โดยมีจุดเริ่มต้นจากการที่ ลำไย สีหามาตย์ ผู้รับผิดชอบโครงการ ได้ทุนวิจัยจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เรื่องการส่งเสริมอาชีพ จากโครงการแนะนำให้เด็กๆ ทำน้ำสมุนไพรที่หาได้ในท้องถิ่นขาย เช่น ตะไคร้ ใบเตย และกระเจี๊ยบ ซึ่งช่วยให้มีเงินหมุนเวียนใน ซึ่งพอขยับขยายมาเป็นโครงการดังกล่าว ก็ได้รับความร่วมมือจากศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนตำบลแม่กา, วัดแม่กาโทกหวาก, และวิสาหกิจชุมชนสมุนไพรเพื่อสุขภาพหงส์หิน อำเภอจุน เข้ามาขับเคลื่อน เพื่อพัฒนากลุ่มเป้าหมายจำนวน 75 คน

สำหรับกิจกรรมการอบรมนั้น ทางโครงการเน้นให้ความรู้เรื่อง ‘การแปรรูปสมุนไพร’ ซึ่งแบ่งเป็น 3 ผลิตภัณฑ์ ได้แก่ น้ำดื่มสมุนไพร โคมไฟไล่ยุง และเทียนหอมไล่ยุง โดยกลุ่มเป้าหมายทุกคนจะได้เรียนรู้การแปรรูปสมุนไพรทั้งสามผลิตภัณฑ์ เริ่มจากการสอนภาคทฤษฎี ซึ่งจะได้เรียนรู้เกี่ยวกับประโยชน์และสรรพคุณของสมุนไพร, สมุนไพรชนิดใดมีฤทธิ์ร้อนหรือเย็น, วิธีการรับประทานสมุนไพรที่ถูกต้อง เป็นต้น

ขึ้นชื่อว่าการแปรรูปสมุนไพร ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับความสนใจที่สุดคงหนีไม่พ้น ‘น้ำสมุนไพรเพื่อสุขภาพ’ เพราะทำง่ายและมีประโยชน์ แถมยังมีแนวโน้มที่จะสร้างกำไรได้มาก เพราะเป็นเครื่องดื่มดับกระหายที่รองรับกระแสรักสุขภาพของผู้คนในปัจจุบัน โดยลำไยเล่าว่า การอบรมทำน้ำสมุนไพรเพื่อสุขภาพ จะแบ่งกลุ่มเป้าหมายเป็น 6 กลุ่ม เพื่อเรียนทำน้ำสมุนไพรแต่ละชนิด ซึ่งกลุ่มไหนจะได้ทำน้ำสมุนไพรชนิดใดนั้น คณะทำงานจะใช้วิธีจับสลาก 

ซึ่งลำไยเสริมว่า การจัดให้มีการประกวดแข่งขัน และความตื่นเต้นจากการจับสลาก เป็นเครื่องมือที่ใช้กระตุ้นกลุ่มเป้าหมายให้อยากมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมต่างๆ และสร้างสีสันในการเรียนรู้ 

“ถ้ามีกิจกรรมเข้ามาเมื่อไหร่ เขาก็จะเริ่มตั้งใจ อยากทำมากขึ้น โดยเฉพาะกิจกรรมประกวดว่าน้ำสมุนไพรของกลุ่มใดรสชาติดีที่สุด เพราะเขาจะอยากแข่งกันเพื่อเอาชนะ ทำให้กิจกรรมมีชีวิตชีวามากกว่าการต้มน้ำสมุนไพรแล้วบรรจุใส่ภาชนะเฉยๆ ซึ่งจากการลงคะแนนเสียงพบว่า น้ำตะไคร้กับน้ำใบย่านางมีรสชาติดีที่สุด มีความหอมละมุน ส่วนน้ำสมุนไพรลำดับรองลงมาคือน้ำกระเจี๊ยบ แต่ที่ยังไม่ถูกใจก็คือน้ำมะขามและน้ำมะตูม เพราะต้มนานเกินไป ทำให้รสชาติขม” ลำไยกล่าว

นอกจากน้ำสมุนไพรเพื่อสุขภาพแล้ว อีกสองผลิตภัณฑ์ที่โครงการมุ่งเน้นก็คือโคมไฟไล่ยุงและเทียนหอมไล่ยุง เพราะในปัจจุบัน หลายพื้นที่ในจังหวัดพะเยาเริ่มทำสวนยางพารา ทำให้มียุงชุกชุม และมีการแพร่ระบาดของโรคไข้เลือดออก ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวจึงกลายเป็นผลิตภัณฑ์ทางเลือกจากการแปรรูปสมุนไพร ที่ช่วยสร้างรายได้และป้องกันโรคร้ายให้กับคนในท้องถิ่น 

ซึ่งลำไยอธิบายว่า จุดเริ่มต้นเกิดจากการที่คนในอำเภอเชียงคำเสียชีวิตจากโรคไข้เลือดออกกว่า 20 คน ผลิตภัณฑ์ทั้งสองชนิดนี้จึงเกิดขึ้นมา และสามารถขายได้จริง ตัวโคมไฟไล่ยุงประดิษฐ์จากกระบอกไม้ไผ่ มีการวาดลวดลายและติดหลอดไฟเข้าไป มีน้ำมันหอมระเหยจากตะไคร้เป็นสารไล่ยุง แต่น้ำมันหอมระเหยมาจากอำเภอปง ผลิตเองไม่ได้ เพราะการทำน้ำมันหอมระเหยต้องใช้เครื่องสกัด ซึ่งมีราคาสูง  

ส่อย หินแก้ว อายุ 73 ปี หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย มีพื้นเพเป็นช่างอยู่แล้ว จึงสนใจสานต่อการผลิตโคมไฟไล่ยุง ซึ่งส่อยกล่าวว่า “เราอยากมีอาชีพไปจนแก่ ก่อนหน้านี้เป็นช่าง ทำงานเล็กน้อยตามบ้าน ใครจ้างก็ไป แต่เดี๋ยวนี้เริ่มทำไม่ไหวแล้ว แต่โคมไฟไล่ยุงสามารถทำที่บ้านได้ ส่วนตัวขายไป 3-4 อันแล้ว อันละ 450 บาท ต้นทุนประมาณ 200 กว่าบาท เลยทำให้มีรายได้เพิ่มโดยไม่ต้องออกไปไหน”

สำหรับผลิตภัณฑ์เทียนหอมไล่ยุง แม้ตอนนี้จะยังไม่เป็นรูปร่างมากนัก เนื่องจากเป็นงานที่ต้องใช้ความละเอียดและประณีตในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ แต่สวาท มอญแสง หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย ก็มีแนวคิดพัฒนาผลิตภัณฑ์ ด้วยการเปลี่ยนวัตถุดิบจาก ‘กลีเซอรีน’ เป็น ‘ถั่วเหลือง’ เพื่อให้ปลอดภัยและดีต่อสุขภาพมากกว่าเทียนหอมทั่วไป 

เนื่องจากกลีเซอรีน ซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักในการผลิตเทียนหอม เป็นสารที่หากสูดดมเข้าไปมากๆ อาจก่อให้เกิดโรคมะเร็ง ไขถั่วเหลืองผสมตะไคร้จึงเป็นทางเลือกใหม่ที่ปลอดภัยกว่าเดิม ซึ่งเมื่อไขถั่วเหลืองละลาย ก็สามารถนำมาทาผิวได้อีกด้วย โดยตอนนี้อยู่ในระหว่างการทดลอง 

ทั้งนี้ นอกจากการแปรรูปสมุนไพรเป็นสามผลิตภัณฑ์ข้างต้นแล้ว โครงการยังรับซื้อสมุนไพรปลอดสารพิษ เช่น ฟ้าทะลายโจรและขมิ้นชัน ในรูปแบบสมุนไพรสด เนื่องจากยังไม่ได้อบรมเรื่องการล้างและตาก ซึ่งเป็นกระบวนการที่ต้องได้มาตรฐานตามแพทย์แผนไทย ที่ต้องไม่มีสารปนเปื้อนและไม่มีความชื้น ซึ่งฟ้าทะลายโจรนำไปอัดเม็ดเป็นยาลดไข้ แก้ปวดได้ ส่วนขมิ้นชันก็ใช้เป็นยาแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ

อย่างไรก็ดี แม้ว่าสุดท้ายแล้ว จะมีกลุ่มเป้าหมายเพียงบางส่วนที่สามารถประกอบอาชีพจากสมุนไพรในชุมชนได้ แต่โครงการนี้ก็สะท้อนถึงความสุขจากการทำกิจกรรมร่วมกันของคนในชุมชนได้เป็นอย่างดี ซึ่งช่วยกระชับความสัมพันธ์ให้แน่นแฟ้น และที่สำคัญ ยังได้รับความรู้และฝึกฝนทักษะใหม่ๆ หลายอย่าง ซึ่งไม่ใช่แค่กลุ่มเป้าหมายเท่านั้นที่ได้รับประโยชน์ แต่รวมถึงคณะทำงานทุกคนด้วยเช่นกัน 

“เราไม่เคยมีประสบการณ์ทำงานกับผู้สูงอายุมาก่อน ซึ่งพบว่าผู้สูงอายุทุกคนให้ความร่วมมือดีมาก แม้บางครั้งจะมีปากเสียงหรือถกเถียงกันบ้าง แต่เราก็เรียนรู้ที่จะประนีประนอม เพราะเราเป็นผู้น้อย ก็ต้องให้ความเคารพผู้ใหญ่ ไม่ใช่ว่าเขาจบ ป.4 เราจบสูงกว่าแล้วจะไม่เคารพ โดยสิ่งสำคัญที่ได้เรียนรู้จากการทำงานร่วมกับชุมชนก็คือ อย่าทำตัวแตกต่างหรือแปลกแยก ซึ่งทั้งหมดที่ว่ามานี้ ล้วนเป็นปัจจัยที่นำมาสู่ความสำเร็จและความภาคภูมิใจในการทำโครงการนี้อย่างแท้จริง” ลำไยกล่าวทิ้งท้าย 

“เราไม่เคยมีประสบการณ์ทำงานกับผู้สูงอายุมาก่อน ซึ่งพบว่าผู้สูงอายุทุกคนให้ความร่วมมือดีมาก แม้บางครั้งจะมีปากเสียงหรือถกเถียงกันบ้าง แต่เราก็เรียนรู้ที่จะประนีประนอม เพราะเราเป็นผู้น้อย ก็ต้องให้ความเคารพผู้ใหญ่ ไม่ใช่ว่าเขาจบ ป.4 เราจบสูงกว่าแล้วจะไม่เคารพ โดยสิ่งสำคัญที่ได้เรียนรู้จากการทำงานร่วมกับชุมชนก็คือ อย่าทำตัวแตกต่างหรือแปลกแยก ซึ่งทั้งหมดที่ว่ามานี้ ล้วนเป็นปัจจัยที่นำมาสู่ความสำเร็จและความภาคภูมิใจในการทำโครงการนี้อย่างแท้จริง” ลำไย สีหามาตย์ ผู้รับผิดชอบโครงการ

The post ม.พะเยานำต้นทุนในชุมชนแม่กา มาต่อยอดเป็นโครงการฝึกทักษะสร้างผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร ที่ตอบสนองความต้องการของตลาดออนไลน์ first appeared on กสศ..

วิทยาลัยการศึกษาจึงได้ทำการลงพื้นในตำพลแม่กาเพื่อเปิดรับสมัครกลุ่มคนที่ขาดโอกาสเข้ามาเป็นสมาชิกของโครงการจำนวน 73 คน ประกอบไปด้วยแรงงานนอกระบบ ผู้ว่างงาน ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ถือบัตรสวัสดิการฯ ซึ่งคนส่วนใหญ่มีจุดร่วมคือเป็นผู้ที่กำลังศึกษาอยู่ในการศึกษานอกระบบ

เมื่อได้กลุ่มเป้าหมายตามที่คาดหวังแล้ว โครงการได้ตั้งเป้าหมายในการดำเนินงาน 3 ประเด็น คือ 1.รวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับสรรพคุณและผลิตภัณฑ์แปรรูปจากตะไคร้หอม 2.ฝึกฝนทักษะการวางแผนจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ผ่านการตลาดหลากหลายรูปแบบให้กับกลุ่มเป้าหลาย 3.กลุ่มเป้าหมายเกิดองค์ความรู้และทักษะการทำน้ำสมุนไพร

จากเป้าหมายทั้ง 3 ข้อนี้ โครงการจึงได้พัฒนาหลักสูตรอาชีพขึ้นมา โดยมุ่งเน้นการต่อยอดผลิตภัณฑ์ตะไคร้หอมให้เกิดมูลค่ามากขึ้น เช่น การทำน้ำสมุนไพร การทำโคมไฟไล่ยุง และการทำเทียนหอมไล่ยุง โดยหลังจากการอบรมในส่วนของทักษะอาชีพ โครงการยังฝึกสอนเรื่องการตลาดในสื่อหลากหลายรูปแบบซึ่งรวมถึงสื่อดิจิตอลด้วย

ความท้าทายของโครงการนี้คือต้องทำงานกับกลุ่มเป้าหมายที่มีความหลากหลาย โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงวัยที่มีประสบการณ์มายาวนาน คณะผู้ดำเนินงานจึงต้องพยายามผสมผสานองค์ความรู้ใหม่เข้ากับองค์ความรู้เดิมที่กลุ่มเป้าหมายนี้ยึดถือ เพื่อค่อยๆ ปรับกระบวนการคิดและปฏิบัติให้เกิดการต่อยอด

หลังจากที่ได้มีการฝึกอาชีพกัน โครงการก็ได้สัมผัสถึงความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นกับกลุ่มเป้าหมาย โดยเริ่มจากความสุขที่สมาชิกทุกคนได้เข้ามาร่วมกันเรียนรู้งาน มีการรวมกลุ่มเพื่อทำงานด้วยกัน และที่สำคัญคือเห็นความกระตือรือร้นที่จะเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ มากขึ้นจากกลุ่มเป้าหมาย

การทำงานกับกลุ่มเป้าหมายจำนวนมากและหลากหลาย เป็นความท้าทายที่สำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน ซึ่งวิทยาลัยการศึกษา มหาวิทยาลัยพะเยา ได้เลือกที่จะไม่คัดสรรแค่กลุ่มคนบางกลุ่มเท่านั้น ทำให้โครงการนี้สามารถเข้าถึงได้ง่าย และเปิดโอกาสให้คนที่สนใจกล้าในการสมัครมาเข้าร่วมโครงการ ซึ่งนับว่าเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อพัฒนาชุมชนในภาพรวม

The post ม.พะเยานำต้นทุนในชุมชนแม่กา มาต่อยอดเป็นโครงการฝึกทักษะสร้างผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร ที่ตอบสนองความต้องการของตลาดออนไลน์ first appeared on กสศ..

แต่การจะผลิตสินค้าแปรรูปจากสมุนไพรนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย หลายพื้นที่ในประเทศไทยยังขาดองค์ความรู้ในกระบวนการผลิต และขาดความสร้างสรรค์ในการต่อยอด อย่างเช่นชุมชนตำบลแม่กา จังหวัดพะเยา ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการผลิตสมุนไพรอย่าง ตะไคร้หอม ขิง ข่า ตะไคร้หยวก และพืชเศรษฐกิจอื่นๆ จนเกิดเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชน แต่ชาวบ้านในกลุ่มยังไม่สามารถต่อยอดสมุนไพรเหล่านี้ไปเป็นผลิตภัณฑ์ที่เกิดมูลค่าได้ เนื่องจากขาดงบประมาณและความต่อเนื่องในการแปรรูปสินค้า

วิทยาลัยการศึกษา มหาวิทยาลัยพะเยา ได้เล็งเห็นถึงต้นทุนของชุมชนแม่กานั่นคือความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติและดินที่เหมาะแก่การเพาะปลูก รวมไปถึงมีผู้รู้ที่สั่งสมภูมิปัญญาท้องถิ่นมาช้านาน ทำให้มหาวิทยาลัยได้จัดทำโครงการ ‘พัฒนาอาชีพน้ำดื่มสมุนไพร, โคมไฟไล่ยุง, เทียนหอมไล่ยุง สำหรับนักศึกษาการศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) สังกัดตำบลแม่กา อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา’ ขึ้น เพื่อนำองค์ความรู้สมัยใหม่มาต่อยอดจากภูมิปัญญาดั่งเดิมให้มีมูลค่าและสามารถสร้างรายได้แก่ชุมชน

โครงการจะดำเนินงานในพื้นที่ 5 หมู่บ้าน โดยจะจับกลุ่มเป้าหมายที่เป็นคนด้อยโอกาส เช่น แรงงานนอกระบบ และผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ จำนวนทั้งสิ้น 75 คน โดยโครงการจะทำการจัดอบรมใน 3 ทักษะวิชา คือ 1.การทำน้ำสมุนไพร 2.เทียนตะไคร้หอมไล่ยุง 3.โคมไฟตะไคร้หอมไล่ยุง โดยแต่ละวิชาจะมีการเชิญวิทยากรผู้เชี่ยวชาญมาช่วยออกแบบการเรียนรู้และสอนอย่างละเอียดทุกขั้นตอน

ทุกวิชาที่โครงการม.พะเยาได้จัดทำ เกิดขึ้นจากการลงไปสำรวจกลุ่มเป้าหมายที่อยู่ในพื้นที่และดึงเอาความต้องการของพวกเขามาจัดทำผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ เช่น น้ำสมุนไพรเพื่อสุขภาพ ก็จะเป็นการตอบความต้องการของกลุ่มเป้าหมายที่สนใจเรื่องสุขภาพและต้องการลดน้ำตาลหรือความเสี่ยงในโรคเบาหวาน ส่วนเทียนตะไคร้หอมไล่ยุง ก็มีทีี่มาจากปัญหาของชุมชนที่เป็นพื้นที่สวนยางและมีแหล่งน้ำ ทำให้ในฤดูฝนยุงในพื้นที่จะมีความชุกชุมเป็นพิเศษ นอกจากนี้เทียนตะไคร้หอมยังสามารถทำขายในพื้นที่ิออนไลน์ได้อีกด้วย ผลิตภัณฑ์สุดท้ายคือโคมไฟตะไคร้ไล่ยุง ก็มีที่มาคล้ายกับเทียนหอม แต่เป็นการบูรณาการเข้ากับงานฝีมืออย่างโคมไฟกระบอกไม้ไผ่ ซึ่งมีกลุ่มเป้าหมายเป็นร้านนวด สปา และร้านอาหาร

การจัดทำโครงการของมหาวิทยาลัยพะเยาครั้งนี้ นับว่าเป็นช่องทางในการฝึกอาชีพที่จะช่วยให้คนในพื้นที่สามารถต่อยอดองค์ความรู้เดิมของตัวเองในเรื่องของสมุนไพร ให้กลายมาป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูงขึ้นและสร้างรายได้มากกว่าเดิม มากไปกว่านั้นผลิตภัณฑ์แต่ละรูปแบบที่โครงการจัดสอนก็ได้ผ่านการวางแผนเชิงการตลาดมาแล้วในระดับหนึ่ง ทำให้ผู้ที่เข้าร่วมโครงการมีแนวทางสำหรับการ ‘เริ่มต้น’ ผลิตและจัดจำหน่ายต่อไป เพื่อที่พวกเขาจะสามารถสร้างเงินทุนและสร้างประสบการณ์จนสามารถสร้างผลิตภัณฑ์ของตัวเองออกมาได้ในที่สุด

The post ม.พะเยานำต้นทุนในชุมชนแม่กา มาต่อยอดเป็นโครงการฝึกทักษะสร้างผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร ที่ตอบสนองความต้องการของตลาดออนไลน์ first appeared on กสศ..