงินไปสนับสนุนเด็กที่อยู่ในระบบให้เต็มที่ไปเลย เราสามารถอธิบายเรื่องนี้อย่างไรได้บ้าง

ปกติเรามีงบเรียนฟรี 15 ปีอยู่แล้ว ใช้เงินหลักหมื่นล้านบาทต่อปี ซึ่งถือเป็นเรื่องความเสมอภาคในแนวราบ งบประมาณแผ่นดินมีให้เด็กทุกคนอย่างเท่าเทียมกันหมดแล้ว เพราะฉะนั้นเด็กที่เรียนดีหรือเด็กที่ทำทุกอย่างได้ตามปกติ เขาได้สิทธิตรงนั้นอยู่แล้ว แต่ศาสตร์ของการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษานั้นมีความเหลื่อมล้ำแนวดิ่งด้วย เช่น เด็กเกิดมาพิการ อยู่ในครอบครัวแยกทางกัน อยู่ในครอบครัวยากจน ฯลฯ เด็กที่มีโจทย์ความเหลื่อมล้ำแนวดิ่งนี้คือสาเหตุที่เราต้องมีงบประมาณเพิ่มเติม เพื่อให้เด็กเหล่านั้นมีโอกาสที่เสมอภาค 

บางโจทย์ของเขาอาจจะยากกว่าเด็กทั่วไปอีกนะ เพราะเขาต้องต่อสู้กับอุปสรรคมากมาย เขาใช้แรงในการเรียน รัฐบาลไม่ได้ไปเรียนแทนเขา เขาใช้ความตั้งใจ ความพยายาม และการฝ่าฟันอุปสรรคด้วยตัวเอง จำนวนชั่วโมงที่เขาใช้ในการแก้ไขปัญหาชีวิตของเขา เขาเป็นคนจ่ายเอง เพียงแต่รัฐบาลไปเติมเต็มสิ่งที่ต้องใช้เงินหรือทรัพยากร เพื่อให้เด็กเหล่านี้ไปถึงฝั่งได้ 

ตอนนี้ประเทศไทยไม่ได้มีจำนวนเด็กที่เกิดมากแล้ว เราเหลือเด็กเกิดเพียงแค่ปีละประมาณ 400,000 คนเท่านั้นเอง ดังนั้นเราไม่สามารถปล่อยให้เด็กแม้แต่คนเดียวออกไปจากระบบการศึกษาได้ เพราะฉะนั้นนี่คือการลงทุน เมื่อพวกเขาเหล่านี้ได้รับการศึกษาที่ดีก็จะมีเงินเดือนเกินกว่า 15,000 บาท แล้วเข้าสู่ฐานภาษี ตลอดช่วงชีวิตของคนคนหนึ่งต้องจ่ายภาษีเงินได้ จ่าย VAT ไปจนถึงจ่ายภาษีสรรพสามิต ทุกบาททุกสตางค์ที่เขาจ่ายคืนในอีก 20-30 ปีข้างหน้า จะมาชดเชยงบประมาณที่รัฐให้เขาในช่วงของการศึกษาอยู่แล้ว 

ถ้าเราช่วยให้เขาไม่หลุดออกจากระบบการศึกษา เขาจะไปได้มากกว่าแค่ฐานภาษีพื้นฐาน แต่เขาจะเป็นเจ้าของกิจการ เขาจะเป็นผู้บริหาร เขาจะสามารถสร้างสิ่งต่างๆ มากมายให้อนาคตของประเทศรวมถึงตัวเขาเองด้วย แล้วทำให้ประเทศไทยก้าวออกจากกับดักรายได้ปานกลางในที่สุด

มีตัวเลขในรายงานการศึกษาของยูเนสโกที่อ้างอิงจากข้อมูล กสศ. ว่า เด็กยากจนที่จบ ม.3 ในไทย มีเพียง 13.5% ที่สามารถเข้าสู่มหาวิทยาลัยได้ เราควรมองประเด็นนี้อย่างไร 

ค่าเฉลี่ยของการเรียนระดับมหาวิทยาลัยของเด็กและเยาวชนไทยอยู่ที่ประมาณ 33-35% เพราะฉะนั้นโดยส่วนใหญ่แล้วเยาวชนไทยอายุ 18 ปี ไม่ได้เรียนมหาวิทยาลัยนะ และในเด็กกลุ่มยากจนมีเพียงราว 13% ที่เข้าสู่การเรียนมหาวิทยาลัยได้ อันนี้คือความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา

นี่คือสาเหตุที่ กสศ. เชื่อมโยงข้อมูลทั้งหมดนี้ เพื่อหวังว่าจะนําไปสู่การทำงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการสนับสนุนงบประมาณเพิ่มเติมให้ทุนการศึกษากับเด็กเหล่านี้เพื่อให้มีหลักประกันโอกาสทางการศึกษา เพราะ กสศ. คงไม่สามารถให้ทุนเด็กทุกคนในการเรียนมหาวิทยาลัยได้ อีกทั้งประเทศเรามีกองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา (กยศ.) อยู่แล้วด้วย แล้วตอนนี้ กยศ. ก็เชื่อมโยงข้อมูลกับ กสศ. แล้ว สามารถอ้างอิงหลักฐานว่าหากใครเคยได้ทุน กสศ. มาก่อน ก็สามารถสมัคร กยศ. ได้เลยเหมือนกัน 

แต่ในอนาคต วุฒิปริญญาตรีก็อาจไม่ใช่เหตุผลความจำเป็นหลักที่คนคนหนึ่งจะประสบความสำเร็จอีกต่อไป มันมีอะไรมากกว่านั้น เช่น ทักษะต่างๆ ในการทำงาน ซึ่งการจะไปถึงตรงนั้นได้ เราจำเป็นต้องทำให้การศึกษายืดหยุ่นต่อยอดไปถึงปลายทางได้ 

โจทย์ก็คือไม่ใช่แค่เด็กได้เรียน แต่เรียนแล้วต้องเอาไปทำอะไรได้ด้วย?

โจทย์คือเด็กแต่ละคนเขาอยากเป็นอะไร อยากทำอะไร ประเทศนี้อยากเห็นเยาวชนประสบความสำเร็จในเรื่องไหน หรืออยากให้สนใจเศรษฐกิจฐานบริการ (service economy) ด้านใด อุตสาหกรรม เทคโนโลยี การท่องเที่ยว หรือสุขภาพ ถ้าเรามีทิศทางและงบประมาณมาให้มากๆ เด็กจะเริ่มคิดออก เยาวชนและครอบครัวก็จะตัดสินใจง่ายขึ้นว่ามีเส้นทางของเขาอยู่ แล้วเขาก็จะเดินไปได้

ทุกวันนี้เราตอบคําถามกลับด้านกัน คือตอบก่อนว่าจะเรียนอะไร แล้วค่อยไปตอบว่าจะทำอะไร จริงๆ ต้องตอบก่อนว่าจะทำอะไร แล้วค่อยตอบว่าจะไปเรียนอะไร นี่จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่เราพยายามให้การศึกษายืดหยุ่นทั้งหลายตอบโจทย์ชีวิตและอาชีพให้ได้ 

ถ้าเทียบในระดับโลก ประเทศไทยอยู่ระดับไหนในเรื่องการศึกษา

ถ้าดูในภาพใหญ่เรื่องการศึกษา เราอยู่อันดับต่ำกว่าค่าเฉลี่ยโลก 

เรื่องโอกาสทางการศึกษา เรามีเด็กหลุดจากระบบประมาณ 8-10% ของประชากรเด็กและเยาวชน ซึ่งเป็นปัญหาส่วนใหญ่ของประเทศที่ติดกับดักรายได้ปานกลาง ถ้าเราไปดูกลุ่มประเทศรายได้สูง แทบจะทั้งหมดเขามีจำนวนปีเฉลี่ยการศึกษามากกว่า 12 ปี ส่วนเราคือ 9 ปี (ป.1-ม.3) เราประกาศ พ.ร.บ.การศึกษาภาคบังคับมาตั้งแต่ พ.ศ. 2545 ซึ่งเราหวังว่าในอนาคตเราจะทำให้เป็นเลขสองหลักได้สักที

ถ้าดูประเทศมาเลเซียเพื่อนบ้านเรา ตอนนี้เขามีจำนวนปีเฉลี่ยการศึกษาอยู่ที่ 11 ปีแล้ว แล้วมาเลเซียกําลังจะออกจากกับดักรายได้ปานกลางภายในอีก 10 ปีข้างหน้า และถ้ามองในอัตราเร่งปัจจุบัน เวียดนามก็กําลังจะแซงเราแล้ว อินโดนีเซียก็เช่นกัน 

ปัญหาเฉพาะตัวของไทยคืออะไร 

ความไม่ต่อเนื่องในทางนโยบาย ใน 12 เดือนที่ผ่านมาเรามีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการมา 3 คน เรื่องนี้ส่งผลต่อทิศทางการทำงานในหลายเรื่อง เช่น พ.ร.บ.การศึกษา หลักสูตรใหม่ สูตรจัดสรรงบประมาณ ฯลฯ เรายังโชคดีที่เริ่ม Thailand Zero Dropout มาแล้วและยังมีความต่อเนื่อง 

นอกจากนี้ยังมีเรื่องของการสนับสนุนงบประมาณอย่างต่อเนื่อง และเรามีหลายเรื่องที่ต้องการการปลดล็อก เช่น การเทียบโอนหน่วยกิต การสร้างการศึกษายืดหยุ่น เรื่องหนึ่งโรงเรียนสามรูปแบบ ฯลฯ ถ้าเราได้รับการสนับสนุนตรงนี้ ก็เชื่อว่าจะมีการแก้ไขปัญหาในแนวทางที่ดีขึ้นต่อไป 

ถ้าเราทำ Thailand Zero Dropout สำเร็จแล้ว ก้าวต่อไปคืออะไร

คุณภาพการศึกษาที่ดี เราต้องรู้ว่าเด็กได้เรียนอะไร เขาได้เรียนในสิ่งที่ตรงกับศักยภาพและความสนใจของเขาไหม และตรงกับสิ่งที่ประเทศต้องการไหม อันนี้ยากมากเลยนะ คือถ้าบอกว่า Thailand Zero Dropout ยากแล้ว การทำให้ความเสมอภาคไปถึงคุณภาพการเรียนรู้ด้วย ยิ่งยากขึ้นไปอีก 

เรามีโรงเรียนจำนวนมากที่ครูไม่ครบชั้น เรามีหลายโรงเรียนที่ไม่มีผู้อำนวยการ แค่จุดเริ่มต้นตรงนี้ เราจะทำให้มีการศึกษาที่มีคุณภาพเสมอภาคได้อย่างไร นี่คือโจทย์ต่อไปของการศึกษาไทย ต้องมีความเสมอภาคในแง่ของคุณภาพการเรียนรู้และทันต่อโลก ซึ่งก็จะเชื่อมโยงกับการปฏิรูปการจัดสรรทรัพยากร ว่าจะทำอย่างไรให้แต่ละโรงเรียนได้งบประมาณที่เสมอภาค

กลับมาที่เรื่อง SDGs ตอนนี้เขากำลังเริ่มกระบวนการเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนหลังปี 2030 หรือ Post 2030 ถ้าเราทำเรื่องการเรียนรู้เสมอภาคได้แล้ว เราก็ต้องถามตัวเองว่าการเรียนรู้คืออะไรในโลกยุคหลัง 2030 สำหรับมนุษยชาติ ในยุคของเอไอ เราต้องมาหาคำตอบว่าการศึกษาคืออะไร การเรียนรู้ที่ยังเป็นที่ต้องการในโลกยุคหน้าคืออะไร แล้วจะทำอย่างไรให้มีความเสมอภาคกันในนิยามของการเรียนรู้ในโลกยุคนั้น นี่เป็นโจทย์ต่อไปในอีก 10 ปีข้างหน้า

The post “เด็กทุกคนมีแสงในตัวเอง” Thailand Zero Dropout Plus จากไทยถึงเวทียูเนสโก first appeared on กสศ..

การประชุมครั้งนี้มีผู้แทนจากภาครัฐ นักวิชาการ องค์กรระหว่างประเทศ เยาวชน และภาคเอกชนจากกว่า 20 ประเทศ เข้าร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางการพัฒนาการศึกษาให้ทุกคนเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม และสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนระดับโลกของสหประชาชาติ (SDGs) โดยเฉพาะเป้าหมายด้านการศึกษา

เวทีเสวนาภายใต้หัวข้อ “Inclusive and Equitable Education: Advancing the Principle of Leaving No One Behind – การศึกษาที่ทั่วถึงและเสมอภาค โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง” ดำเนินรายการโดย Dr. Ajmal Dastagir สะท้อนสถานการณ์การศึกษาของโลกในปัจจุบัน ซึ่งองค์การสหประชาชาติ (United Nations) และ องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ระบุว่า ยังมีเด็กและเยาวชนกว่า 272 ล้านคนทั่วโลกที่ไม่ได้เข้าเรียน และผู้ใหญ่อีกเกือบ 754 ล้านคนที่ยังขาดทักษะการอ่านเขียนขั้นพื้นฐาน แม้ภาพรวมอัตราการเข้าเรียนจะดีขึ้น แต่ความเหลื่อมล้ำยังคงอยู่ในระดับสูง โดยเฉพาะในประเทศรายได้น้อย

ในการเสวนา นางสาวพรปฏิมา วุฒิสารวัฒนา หัวหน้ากลุ่มงานความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ สภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทย ได้นำเสนอผลสำรวจจากมุมมองของเยาวชน พบว่าระบบการเรียนรู้ในหลายสถานศึกษายังขาดความยืดหยุ่น ไม่ตอบโจทย์อนาคต และยังมีช่องว่างในการดูแลผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ พร้อมเสนอให้เพิ่มโอกาสเรียนฟรีอย่างทั่วถึง เพิ่มการเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัล พัฒนาทักษะการทำงาน และสร้างพื้นที่การเรียนรู้ที่ปลอดภัยสำหรับเยาวชน

ด้าน นายมันซูร์ อาลี ข่าน อับดุล บูฮารี (Mansoor Ali Khan Abdul Buhari) ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท E DADDY Holding จากสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ได้ถ่ายทอดประสบการณ์การใช้การศึกษาและนวัตกรรม โดยเฉพาะเทคโนโลยีไฟฟ้าและยานยนต์ไฟฟ้า เพื่อสร้างโอกาสทางอาชีพให้ผู้หญิงมีรายได้ และพึ่งพาตนเองได้ พร้อมย้ำถึงความสำคัญของความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนในการพัฒนาที่ยั่งยืน

ขณะที่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. ได้เน้นถึงการขับเคลื่อนการศึกษาอย่างเสมอภาคของประเทศไทย ผ่านแนวคิด All for Education และ Education for All โดยเครือข่ายภาคีเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา พร้อมอธิบายการทำงานของ กสศ. ตลอด 8 ปีที่ผ่านมา ที่มุ่งสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็กยากจนและกลุ่มเปราะบางด้วยข้อมูลชี้เป้าอย่างตรงจุด หนึ่งในกลไกสำคัญคือโครงการ Thailand Zero Dropout ที่ตั้งเป้าไม่ให้เด็กคนใดหลุดออกจากระบบการศึกษา ควบคู่กับการเตรียมเยาวชนให้มีทักษะที่จำเป็นต่อการทำงานและการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว
ผู้จัดการ กสศ. ยังย้ำว่า การสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบอย่างแท้จริง

ด้าน นางสาวเคซีย์ แอนน์ ครูซ (Casey Anne Cruz) ประธานและผู้ร่วมก่อตั้ง KOMUNIDA, Inc. กล่าวว่าการศึกษาเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของทุกคน และเป็นรากฐานสำคัญของสังคมประชาธิปไตย พร้อมเน้นย้ำการเข้าถึงกลุ่มเด็กด้อยโอกาส การลดความเหลื่อมล้ำในระบบ และการเปิดพื้นที่ให้เยาวชนมีส่วนร่วมในการกำหนดอนาคตของการศึกษา

การประชุมครั้งนี้มีข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสร้างการศึกษาที่ทั่วถึงและเสมอภาค โดยเครือข่ายความร่วมมือทางวิชาการระดับนานาชาติ จะจัดตั้งกลุ่มทำงานเพื่อพัฒนาโครงการด้านการศึกษาร่วมกันในอนาคต การเข้าร่วมของ กสศ. บนเวทีโลกครั้งนี้ จึงตอกย้ำบทบาทของประเทศไทยในการผลักดันการศึกษาที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง และการสร้างโอกาสให้เด็กและเยาวชนทุกคนสามารถเข้าถึงการศึกษาและการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ ได้เต็มตามศักยภาพต่อไป

The post ผู้จัดการ กสศ. ชู Thailand Zero Dropout บนเวที Global Conference on Education สะท้อนบทบาทไทยด้านการศึกษาที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง first appeared on กสศ..

ประเทศไทยกำลังเข้าสู่ภาวะ “วิกฤตประชากร” ที่มีคน “เกิดน้อย สูงวัย และยากจน” จากที่เคยมีประชากรเกิดมากกว่าปีละ 1 ล้านคนเมื่อ 40 ปีที่ผ่านมา ปัจจุบันเด็กเกิดใหม่ต่ำราว 4.1 แสนคน สวนทางกับผู้สูงวัยที่เพิ่มขึ้นถึง 2 เท่า ทำให้ประชากรวัยแรงงานลดลงอย่างน่าใจหาย

“หากเราไม่ทำอะไร หน้าต่างแห่งโอกาสบานสุดท้ายกำลังจะปิดลง ภาระการเลี้ยงดูประชากรและหนี้สินของประเทศจะเกินกำลังคนทำงาน ทำให้รัฐบาลในอนาคต ต้องพิจารณา การลงทุนใน ‘มนุษย์’ หรือ Human Capital เพื่อเป็นกำลังสำคัญในการแก้ปัญหามิติทางเศรษฐกิจ สังคมและเสถียรภาพการเงินการคลังของประเทศในระยะยาว”

โดย กสศ. ได้สังเคราะห์สถานการณ์ดังกล่าวออกมาเป็นข้อเสนอ ให้ผู้กำหนดนโยบายของประเทศ ใช้เป็นแนวทางในการลงทุน 5 มิติประกอบด้วย

1. คนไทยมีทุนมนุษย์ที่เท่ากันมากขึ้น:  ปิดช่องว่างของคุณภาพประชากรที่ห่างกันตามฐานะทางเศรษฐกิจ

วิกฤต: นักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็กมีคะแนนเฉลี่ย O-NET ต่ำกว่านักเรียนในโรงเรียนขนาดกลาง ขนาดใหญ่ และขนาดใหญ่พิเศษในทุกรายวิชาอย่างมีนัยสำคัญ และ กสศ. วิเคราะห์ข้อมูลผลการประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล (PISA) ในปี พ.ศ. 2565 พบว่าเด็กในชนบทมี “ทักษะวิทย์ คณิต และการอ่าน” ต่ำกว่าเด็กในเมืองกว่า 3 การศึกษา นอกจากนี้ จากการติดตามข้อมูลการเรียนต่อของนักเรียนจากครัวเรือนยากจนที่สุด 15% ของ กสศ. พบว่า ด็กยากจนมีโอกาสเรียนต่อมหาวิทยาลัยน้อยกว่าเด็กทั่วไปถึง 2.5 เท่า

ทางออก: รัฐต้อง “ปิดช่องว่าง” ด้วยมาตรการส่งเสริมทักษะและการเรียนรู้แบบมุ่งเป้า (Targeted Intervention) ไปที่กลุ่มเด็กและเยาวชนที่มาจากครัวเรือนด้อยโอกาส อยู่ในพื้นที่ห่างไกล หรือเป็นกลุ่มที่ยังมีสมรรถนะต่ำกว่าเกณฑ์พื้นฐานที่อายุหรือระดับชั้นนั้นควรทำได้ ซึ่งเป็นเด็กและเยาวชนจำนวนมากของประเทศ โดยสนับสนุนให้ผู้เรียนในกลุ่มดังกล่าวเข้าถึงสื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยีการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ

2. คนไทยมีทุนมนุษย์ที่ทันต่ออนาคตและการเปลี่ยนแปลง: ทันต่อการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของโลกเทคโนโลยีและความไม่แน่นอน

วิกฤต: ผล PISA 2565 ไทยร่วงต่ำสุดนับตั้งแต่เข้าร่วมปี 2543 และมีแนวโน้มลดลงต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2555 โดยคะแนนยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD และตามหลังเพื่อนบ้านทั้งสิงคโปร์ มาเลเซีย และเวียดนาม สะท้อนวิกฤตเด็กไทยวัย 15 ปี ที่ยังขาดความพร้อมในทักษะแห่งอนาคต ทั้งความคิดสร้างสรรค์และการรู้เท่าทันโลก

ทางออก: เปลี่ยนระบบการท่องจำ สู่ระบบที่เน้นการพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูงและสมรรถนะที่จำเป็นสำหรับโลกอนาคตแก่ผู้เรียนทุกกลุ่ม รวมทั้งระบบการประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียน (Formative Assessment) ที่เน้นการประเมินและพัฒนาสมรรถนะและทักษะในศตวรรษที่ 21 มากกว่าการทดสอบความจำ

3. คนไทยมีระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นมากขึ้น: ปลดล็อกศักยภาพและอนาคตของเด็กเยาวชนไทยเพื่อสร้างสรรค์อนาคตไทยที่ทั่วโลกต้องการ

วิกฤต: ยิ่งเรียน ยิ่ง IQ ลดลง งานวิจัยของ กสศ. ร่วมกับ RIPED มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย โดยติดตามเด็กคนเดิมที่เข้าระบบการศึกษาตั้งแต่ระดับปฐมวัยจนถึงมัธยมศึกษา พบว่า เมื่อเด็กกลุ่มดังกล่าวเลื่อนระดับชั้นเรียนจากระดับประถมศึกษาปีที่ 1 ไปจนถึงระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1 มีระดับเชาวน์ปัญญาที่ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของเด็กในสหรัฐอเมริกาในอายุนั้น ๆ ที่ 100 และมีแนวโน้มที่จะมีระดับเชาวน์ปัญญา (IQ) โดยเฉลี่ยต่ำกว่าค่าเฉลี่ยดังกล่าวมากยิ่งขึ้น แม้จะเป็นเด็กในระดับชั้นสูงขึ้น

ทางออก: ปลดล็อกด้วย “ระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่น” ใช้ระบบธนาคารหน่วยกิต (Credit Bank) หรือ Learning Passport ให้การเรียนรู้เกิดขึ้นได้ทุกที่ ยอมรับประสบการณ์นอกห้องเรียน เพื่อให้เด็กทุกคนออกแบบชีวิตตัวเองได้

4. จาก “เปราะบาง” สู่ “ความพร้อมรับมือวิกฤต”

วิกฤต: ภัยพิบัติ ภัยสงคราม และโรคระบาด ทำให้โรงเรียนปิดและเด็กสูญเสียการเรียนรู้ (Learning Loss) โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง

ทางออก: สร้าง “ระบบการศึกษาที่ล้มแล้วลุกไว” (Resilient Education) โรงเรียนและเด็กต้องมีทางเลือก โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลต้องทั่วถึง เพื่อให้การเรียนรู้ไม่สะดุดแม้ในยามภัยมา พร้อมระบบดูแลสภาพจิตใจเด็กอย่างใกล้ชิด

5. จาก “ฟรีไม่จริง” สู่ “การศึกษาที่ฟรีจริง และครอบคลุม”

วิกฤต: นโยบายเรียนฟรี 15 ปี ยังมี “ต้นทุนแฝง” (ค่าเดินทาง, อาหาร, เครื่องแบบ) ที่ครอบครัวยากจนต้องแบกรับเองกว่าปีละ 9,420 บาท

ทางออก: ปฏิรูปงบประมาณสู่ “Equity-based Budgeting” จัดสรรเงินตามความจำเป็นของเด็กรายบุคคล ครอบคลุมค่าใช้จ่ายแฝงทั้งหมด เพื่อขจัดอุปสรรคทางการเงินให้เป็นศูนย์

ดร.ไกรยส ระบุว่า หากเราละเลยการลงทุนในทุนมนุษย์ตั้งแต่วันนี้ ประเทศไทยจะต้องเผชิญกับวิกฤตการคลังจากฐานภาษีที่หดตัวลงจนไม่เพียงพอต่อการแบกรับสวัสดิการสังคม และท้ายที่สุดเราจะไม่สามารถบรรลุเป้าหมายการพัฒนาใด ๆ ที่คนไทยอยากเห็นเกิดขึ้นในช่วงชีวิตนี้ได้เลย กสศ. มุ่งหวังให้รายงานฉบับนี้เป็น “เข็มทิศและสัญญาณเตือนภัย” สำหรับผู้มีสิทธิเลือกตั้งปี 2569 เพื่อใช้เป็นเกณฑ์สำคัญในการพิจารณานโยบายและภาวะผู้นำที่กล้าตัดสินใจ “ลงทุนในมนุษย์” อย่างจริงจัง เพื่อให้ประเทศไทยก้าวพ้นวิกฤตและเติบโตได้อย่างยั่งยืน

สามารถดาวน์โหลดรายงานฉบับเต็มได้ที่ : 5 ข้อค้นพบ ปลดล็อกวิกฤตทุนมนุษย์สู่อนาคตที่เสมอภาค

The post กสศ. เปิด 5 ข้อค้นพบ-เข็มทิศลงทุน ‘ทุนมนุษย์’ ก่อนประเทศเผชิญวิกฤตเชิงโครงสร้าง first appeared on กสศ..

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. ได้นำเสนอความก้าวหน้าของนโยบายระดับชาติ “Thailand Zero Dropout” ซึ่งพัฒนาต่อยอดจากความสำเร็จของ “ราชบุรีโมเดล” ผ่านความร่วมมือกับบริษัท แสนสิริ จำกัด (มหาชน) ในการระดมทุนด้วยหุ้นกู้เพื่อสังคมมูลค่า 100 ล้านบาท กลไกดังกล่าวเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่นำไปสู่การขยายผลสู่ระดับนโยบายประเทศ เพื่อแก้ปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาอย่างเป็นระบบ

ภายใต้โครงการ Thailand Zero Dropout กสศ. ทำงานร่วมกับ 21 หน่วยงานทั้งภาครัฐและท้องถิ่น เพื่อพัฒนาระบบข้อมูลที่น่าเชื่อถือ ติดตามช่วยเหลือเด็กเยาวชนรายกรณี ออกแบบทางเลือกการเรียนรู้ที่เหมาะสมตามบริบทของเด็กแต่ละคน และประสานความร่วมมือกับภาคเอกชนในการพัฒนาทักษะที่สอดคล้องกับตลาดแรงงานในปัจจุบัน

จากการดำเนินงานต่อเนื่องในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา สามารถพาเด็กและเยาวชนกลับเข้าสู่ระบบการเรียนรู้แล้วกว่า 200,000 คน ถือเป็นก้าวสำคัญของประเทศไทยในการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างด้านความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา

ดร.ไกรยส กล่าวว่า ความสำเร็จเชิงประจักษ์ของ Thailand Zero Dropout เกิดจาก “ระบบข้อมูลที่ดี” ซึ่งเป็นรากฐานของการออกแบบมาตรการช่วยเหลือที่ตรงจุด และ “รูปแบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น” ซึ่งตอบโจทย์ความแตกต่างของเด็กทุกกลุ่ม พร้อมเสนอว่าหากประเทศในอาเซียนร่วมกันพัฒนาและขับเคลื่อนร่วมกัน จะสามารถต่อยอดสู่เป้าหมายระดับภูมิภาค “ASEAN Zero Dropout” ได้ในอนาคต

The post ผู้จัดการ กสศ. นำเสนอความก้าวหน้า Thailand Zero Dropout บนเวที DevEd 2025 ที่ออสเตรเลีย first appeared on กสศ..

หนึ่งในกิจกรรมสำคัญของงานคือวงเสวนาในหัวข้อ “AI ตัวช่วย – ตัวฉุด ความเหลื่อมล้ำ กับการสร้างโอกาส–ลดเหลื่อมล้ำในมิติสังคมไทย?” โดยมีวิทยากรมากประสบการณ์ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ได้แก่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) รศ.นพ.เชิดชัย นพมณีจำรัสเลิศ รองอธิการบดีฝ่ายสารสนเทศและดิจิทัลทรานส์ฟอร์เมชัน มหาวิทยาลัยมหิดล ดร.ศักดิ์ เสกขุนทด ที่ปรึกษาสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ผศ.ดร.ราชศักดิ์ สมยานนทนากุล กรรมการและเลขานุการ สมาคมปัญญาประดิษฐ์แห่งประเทศไทย  ดำเนินรายการโดย มนต์ชัย วงษ์กิตติไกรวัล

ดร.ไกรยส กล่าวว่า หากมองในภาพรวมของประเทศไทย จะเห็นว่าประชาชนจำนวนมากเริ่มสามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI ได้แล้ว แต่สิ่งสำคัญคือ การมองไปข้างหน้าอีก 10–20 ปี เพราะในช่วงเวลานั้น เด็กในวันนี้จะเติบโตเป็นผู้ใหญ่และเข้าสู่วัยทำงาน เราจำเป็นต้องคาดการณ์ว่า “อาชีพใดจะหายไป และอาชีพใดจะเกิดขึ้นใหม่” เพื่อเตรียมความพร้อมด้านการเรียนรู้ให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง

จากข้อมูลของ กสศ. พบว่า ปัจจุบันมีเด็กและเยาวชนไทยอายุ 3–18 ปี จำนวนกว่า 880,000 คน ยังอยู่นอกระบบการศึกษา หรือคิดเป็นราว 10% ของเด็กทั้งหมดในวัยนี้กว่า 8 ล้านคน เด็กกลุ่มนี้ไม่เพียงขาดโอกาสทางการศึกษาเท่านั้น แต่ยังแทบไม่มีทางเข้าถึงเทคโนโลยี AI ได้เลย เพราะเพียงแค่การเรียนพื้นฐานในห้องเรียนปกติยังไม่ทั่วถึง

ในอีกด้านหนึ่ง รายได้เฉลี่ยของคนไทยอยู่ที่ประมาณ 20,000 บาทต่อเดือน โดยมีระยะเวลาการศึกษาเฉลี่ยเพียง 9 ปี หรือระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ซึ่งสะท้อนว่า “โอกาสทางการศึกษา” ยังคงเป็นจุดเริ่มต้นของความเหลื่อมล้ำทางเทคโนโลยี หากต้องการให้คนไทยสามารถใช้ AI ได้อย่างเต็มศักยภาพในอนาคต ต้องเริ่มจากการปลดล็อกโอกาสทางการศึกษาให้ทั่วถึงเสียก่อน

“เมื่อเด็กไทยเข้าถึงการศึกษาได้แล้ว จะไปสู่โจทย์ต่อไปคือเรื่องการศึกษาที่ใช้เทคโนโลยี เพื่อให้คนไทยในอนาคตอีก 10-20 ปีข้างหน้า สามารถทํางานร่วมกับ AI ที่จะเติบโตไปเป็น AGI ในอนาคตได้พร้อมกัน”  ดร.ไกรยส ภัทราวาท

อย่างไรก็ตาม ดร.ไกรยส แสดงความกังวลว่า หากพัฒนาการของ AI ไปสู่ AGI (Artificial General Intelligence) เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะที่ระดับการศึกษาของคนไทยยังเฉลี่ยเพียง 9 ปี ก็อาจทำให้เด็กไทยจำนวนมากพลาดโอกาสสำคัญในการเรียนรู้และพัฒนา

ในระดับโลกขณะนี้ หลายประเทศเริ่มนำ AI เข้าไปบรรจุในหลักสูตรการศึกษา บางแห่งอยู่ในขั้นทดลองหรืออยู่ระหว่างประเมินความเหมาะสม ขณะที่ประเทศไทยเองอยู่ในจุดกึ่งกลางของการศึกษาแนวทางดังกล่าว แต่ยังไม่มีประเทศใดในโลกที่นำ AI เข้าสู่หลักสูตรอย่างเต็มรูปแบบ

ดร.ไกรยส ได้ยกคำกล่าวของ ศาสตราจารย์คาริม อาร์. ลัคฮานี (Karim R. Lakhani) จาก Harvard Business School ที่ว่า “AI won’t replace humans – But humans with AI will replace humans without AI.” หรือ “AI จะไม่มาแทนที่มนุษย์ แต่มนุษย์ที่ใช้ AI จะมาแทนที่มนุษย์ที่ไม่ใช้ AI” คำกล่าวนี้สะท้อนชัดเจนว่า ความเหลื่อมล้ําทางการศึกษาในวันนี้คือความเหลื่อมล้ำของการใช้ AI ในอนาคต

ดร.ไกรยส ยังกล่าวถึงทิศทางขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ว่า ขณะนี้อยู่ระหว่างการกำหนดกรอบแนวทางการใช้ AI ในระบบการศึกษา ซึ่งคาดว่าภายในปี 2026–2027 จะเริ่มเห็นนโยบายที่ชัดเจนขึ้นในหลายประเทศ 

“ต่อไปจะต้องมีหลักการประเมินความสามารถในการใช้ AI ของเด็กไทย ว่าสามารถใช้ได้ในระดับทั่วไปหรือขั้นสูง เรื่องนี้ควรเป็นนโยบายระดับชาติ และถึงเวลาแล้วที่จะต้องปรับหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานซึ่งใช้มาตั้งแต่ปี 2551 ให้สอดคล้องกับยุคดิจิทัลมากขึ้น” 

สำหรับบทบาทของ AI ในการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ดร.ไกรยส มองว่า AI สามารถเป็นเครื่องมือช่วยเด็กที่มีความต้องการพิเศษหรือเด็กในกลุ่มเปราะบาง ให้ได้รับโอกาสเรียนรู้ที่เหมาะกับตนเองมากขึ้น

ปัจจุบัน กสศ. ได้ร่วมมือกับ กสิกร บิซิเนส เทคโนโลยี กรุ๊ป (KBTG) และ MIT Media Lab พัฒนาแอปพลิเคชันชื่อ “Future You” ซึ่งเป็นการจำลอง AI จากต้นแบบของผู้เรียน เพื่อคาดการณ์อนาคตในอีก 10–20 ปี ว่าเด็กแต่ละคนเหมาะกับเส้นทางอาชีพแบบใด รวมถึงใช้พูดคุยและให้คำปรึกษากับผู้เรียนได้ในรูปแบบ AI Assistant  โครงการนี้จะถูกนำมาทดลองใช้กับเด็กกลุ่มเปราะบาง เพื่อทำข้อเสนอเชิงนโยบายต่อภาครัฐว่า AI ไม่ได้มีไว้เพื่อเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังช่วยพัฒนาคนและเติมเต็มช่องว่างของทรัพยากรในระบบการศึกษาได้อย่างแท้จริง

“ผมมีโอกาสได้พูดคุยกับ OECD ได้เห็นวิสัยทัศน์ในเรื่องห้องเรียนแห่งอนาคตที่ OECD คาดการณ์ว่า จะมีภาพของครูและเด็กที่ใช้ AI เป็นผู้ช่วยในการเรียนรู้ บางบทเรียน AI จะช่วยสอนเด็ก ขณะเดียวกันครูจะมีบทบาทสอนการใช้ AI อย่างมีจริยธรรม และระบบการประเมินผลก็จะพัฒนาให้สอดคล้องกับรูปแบบการเรียนรู้ร่วมกับ AI ทั้งสำหรับนักเรียนและครู”

อย่างไรก็ตาม ดร.ไกรยสมองว่า การผลักดัน AI ให้เกิดขึ้นจริงในด้านการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา จำเป็นต้องมีเสถียรภาพทางนโยบาย และความต่อเนื่องของรัฐบาล

“ถ้าเรามีความชัดเจนในนโยบายและมีกฎหมายรองรับ การใช้ AI จะเดินหน้าได้รวดเร็ว แต่หากยังขาดเสถียรภาพ นั่นจะเป็นความท้าทายสำคัญในการลดความเหลื่อมล้ำจากเทคโนโลยีนี้”

ในตอนท้าย ดร.ไกรยส กล่าวถึง ความปลอดภัยและภูมิคุ้มกันในการใช้ AI ว่า ไม่ว่ากฎหมายหรือโครงสร้างของรัฐจะดีเพียงใด สุดท้ายแล้วสิ่งสำคัญคือ การพัฒนาคนให้รู้เท่าทันเทคโนโลยี

“การใช้ AI ก็เหมือนกบที่อยู่ในหม้อน้ำร้อน กบจะรอดได้ก็ต่อเมื่อรู้ตัวและกระโดดออกทันเวลา การรู้เท่าทันคือภูมิคุ้มกันที่แท้จริงของสังคม”

หากประเทศไทยสามารถพัฒนาคนให้มีความเข้าใจในเทคโนโลยี มีนโยบายที่ชัดเจน และลงทุนต่อเนื่องในเรื่องการศึกษา ก็จะทำให้การใช้ AI เกิดประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น แต่หากปล่อยให้ทุนนิยมครอบงำการพัฒนาและการลงทุนด้าน AI จนความเหลื่อมล้ำขยายตัวมากขึ้น จะถือเป็นความล้มเหลวของกลไกตลาด ดังนั้น รัฐต้องเข้าใจและจัดการด้วยวิธีที่เหมาะสม เพื่อให้ AI กลายเป็นพลังขับเคลื่อนความเสมอภาค ไม่ใช่ต้นตอของความเหลื่อมล้ำ

The post AI x Education: จากเครื่องมืออัจฉริยะ สู่โอกาสในการเรียนรู้ที่เสมอภาคของเด็กทุกคน first appeared on กสศ..

ในสังคมไทย เด็กจำนวนมากต้องเผชิญทางเลือกที่ไม่ควรเกิดขึ้น
เรียนต่อดี หรือทุ่มเทให้กีฬา?

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ชี้ว่า ระบบการศึกษาไทยจำเป็นต้องสร้าง “พื้นที่กลาง” ที่ให้เด็กเดินบนเส้นทางที่เขารัก พร้อมเรียนรู้และเติบโตไปด้วยกันได้

“จะดีกว่ามาก ถ้าเรามีระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นพอให้กีฬาและการเรียนมาบรรจบเป็นเส้นทางเดียว ตอบโจทย์ความหลากหลายของเด็กไทย”

กรณี อบต.ลำปางหลวง คือภาพสะท้อนจริงที่กสศ.ค้นพบเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษาบางคนไม่ยอมกลับเข้าโรงเรียน แต่ยอมกลับมาซ้อมฟุตบอลทุกวัน
และเมื่อมีเงื่อนไขว่า “ต้องแก้ ร. ให้ครบก่อนลงสนามศุภชลาศัย”
เด็กทุกคนกลับทุ่มเทอย่างที่สุด

“เด็กที่ติด ร. สิบกว่าตัว ไม่เคยแก้…แต่พอบอกว่าต้องแก้ให้หมดก่อนถึงจะได้ลงเตะในสนามศุภชลาศัย เขาฮึดเต็มที่ พยายามสุดความสามารถ เพราะนั่นคือความฝันของเขา”

เรื่องนี้สะท้อนประเด็นสำคัญว่า หากระบบการศึกษาเชื่อมโยงกับความฝัน เด็กจะมีแรงขับเคลื่อนที่ทรงพลังอย่างมหาศาล

สนามฟุตบอล = ห้องเรียนชีวิต  พื้นที่แห่งโอกาส

ฟุตบอลสอนอะไรที่ตำราไม่อาจสอนได้ครบ 
การต่อสู้เมื่อแต้มตามหลัง การล้มแล้วลุก ความมีวินัย ความกล้าหาญ และการไม่ทิ้งทีม

ในสนาม เราจึงเห็น “การศึกษาในชีวิตจริง” ได้อย่างชัดเจน

“เวลาเด็กอยู่บนสนาม เราเห็นพลังการต่อสู้ของพวกเขา ล้มกี่ครั้งก็ลุก คะแนนตามก็ยังสู้ เพราะเขากำลังทำในสิ่งที่รัก”

เด็กหลายทีมทั่วประเทศที่ร่วมแข่งขันในปีนี้ต่างมีเรื่องราวแบบเดียวกัน
ไม่ใช่เพราะเป็นทีมดัง แต่เพราะพวกเขาได้อยู่ในพื้นที่ที่เปิดให้ใช้ความฝันเป็นแรงขับเคลื่อนชีวิต

การศึกษาต้องมองความหลากหลายของเด็กเป็นศูนย์กลาง

ตาม พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ มาตรา 4 การศึกษาไม่ใช่ห้องเรียนอย่างเดียว
แต่คือ “กระบวนการเรียนรู้เพื่อความเจริญงอกงามของบุคคลและสังคม”
การแข่งขันที่สนามศุภชลาศัยเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน จึงไม่ใช่แค่เกมฟุตบอล
แต่คือ “กระบวนการเรียนรู้เชิงลึก” ของทั้งเด็กและสังคมไทย

“สิ่งที่เกิดขึ้นที่ศุภชลาศัย คือการศึกษาอย่างแท้จริง เด็กเรียนรู้จากการลงมือทำ และสังคมก็เรียนรู้ไปพร้อมกับพวกเขา”

ผู้ชมหลายหมื่นในสนาม และผู้ชมออนไลน์จำนวนมหาศาลกำลังร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้สาธารณะ ว่าความพยายามของเด็กมีคุณค่ามากเพียงใด

มูลค่าทางเศรษฐกิจที่ ‘ลอยอยู่เหนือสนามกีฬา’

ความสนใจจากคนทั้งประเทศทำให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจจำนวนมาก
ยอดผู้ชม ยอดแชร์ ยอดสนับสนุน คอมเมนต์นับแสน และภาคส่วนต่างๆที่อยากมีส่วนร่วมสนับสนุน

ดร.ไกรยสชี้ว่า มูลค่าดังกล่าวควรถูกออกแบบให้ “ไหลกลับ” ไปสู่การพัฒนาเยาวชนอย่างยั่งยืน

“เรามีทรัพยากรที่ลอยอยู่เหนือสนาม คำถามสำคัญคือจะดึงมันกลับไปเป็นอุปกรณ์ซ้อม โภชนาการที่ดีมีคุณภาพ  การเดินทางปลอดภัย และระบบแข่งขันที่ดีให้เด็กได้อย่างไร”

หากจัดระบบอย่างเหมาะสม งบสนับสนุนและแรงร่วมที่เกิดขึ้นสามารถขับเคลื่อนทั้งระบบกีฬาและการศึกษาของประเทศได้จริง

“สิ่งที่เห็นจากสื่อ คือ นักกีฬาจะได้รางวัลหรือได้เงินอัดฉีด ตอนได้เหรียญโอลิมปิกแล้ว อาจจะต้องมีการจัดสรรปันส่วนมาลงทุนตั้งแต่ต้นทางมากขึ้น  เราก็คงไม่อยากจะเห็นสิ่งนี้เกิดขึ้น 10 ปีครั้งนึง แต่อยากให้เรื่องราวดีๆแบบนี้ เกิดได้ทุกปี ทุกปีเราจะมีเรื่องราวของเด็กในแต่ละจังหวัดที่ทำให้คนไปฟอลโล ทำให้คนไปสนับสนุน ทำให้คนไปเชียร์ได้อย่างเป็นระบบ และก็เกิดขึ้นได้ตลอดเวลา”

โมเดลระดับโลกพิสูจน์แล้ว: พรสวรรค์เกิดทุกที่ ระบบต้องตามไปหา

หลายประเทศ เช่น ญี่ปุ่น อังกฤษ สหรัฐฯ ลงทุนในระบบเยาวชนอย่างจริงจัง เพราะเชื่อว่า “พรสวรรค์เกิดขึ้นได้ตลอดเวลา เกิดขึ้นได้ทุกจุด ในทุกชุมชน”

ประเทศไทยก็ทำได้เช่นกัน
มีทีมเยาวชนในโรงเรียนและพื้นที่ทุกแห่ง หากมีโค้ช มีระบบคัดเลือกต่อยอด
เราจะมี pipeline นักกีฬาคุณภาพสู่ทีมจังหวัด ทีมชาติ และอาชีพได้อย่างเป็นระบบ 

“ถ้าเรามีระบบค้นหาตั้งแต่ต้นทาง ความสำเร็จจะไม่ใช่ซินเดอเรลล่าสตอรี่ แต่เป็นระบบที่สร้างได้จริง”

“รถขนฝัน”: โครงสร้างใหม่เพื่อพาเด็กทั่วไทยไปถึงเวทีที่เขาภาคภูมิใจ

ดร.ไกรยสเสนอแนวคิด “รถขนฝัน”
ระบบลำเลียงเด็กที่มีความฝันจากทั่วประเทศ ไปสู่เวทีที่เขาใฝ่ฝันอย่างเท่าเทียม

ไม่ว่าจะเป็นฟุตบอล ศิลปะ ดนตรี หรือการแสดง
เด็กควรเดินทางสู่เวทีเหล่านั้นได้โดยมีความปลอดภัยและโครงสร้างรองรับ

“เราอยากเห็นรถขนฝันที่พาเด็กมีพรสวรรค์จากทุกจุดของประเทศสู่เวทีในฝันอย่างปลอดภัย เสมอภาค และเป็นระบบ”

ลงทุนให้คนที่ ‘ยังไม่ชนะวันนี้’ เพื่อให้เขามีโอกาสชนะในวันหน้า

ระบบที่ดีไม่เน้นลงทุนเฉพาะเด็กที่คว้าเหรียญหรือเป็นแชมป์
แต่ลงทุนตั้งแต่ต้นทาง ทั้งในเด็ก ครู โรงเรียน ระบบเดินทาง และความปลอดภัย

“อย่าลงทุนเฉพาะตอนสำเร็จแล้ว ต้องลงทุนกับคนที่ยังไม่ชนะในวันนี้ เพื่อให้เขามีโอกาสชนะในวันหน้า นี่คือการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุด”

นี่คือหัวใจของความเสมอภาคทางการศึกษาอย่างแท้จริง

ทำให้ ‘โอกาส’ ไม่ใช่เหตุการณ์พิเศษ แต่เป็นระบบถาวรของประเทศ

ปรากฏการณ์วันที่ 8 พฤศจิกายน แสดงให้เห็นว่า “พลังของเด็กไทยมีจริง”
แต่สิ่งสำคัญคือ ต้องไม่ให้เป็นเพียงกระแสชั่วครั้ง

“ความหวัง  เราต้องวางฟันเฟืองให้มันติดเครื่องอยู่ตลอด เพื่อให้โอกาสถึงเด็กทุกคนจริง ๆ”

เพื่อเด็กยากจน ขาดแคลนโอกาส กสศ.พร้อมทำงานร่วมกับภาคส่วนต่างๆให้ความหวังนี้กลายเป็น “ระบบ” ที่ยั่งยืนของประเทศ

“เมื่อเราเชื่อในศักยภาพของเด็ก และสร้างระบบที่เอื้อให้เขาเติบโต—ประเทศก็จะเติบโตไปพร้อมกับเขาเช่นกัน”

The post จาก ‘รถขนฝัน’ สู่ระบบลำเลียงความฝันเด็กไทยเข้าถึงโอกาสได้อย่างเท่าเทียม first appeared on กสศ..

ความร่วมมือกันในครั้งนี้ เป็นการเดินหน้าขับเคลื่อนโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นระยะที่ 2 ให้เกิดความต่อเนื่องสู่รุ่นที่ 6 ในปีการศึกษา 2569 จากความร่วมมือระหว่าง กสศ. และหน่วยงานหลักด้านการศึกษาของประเทศ ได้แก่ กระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา (ก.ค.ศ.) สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา และกรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) เพื่อยกระดับระบบการผลิตและพัฒนาครูสำหรับโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล ทุรกันดาร แก้ปัญหาครูขาดแคลนและโยกย้ายบ่อย พร้อมกับสร้างครูรุ่นใหม่กลับไปพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ให้กับเด็กและเยาวชนในพื้นที่บ้านเกิด

รศ.ดร.ดารณี อุทัยรัตนกิจ คณะกรรมการบริหาร กสศ. และประธานอนุกรรมการพัฒนาระบบการผลิตพัฒนาครูสำหรับโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลและพัฒนาคุณภาพโรงเรียนทั้งระบบ กล่าวว่า โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ได้ดำเนินการครบ 5 รุ่นเมื่อปีการศึกษา 2567 ที่ผ่านมา โดยในระยะที่ 2 รุ่นที่ 6 นี้ ยังคงเป็นการดำเนินงานภายใต้ความเชื่อมั่นในพลังของสถาบันผลิตและพัฒนาครูทั้ง 10 แห่ง ที่มุ่งมั่นทำงานร่วมกันเพื่อสร้างโอกาสทางการศึกษาให้แก่นักเรียนยากจนด้อยโอกาสที่มีศักยภาพและมีใจรักอยากเป็นครู ได้รับโอกาสทางการศึกษาจนสำเร็จการศึกษาและบรรจุเป็นครูรุ่นใหม่ในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล ทุรกันดาร ซึ่งเป็นชุมชนบ้านเกิด เพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนครูและการโยกย้ายออกจากพื้นที่

รศ.ดร.ดารณี กล่าวเพิ่มเติมว่า โครงการนี้ยังมุ่งหวังให้นักศึกษาผู้รับทุนได้รับการบ่มเพาะจิตวิญญาณความเป็นครู ควบคู่กับการเป็นนักพัฒนาชุมชนที่เข้าใจบริบทท้องถิ่นอย่างแท้จริง โดยเชื่อมั่นว่าด้วยพลังความร่วมมือจากทั้ง 10 สถาบันการศึกษา จะพิสูจน์ให้เห็นว่า ‘ครูรัก(ษ์)ถิ่น’ เป็นโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการในพื้นที่จริงที่สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงเชิงระบบในการผลิตและพัฒนาครู ซึ่งส่งผลต่อการยกระดับคุณภาพโรงเรียน ชุมชน และท้องถิ่นได้อย่างเป็นรูปธรรม

ด้านนายพิเชษฐ โพธิ์ภักดี เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กล่าวว่าโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น เป็นนวัตกรรมที่ดำเนินการภายใต้แนวคิดสำคัญ “พัฒนาชุมชนด้วยคนในชุมชนเอง” โดยเปิดโอกาสให้เยาวชนที่มีความมุ่งมั่นและมีใจรักในวิชาชีพครู ได้เข้ารับการเรียนรู้และฝึกฝนกับมหาวิทยาลัยชั้นนำในท้องถิ่น เพื่อกลับไปทำงานและพัฒนาโรงเรียนในพื้นที่บ้านเกิดของตน ปัจจุบัน สพฐ. มีโรงเรียนในสังกัดจำนวน 29,005 แห่ง โดยในจำนวนนี้มีโรงเรียนที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกล เช่น โรงเรียนตามแนวชายแดน โรงเรียน Stand Alone และโรงเรียนบนเกาะแก่งต่าง ๆ ซึ่งจำนวนไม่น้อยยังประสบปัญหาขาดแคลนครู หรือมีการโยกย้ายบ่อย โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นจะเป็นคำตอบสำคัญในการแก้ปัญหานี้ได้

“โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นเปิดโอกาสให้เด็กที่อยู่ในท้องถิ่นได้เรียนหนังสือจนจบปริญญาตรี แล้วกลับไปเป็นครูในพื้นที่บ้านเกิดของตัวเอง โดยมีสถาบันการศึกษาช่วยให้ความรู้และสร้างทักษะในการที่เป็นครูที่ดี สร้างเจตคติที่ดีในการเป็นครู นอกจากได้เรียนในห้องเรียนแล้ว ยังต้องมีภาคปฏิบัติ มีกิจกรรมจิตอาสา ต้องมีการร่วมมือร่วมใจกันในหลายภาคส่วนเพื่อหล่อหลอมให้นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นเป็นครูที่ดีมีคุณภาพ และเพื่อเป็นนวัตกรด้านการเรียนการสอน และเป็นพลังสำคัญในการสร้างความเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นในพื้นที่อย่างแท้จริง” เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กล่าว

ขณะที่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นไม่อาจเกิดขึ้นได้ หากขาดความร่วมมือจากหน่วยงานหลัก ได้แก่ กระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา (ก.ค.ศ.) และสำนักงานเลขาธิการคุรุสภา โดยในปีนี้ได้มีอีกหนึ่งหน่วยงานร่วมขับเคลื่อนเพิ่มเติม คือ กรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.)

โดยทุกหน่วยงานมีเป้าหมายร่วมกันในการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างยั่งยืน ซึ่งไม่สามารถทำได้ด้วยงบประมาณเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัย “ครู” ที่มีจิตวิญญาณในการทำเพื่อศิษย์ และมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเยาวชนให้เติบโตเป็นพลเมืองคุณภาพของประเทศได้อย่างเสมอภาคไม่ว่าจะอยู่ในพื้นที่ใดของประเทศไทย

ดร.ไกรยส กล่าวว่า จากการวิเคราะห์ข้อมูลของ กสศ. พบว่า ปัจจุบันโรงเรียนในสังกัด สพฐ. มีโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกลที่ไม่สามารถยุบหรือควบรวมได้ราวหนึ่งพันแห่ง ส่วนใหญ่ประสบปัญหาครูไม่ครบชั้น และขาดโอกาสในการพัฒนาศักยภาพอย่างต่อเนื่อง ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชนในพื้นที่ ซึ่งการสร้างครูรุ่นใหม่จากชุมชนจึงเป็นแนวทางสำคัญในการเติมเต็มความต้องการของโรงเรียนกลุ่มนี้ให้มีครูที่พร้อมพัฒนาท้องถิ่นบ้านเกิดของตนเอง

ทั้งนี้ โครงการ “ครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 6” ถือเป็นอีกก้าวสำคัญในการสร้างนวัตกรรมการผลิตและพัฒนาครูเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา โดย 10 สถาบันการศึกษาได้รับการคัดเลือกเพื่อร่วมกันพัฒนาครูรุ่นใหม่ให้มีความรู้ความสามารถสอดคล้องกับบริบทของผู้เรียนที่หลากหลาย และมุ่งแก้ปัญหาการอ่านออกเขียนได้อย่างเป็นรูปธรรม

โดยในรุ่นนี้จะมีการผลิตและพัฒนาครูภายใต้หลักสูตรทั้งแบบ เอกเดี่ยว ได้แก่ สาขาประถมศึกษาและการศึกษาปฐมวัย และแบบ เอกคู่ ได้แก่ สาขาประถมศึกษา–การศึกษาพิเศษ และประถมศึกษา–ภาษาไทย เพื่อเสริมสมรรถนะครูรุ่นใหม่ให้มีความเข้าใจเชิงลึกทั้งด้านการเรียนรู้ของเด็กทั่วไป เด็กที่มีความต้องการพิเศษ และการสอนภาษาไทย ซึ่งเป็นทักษะพื้นฐานสำคัญของการเรียนรู้ตลอดชีวิต

The post กสศ. ผนึก 10 สถาบันผลิตครู สานต่อ “ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 6” first appeared on กสศ..

เมื่อโรงเรียนปลางทางของครูทุกคน ส่วนใหญ่เป็นโรงเรียนเล็กที่ขาดแคลน อยู่ห่างไกลเมือง บ้างอยู่บนภูเขา บนเกาะ เสี่ยงภัย ตามแนวชายแดน บ้างก็มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ หรืออยู่กลุ่มโครงการพิเศษที่ขาดครูมานาน แต่ทว่ายังมีเด็ก ๆ กว่า 50,000 ชีวิต ที่รออยู่ รอครูคุณภาพกลับไปดูแลการเรียนรู้ของพวกเขาอย่างใกล้ชิด ทำให้ในโอกาสสำคัญที่ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 2 สำเร็จการศึกษาเต็มตัวแล้ว ดร.ไกรยสจึงขอฝากข้อคิดให้เป็นแรงบันดาลใจแก่ครูคนใหม่ ให้เฝ้าตั้งคำถามกับตัวเองอยู่เสมอ ไม่ลืมเรียนรู้ทุกวัน

วันที่เราเริ่มต้นเรียกตัวเองว่า “ครู”

ดร.ไกรยส พาย้อนความทรงจำของตนเองในวันที่เคยเป็นครูฝึกสอนเมื่อปี พ.ศ. 2550 โดยแม้ว่าปัจจุบันจะอยู่บนบทบาทงานบริหาร แต่หากเมื่อใดที่ได้รับเชิญจากสถาบันต่าง ๆ ให้เข้าไปสอนนักเรียนนักศึกษา ก็ยังยินดีอยู่เสมอ เพราะการได้ก้าวเข้าสู่ห้องเรียนของตน ทำให้ได้เห็นแววตาของผู้เรียน นับเป็นช่วงเวลาที่เติมเต็มความรู้สึกให้มีแรงบันดาลใจและตอกย้ำกับตัวเองว่า “เรายังเป็นครูอยู่”

จึงอยากฝากคำถามนี้ให้น้อง ๆ ครูรุ่นใหม่ได้ถามตัวเองอยู่เสมอเหมือนกันว่า…
“ความเป็นครูของเรานั้น เริ่มต้นที่ตรงไหน?”
เราเริ่มต้นเป็นครูแล้วหรือยัง หรือจะเริ่มเมื่อไหร่?

บางคนอาจรู้สึกว่าเริ่มเป็นครูตั้งแต่วันที่ได้ทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น
บางคนอาจรู้สึกว่าเริ่มเป็นครูในวันที่ได้บรรจุเป็นข้าราชการ
บางคนอาจรู้สึกว่าเริ่มเป็นครูเมื่อลงอยู่ที่โรงเรียนครั้งแรกแล้วได้รับคำชมจาก ผอ. ว่า “เราเป็นครูใหม่ที่ดีมาก”
หรืออาจจะเป็นวันแรกในพิธีไหว้ครู ที่มีนักเรียนตัวน้อยถือพานมากราบเป็นลูกศิษย์คนแรกของชีวิต

“วันนั้นหรือเปล่านะ ที่เราเรียกตัวเองว่าเป็นครู”
วันไหนกันที่แต่ละคนได้เริ่มต้นชีวิตครูจริง ๆ และรู้สึกภาคภูมิใจว่า “ได้เป็นครูแล้ว”

แล้วความเป็นครูสิ้นสุดเมื่อใด?

อีกคำถามหนึ่งที่ ดร.ไกรยส ชวนให้ครูรัก(ษ์)ถิ่นถามตัวเองคือ…
“ความเป็นครูของเราจะสิ้นสุดลงเมื่อใด?”

จะสิ้นสุดเมื่อเสียงกริ่งบอกเวลาเลิกเรียน 16.30 น. หรือเปล่า?

หรือหมดเวลางานแล้ว เรายังต้องออกตามหาลูกศิษย์ที่หายไปจากห้องเรียน?

จะสิ้นสุดตรงรั้วโรงเรียน? หรือสิ้นสุดเมื่ออายุครบ 60 ปี เกษียณราชการ?

หรือแท้จริงแล้ว แม้เกษียณไปแล้ว ความเป็นครูของเราก็ยังไม่สิ้นสุด เพราะเรายังคงทำหน้าที่ถ่ายทอดความรู้ และแรงบันดาลใจให้คนรุ่นต่อไปได้เรื่อย ๆ

“ความเป็นครูเริ่มต้นที่ตรงไหนและสิ้นสุดลงเมื่อใด เป็นคำถามที่พี่อยากจะฝากถึงน้อง ๆ ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นที่ 2 ทุกคน อยากให้น้องลองถามตัวเองเรื่องนี้ไปเรื่อย ๆ เพราะตราบใดที่เรายังตั้งคำถามนี้ เราก็จะไม่หยุดพัฒนาตัวเอง”

ขอบคุณทุกคนที่เลือกมาเป็นครู

ในนามผู้จัดการ กสศ. ดร.ไกรยสเชื่อมั่นว่าครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 2 ทุกคนคือพลังของคนรุ่นใหม่ ที่จะก้าวออกไปขับเคลื่อนการศึกษาในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

ปัจจุบัน การผลิตและพัฒนาครูเป็นโจทย์ท้าทายที่เกิดขึ้นทั่วโลก องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ระบุว่า ภายในปี ค.ศ. 2030–2040 ระบบการศึกษาจะต้องมุ่งเน้นกระบวนการเรียนรู้ที่ยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ และสร้าง “ชุมชนแห่งการเรียนรู้” ที่ช่วยให้ผู้เรียนพัฒนาทักษะได้รอบด้าน

หัวใจสำคัญที่จะทำให้สิ่งนี้เกิดขึ้นได้ คือ การสร้างครูที่มีคุณภาพ ทั้งในด้านวิชาการ ความเชี่ยวชาญ และการเติบโตเต็มศักยภาพในวิชาชีพ เพื่อก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงทางการศึกษา

เมื่อมองไปสู่อนาคต ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นใหม่จึงไม่เพียงมีหน้าที่สอนหนังสือ แต่ยังต้องเป็นครูที่พร้อมนำพาการเปลี่ยนแปลง ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป

ขอบคุณทุกพลังความร่วมมือที่อยู่เบื้องหลัง

ผู้จัดการ กสศ. แสดงความขอบคุณต่อ 5 องค์กรหลักทางการศึกษาของประเทศ ได้แก่ กระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.), กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.), สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.), สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา (ก.ค.ศ.) และสำนักงานเลขาธิการคุรุสภา ที่ได้ร่วมผลักดันโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นกับ กสศ.  เพื่อสร้างโอกาสทางการศึกษาให้เด็กและเยาวชนในพื้นที่ห่างไกลได้ก้าวต่อสู่ระดับอุดมศึกษาในวิชาชีพครู และช่วยกันผลักดันการผลิตครูระบบปิดให้กลับไปปฏิบัติหน้าที่ในถิ่นบ้านเกิดเพื่อเป็น “ครูนักพัฒนาชุมชน” ที่อยู่ใกล้ชิดเด็ก ๆ ช่วยลดปัญหาการขาดแคลนครูและการโยกย้ายกลับบ้าน

ขอขอบคุณ ผู้บริหารและคณาจารย์จาก 10 สถาบันต้นแบบการผลิตและพัฒนาครู ได้แก่ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี, มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง, มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี, มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์, มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี และมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่ได้ร่วมกันบ่มเพาะครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ให้พร้อมรับมือกับความท้าทายที่หลากหลายและสอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่

สุดท้ายในโอกาสนี้ ขอขอบคุณความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคประชาสังคม รวมถึงประชาชนทุกคน ที่ให้ความสำคัญกับการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา และร่วมกันสร้างครูรัก(ษ์)ถิ่นที่เข้าใจบริบทชุมชนให้กลับไปเป็นครูของเด็ก ๆ และสร้างการเปลี่ยนแปลงให้กับสังคมไทยอย่างยั่งยืนต่อไป

อ่านข่าว: สำเร็จอีกก้าว “295 ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 2” จบการศึกษาปริญญาตรีจาก 10 สถาบันผลิตครู พร้อมคืนถิ่นบรรจุ 285 โรงเรียนบ้านเกิดห่างไกล ต.ค.นี้

The post “ความเป็นครูเริ่มต้นที่ตรงไหน และสิ้นสุดเมื่อใด?” แรงบันดาลใจจาก ดร.ไกรยส ภัทราวาท ถึงครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 2 first appeared on กสศ..

ภายในงานมีผู้ร่วมแถลงและเป็นสักขีพยาน ได้แก่ นายอนุกูล ปีดแก้ว ปลัดกระทรวง พม. พร้อมคณะผู้บริหาร, ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ., นายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ., ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดทั้ง 76 จังหวัด และนักวิจัยจากมูลนิธิศูนย์วิจัยและติดตามความเป็นธรรมทางสุขภาพ เข้าร่วมทั้งแบบ Onsite และออนไลน์

นายอนุกูล ปีดแก้ว กล่าวว่า กระทรวง พม. มีเป้าหมายสร้างสังคมที่ประชาชนทุกกลุ่มได้รับการพัฒนาและมีคุณภาพชีวิตที่ดี โดยได้พัฒนาระบบ พม. Smart ร่วมกับ กสศ. มาตั้งแต่ปี 2565 เพื่อช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางและสร้างโอกาสทางการศึกษาด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศ ลดความซ้ำซ้อน และทำให้การช่วยเหลือรายบุคคลแม่นยำยิ่งขึ้น

ขณะเดียวกันนโยบาย Thailand Zero Dropout ที่ผลักดันโดย กสศ. ได้ถูกยกระดับเป็นวาระแห่งชาติ เพื่อลดจำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาผ่าน 4 มาตรการหลัก ได้แก่ การค้นหาและติดตาม, การช่วยเหลือและส่งต่อ, การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น และการประสานความร่วมมือทุกภาคส่วน โดยล่าสุด มีเด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบางจากระบบ พม. Smart จำนวน 7,322 คน ที่จะได้รับการสนับสนุนจาก กสศ. ทั้งค่าใช้จ่ายด้านการศึกษาและการฝึกทักษะอาชีพ

“การพาเด็กเยาวชนกลับเข้าสู่การศึกษาเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นเหมาะสม คืองานเร่งด่วนที่ทุกฝ่ายต้องร่วมกันผลักดัน ไม่ใช่ภารกิจของรัฐบาลใดรัฐบาลหนึ่ง แต่คือวาระสำคัญระดับชาติ จึงขอฝาก พมจ. และคณะทำงาน One Home ทุกจังหวัด ร่วมขับเคลื่อนงานนี้ให้สำเร็จ” ปลัด พม. กล่าว

ด้าน ดร.ไกรยส ภัทราวาท กล่าวว่า ความร่วมมือของทุกหน่วยงานทำให้จำนวนเด็กนอกระบบการศึกษาลดลงจากกว่า 1.02 ล้านคนในปี 2566 เหลือประมาณ 880,000 คนในปี 2568 ถือเป็นความก้าวหน้าที่สะท้อนพลังของการบูรณาการข้อมูลจากทุกหน่วยงาน

“ผลการศึกษาสถานการณ์ทางสังคมโดยมูลนิธิศูนย์วิจัยและติดตามความเป็นธรรมทางสุขภาพ พบว่าเด็กเยาวชนกลุ่มเปราะบางมักประสบปัญหาซ้ำซ้อน บางกรณีเผชิญปัญหารุนแรง ต้องได้รับการดูแลเป็นรายกรณี การเชื่อมโยงข้อมูลระหว่าง พม. Smart และฐานข้อมูล Thailand Zero Dropout จะช่วยให้การช่วยเหลือเป็นระบบและมีประสิทธิภาพมากขึ้น”

ผู้จัดการ กสศ. ยังเผยว่า เด็กเยาวชนที่ถูกพบจากระบบ พม. Smart และ Thailand Zero Dropout จำนวน 7,322 คน จะได้รับเงินสนับสนุนการกลับเข้าสู่การเรียนรู้และการพัฒนาทักษะอาชีพจาก กสศ. จำนวน 4,000 บาทต่อคน และผู้จัดการรายกรณีจะได้รับเงินสนับสนุนในการสำรวจดูแลเด็ก จำนวน 1,000 บาทต่อราย เพราะการดูแลเด็กเยาวชนกลุ่มเปราะบาง จำเป็นต้องอาศัยระบบสนับสนุนรายบุคคลและความร่วมมือใกล้ชิดจาก พมจ. และทีม One Home ในทุกจังหวัด เพื่อให้การดูแลรายบุคคลครอบคลุมทุกมิติ ทั้งด้านสังคม การศึกษา และการดำรงชีวิต

“กสศ. พร้อมทำงานกับเครือข่ายวิชาการ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม เพื่อพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรมการศึกษาที่เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่ รวมถึงการติดตามและประเมินผลเพื่อปรับปรุงแนวทางช่วยเหลือให้เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม เป้าหมายคือการสร้างโอกาสการศึกษาให้เด็กทุกคน ลดความเหลื่อมล้ำ และยกระดับคุณภาพทรัพยากรมนุษย์ของประเทศ” ผู้จัดการ กสศ. กล่าวสรุป

The post พม.–กสศ. ใช้ระบบ พม. Smart และ Thailand Zero Dropout ช่วยเหลือเด็กเยาวชนหลุดจากระบบกว่า 10,000 คนกลับมาเรียน พร้อมลงนาม MOU เสริมกลไกการดูแลและคุ้มครองสิทธิทางการศึกษา first appeared on กสศ..

บนเวทีเสวนาในหัวข้อ “ทำอย่างไรให้การวิจัยและนวัตกรรมกลายเป็นนิยามใหม่ของการเรียนรู้ตลอดชีวิต” ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. ได้นำเสนอแนวคิดถึงบทบาทของงานวิจัยและนวัตกรรมในการขับเคลื่อนโอกาสทางการเรียนรู้สู่ความเสมอภาคทางการศึกษา

ดร.ไกรยส อธิบายว่า ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาเชื่อมโยงโดยตรงกับรายได้ครัวเรือน สุขภาพ และผลลัพธ์การเรียนรู้ โดยครัวเรือนที่มีรายได้น้อยมักเผชิญข้อจำกัดในการเข้าถึงการศึกษา จนกลายเป็น “วงจรแห่งความยากจน” ที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น การสร้างโอกาสทางการเรียนรู้จึงต้องตอบโจทย์ทั้งในด้านอุปสงค์ (Demand Side) และด้านอุปทาน (Supply Side) ของผู้เรียน

“Supply Side หรือเศรษฐศาสตร์ด้านอุปทาน คือ ความพร้อมใช้ (Availability) และความสามารถในการเข้าถึง (Affordability) ส่วน Demand Side หรือด้านอุปสงค์ ต้องเข้าใจว่าผู้เรียนต้องการอะไร สนใจอาชีพแบบไหน และมีเป้าหมายชีวิตอย่างไร หากสองด้านนี้สอดรับกัน ก็มีโอกาสสร้างระบบการเรียนรู้อย่างเสมอภาคให้เกิดขึ้นจริงอย่างมีประสิทธิภาพ”

ดร.ไกรยสกล่าวเพิ่มเติมว่า เทคโนโลยีอย่างปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังมีบทบาทสำคัญในการยกระดับการศึกษา เพราะช่วยสร้างการเรียนรู้ที่ปรับให้เหมาะสมกับผู้เรียนแต่ละคน (Personalized Learning) ซึ่งเป็นกุญแจในการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ 

อย่างไรก็ตาม การพัฒนา AI เพื่อการศึกษาเป็นเรื่องที่ต้องใช้การลงทุนสูง จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน และเพื่อให้เกิดผลลัพธ์สูงสุด การออกแบบ AI ด้านการศึกษาต้องคำนึงถึง ผู้คน (People), ข้อมูล (Data), โมเดล (Models), ความเห็นอกเห็นใจ (Empathy) และจริยธรรม (Ethics) เพื่อให้เทคโนโลยีนี้ทำงานเพื่อมนุษย์ ไม่ใช่ทำงานแทนมนุษย์ พร้อมทั้งเชื่อมโยงผลวิจัยไปสู่เชิงนโยบายและการพัฒนาการเรียนรู้

บนเวทีเดียวกันมีผู้ทรงคุณวุฒิจากหลายสาขาร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.เดวิด จอห์น รูฟโฟโล อาจารย์ประจำภาควิชาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ให้ความเห็นถึงความสำคัญของการศึกษานอกระบบและการฝึกอบรม (Training) โดยระบุว่าการมีเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ จำเป็นต้องปรับวิธีการและกรอบการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับผู้เรียนยุคปัจจุบัน

“เทคโนโลยีเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตมีอยู่แล้ว แต่ความท้าทายสำคัญของเรื่องนี้ คือ เราจะออกแบบการนำเสนออย่างไรเพื่อให้เข้าถึงคนทุกกลุ่ม ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องปรับกรอบการเรียนรู้ให้ตอบโจทย์ได้จริง”

ด้าน รองศาสตราจารย์พิเศษ ดร.นพ.ชัยภัทร ชุณหรัศมิ์ ผู้ช่วยผู้อำนวยการด้านการบริหารและวิเคราะห์ข้อมูล โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ชี้ว่า แม้การพัฒนา AI เพื่อการศึกษาจะเป็นสิ่งจำเป็น แต่ยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมดของการศึกษา เพราะหัวใจสำคัญของการเรียนรู้คือการสร้างแรงบันดาลใจและปลูกฝัง Growth Mindset ให้ผู้เรียนมีความเป็นนักเรียนรู้ตลอดชีวิต หรือ Lifelong Learner

รองศาสตราจารย์พิเศษ ดร.นพ.ชัยภัทร เสนอให้แบ่งระดับการเรียนรู้ออกเป็น 3 ขั้น คือ 1.เข้าถึงง่าย ค้นหาความรู้ได้สะดวก 2.ลงมือทำจริง นำความรู้ไปสร้างทักษะ 3.สร้างคุณค่า ใช้ทักษะเพื่อสร้างผลลัพธ์ที่จับต้องได้ โดยเน้นว่า AI ควรถูกใช้เพื่อพัฒนากระบวนการเรียนรู้ ไม่ใช่เพียงวัดผลลัพธ์ เพราะเป้าหมายที่แท้จริงของการศึกษา คือการเข้าใจวิธีการเรียนรู้ ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ AI ไม่สามารถทดแทนมนุษย์ได้

ช่วงท้ายของการเสวนา วิทยากรทั้ง 3 ท่านฝากข้อคิดสำคัญไว้ร่วมกันว่า การสร้างระบบการเรียนรู้ที่มีคุณภาพและเสมอภาค สามารถอาศัยงานวิจัย นวัตกรรม และความร่วมมือจากทุกภาคส่วน โดย ดร.ไกรยส ระบุว่า AI ต้องเป็นเครื่องมือสนับสนุนการศึกษาตั้งแต่ระดับปฐมวัยจนถึงอุดมศึกษา ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.เดวิด ระบุว่าประสบการณ์การเรียนรู้ที่หลากหลายคือกุญแจสำคัญในการแข่งขันของทุกระดับ และ รองศาสตราจารย์พิเศษ ดร.นพ.ชัยภัทร เน้นว่า AI ควรมีบทบาทในการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ ไม่ใช่เข้ามาทดแทนการทำงานด้านนี้ของมนุษย์ 

และสิ่งที่ทุกฝ่ายสะท้อนตรงกันคือ “การเรียนรู้ตลอดชีวิต” ไม่ได้เป็นเพียงแนวคิดเชิงทฤษฎี แต่คือพันธกิจสำคัญของสังคมที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมกันขับเคลื่อน โดยสามารถอาศัยพลังของงานวิจัยและนวัตกรรมเพื่อสร้างระบบการเรียนรู้ที่เสมอภาค ครอบคลุม และตอบโจทย์ความเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่

The post ผู้จัดการ กสศ. ชูแนวคิด ‘AI สร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต’ ขับเคลื่อนความเสมอภาคทางการศึกษาด้วยวิจัยและนวัตกรรม บนเวที KBTG Techtopia 2025 first appeared on กสศ..