สำหรับผม เป้าหมายในการทำงานทุกวันนี้คือได้เรียนรู้ งานที่ทำแล้วขดหยักสมองมีร่องมากขึ้น เสริมสร้างประสบการณ์ชีวิต เพิ่มมุมคิดให้ตัวเอง คือการงานอันทรงคุณค่า แน่นอนว่าเงินก็อยากได้ แต่ถ้าเงินตรามาพร้อมความรู้เมื่อไหร่ งานนั้นจะเป็นการงานที่รักและทุ่มเทสุดหัวใจทันที

เหตุใดการเรียนรู้จึงสำคัญนัก

ผมคิดว่ามันคือแรงขับเคลื่อนชีวิต การเรียนรู้จะเกิดขึ้นได้เมื่อสงสัยใคร่รู้ สิ่งนี้นำมาซึ่งความรู้สึกอัศจรรย์ต่อโลกและชีวิต ลองคิดดูว่าถ้าเราตื่นขึ้นทุกเช้าแล้วรู้สึกว่าวันนี้ไม่ต่างอะไรจากเมื่อวาน วานซืน และวันก่อนๆ ชีวิตจะเป็นเรื่องน่าเบื่อหน่ายขนาดไหน 

ความสงสัยใคร่รู้ทำให้โลกใบเดิมกลายเป็นเรื่องน่าสนใจไม่รู้จบ มองฟ้าก็สงสัยว่าทำไมมันเป็นสีฟ้า มองต้นหญ้าก็อยากรู้ว่าทำไมต้องสีเขียว แล้วทำไมปลาว่ายน้ำ ขณะที่นกบิน ทำไมดินกินไม่ได้ แต่ผักที่งอกจากดินดันกินอร่อย และอีกมากมายไม่รู้จบ

ความสงสัยทำให้โลกน่าอยู่ เพราะมีเรื่องให้ค้นหา

หากการเรียนรู้สำคัญ แล้วเราจะเป็นนักเรียนตลอดชีวิตได้อย่างไร

1. คุณสมบัติสำคัญของนักเรียนคือความโง่

สำหรับผม นักเรียนที่ดีต้องตระหนักเสมอว่าตัวเองยังไม่รู้ เมื่อรู้ว่าไม่รู้เท่านั้นแหละ จึงมีโอกาสได้รู้ คนจำนวนมากไม่ได้เรียนรู้อะไรใหม่ เพราะมีคำพูดติดปากว่า “รู้แล้ว” ความโง่คือบานประตูพาเราไปพบความรู้ใหม่ ความโง่คือความสนุก ไม่ต้องเก๊กว่าตัวเองทรงภูมิฉลาดล้ำ ความโง่คือความถ่อมตัว เปิดหู เปิดตา เปิดใจ รับฟัง เป็นดังคำกล่าวจีนโบราณว่า “เมื่อศิษย์พร้อม ครูย่อมปรากฏตัว” ศิษย์ที่พร้อมที่สุดคือศิษย์ที่รู้ว่าตนโง่

การตระหนักถึงความโง่เป็นเรื่องเดียวกับ ‘หัวใจของผู้เริ่มต้น’ (Beginner’s Mind) ซึ่งตรงข้ามกับความเก๋าของผู้เชี่ยวชาญ มือใหม่ย่อมลงมือทำด้วยความไม่รู้สึกกดดัน กล้าคิดกล้าทำโดยไม่กลัวล้มเหลว พลาดไปก็เริ่มใหม่ เรียนรู้จากความผิดนั้น ที่สำคัญคือ สนุกกับการล้มลุกคลุกคลาน

หัวใจของผู้เริ่มต้นจะมองเห็นทุกสิ่งด้วยแววตาตื่นเต้น มิใช่เฉื่อยชา อ่านหนังสือเล่มใหม่ราวกับได้อ่านเป็นเล่มแรก ดูหนังเรื่องใหม่ราวกับเพิ่งเคยได้ดูหนัง เป็นเรื่องเดียวกับการไม่ยึดติดกับสิ่งต่างๆ ที่เคยรู้และประสบมา มิได้คิดว่าฉันรู้และเข้าใจทุกสิ่งทุกอย่างแล้ว เช่นเดียวกับถ้วยชาที่มีชาเต็มถ้วยย่อมไม่อาจรับน้ำชาใหม่ลงไปในนั้นได้

เช่นนี้แล้ว ‘อาจารย์’ จึงพร้อมปรากฏกายขึ้นตลอดเวลา ทั้งที่เป็นคนและสรรพสิ่ง หากกินไข่พะโล้อร่อยแล้วเอ่ยถามแม่ค้าว่าทำยังไง ก็จะได้วิชาปรุงอาหาร หากเดินป่าแล้วเอ่ยปากถามเจ้าหน้าที่ป่าไม้ ย่อมได้เรียนวิชาธรรมชาติและสัตว์ป่า มิเพียงเท่านั้น ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ มด แมลง แสง คลื่น ล้วนแล้วแต่เป็นอาจารย์สอนสรรพวิชามากมายไม่รู้จบ

2. นักเรียนที่ดีย่อมมองเห็น ‘ห้องเรียน’ ทุกที่ทุกเวลา

อาวุธสำคัญของของนักเรียนคือเครื่องหมายคำถาม อะไร ทำไม อย่างไร ใคร ที่ไหน ฯลฯ หย่อนไปตรงไหนสถานที่แห่งนั้นก็จะถูกเนรมิตเป็นห้องเรียนทันที นักเรียนที่ดีต้องการกล้าถาม ซึ่งความกล้านี้เชื่อมโยงกับคุณสมบัติแรกนั่นคือ ไม่กลัวโง่

หากทำสิ่งเหล่านี้ได้บ่อยๆ รักษาคุณสมบัติเหล่านี้ไว้ได้เสมอ ผู้นั้นย่อมบ่มเพาะ ‘ทักษะการเรียนรู้ด้วยตนเอง’ ขึ้นมาได้ แม้จะไม่มีครูประจำชั้นในชีวิตแล้ว ก้าวขาออกจากรั้วสถานศึกษาแล้วก็ตาม สิ่งนี้ทำให้นักเรียนคนนั้นไม่จบการเรียนรู้ไว้ในวินาทีที่ยื่นมือไปรับใบปริญญา ทว่ายังคง ‘เรียนต่อ’ ไปตลอดชีวิต

กล่าวในมิติเช่นนี้ ทุกสิ่งที่ผ่านเข้ามาบนเส้นทางชีวิตจึงเป็น ‘บทเรียน’ สำหรับนักเรียนผู้ตระหนักตนว่าไม่ฉลาดอยู่เสมอ เขาทราบดีว่าจำเป็นต้องสอบผ่านวิชายากๆ ที่จะเข้ามาทดสอบไปตลอดทาง ผ่านวิชานี้แล้วก็จะเจอวิชาที่ยากขึ้นไปอีก การงาน ความสัมพันธ์ ความรัก ความทุกข์ ความเจ็บปวด ความสับสน การดูถูกเหยียดหยาม หรืออะไรก็ตาม ล้วนแล้วแต่เป็นรายวิชาที่ผ่านเข้ามาในภาคการเรียนของแต่ละช่วงชีวิต

โลกมิได้มีเพียงคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ ภาษาอังกฤษ หรือวิชาต่างๆ ที่สอนกันในห้องเรียนเท่านั้น โลกใบกว้างยังมีวิชาอกหักศาสตร์ วิชาล้มเหลวศาสตร์ วิชาโดดเดี่ยวศาสตร์ หรือวิชาแตกสลายกลายเป็นงอกงามให้สอบผ่านอีกหลายเทอม นักเรียนที่ดีย่อมเรียนรู้จากเหตุการณ์ทั้งร้ายดีที่เกิดขึ้น เช่นกันกับในห้องเรียน ย่อมมีบางวิชาที่ไม่อยากเรียน แต่ในฐานะนักเรียนก็ต้องผ่านมันไปให้ได้ เราอาจไม่ได้เกรดเอทุกวิชา แต่ถ้าตั้งใจจริงย่อมสอบผ่าน แม้ฉิวเฉียดก็เอาตัวรอดมาได้แล้วกัน

การเรียนรู้ตลอดชีวิต

ทักษะเช่นนี้สำคัญอย่างยิ่งในโลกที่เปลี่ยนแปลงไวและเอไอกำลังจะครองเมือง มนุษย์จำเป็นต้องมีคุณสมบัติของการเรียนรู้ตลอดชีวิต เรียนแล้ววาง ต่อยอดจากสิ่งเก่า ปลูกเมล็ดพันธุ์ความรู้ใหม่ แตกกิ่งก้านสาขาความสนใจของตนเองขยายออกไปไม่มีที่สิ้นสุด

ต้นไม้ที่ไม่งอกงามคือต้นไม้ที่ตายแล้ว สมองที่ไม่งอกงามย่อมถดถอย ชีวิตที่เรียนรู้ตลอดเวลาคือการเติบโตไปสู่พื้นที่แห่งความเป็นไปได้ใหม่ๆ ไม่รู้จบ

นี่คือทักษะแห่งศตวรรษของพนักงานที่องค์กรใดก็ต้องการ ฉะนั้น ‘นักเรียน’ ในมิตินี้จึงเป็น ‘อาชีพ’ ที่ทำเงินได้ ดีไม่ดีจะมีแต่คนแย่งตัวให้ไปเรียนในสถานที่ของเขา แต่สิ่งที่สำคัญไปกว่ารายได้และโอกาสคือ ความรู้สึกดีกับชีวิต การเรียนรู้มอบสิ่งนั้นให้กับเรา เมื่อรักการเรียนรู้เราจะรักโลกใบนี้และรักชีวิตไปพร้อมกัน เราจะพบว่าทุกเช้าที่ลืมตาตื่นขึ้นมาคือโอกาสในการค้นพบความอัศจรรย์ของโลกอีกครั้งและอีกครั้ง

สำหรับนักเรียนที่รักการเรียนแล้ว แทบจะมองไม่เห็นเส้นแบ่งระหว่างห้องเรียนกับสนามเด็กเล่นเลยด้วยซ้ำ

แน่นอน การวิ่งเล่นในสนามเด็กเล่นย่อมมีการล้มลง ร้องไห้ เป็นแผลบ้างในบางคราว แต่เมื่อสิ่งนั้นเป็นสิ่งเดียวกับการเรียนรู้เสียแล้ว มันก็ไม่ใช่เรื่องแย่แต่อย่างใด

น้ำตาและความทุกข์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการเรียนรู้

เช่นกันกับรอยยิ้มและความสุข

ผมเคยเขียนหน้าแรกของสมุดบันทึกไว้ด้วยประโยคเตือนใจตน ซึ่งทุกวันนี้ก็ยังไม่เปลี่ยนปณิธานจากเดิม “จงเป็นนักเรียนตลอดชีวิต”

The post SET: LEARNING@HOME จงเป็นนักเรียนตลอดชีวิต first appeared on กสศ..

คำตอบ “ถ้าอ้างอิงตามระบบการศึกษา เนื้อหาที่วัยรุ่นต้องเรียนในโรงเรียนจะมีความยากและซับซ้อนมากขึ้นจากเดิม ยิ่งในช่วงมัธยมศึกษาตอนปลายที่เด็กต้องเลือกเรียนสายการเรียนรู้ที่ชัดเจน เนื้อหามีความลึกและเต็มไปด้วยรายละเอียดมากมาย ซึ่งบ่อยครั้งเราจะพบว่า เด็กที่มีพื้นฐานการเรียนรู้ไม่แน่นจะเผชิญปัญหาในการเข้าใจเนื้อหาที่เรียน ยิ่งในสถานการณ์โควิด-19 ที่เด็กๆ ไม่สามารถไปโรงเรียนได้ตามปกติ ทำให้จำเป็นต้องเรียนผ่านระบบออนไลน์หรือเรียนรู้ด้วยตนเอง ปัญหาความไม่เข้าใจบทเรียนนั้นอาจจะทำให้เด็กบางคนไม่สามารถทำการบ้านหรือเรียนรู้ได้อย่างราบรื่น ก่อให้เกิดความเครียดต่อตัวเด็กและพ่อแม่

ในบทความนี้จะกล่าวถึงแนวทางในการจัดการเรียนรู้ที่ช่วยเอื้อให้วัยรุ่นสามารถเรียนรู้ได้ตามจังหวะของตัวเองมากขึ้น โดยมุ่งเน้นไปที่การเรียนรู้รายบุคคลเป็นหลักและการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นได้ทุกที่ เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่เข้าใจและช่วยวัยรุ่นให้เขาได้เรียนรู้ได้เต็มศักยภาพของตัวเอง

ทำความเข้าใจวัยรุ่นตามพัฒนาการตามทฤษฎีพัฒนาการทางจิตสังคมของ (Psychosocial Development) ของอีริก อีริกสัน นักจิตวิทยาชาวเยอรมัน

บันไดขั้นที่ 5 พัฒนาการอัตลักษณ์ของตนเอง (Identity) ให้ชัดเจน และสร้างการยอมรับจากตัวเองและผู้อื่น

ช่วงวัยรุ่น (12-18 ปี) เป็นช่วงเวลาแห่งการค้นหา “อัตลักษณ์ของตัวเอง” (Identity) ผ่านการสำรวจตัวตน ทั้งความรู้สึก ความต้องการ ความเชื่อ คุณค่าภายในตนเอง หากวัยรุ่นสามารถค้นพบตัวตนที่สอดคล้องกันระหว่างภายนอกและภายใน เขาจะสามารถเติบโตต่อไปโดยไม่รู้สึกติดค้างในช่วงวัยดังกล่าว

ในทางกลับกัน หากวัยรุ่นไม่สามารถรับรู้ความต้องการที่มีต่อตัวเอง หรือแม้จะค้นพบความต้องการนั้น แต่ไม่สามารถทำตามที่ใจต้องการได้ อาจจะเป็นเพราะสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้อ เช่น สังคมไม่ให้การยอมรับ ขัดกับค่านิยมของครอบครัว พ่อแม่ห้ามปรามไม่ให้เลือกในทางที่เป็นตัวเขา หรือเป็นเพราะตัวเขาเองที่ไม่สามารถเป็นไปตามที่ตัวเองต้องการได้ สิ่งเหล่านี้สามารถส่งผลให้วัยรุ่นเกิดความกังวลและความคับข้องใจ ถ้าหากไม่สามารถแก้ปัญหาดังกล่าวได้ ปมที่ติดค้างจะนำไปสู่ “ความสับสนในบทบาทของตัวเอง” (Role Confusion) วัยรุ่นจึงพยายามสุดกำลังเพื่อพิสูจน์ตัวเอง เพื่อตัวเอง และคนที่เขารัก เมื่อพยายามเต็มที่แล้วทำไม่ได้ วัยรุ่นมีสองทางเลือก คือ การเปลี่ยนเส้นทาง หรือปล่อยวาง ในวัยรุ่นบางคนที่หาทางออกให้กับปัญหานี้ไม่ได้ สุขภาพจิตของเขาจะได้รับการบั่นทอนลง

หัวใจสำคัญของบันไดพัฒนาการในเด็กวัย 12-18 ปี คือ “อิสระในการเป็นตัวเอง” “การค้นหาตัวเอง” และ “การยอมรับจากสังคม”

การจัดการเรียนรู้สำหรับเด็กมัธยมศึกษา ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้ทุกที่บนโลกใบนี้

ในทางจิตวิทยาพัฒนาการแล้ว วัยรุ่นเป็นวัยที่มีความเข้าใจด้านนามธรรมเทียบเท่าผู้ใหญ่ แต่อาจจะได้เปรียบผู้ใหญ่อย่างเราในด้านการเรียนรู้สิ่งต่างๆ ได้อย่างรวดเร็วกว่า ไม่ว่าจะเป็นในด้านเทคโนโลยี ภาษา หรือการเข้าใจสิ่งต่างๆ ดังนั้นสิ่งที่วัยรุ่นต้องการอาจจะไม่ใช่การสอนเนื้อหาวิชาการแบบแน่นขนัดให้กับเขา เพราะสิ่งที่สำคัญมากกว่าคือ วิธีการคิด วิเคราะห์ และสังเคราะห์ออกมาต่างหาก เพื่อที่เขาจะสามารถย่อยเนื้อหาในแบบฉบับที่ตนเองสามารถเข้าใจและนำไปใช้ได้

ก่อนจะจัดการเรียนรู้ให้วัยรุ่น เราควรเข้าใจธรรมชาติของสมองของเขาก่อน วัยรุ่นต้องการการนอนหลับมากกว่าวัยเด็กและผู้ใหญ่ แม้ว่ามันอาจดูเหมือนวัยรุ่นขี้เกียจ แต่หลักวิทยาศาสตร์แสดงให้เห็นว่า “ระดับเมลาโทนิน” (ระดับฮอร์โมนการนอนหลับ) ในเลือดของวัยรุ่นเพิ่มขึ้นตามธรรมชาติในเวลากลางคืน และลากยาวมาถึงตอนเช้ามากกว่าวัยเด็กและวัยผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ นี่อาจอธิบายได้ว่าทำไมวัยรุ่นจำนวนมากนอนดึกและมีความยากลำบากในการตื่นนอนในตอนเช้า วัยรุ่นควรนอนประมาณ 9-10 ชั่วโมงต่อคืน แต่วัยรุ่นส่วนใหญ่ไม่ได้นอนหลับเพียงพอ เนื่องจากตารางเวลาที่ขัดกับธรรมชาติของร่างกายวัยรุ่น กล่าวคือ “ต้องตื่นเช้าตรู่มาเรียน” 

การนอนหลับไม่เพียงพอในวัยรุ่นสามารถส่งผลให้เกิดภาวะซึมเศร้า หรือการบกพร่องในการควบคุมอารมณ์ ซึ่งนานวันอาจจะส่งผลต่อการเป็นโรคทางจิตได้ ดังนั้นตารางเวลาเรียนที่ควรจะเป็นอาจจะปรับให้ตรงกับธรรมชาติของวัยรุ่นมากขึ้น โดยอาจจะให้เริ่มเรียน 9.00 น. หรือ 10.00 น. เป็นต้นไป และควรเรียนไม่เกิน 4-5 ชั่วโมงต่อวัน ที่สำคัญระหว่างคาบเรียน (ประมาณ 1 ชั่วโมง) เด็กควรพักอย่างน้อย 15-20 นาที ก่อนจะเรียนคาบต่อไป เพราะเกินไปจากนั้น ตัวเด็กเองอาจจะล้าเกินกว่าจะเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“คุณภาพสำคัญกว่าปริมาณ” และ “สุขภาพกายใจที่พร้อมส่งผลให้เด็กเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ”

บางกรณีที่เด็กมีปัญหาด้านการจดจ่อเป็นระยะเวลานานๆ การเรียนรู้ควรแบ่งช่วงเวลาให้สั้นลง เช่น 30-45 นาที แล้วพัก เพื่อให้เขาสามารถจดจ่อได้อย่างเต็มที่เมื่อกลับเข้ามาเรียนใหม่อีกครั้ง

แนวทางการจัดการเรียนรู้ให้เกิดขึ้นได้ทุกที่ 

“ตัวเด็ก” คือ ผู้สร้างการเรียนรู้ให้ตัวเอง โดยมีผู้ใหญ่เป็นผู้สนับสนุนและให้ความช่วยเหลือ

ข้อที่ 1 พื้นที่ปลอดภัยสำหรับการเรียนรู้

การเรียนรู้จะเกิดขึ้นได้ดีที่สุดเมื่อเด็กอยู่ในสภาวะที่เปิดรับ ซึ่งจะเกิดขึ้นได้เมื่อเด็กรับรู้ว่า “พื้นที่แห่งนี้เป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับเขา” พื้นที่ไม่หมายถึงสถานที่ แต่หมายถึงบุคคลที่รายล้อมเขา ไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่ ครูผู้สอน หรือเพื่อนๆ 

พื้นที่ปลอดภัยสำหรับการเรียนรู้ประกอบด้วย

1. กติกาหรือข้อตกลงร่วมกัน เช่น 

• เราจะให้เกียรติซึ่งกันและกัน เวลาที่ใครพูดเราจะฟัง เวลาที่เราพูดทุกคนจะฟังเช่นกัน
• สิ่งที่เราจะ “พูด” หรือ “ทำ” ต้องไม่ทำให้ตัวเราหรือใครเดือดร้อน 
• การสงสัยและการถามคำถามเป็นเรื่องที่ดี และความเห็นที่ไม่ตรงกันเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ ขอเพียงเรานำมาพูดคุย ถกเถียงกันด้วยเหตุผล
• ถ้าหากต้องการความช่วยเหลือ สามารถขอความช่วยเหลือได้เสมอ

2. รับฟังและยอมรับในความแตกต่าง เช่น เด็กบางคนอาจจะมีความคิดเห็นที่แตกต่างจากเรา เราควรให้โอกาสเขาได้พูดถึงสิ่งที่เขาคิด และยอมรับในความแตกต่างนั้น 
3. ไม่ตัดสินเด็กจากการที่เขาทำไม่ได้ ไม่เข้าใจ ทำผิดพลาด แต่ให้โอกาสและให้การสอนในวิธีการที่เขาสามารถเข้าใจได้
4. ไม่ทำให้เด็กอับอายต่อหน้าคนอื่น เช่น การตำหนิเขาต่อหน้าคนอื่น 
5. ให้เกียรติซึ่งกันและกัน

ข้อที่ 2 การเรียนรู้ที่ดีที่สุด คือ กระบวนการคิด วิเคราะห์ และการค้นหาความรู้ด้วยตนเอง

อย่างที่กล่าวไปข้างต้น เนื้อหาทางวิชาการนั้นมีปริมาณมากและหลายหลาก หากต้องการให้เด็กสามารถเรียนรู้เนื้อหาเหล่านั้นได้อย่างเข้าใจและนำไปใช้ได้ เด็กต้องมีกระบวนการคิดที่นำไปสู่การวิเคราะห์ และสังเคราะห์มาเป็นเนื้อหาที่ตัวเองเข้าใจ นำไปสู่การสร้างความรู้สำหรับตัวเอง และต่อยอดเป็นความรู้ใหม่ได้ 

ซึ่งการเรียนรู้ลักษณะนี้จะไม่เกิดขึ้นเมื่อเป็นการเรียนรู้แบบทางเดียว (Passive Learning) กล่าวคือ ผู้สอนอาจจะบรรยายเนื้อหาไปเรื่อยๆ ในขณะที่ผู้เรียนฟังและจดจำเพียงอย่างเดียว 

แต่การเรียนรู้ลักษณะนี้จะเกิดขึ้นเมื่อเป็นการเรียนรู้แบบสองทาง (Active Learining) กล่าวคือ ผู้สอนและผู้เรียนมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ หรือพูดคุยกันเพื่อถกเถียงเกี่ยวกับเนื้อหาดังกล่าว ซึ่งทำให้เด็กได้เรียนรู้เนื้อหานั้นหลายมิติ เพราะการนำเนื้อหามาถกเถียงด้วยเหตุผลได้ เด็กจำเป็นต้องฟังและจดจำเนื้อหานั้นก่อน เพื่อนำไปผ่านกระบวนการคิดและเข้าใจ ก่อนจะนำมาแลกเปลี่ยนพูดคุยกับผู้อื่น ความรู้นั้นจึงถูกบดเคี้ยวและย่อยหลายครั้ง จึงไม่น่าแปลกใจที่เด็กๆ จะสามารถจดจำเนื้อหาเหล่านั้นได้อย่างขึ้นใจ

ยกตัวอย่างการเรียนรู้แบบสองทาง (Active Learing)

1. การใช้คำถามปลายเปิดมากกว่าคำถามปลายปิด เพื่อให้เด็กๆ เสนอความคิดเห็นของตนเองได้อย่างเต็มที่
2. การใช้เกมหรือโจทย์ที่ท้าทาย เช่น บอร์ดเกม หรือการจำลองสถานการณ์ และให้เด็กได้มีส่วนร่วมในการแก้ปัญหานั้นๆ 
3. การทดลองเพื่อพิสูจน์สมมติฐานที่ตั้งไว้ เช่น เมื่อเด็กๆ อยากสงสัยเรื่องใด เราสามารถให้เขาคิดการทดลองเพื่อพิสูจน์สิ่งที่เขาสงสัยได้ โดยมีเราเป็นผู้ช่วยและดูแลความปลอดภัยเท่านั้น
4. การโต้วาที เพื่อถกเถียงถึงสิ่งที่ตนเองเชื่ออย่างเป็นเหตุเป็นผล และให้เกียรติอีกฝ่ายที่เห็นตรงข้ามกับตนเอง
5. การให้เด็กๆ ไปสืบค้นความรู้ด้วยตนเอง และนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน

ข้อที่ 3 การทดสอบความรู้ที่ดีที่สุดอาจจะไม่ใช่การใช้มาตรวัดเพียงมาตรวัดเดียว แต่คือการเปิดโอกาสให้เด็กๆ ได้สังเคราะห์ และประมวลความรู้ออกมานำเสนอผ่านรูปแบบที่ตนเองถนัด

การสอบผ่านออนไลน์นั้นมักทำให้เด็กๆ และพ่อแม่เกิดความเครียดเป็นอย่างมาก เนื่องจากบางบ้านอาจจะไม่พร้อมทั้งในเรื่องของอุปกรณ์ และระหว่างการสอบอาจจะเกิดเรื่องที่ไม่คาดคิดได้ เช่น ไฟดับ หรืออินเทอร์เน็ตหลุด 

นอกจากนี้ การสอบในรูปแบบที่วัดผลผ่านข้อสอบฉบับเดียว อาจจะทำให้เด็กบางคนตกหล่นไป ดังนั้นการทดสอบความรู้ที่ดีที่สุดอาจจะไม่ใช่การสอบเพื่อวัดผลลัพธ์ทางการเรียนรู้ทางเดียว แต่คือการเปิดโอกาสให้เด็กๆ ได้แสดงความรู้ที่ตนเองมีผ่านการนำเสนอในรูปแบบที่ตนเองถนัด ยกตัวอย่างเช่น

การทำโครงการที่ตนเองสนใจ และนำความรู้ที่ได้เรียนมาประยุกต์หรือบูรณาการเข้าไปในโครงการนั้น

• เด็กบางคนอาจจะทำโครงการเกี่ยวกับ “การทำขนมขาย” แล้วนำวิชาคณิตศาสตร์มาคำนวณสัดส่วนของขนมแต่ละสูตร และต้นทุน-กำไร รวมทั้งการคิดวิธีการประชาสัมพันธ์หรือกิมมิค (Gimmick) ในการวางขาย ผ่านการใช้ความรู้ทางด้านภาษาและการออกแบบในวิชาศิลปะ
• เด็กบางคนอาจจะทำโครงการเกี่ยวกับ “ท่าชู้ตลูกบาสให้ลงห่วง” เขาต้องหาว่าองศาใดมีแนวโน้มที่สามารถชู้ตได้แม่นยำกว่าองศาอื่นๆ ความรู้ทางด้านฟิสิกส์และคณิตสตร์เข้ามามีบทบาทอย่างมาก ผนวกกับการทดลองกับคนที่มีขนาดตัว น้ำหนัก-ส่วนสูงที่ต่างกันมีผลต่อการชู้ตบาสไหม 
• เด็กบางคนชอบเล่นเกมมาก เขาอาจจะคิดโครงการ “เล่นเกมอย่างไรให้ไม่เสียการเรียน” เพื่อให้พ่อแม่บ่นเขาน้อยลง เด็กนำปัญหาที่ตนเองเผชิญมาทำเป็นโครงการเพื่อแก้ปัญหานั้น ในโครงการนี้เด็กต้องศึกษาเรื่องจิตวิทยาเพื่อเข้าใจผลกระทบของเกมที่มีต่อเขา และพฤติกรรมเล่นเกมของเขาที่ส่งผลต่อพ่อแม่ เด็กต้องเข้าใจผู้อื่น และหาแนวทางตรงกลางเพื่อให้ตนเองได้เล่นเกม และไม่กระทบกับการเรียนของตนเอง

จะเห็นได้ว่า สิ่งที่เด็กๆ อยากรู้และสงสัยอาจจะดูเป็นเรื่องเล็กๆ แต่ถ้าหากทำเป็นโครงการอย่างจริงจัง พวกเขาจะได้เรียนรู้หลายสิ่งหลายอย่างทีเดียว ความรู้ที่พวกเขาสังเคราะห์ขึ้นมาใหม่ จะเป็นสิ่งที่ติดตัวเขาไปได้นานกว่าความรู้ที่จำไปเพื่อสอบเพียงอย่างเดียว

ดังนั้น หากผู้ใหญ่ให้ความสำคัญกับ “กระบวนการเรียนรู้มากกว่าผลลัพธ์” เด็กๆ จะได้เรียนรู้สามารถเรียนรู้ได้ทุกที่ เรียนรู้ได้เต็มศักยภาพของเขา และที่สำคัญที่สุด เด็กจะได้เรียนรู้ว่า ตนเองมีความชอบและความถนัดในเรื่องใด แม้วันนี้อาจจะยังทำได้ไม่ดี แต่ถ้าเขามีทัศนคติที่ดีต่อตนเอง เด็กจะสามารถพัฒนาความสามารถของเขาไปได้อย่างไม่สิ้นสุด เพราะ “ความอยากเรียนในสิ่งที่ตนเองสนใจ” คือเชื้อเพลิงที่ดีที่สุดที่ขับเคลื่อนการเรียนรู้ของเขา

ถ้าหากกังวลเรื่องการสอบเข้ามหาวิทยาลัย ปัจจุบันนี้มหาวิทยาลัยมีทางเลือกในการเข้ามากขึ้น ทั้งการแสดงแฟ้มผลงานและการสอบตรง ซึ่งเด็กๆ จะสอบเฉพาะวิชาที่จำเป็นต้องใช้ ดังนั้นหากเด็กๆ เข้าใจตัวเองและรู้ว่าตนเองถนัดและต้องการเรียนอะไร คงไม่เป็นการยากเกินไปสำหรับพวกเขาที่จะเข้าสอบในระดับมหาวิทยาลัย 

นอกจากนี้ หากเด็กๆ ไม่ได้ต้องการเรียนในมหาวิทยาลัย เพราะเขาค้นพบแล้วว่าตนเองชอบทำสายอาชีพ หรือทำอย่างอื่นมากกว่า ณ จุดนี้ พ่อแม่ควรรับฟังถึงแผนการของลูก และพูดคุยอย่างตรงไปตรงมา เรามีสิทธิ์ที่จะเป็นห่วงลูกได้ แต่ชีวิตลูก เขาต้องเป็นคนเลือกและรับผิดชอบต่อการเลือกด้วยตัวเขาเอง

สุดท้าย ในวันที่ลูกจะตัดสินใจเลือกทางเดินในชีวิตของตัวเอง วันนั้นพ่อแม่ไม่ได้มีหน้าที่ตัดสินใจแทนเขา แต่มีหน้าที่แบ่งปันประสบการณ์ พูดคุยกับเขาอย่างตรงไปตรงมา หากลูกไม่สามารถเลือกเองได้ พ่อแม่สามารถพาเขาไปเรียนรู้หรือให้ข้อมูลแก่เขา เพื่อให้เขาตัดสินใจด้วยตัวเองได้

สิ่งสำคัญสำหรับลูกวัยรุ่นคือ “คนสนับสนุน” เขาเลยวัยที่จะต้องให้พ่อแม่มาบอกเขาทุกเรื่องแล้ว (ถึงแม้เราจะบอกเขาเหมือนเดิม เขาก็อาจจะไม่ฟังอยู่ดี) เขาต้องการผู้ฟังมากกว่าผู้พูด และต้องการคนที่เขาสามารถปรึกษาเรื่องต่างๆ ได้ โดยไม่ตัดสินเขาหรืออย่างน้อยฟังเขาพูดจนจบถ้าหากพ่อแม่สามารถรับฟัง ไม่ตัดสินเขา และไม่พูดขัดเขาก่อนเขาพูดจบ วัยรุ่นจะกล้าพูดคุยกับเรา ที่สำคัญ ไม่ว่าลูกจะโตมากแค่ไหน เขายังต้องการพ่อแม่ที่รักและสนับสนุนในสิ่งที่เขาทำ เขาจะรู้สึกภูมิใจมาก หากพ่อแม่ยินดีกับสิ่งที่เขาทำและเป็นอยู่

อ้างอิง : Widick, C., Parker, C. A., & Knefelkamp, L. (1978). Erik Erikson and psychosocial development. New directions for student services, 1978(4), 1-17.

The post SET : LEARNING@HOME การจัดการเรียนรู้สำหรับเด็กวัยมัธยมศึกษา แนะนำโดยครูเม-เมริษา ยอดมณฑป (เพจตามใจนักจิตวิทยา) first appeared on กสศ..

3 ขั้นตอนหลักที่จะทำให้เรามีทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต ได้แก่

Learn: การเรียนรู้ที่เกิดขึ้นตั้งแต่กำเนิด
Unlearn: การละทิ้งสิ่งที่เคยรู้มาว่าเป็นจริง เพราะปัจจุบันด้วยสถานการณ์ที่เปลี่ยนไป สิ่งเหล่านี้อาจจะไม่จริงแล้วก็ไม่เป็นไร
Relearn: การเรียนรู้สิ่งที่เราเคยรู้ด้วยมุมมองใหม่ หรือเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้น

ทำไมเราต้องเรียนรู้ตลอดชีวิต?

เพราะว่าเทคโนโลยีในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงเร็วมาก และทำให้เกิดสิ่งใหม่ ๆ ขึ้น เพียงไม่กี่ปีจากที่เราเคยนั่งดูโทรทัศน์กัน ปัจจุบันหลาย ๆ บ้านไม่ได้ดูโทรทัศน์ แต่ดูรายการต่าง ๆ ผ่านโทรศัพท์มือถือหรือแท็บเล็ตกันแล้ว 

ถ้ามัวแต่ยึดติดกับความรู้เดิมที่เคยเรียนรู้มา เราอาจไม่สามารถสู้กับโลกที่เปลี่ยนแปลงได้ อาชีพใหม่ ๆ ที่มาพร้อมกับเทคโนโลยีจะเกิดขึ้นเยอะ ในขณะที่บางอาชีพที่เคยมั่นคง ก็อาจถูกเทคโนโลยีแทนที่ก็เป็นได้ ดังนั้นเด็ก ๆ จะอยู่รอดในอนาคตที่หมุนเร็วได้ จำเป็นต้องมีทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตเพื่อก้าวให้ทันกับโลกที่เปลี่ยนไปเร็ว

พฤติกรรมศาสตร์ กับ Lifelong Learning เกี่ยวกันอย่างไร?

หนึ่งในการศึกษาพฤติกรรมมนุษย์คือ การศึกษาเรื่องอคติทางความคิดของมนุษย์ (Cognitive Biases) ตัวอคตินี้เองมีผลต่อการตัดสินใจของมนุษย์ในหลายด้าน รวมถึงเรื่องการเรียนรู้ด้วยเช่นกัน

แล้วอคติที่คอยขัดขวางไม่ให้เราเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ มีอะไรบ้าง

Status quo bias 
อคติยึดติดกับสิ่งเดิม คือ การที่คนเรามักจะยึดตัวเรากับสิ่งเดิมที่เคยทำ ทำให้เราเลือกที่จะทำเหมือนเดิมมากกว่ายอมเปลี่ยนแปลง ในการเรียนรู้เรื่องใหม่ ๆ ก็เช่นเดียวกัน เรามักจะติดกับความรู้เดิม และรู้สึกว่ามันยังใช้ได้อยู่ และละเลยความรู้ใหม่ ๆ ไป

Loss aversion
คนเรามักจะกลัวการสูญเสียและรู้สึกเจ็บปวดกับการสูญเสีย มากกว่าดีใจจากการได้รับอะไรบางอย่างเสียอีก ในมุมมองเรื่องการเรียนรู้ การที่เราได้ลงทุนลงแรงไปแล้วต้องละทิ้งสิ่งที่เคยเรียนรู้มาทำให้เราเกิดความสูญเสีย ซึ่งคนเราไม่ชอบและพยายามจะหลีกเลี่ยงมัน

Present bias 
อคติที่ชอบความสุขตอนนี้คือ การที่คนเรามีแนวโน้มจะเลือกสิ่งที่ได้เดี๋ยวนี้ มากกว่าการอดทนรอคอย เช่น เรามักจะไม่ยอมเสียสละความสุขในวันนี้เพื่อความสุขในวันข้างหน้า แม้ว่าการรอคอยจะให้ผลตอบแทนมากกว่า 

การเรียนรู้ต้องใช้ความอดทนและเวลา ทำให้หลายคนเลือกที่จะเอาความสุขตอนนี้ คือเลือกใช้ชีวิตสบาย ๆ คิดว่าจะไปเรียนรู้ใหม่ทำไมให้ลำบาก

เมื่อเราเข้าใจว่าอคติเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมดา เราจะเริ่มรู้เท่าทันการคิด การตัดสินใจของเรา และจะสามารถปรับปรุงพฤติกรรมการเรียนรู้ได้ อีกสิ่งหนึ่งที่สำคัญมาก ๆ ในการสร้างทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตคือ การฝึกเด็ก ๆ ให้ “เรียนรู้ด้วยตัวเอง” มากกว่ารอให้คนมาป้อนความรู้มาให้

4C เทคนิคสะกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning)

1.Converting 
แปลงคำพูดจาก “สูญเสีย” เป็น “ได้รับ”

การจะปรับให้คนเปลี่ยนพฤติกรรมจากสิ่งเดิมให้มาทำสิ่งใหม่  โดยเน้นย้ำว่าต้องเลิกสิ่งเดิมได้แล้ว อาจทำให้คนเรารู้สึกสูญเสียได้ เราอาจต้องเน้นย้ำว่าสิ่งที่จะได้จากการเปลี่ยนพฤติกรรมคืออะไร เพื่อหลีกเลี่ยงความรู้สึกสูญเสีย 

คำพูดของผู้ใหญ่มีผลอย่างมากในการปรับความคิดของเด็ก ๆ เช่น การแปลงคำว่า “ล้มเหลว” เป็นคำว่า “เรียนรู้” หรือการแปลงคำว่า “อุปสรรค” เป็น “ความท้าทาย”

2.Chunking 
แบ่งการเรียนรู้เป็นส่วน ๆ ให้เกิดความสำเร็จเล็ก ๆ

อย่างที่ได้บอกไปว่า คนเราจะตกหลุมกับความสุขตอนนี้ เพราะบางทีผลลัพธ์ที่ดีในระยะยาวนั้นอยู่ไกลและจับต้องยาก เราจึงควรแบ่งย่อยการกระทำออกมาว่าต้องเรียนอะไรบ้าง เช่น ถ้าต้องการจะมีทักษะด้านการใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์  อาจต้องแบ่งว่าเราจะศึกษายังไง จะเรียนคอร์สออนไลน์วันละกี่นาที 

เวลาตั้งเป้าไม่ต้องตั้งเยอะ เน้นเล็ก ๆ แต่บ่อย ๆ การตั้งเป้าหมายสั้น ๆ แบบนี้จะทำให้เราได้รับความสุขตอนนี้เลยเมื่อทำได้ตามเป้า เช่น อาจจะตั้งเป้าไว้แค่ว่าเรียนวันละ 10 นาทีก็พอ แต่ทำบ่อย ๆ เพราะธรรมชาติของมนุษย์ ตอนเริ่มต้นจะมีแรงเฉื่อยให้เราทำพฤติกรรมยาก แต่พอเริ่มทำจริง ๆ เราจะรู้สึกว่าก็โอเคนะแล้วทำต่อไปอีกนิด จนสุดท้ายอาจจะเรียนได้เกินกว่า 10 นาทีก็ได้ 

3.Checklist 
ทำสิ่งใหม่ที่เราชอบทุกสัปดาห์ 

การฝึกเรื่องการเรียนรู้ตลอดชีวิต ไม่ควรยึดติดว่าต้องเป็นสิ่งที่เรียนในห้องเรียน แต่อาจจะเป็นอะไรก็ได้ที่เป็นเรื่องใหม่สำหรับเราและเราชอบ เช่น ฝึกทำอาหาร ฝึกวาดรูปวิว ฝึกวิ่งทางไกล ฝึกถ่ายรูป เป็นต้น 

เพื่อฝึกความกล้าลองสิ่งใหม่และฝึกทักษะการเรียนรู้ อาจจะลองให้เด็กมี checklist ตอนต้นเดือนว่าอยากลองอะไรใหม่ ๆ แล้วให้เขาฝึกลองทำสัปดาห์ละหนึ่งอย่าง ก็จะช่วยให้เขามีทักษะในการเริ่มลองอะไรใหม่ ๆ ได้แล้ว 

4.Combining 
รวมใหม่เข้ากับเก่า หรือถ้าทำอันนี้แล้วจะทำอันนั้นต่อ

หลายครั้งการเริ่มทำสิ่งใหม่นั้นจะยาก การเริ่มด้วยการผสมกับสิ่งเดิมอาจจะทำให้เกิดพฤติกรรมง่ายกว่า เช่น ถ้าจะเริ่มเรียนถ่ายรูป อาจจะเริ่มจากการถ่ายรูปจากมือถือ เพราะถ้าเริ่มด้วยการต้องไปซื้อกล้อง ซื้ออุปกรณ์ต่าง ๆ แบบใหม่ทั้งหมด ก็อาจยากเกินจนเราไม่อยากทำ การเพิ่มสิ่งใหม่เข้าไปในของเก่าเล็ก ๆ น้อย ๆ จึงจะปรับพฤติกรรมได้ดีกว่า

อีกวิธีหนึ่งที่ทำได้คือ ใช้เทคนิค ถ้า…….. แล้ว………. คือ ถ้าเราทำอันนี้แล้วเราจะทำสิ่งนี้ เช่น ถ้าเราอยากเรียนภาษาใหม่ ๆ เราอาจจะทำให้มันสอดคล้องไปกับกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิต เช่น ถ้าเราแปรงฟันเสร็จแล้วจะท่องศัพท์ภาษาใหม่ 5 คำ  พอทำเป็นกิจวัตรมันก็จะไม่ยากมากไปและสอดคล้องกับชีวิตประจำวัน

อยากให้ผู้ใหญ่ลองเอาเทคนิค 4C นี้ ไปปรับใช้  เพื่อเสริมสร้างทักษะการเรียนรู้ให้เด็ก ๆให้เขา รู้สึกว่าการเรียนรู้สิ่งใหม่นั้นทำได้ไม่ยากและควรจะทำไปตลอดชีวิต 

ขอให้ทุกท่านมีความสุขกับการเรียนรู้นะครับ

The post ปรับนิด สะกิดหน่อย เสริมสร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) first appeared on กสศ..

คำตอบ ถ้าอ้างอิงตามระบบการศึกษา เนื้อหาของวิชาหลักได้แก่ วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ ภาษาไทยอังกฤษ สังคมศึกษา ศิลปะ งานบ้าน งานประดิษฐ์ พลศึกษา ล้วนเป็นวิชาที่เด็กๆ วัยนี้จะได้เรียนในห้องเรียน 

แต่ในกรณีสถานการณ์โควิด-19 ที่เด็ก ๆ ไม่สามารถไปโรงเรียนได้ตามปกติ ทำให้จำเป็นต้องเรียนผ่านระบบออนไลน์หรือเรียนเองที่บ้าน ทางบ้านสามารถจัดการเรียนรู้อย่างไรให้เหมาะสมกับวัยของเด็กได้บ้าง 

ในบทความนี้จะกล่าวถึงแนวทางการจัดการเรียนรู้ และพิจารณาเลือกงานหรือการบ้านที่เหมาะสมกับเด็กวัยนี้ให้กับคุณพ่อคุณแม่

หากอ้างอิงตามพัฒนาการตามทฤษฎีพัฒนาการทางจิตสังคม (Psychosocial Development) ของ อีริก อีริกสัน จะเห็นถึงความสำคัญที่เด็กควรทำได้​ และสิ่งที่ผู้ใหญ่ควรมอบให้ในช่วงวัยประถมศึกษา 6-12 ปี เป็นไปดังนี้

บันไดขั้นที่ 4 พัฒนาการรับรู้ความสามารถของตนเอง เพื่อสร้างการยอมรับจากตัวเองและผู้อื่น

เด็กวัยนี้สามารถพัฒนาทักษะความสามารถในทุกด้าน และมีความสามารถในการทำงานที่ซับซ้อนมากขึ้น จึงทำให้พวกเขามีความต้องการฝึกฝนทักษะใหม่ๆ อย่างหมั่นเพียร (Industry) เช่น การได้ทำงานได้ สำเร็จด้วยตนเอง การทำบางสิ่งที่ทำให้สังคมยอมรับในตัวเขา หรือแม้กระทั่งการทำสิ่งใหม่ ๆ ที่ท้าทายด้วยตัวเอง เป็นต้น 

เมื่อเด็ก ๆ ทำได้สำเร็จหรือทำสิ่งดี ๆ แล้วได้รับการยอมรับจากผู้อื่น เช่น พ่อแม่ คุณครู และเพื่อน ๆ เด็ก ๆ จะมีแนวโน้มพัฒนาไปสู่การมองเห็นคุณค่าในตนเอง ในทางตรงกันข้าม​ ถ้าพัฒนาการขั้นนี้ไม่เกิดขึ้น เด็กจะเกิดปมด้อย (Inferiority)  หรือเกิดความรู้สึกว่าตนเองนั้นไม่มีความสามารถ ซึ่งมักเกิดจากสองสาเหตุ ดังนี้

1. เด็กไม่สามารถตอบสนองต่อความต้องการของพ่อแม่และผู้ใหญ่ที่เขารักได้ หรือไม่สามารถทำได้ตามเป้าหมายที่ตั้งไว้
2. เมื่อเด็กทำผิดพลาด มักจะถูกตำหนิ ลงโทษ ทำให้อับอาย หรือซ้ำเติม โดยปราศจากผู้ที่เข้ามาช่วยเหลือและสอนวิธีที่ถูกให้กับเขา ส่งผลให้เด็ก ๆ รับรู้ว่าตนเองไม่มีความสามารถ

ดังนั้นการเปรียบเทียบและตัดสินเด็กจากมาตรวัดเพียงมาตรเดียว แล้วนำเด็ก ๆ มาจัดอันดับเปรียบเทียบกับผู้อื่น มักบั่นทอนความมั่นใจในตนเองของเด็กที่ได้อันดับท้ายหรือทำไม่ได้ แม้จะเป็นการตัดสินจากวิชาหรือทักษะเดียว แต่สามารถส่งผลให้เด็กที่โดนตัดสินแผ่ขยายการรับรู้ว่าตนเองล้มเหลวไปยังด้านอื่น ๆ ในชีวิตด้วย เช่น เด็กคนหนึ่งได้อันดับสุดท้ายวิชาเลข แต่เขากลับรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้เรื่องในทุก ๆ ด้านไปด้วย

หัวใจสำคัญของบันไดพัฒนาการในเด็กวัย 6-12 ปี จึงเป็นช่วงเวลาแห่งโอกาส ในการให้เด็ก ๆ ลงมือทำ ได้ฝึกฝน ลองผิดลองถูก และได้รับการสอนอย่างเหมาะสม ที่สำคัญควรเป็นช่วงเวลาที่เขาได้รับรู้ความสามารถของตนเองมากกว่าการถูกตัดสินว่าตัวเขานั้นไม่ได้เรื่องอย่างไร

การจัดการเรียนรู้ที่บ้านสำหรับเด็กประถมศึกษา

ในทางจิตวิทยาแล้ว ไม่ว่าเด็ก ๆ จะเรียนรู้วิชาอะไรก็ตาม สำหรับเด็กวัยนี้ที่เพิ่งเริ่มเข้าใจนามธรรมมากขึ้น พวกเขาควรได้เรียนรู้ผ่านการสังเกต ทดลอง ลงมือทำ และสัมผัสของจริง 

ดังนั้นเนื้อหาที่ไกลตัวของเด็ก ๆ เป็นทฤษฎีเชิงท่องจำ​ ไม่สามารถนำมาเชื่อมโยงกับชีวิตประจำวันได้ จึงเป็นเรื่องที่ไม่ควรนำมาให้เด็กเรียนรู้ในช่วงวัยนี้ และรูปแบบการเรียนรู้ไม่ว่าเขาจะเรียนวิชาอะไร ควรมีแนวทางการเรียนรู้ดังต่อไปนี้

ก่อนจัดการเรียนรู้ที่บ้านให้กับเด็ก ๆ เราควรวางโครงสร้างการเรียนรู้ในแต่ละวันให้ชัดเจนผ่านการระบุว่าเด็ก ๆ ต้องทำอะไรบ้างในแต่ละวัน ซึ่งตารางเวลาที่ดีประกอบไปด้วย

1. กิจวัตรประจำวันที่จำเป็น เวลาตื่นนอน กินข้าว พัก และทำงานบ้าน
2. การเรียนรู้ช่วงเช้า ควรเป็นการเรียนรู้สงบ ๆ อาจจะเริ่มต้นด้วยการอ่านหนังสือกับเรา หรืองานที่ใช้สมาธิบ้าง เช่น การคิด การวาด การสร้างสรรค์ และอื่น ๆ 
3. การเรียนรู้ช่วงบ่าย ควรเป็นการเรียนรู้ที่เน้นการเคลื่อนไหว เช่น การทดลอง การออกกำลังกาย การประดิษฐ์ เป็นต้น
4. ในทุกวัน ควรมีการออกกำลังกายและการวิ่งเล่นอย่างน้อย 2-3 ชั่วโมงต่อวัน จะจัดสรร เป็นพักน้อย พักเที่ยง และก่อนกินข้าวเย็น สามารถจัดสรรให้เหมาะสมกับที่บ้านได้เลย
5. เวลาก่อนนอน คือเวลาที่เรากับลูกจะได้พูดคุยกันถึงสิ่งต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในวันนั้น ๆ

แนวทางการจัดการเรียนรู้

1 การทดลอง และลงมือทำเพื่อพิสูจน์ นำไปสู่การเข้าใจเนื้อหา และจดจำนำไปใช้ได้ดีกว่า

วิชาคณิตศาสตร์ เราควรให้เด็กนับเลขผ่านการนับวัตถุจริง ๆ ไม่ใช่เพียงแค่ให้เขานับในกระดาษ
เมื่อนับของได้แล้ว เราค่อยสอนสัญลักษณ์​ ซึ่งก็คือตัวเลขลงไป นับของได้…ชิ้น ของกองนี้แทนด้วยเลขนี้
เมื่อเชื่อมโยงจำนวนกับตัวเลขแล้ว จึงกระเถิบไปสู่การเปรียบเทียบมากกว่า-น้อยกว่า 
สุดท้ายจึงนำไปสู่การเพิ่ม-ลดจำนวน ก่อนจะแทนสัญลักษณ์ คือ เครื่องหมายบวก-ลบลงไป
เด็ก ๆ สามารถเรียนรู้คณิตศาสตร์ผ่านการเล่นและลงมือทำ เช่น เล่นซื้อของ-ขายของ ทำอาหาร แบ่งขนม แบ่งเค้ก เป็นต้น

วิชาวิทยาศาสตร์ เราสามารถทดลองจากสิ่งรอบตัวของเด็ก ๆ หรือ แม้แต่สิ่งที่เด็ก ๆ อยากรู้ได้
เช่น จม-ลอย วัสดุแบบใดบ้างที่จมน้ำ-ลอยน้ำ ให้เด็ก ๆ ได้วิ่งหาของเหล่านั้นมาทดลอง
ปลูกต้นถั่วในดินแบบใดจะขึ้นได้ดีกว่ากัน เด็ก ๆ ได้เรียนรู้เรื่องดินแต่ละแบบ และอื่น ๆ อีกมากมาย
ในความเป็นจริงแล้ว ทุกวิชาเด็กวัยนี้สามารถเรียนรู้จากสิ่งใกล้ตัวภายในบ้าน และบางครั้งข้างนอกบ้านได้ เช่น 

-เรียนรู้การบวก-ลบ-คูณ-หาร  จากการทำอาหาร หรือไปซื้อของกับคุณแม่
-เรียนรู้การสังเคราะห์แสง จากการปลูกต้นไม้ในสวน
-เรียนรู้การแต่งประโยค จากการอ่านหนังสือนิทาน และลองแต่งนิทานของตัวเอง
-เรียนรู้ภาษาอังกฤษ จากของใช้ในบ้านและหนังสือนิทาน เป็นต้น

2 การอ่านหนังสือ สามารถเปิดโลกหลายใบให้กับเด็ก ๆ ได้

เมื่อเราต้องอยู่บ้านเป็นเวลานาน หนังสือสามารถพาเด็ก ๆ ออกไปเรียนรู้โลกใบนี้ได้ ที่สำคัญในหลาย ๆ วิชาเรียนสามารถเรียนได้จากการอ่านหนังสือที่น่าสนใจ ดังนั้นไม่ว่าเด็ก ๆ จะอยู่วัยใด การอ่านหนังสือสามารถเป็นพื้นฐานของการเรียนรู้ที่ดีที่สุด 

ยิ่งเด็ก ๆ อ่าน พวกเขายิ่งได้พัฒนาคลังข้อมูลในสมอง และทุกครั้งที่อ่าน เด็ก ๆ ได้ใช้ความคิดและจินตนาการของพวกเขาอย่างเต็มเปี่ยม ถ้าบ้านใดสามารถจัดเวลาอ่านหนังสือให้เด็ก ๆ ได้ทุกเช้าหรือก่อนนอนเวลาเดิมเป็นประจำทุกวัน เรายังสามารถปลูกฝังวินัยในตัวเด็ก ๆ ได้อีกด้วย

ยิ่งไปกว่านั้น ในวิชาที่ค่อนข้างเป็นนามธรรม ซึ่งมักจะพบในเนื้อหาของชั้นประถมศึกษาตอนปลาย เราสามารถให้เด็ก ๆ อ่านเนื้อหาในหนังสือแล้วนำมาพูดคุยแลกเปลี่ยนกับเราได้

3 การทดสอบความรู้ที่ดีที่สุด คือ การเปิดโอกาสให้เด็กนำเสนอความรู้ในแบบที่เขาถนัด

ถ้าหากเราใช้ข้อสอบวัดความรู้เด็ก เราจะได้เห็นความรู้แค่มุมเดียว และที่แย่ไปกว่านั้นเด็กบางคนอาจจะไม่สามารถนำเสนอความรู้ที่เขามีอยู่ในตัวออกมาให้เราห็นได้ ทำให้เราเข้าใจผิดว่าเด็กคนนั้นไม่มีความรู้

ในความเป็นจริง การนำเสนอความรู้สามารถทำได้หลายวิธี เช่น การเขียน การพูด การสร้าง การวาด และอื่น ๆ 

ยกตัวอย่างเช่น ผู้ใหญ่สอนเรื่อง “สัตว์บก-สัตว์น้ำ”
เด็กคนที่ 1 อาจจะนำเสนอผ่านการเขียนออกมา
เด็กคนที่ 2 อาจจะนำวิดีโอไปถ่ายสิ่งมีชีวิตที่เป็นสัตว์บก สัตว์น้ำ 
เด็กคนที่ 3 อาจจะวาดรูปสัตว์บก อีกภาพเป็นสัตว์น้ำ

หัวใจสำคัญของการทดสอบความรู้คือ การทำให้ผู้ใหญ่รู้ว่าเด็กคนนั้น ๆ เข้าใจเนื้อหาที่สอนไปหรือไม่ ไม่ใช่เป็นไปเพื่อตัดสินว่าเด็กคนนั้นอยู่อันดับที่เท่าไหร่ของห้อง 

แต่ถ้าจำเป็นต้องใช้ข้อสอบเพื่อทดสอบเด็ก ๆ จริง ๆ ข้อสอบที่ดี คือ ข้อสอบปลายเปิดที่เด็ก ๆ สามารถแสดงความรู้และความคิดออกมาให้เราเห็นได้ เช่น แทนการตั้งคำถามว่า “เสือเป็นสัตว์บกใช่หรือไม่” อาจจะเปลี่ยนเป็น “สัตว์บกมีอะไรบ้าง” 

หรือแม้กระทั่งคำถามที่สามารถต่อยอดความรู้ไปได้อีก เช่น “ถ้าปลาต้องขึ้นอยู่บนบก เด็ก ๆ ว่า เขาจะมีหน้าตาเป็นอย่างไร ให้เด็ก ๆ วาดภาพตามจินตนาการออกมา” 

สำหรับเด็กที่โตกว่าเด็กประถมขึ้นไป การสอบอาจจะเป็นสิ่งที่จำเป็นมากขึ้น แต่ในวัยประถมนั้น การสอบไม่ควรทำให้เด็ก ๆ สูญเสียตัวตนและความมั่นใจในตนเองไป แต่การสอบควรช่วยให้พวกเขาอยากรู้อยากเห็นและพัฒนาตนเองต่อไปเรื่อย ๆ ต่างหาก

สำหรับบ้านที่เรียนตามระบบออนไลน์

ผู้ใหญ่สามารถช่วยจัดสรรงานหรือการบ้านให้เหมาะสมกับเด็ก ๆ ได้ตามวัย โดยพิจารณาจาก

1. งานนั้นเด็กสามารถทำด้วยตัวเองได้หรือไม่ เพราะงานที่เหมาะสมกับวัยเด็กควรทำได้ด้วยตนเองเพื่อทบทวนสิ่งที่เรียนมา
2. ระยะเวลาที่ทำงานนั้นไม่มากจนเกินกว่าที่วัยของเขาจะรับไหว

แฮร์ริส​ คูเปอร์​ (Harris Cooper, 2015) ศาสตราจารย์ทางด้านจิตวิทยาและประสาทวิทยาของมหาวิทยาลัยดุกซ์ แนะนำว่า “เวลาโดยเฉลี่ยที่เหมาะสมกับการให้เด็กวัยเรียน (6 ปี) ได้ฝึกฝนเนื้อหาที่เรียนไปในแต่ละ วันเริ่มต้นที่ 10 นาที ซึ่งในชั้นเรียนถัดไปจะเพิ่มชั้นละ 10 นาที ไปเรื่อยๆ”

-ดังนั้นในเด็กประถมศึกษาปีที่ 1 ควรใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยไม่เกิน 10 นาที ต่อวัน
-ประถมศึกษาปีที่ 2 ควรใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยไม่เกิน 20 นาที ต่อวัน
-ประถมศึกษาปีที่ 3 ควรใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยไม่เกิน 30 นาที ต่อวัน
-ประถมศึกษาปีที่ 4 ควรใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยไม่เกิน 40 นาที ต่อวัน
-ประถมศึกษาปีที่ 5 ควรใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยไม่เกิน 50 นาที ต่อวัน
-ประถมศึกษาปีที่ 6 ควรใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยไม่เกิน 60 นาที ต่อวัน
-และพอเด็ก​ ๆ ขึ้นชั้นมัธยม 1 ควรใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยไม่เกิน 1.10 ชั่วโมง ต่อวัน เป็นเช่นนี้ต่อไปเรื่อยๆ

3. ความพร้อมและข้อจำกัดของตัวเด็กและแต่ละบ้าน ตรงนี้เอาที่ลูกไหว พ่อแม่ไหว

สุดท้าย “เด็กทุกคนมีความแตกต่างกัน ซึ่งทำให้พวกเขามีวิธีการเรียนรู้ที่อาจจะแตกต่างกันไปด้วย การเรียนออนไลน์อาจจะทำให้เด็กบางคนหล่นหายไประหว่างทาง ตรงนี้ยังไม่ได้หมายรวมถึงความพร้อมของแต่ละบ้าน แต่หมายถึงความพร้อมของเด็กแต่ละคนก็แตกต่างกันแล้ว”

ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม​ ผู้ใหญ่มีหน้าที่สร้างความเชื่อมั่นให้กับเด็ก ๆ ว่า “พวกเขามีศักยภาพและพวกเขาสามารถเรียนรู้ได้” ไม่ใช่การสร้างทัศคติทางลบต่อการเรียนรู้และที่เลวร้ายที่สุดคือ ทัศคติทางลบต่อตัวเอง เช่น “ฉันมันไม่ได้เรื่อง” “ฉันทำมันไม่ได้หรอก” และ “ทำอย่างไรก็ไม่ดีพอ”

ดังนั้นสิ่งที่เราควรตระหนักและให้ความสำคัญ ไม่ใช่ปริมาณชั่วโมงการเรียนหรือการบ้าน แต่คือ “ธรรมชาติของการเรียนรู้ในเด็กแต่ละวัย” และ “ข้อจำกัดที่เด็กแต่ละคนมีไม่เท่ากัน” 

เพื่อช่วยให้เด็ก ๆ เรียนรู้และเติบโตต่อไปได้อย่างที่เขาควรจะเป็น

อ้างอิง :
Cooper, H. The Battle Over Homework: Common Ground for Administrators, Teachers, and Parents. New York, Carrel Books, 2015.

Widick, C., Parker, C. A., & Knefelkamp, L. (1978). Erik Erikson and psychosocial development. New directions for student services, 1978(4), 1-17.

The post เมื่อพ่อแม่ต้องจัดการเรียนรู้ที่บ้านสำหรับลูกวัยประถมศึกษา แนะนำโดย ครูเม-เมริษา ยอดมณฑป (เพจตามใจนักจิตวิทยา) first appeared on กสศ..

ว่าสิ่งใดที่มีผลให้เด็กคนหนึ่งประสบความสำเร็จมากกว่าอีกคนหนึ่ง ? 

อะไรที่เป็นปัจจัยที่ทำคนเราประสบความสำเร็จ ?

คำถามนี้ไม่ใช่แค่พวกเราที่สงสัยนะครับ นักวิจัยหลาย ๆ ท่านก็สงสัยเช่นเดียวกัน มีการวิจัยหลายอย่างที่เกี่ยวกับเรื่องความสำเร็จ แต่ก็ยังไม่ผลวิจัยไหนที่ชี้ชัดว่าสิ่งใดเป็นปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของมนุษย์ 

จนมีนักวิจัยท่านหนึ่ง ชื่อว่า Carol Dweck ได้พบสิ่งที่น่าสนใจหลังจากทำวิจัยมานานกว่า 20 ปี เธอพบว่ามีตัวแปรหนึ่งที่มีความสัมพันธ์กับความสำเร็จอย่างมาก ซึ่งก็คือ กรอบความคิด หรือ mindset

Mindset คืออะไร ?

ชุดความคิดหรือความเชื่อของเรา ซึ่งจะชี้นำพฤติกรรมให้เราทำหรือไม่ทำอะไร โดยชุดความคิดนี้อาจจะเกิดมาจากสภาพแวดล้อมหรือประสบการณ์ที่เราพบเจอ ยกตัวอย่างง่าย ๆ ว่าถ้าตอนเด็ก ๆ เราโดนไก่จิก เราก็จะมีชุดความคิดในการกลัวไก่ขึ้นมาในหัวของเรา เวลาเจอไก่ เราก็พยายามจะวิ่งหนีมัน

Carol  Dweck กล่าวไว้ว่า Mindset ที่บ่งชี้ได้ว่าคนคนหนึ่งจะประสบความสำเร็จหรือไม่ จะแบ่งเป็น 2 แบบ คือ

1. Fixed mindset (กรอบความคิดแบบตายตัว) คือ แนวคิดที่ว่าสติปัญญา ความเก่ง เป็นสิ่งไม่สามารถเปลี่ยนแปลงหรือพัฒนาได้แล้ว
2. Growth mindset (กรอบความคิดแบบเติบโต)  คือ แนวคิดที่ว่าสติปัญญา ความเก่ง เป็นสิ่งที่สามารถเปลี่ยนแปลงหรือพัฒนาได้อย่างแน่นอน

โดยคนที่มี Growth mindset จะมีแนวโน้มประสบความสำเร็จในระดับสูงขึ้นไปเรื่อย ๆ ส่วนคนที่มี Fixed Mindset อาจจะหยุดพัฒนาตัวเองตั้งแต่เนิ่น ๆ และประสบความสำเร็จน้อยกว่าศักยภาพที่เขามี

ลองคิดง่าย ๆ ก็ได้ครับ ถ้าเด็ก ๆ มี Fixed mindset เชื่อว่าความเก่งเลขเป็นสิ่งที่ไม่สามารถพัฒนาได้แล้ว เด็ก ๆ ก็จะรู้สึกว่า “เขาจะเรียนเลขไปทำไม เรียนไปก็ทำได้แค่นี้ ก็ตัวเขาเกิดมาไม่ได้เก่งเลขนี่นา” เมื่อคิดแบบนี้ก็จะเกิดพฤติกรรมที่จะไม่เรียนเลขต่อ เบื่อช่างมันละกัน สุดท้ายก็จะไม่มีพัฒนาการด้านเลขเลย

แต่ในทางกลับกัน ถ้าเกิดเด็ก ๆ มี Growth mindset มองว่าความเก่งของคนเราเปลี่ยนแปลงได้ เขาก็จะคิดว่า “โอเค เราอาจจะยังทำเลขได้ไม่ดีในรอบนี้ แต่ถ้าเราพยายามขึ้นเราน่าจะได้ในอนาคต” เด็ก ๆ ก็จะเริ่มคิดหาวิธีว่าจะทำให้ดีขึ้นได้อย่างไร ส่งผลให้เกิดพฤติกรรมการฝึกเลขมากขึ้น และสุดท้ายก็มีโอกาสจะเก่งเลขมากขึ้น

เห็นไหมครับว่า แค่ mindset ที่ต่างกันเพียงเล็กน้อย อาจจะเปลี่ยนการตัดสินใจของเด็ก ๆ ได้ และส่งผลให้เขาไปต่อหรือไม่ไปต่อ 

แล้วเราจะเริ่มสร้าง Growth Mindset ได้ยังไงนะ ?

ไม่ต้องเริ่มไกลจากที่ไหนเลยครับ  

เริ่มจาก “คำพูด” ของพวกเราเวลาคุยกับเด็ก ๆ ก็พอ 

4 เทคนิคในการพูดเพื่อสร้าง Growth mindset

1 ให้ชมที่ “ความพยายาม” มากกว่า “ความเก่ง”

เรื่องนี้อาจจะขัดใจหลาย ๆ ท่าน ว่าทำไมเราถึงไม่ควรชมเด็ก ๆ ว่า “โอ้ เก่งจังเลย” เพราะปกติเวลาเด็กทำอะไรได้ดี เราก็อยากชมว่าเขาเก่ง ให้เด็กมีกำลังใจ 

แต่การที่เราพุ่งตรงไปชมที่ความเก่งและให้รางวัลเขา จะเป็นการเสริมสร้างให้เขาคิดว่าความเก่งนั่นแหละ คือ สิ่งที่คุณพ่อ คุณแม่ คุณครู ต้องการ และเมื่อใดที่คิดจะทำอะไรที่เขารู้สึกว่าจะทำได้ไม่ดี เขาจะไม่ยอมทำและขาดการฝึกทักษะใหม่ในอนาคต หรือไม่กล้าพัฒนาต่อไปข้างหน้า กลายเป็นว่าจะมี Fixed mindset ไปโดยปริยาย

การเสริม Growth mindset จึงควรชมที่ “ความพยายาม” เช่น “หนูทำคะแนนวิชานี้ได้ดีนะ เพราะหนูพยายามอย่างหนักเลยใช่ไหม ความพยายามของหนูออกดอกออกผลแล้ว” 

การชมแบบนี้จะทำให้เด็กมีกรอบคิด  ว่าที่เขาทำได้ดีเพราะพยายามอย่างเต็มที่ ทำให้ไม่ว่าจะเจอกับเหตุการณ์ไหน เขาจะใช้ความพยายามในการก้าวผ่านมันไปให้ได้

2 เวลาเด็กเจออุปสรรคหรือปัญหา ให้บอกว่าเป็น “ความท้าทาย” มากกว่า “อย่าไปทำเลย”

หลายครั้งเวลาเด็ก ๆ เจอปัญหา หรือบางครั้งเราเห็นว่ามีอุปสรรค ด้วยความไม่ตั้งใจ และอยากปกป้องเด็ก ๆ เราอาจจะเผลอพูดไปว่า “อย่าไปทำเลยหนู ลำบากจะตาย” 

การที่เราพูดกับเขาแบบนี้ อาจจะสร้างกรอบคิดเรื่อง Fixed mindset ไม่กล้าเผชิญกับอุปสรรค ซึ่งในชีวิตจริง ๆ เราทุกคนก็ต้องเจอกับอุปสรรคอย่างแน่นอน การที่เด็ก ๆ กลัว หรือ เลือกที่จะหนีอุปสรรค จะทำให้เขาหยุดพัฒนา 

เวลาเด็ก ๆ เจอปัญหาหรืออุปสรรค การพูดกับเขาเพื่อสร้าง Growth mindset ทำได้โดยบอกว่า “ให้มองปัญหาที่เจอว่าเป็นความท้าทายที่เราต้องผ่านไปให้ได้” 

นอกจากนี้เราอาจจะชวนเขามาวางแผน เพื่อทำให้ปัญหาหรืออุปสรรคนั้นลดน้อยลง เมื่อเด็ก ๆ สามารถผ่าฟันอุปสรรคได้ ก็อย่าลืมเน้นย้ำว่า เพราะการมองอุปสรรคเป็นความท้าทายนี่แหละที่ทำให้ผ่านอุปสรรคไปได้ โดยไม่หนีจากปัญหาไปซะก่อน

3 อย่าพูด “เปรียบเทียบเด็กกับความสำเร็จของคนอื่น” แต่ให้ชวนคิดว่า “คนอื่นทำอย่างไรถึงสำเร็จ”

หลายครั้งพวกเราที่เป็นผู้ใหญ่อาจจะเผลอพูดเปรียบเทียบว่า “ลองดูเด็กคนนั้นสิ เขายังทำได้เลย ทำไมหนูทำไม่ได้บ้าง” โดยเราอาจคิดว่าการเปรียบเทียบจะช่วยเป็นแรงกระตุ้นให้เด็กได้พัฒนาต่อ แต่จริง ๆ แล้วคำพูดเหล่านี้กลับเป็นสิ่งทิ่มแทงให้เด็ก ๆ รู้สึกว่าเขาไม่ดี เขาไม่เก่งเหมือนคนอื่น และยิ่งตอกย้ำให้เด็กมีกรอบคิดแบบ Fixed Mindset และทำให้เด็กให้ความสำคัญไปที่ความเก่งมากกว่าความพยายาม 

แล้วถ้าจะพูดเรื่องความสำเร็จของคนอื่น ๆ ให้เด็ก ๆ ฟัง ควรจะพูดอย่างไรให้มี Growth mindset 

เราอาจจะปรับการพูดจาก “เปรียบเทียบ” เป็น “ค้นหา” มากกว่า คือให้เด็ก ๆ ตั้งคำถามว่าทำไมคน ๆ นี้เขาถึงทำได้ดี ทำไมเขาถึงประสบความสำเร็จ เขาทำอะไรบ้าง เขามีวิธีอย่างไร สิ่งนี้จะช่วยให้เด็ก ๆ มองไปที่กระบวนการหรือความพยายาม มากกว่าผลลัพธ์หรือความเก่ง และเสริมสร้างแนวคิดที่ว่า ถ้าเรามีความพยายามและวิธีการที่ดี เราก็จะประสบความสำเร็จได้เช่นกัน

4 เวลาเจอความผิดหวังหรือล้มเหลว ให้พูดว่า “ยังทำไม่ได้” แทน คำว่า “ทำไม่ได้”

ข้อสุดท้ายเป็นเทคนิคที่ง่ายที่สุด และอาจจะเป็นวิธีที่ทุกท่านสามารถเอามาใช้ได้เลย สิ่งนี้ Carol Dweck เรียกว่า The power of “Yet” หรือ พลังของคำว่า “ยัง”

เมื่อเด็ก ๆ ผิดหวังหรือล้มเหลว แล้วเราพูดย้ำว่า “หนูทำไม่ได้” หรือ “หนูไม่เก่ง” จะเป็นการสร้าง Fixed mindset  ทำให้เด็ก ๆ รู้สึกว่า “โอเค งั้นเราทำไม่ได้ ก็ไม่ทำต่อละกัน” หรือ “ก็เราไม่เก่งเรื่องนี้ งั้นเราเลิกทำแล้วกัน”

แต่ถ้าเราอยากจะเสริม Growth Mindset เราแค่เติมคำว่า “ยัง” เข้าไป เปลี่ยนจาก “ทำไม่ได้” เป็น “ยังทำไม่ได้” แค่นี้ความคิดของคนที่ได้ฟังก็เปลี่ยนไป 

เห็นไหมครับ…แค่เปลี่ยนคำพูดของพวกเรา กรอบความคิดของเด็ก ๆ ก็เปลี่ยนแปลงได้ ขอฝากทุกท่านให้ลองเริ่มเปลี่ยนคำพูด ให้คำพูดของเราไม่เป็น “แม่กุญแจ” ที่ล๊อกเด็ก ๆ ไม่ให้กล้าคิดกล้าทำ 

แต่เปลี่ยนคำพูดของเราให้เป็น “บัวรดน้ำ” ที่คอยเติมน้ำให้กับต้นไม้เล็ก ๆ ได้เติบโตกลายเป็นต้นไม้ใหญ่กันนะครับ

The post เปลี่ยน “mindset” เด็กได้ง่าย ๆ แค่เปลี่ยน “คำพูด” แนะนำโดย ภานุวัฒน์ สัจจะวิริยะกุล นักพฤติกรรมศาสตร์ จาก Nudge Thailand first appeared on กสศ..

วันนี้ขอเสนอเรื่อง  “5 เทคนิคสะกิดพฤติกรรมให้ลูกลงมือทำและเรียนรู้”

การสะกิดพฤติกรรมคืออะไร?

พฤติกรรม คือ การกระทำหรือแสดงออกเมื่อมีอะไรมากระตุ้น โดยสิ่งกระตุ้นนั้นอาจจะเป็นสัญญาณอะไรบางอย่าง หรือเป็นสิ่งแวดล้อมในเวลานั้นๆ โดยการสะกิดพฤติกรรม (nudge) คือ การที่เราออกแบบสิ่งแวดล้อม ออกแบบทางเลือกไว้ โดยมีเจตนาโน้มน้าวให้คนทำพฤติกรรมในแบบที่เราตั้งใจโดยไม่บังคับ 

เทคนิคที่ 0 : การระบุพฤติกรรมให้เจาะจง

จุดเริ่มต้นคือการระบุพฤติกรรมให้ “เจาะจง” แทนที่จะบอกว่า “ตั้งใจเรียนหน่อย” ให้บอกชัดเจนเลยว่าเราต้องการเห็นอะไร เช่น “ทำการบ้านเสร็จ” “ท่องคำศัพท์ได้ครบ” “อ่านหนังสือจบบท” “อยากให้เล่าให้ฟังหน่อยว่าวันนี้ได้เรียนรู้อะไรบ้าง” 

การชื่นชมในสิ่งที่เขาทำได้ดีก็เช่นกัน  ชื่นชมโดยหยอดกระปุกให้กับพฤติกรรมที่เจาะจง เช่น แทนที่จะบอกว่า “เก่งมาก” “ฉลาดมาก” “เยี่ยมไปเลย” ก็พูดให้เจาะจงเลยว่า “แม่ดีใจที่วันนี้ลูกทำการบ้านเสร็จ” “ขอบคุณนะที่วันนี้เล่าให้ฟังว่าลูกได้เรียนรู้อะไร” 

การเจาะจงไปที่พฤติกรรม จะช่วยทำให้ลูกรู้ว่าพฤติกรรมแบบไหนที่ทำแล้วเราชื่นชม เขาก็มีแนวโน้มที่จะทำซ้ำอีกในอนาคต

เทคนิคที่ 1 “สร้างทางเลือกให้เขาเลือกเอง”

แทนที่จะแนะนำหรือสั่งในแบบที่ลูกรู้สึกฝืนใจ เหมือนถูกสั่งว่าต้องทำอะไร ให้เราสร้างตัวเลือกเตรียมไว้ให้เขาเป็นคนตัดสินใจ เช่น “จะทำอะไรก่อนดีวันนี้ จะทำการบ้านก่อนแล้วค่อยกินข้าว หรือจะกินข้าวก่อนดี” 

การให้ทางเลือกจะช่วยสร้างความมั่นใจให้ลูกมากขึ้น ว่าเขาเป็นคนได้ตัดสินใจ และเรายังสามารถออกแบบทางเลือก ที่ไม่ว่าทางไหนก็เป็นประโยชน์และดีกับเขาได้อีกด้วย

เทคนิคที่ 2 “เริ่มให้ก่อน เมื่อเริ่มแล้วก็อยากทำให้จบ”

เคยไหมที่เวลาเราไปซื้อของแล้วมีการสะสมตราปั๊มหรือสะสมแสตมป์ เมื่อเริ่มสะสมแล้วเราก็อยากจะเก็บให้ครบ การเริ่มสะสมไปสักระยะหนึ่งแล้วจะให้ทิ้งหรือเลิกก็จะรู้สึกเสียดาย ทำให้สุดท้ายแล้วเหมือนถูกผูกมัด ให้ทำต่อไปจนจบ 

พฤติกรรมของลูกก็เหมือนกัน การจะให้เขาเริ่มต้นด้วยตัวเองอาจเป็นเรื่องยาก แต่ถ้าเราลงมือทำด้วยกันตอนแรกๆ  แล้วจึงค่อยถอยออกมา เขาจะมีแนวโน้มทำต่อไปจนจบได้มากกว่า 

สิ่งสำคัญคือการกำหนดเป้าหมายให้ชัดว่า ทำไปถึงจุดไหนแปลว่าเสร็จ เพราะระหว่างทางเขาจะรู้สึกว่าอีกนิดเดียวก็เสร็จแล้ว ทำต่อไปให้เสร็จเลยดีกว่า

เทคนิคที่ 3 “ทำให้เห็นเด่นชัด”

การใช้ชีวิตบางทีก็มีสิ่งดึงความสนใจเราหลายอย่าง การต้องเลือกว่าจะสนใจอะไรเป็นเรื่องที่ต้องใช้พลัง  การเตรียมสิ่งแวดล้อมให้โล่ง โปร่ง และมีสิ่งรบกวนน้อยๆ จะช่วยทำให้ไม่มีอะไรมาดึงดูดความสนใจลูก

“การทำให้เด่นชัด” อาจจะเป็นการจัดพื้นที่แยกแยะเลยว่า พื้นที่นี้คือที่สำหรับเรียนรู้และทำการบ้าน พื้นที่นี้เอาไว้สำหรับการเล่น หรือหากในบ้านที่ไม่มีพื้นที่ ก็อาจจะเป็นการเก็บของบางอย่างลง ทำให้โล่ง เหลือแต่อุปกรณ์และสิ่งที่ต้องใช้ในแต่ละกิจกรรม จะทำให้การลงมือทำสิ่งต่างๆ ง่ายขึ้น สะดวกขึ้น เมื่อพฤติกรรมการเรียนรู้ทำได้ง่ายและสะดวก โอกาสที่จะลงมือทำก็มากขึ้น

เทคนิคที่ 4 “ออกพฤติกรรมล่วงไว้ให้เป็นแผนรับมือ”

ปัญหาหนึ่งที่ทำให้คนเราไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ดีนัก คือ “อารมณ์” เวลาที่อารมณ์เย็นเราก็มักจะจินตนาการไม่ออกว่า เราตอนอารมณ์ร้อนจะเป็นอย่างไร และมักชะล่าใจว่าเราคงไม่ทำแบบนั้นหรอก เราจะบังคับตัวเองได้เมื่อถึงเวลานั้น แต่ร้อยทั้งร้อยเมื่อถึงสถานการณ์นั้นจริงๆ เราก็พลาดท่าเสียทีให้กับตัวเองอยู่เสมอ

วิธีแก้คือการวางแผนรับมือว่า “ถ้าเกิดแบบนั้น…ฉันจะทำแบบนี้” เช่น ถ้าถึงเวลาแล้วขี้เกียจอ่านหนังสือ จะบอกกับตัวเองว่า “ทำตามแผน ไม่ทำตามอารมณ์” หรือ “มันยากตอนเริ่มแค่นั้นแหละ พอเริ่มแล้วก็ทำต่อได้เอง” 

ชวนลูกตั้งเป้าหมายในช่วงที่ลูกมีแรงบันดาลใจหรือตอนที่เขาอารมณ์เย็น โดยวางแผนให้เห็นเป็นภาพชัดเจน ระบุให้ชัดว่าจะทำอะไร เวลาไหน แล้วอาจเตรียมอุปกรณ์ล่วงหน้าวางไว้ ทำให้ตอนจะทำก็ทำได้ทันที ไม่ต้องเสียเวลาหรือพลังในการเตรียมของอีก

อาจใช้วิธีการเตือนด้วยการตั้งนาฬิกาปลุก พอนาฬิกาเตือนปุ๊บให้ทำปั๊บ หรืออาจจะตกลงกับคนในครอบครัวว่าให้สะกิดเตือนกันด้วยวิธีอะไร มีรหัสลับอะไรไหม เช่น ถ้าแม่เอามือแตะบ่าแปลว่าถึงเวลาทำการบ้านแล้ว การมีสิ่งเตือนจะช่วยทำให้เรานึกถึงแผนที่วางไว้และเอาชนะอารมณ์ได้

การ “มัดรวมพฤติกรรม” (temptation bundling) และ “ต่อคิวพฤติกรรม” (behavior stacking) ก็เป็นเทคนิคที่ดี คือการเอาสิ่งที่ต้องทำที่ไม่ค่อยชอบทำไปผูกไว้กับสิ่งที่ชอบ เช่น ระหว่างออกกำลังกายก็เปิดการ์ตูนหรือเพลงที่ชอบไปด้วย 

หรือการเอาสิ่งที่ต้องทำไปต่อท้ายกิจกรรมที่ต้องทำอยู่แล้วเป็นกิจวัตร เช่น จะทำการบ้านทันทีที่อาบน้ำเสร็จ หลังกินข้าวเสร็จจะทวนคำศัพท์ 10 คำ ทุกวันก่อนเข้านอนจะเล่าให้พ่อแม่ฟังว่าวันนี้ได้เรียนรู้อะไร 

การมีจุดให้อ้างอิงและมีสิ่งที่พอใจเป็นจุดนำ จะช่วยทำให้พฤติกรรมที่เราหวังไว้เกิดขึ้นได้โดยอัตโนมัติ 

เทคนิคที่ 5 “ทำให้เห็นประโยชน์เด่นชัด นับได้เดี๋ยวนี้”

จากการศึกษาพบว่า วันที่เด็กๆ มีความตั้งใจและเรียนรู้ด้วยตัวเองได้มากที่สุดคือ “วันหลัง” การผัดวันประกันพรุ่งส่วนหนึ่งมีต้นเหตุมาจากทางลัดของสมองที่ชอบ “สุขเดี๋ยวนี้ สุขทันที” (Present bias)  เมื่อมีอะไรที่ทำให้เราสุขได้ทันที เราก็มักจะคว้าสิ่งนั้นไว้ก่อน 

การเรียนรู้หรือฝึกฝนอะไรต่างๆ ส่วนใหญ่ไม่ได้เห็นผลลัพธ์หรือได้ประโยชน์ทันที แต่จะเป็นประโยชน์ต่อไปในอนาคต เราจึงมักพ่ายแพ้ต่อความสุขในปัจจุบัน แล้วผัดผ่อนอะไรที่เป็นความเจ็บปวด เป็นความยากไว้ทำทีหลัง

สิ่งที่จะช่วยได้คือการทำให้ประโยชน์หรือ “รางวัล” นั้นเห็นเด่นชัดได้เดี๋ยวนี้ หรือทันทีหลังทำเสร็จ เช่น เมื่อทำการบ้านเสร็จ ก็ให้ทำสัญลักษณ์ไว้บนปฏิทินว่าทำสำเร็จไปได้อีกหนึ่งวัน

การทำให้เห็นเด่นชัดและเห็นความต่อเนื่อง จะกลายเป็นแรงจูงใจใหม่ ที่ทำให้อยากทำอีกในวันต่อไป เพราะไม่อยากเสียสถิติ ซึ่งเป็นการช่วยให้รางวัลหรือประโยชน์ที่ไม่ชัดเจนและอยู่ไกลๆ ย้ายมาไว้เดี๋ยวนี้ 

มองมุมกลับ ปรับวิธีการ ปรับสิ่งแวดล้อม และออกแบบตัวเลือก

วิธีการส่วนใหญ่จะเน้นไปที่พฤติกรรมของเราที่ปฏิบัติต่อลูก และสะกิดพฤติกรรมของลูกด้วยการจัดเตรียมสิ่งแวดล้อมหรือทางเลือกเอาไว้ล่วงหน้า หากการให้ความรู้ความเข้าใจใช้ไม่ค่อยได้ผลในเวลานี้ อาจจะลองเปิดใจให้วิธีทางพฤติกรรมเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง เมื่อเขาได้ลงมือทำไปสักระยะ เขาอาจจะมีประสบการณ์ใหม่ๆ มาใช้ทำความเข้าใจความหวังดีและเจตนาที่ดีของเราก็ได้

สิ่งที่อยากจะฝากเป็นเรื่องสุดท้ายในมุมมองของพฤติกรรมคือ “การจับถูกมากกว่าจับผิด” เมื่อเขาทำอะไรที่เป็นพฤติกรรมที่ดี ก็ให้เราเสริมแรงให้กับพฤติกรรมนั้น มากกว่าการเอ่ยปากบ่นหรือลงโทษเฉพาะเวลาที่เขาทำอะไรผิด 

การเสริมแรงที่ดีคือการเสริมแรงด้วยความสัมพันธ์ ความรัก เคารพกัน และให้อภัย สิ่งเหล่านี้เป็นหัวใจของการบ่มเพาะพฤติกรรมที่ดี ที่จะติดตัวน้องๆ ไปในอนาคต 

ท้ายนี้อยากจะบอกว่า “ผมชื่นชมคุณพ่อคุณแม่ที่ค้นคว้าศึกษาหาเทคนิควิธีใหม่ๆ ไปใช้ดูแลน้องๆ มากเลยครับ เป็นกำลังใจให้กับทุกหัวใจที่รักและหวังดีต่อลูกทุกคนครับ”

The post 5 เทคนิคสะกิดพฤติกรรมให้ลูกลงมือทำและเรียนรู้ แนะนำโดย ภก.ณภัทร สัตยุตม์ นักจิตบำบัดความคิดและพฤติกรรม CBT first appeared on กสศ..

ทักษะนั้นคือ Resilience

Resilience คืออะไร?

Resilience คือทักษะความสามารถในการรับมือกับความไม่แน่นอน คนที่มี Resilience คือคนที่สามารถปรับตัวได้เมื่อเจอการเปลี่ยนแปลง เมื่อเผชิญหน้ากับปัญหาจะมีมุมมองที่เป็นบวกต่อปัญหา มองว่าปัญหาเป็นโอกาส พยายามหาทางแก้ไขปัญหาได้สำเร็จ พร้อมกับเรียนรู้จากปัญหาและนำมาพัฒนาตัวเองได้ต่อ แม้กระทั่งเมื่อเจอกับความล้มเหลว คนที่มี Resilience ก็จะไม่ยอมแพ้ แต่จะพยายามลุกขึ้นมาใหม่ และพาตัวเองไปเป็นคนที่เก่งขึ้นและแกร่งขึ้นได้

แปลให้เห็นภาพมากขึ้นก็คือ ล้มเหลว เรียนรู้ สู้ต่อ

ทำไม Resilience จึงมีความสำคัญและเป็นประโยชน์

1. ทำให้เราปรับตัวจนอยู่รอดได้

โควิด-19 น่าจะยิ่งทำให้เราเห็นภาพชัดเจนขึ้นว่าชีวิตเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน เมื่อโควิด-19 เข้ามาชีวิตเราก็ต้องเปลี่ยนไปไม่เหมือนเดิม ทำให้เราต้องคิดหาหนทางใหม่ๆ ในการเอาตัวรอดให้ได้ และต้องไม่ลืมว่าโควิด-19 ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงเดียวที่เข้ามา ยังมีวิกฤตอีกมากมายที่จะเกิดขึ้น ทั้งวิกฤตที่เรามองเห็นชัดๆ แล้ว เช่น วิกฤตเศรษฐกิจ วิกฤตการขาดแคลนทรัพยากร วิกฤตโลกร้อน ฯลฯ และวิกฤตที่ยังมองไม่เห็น แบบเดียวที่เราไม่เคยรู้มาก่อนว่าจะเกิดโควิด-19 ขึ้น แม้กระทั่งการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างการเปลี่ยนงาน การเปลี่ยนหัวหน้า การเปลี่ยนสิ่งแวดล้อม ฯลฯ ก็เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิตเราตลอด ดังนั้น การมี Resilience ทำให้เราพยายามหาทางปรับตัวเพื่ออยู่กับความเปลี่ยนแปลงได้

2. ทำให้เรามีความคิดสร้างสรรค์และการแก้ปัญหาแบบใหม่ๆ

นวัตกรรมเกิดขึ้นจากการลองผิดลองถูก หรือทำสิ่งที่ไม่เคยทำมาก่อนจนกลายเป็นความคิดสร้างสรรค์ เมื่อเราอยากได้นวัตกรรมใหม่ แปลว่าเราต้องลองวิธีใหม่ๆ ไม่ใช้ชีวิธีแบบเดิมๆ ที่เคยสำเร็จมาก่อน แต่เพื่อจะให้ได้สิ่งที่ดีขึ้น แปลว่าในการลองผิดลองถูกนั้นเราต้องเจอกับความล้มเหลวอยู่บ่อยๆ ต้องคิดใหม่อยู่ตลอด และเอาไอเดียไปทดลอง แน่นอนว่าไม่ใช่ทุกครั้งจะสำเร็จ แต่การมี Resilience ทำให้เรายอมรับความล้มเหลวได้ในฐานะเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการหาคำตอบในการแก้ไขปัญหา นวัตกรรมใหม่ๆ จึงสามารถเกิดขึ้นได้เพราะเรายอมที่จะล้มเหลวให้เป็นประโยชน์เสียก่อน

3. ทำให้เรามีกำลังใจในการต่อสู้กับอุปสรรค

ชีวิตเราเจออุปสรรคในหลายรูปแบบ ต้องล้มหลายครั้ง บาดแผลเต็มไปหมด การมี Resilience ทำให้เรามีกำลังใจในการผ่านพ้นปัญหาไปให้ได้ ล้มกี่ครั้งก็ยังลุกขึ้นมาใหม่และกลายเป็นคนใหม่ที่ดีขึ้นได้เสมอ

ทำอย่างไรจึงจะสร้าง Resilience ให้เกิดขึ้นได้?

1. ล้มให้บ่อย จะได้ฝึกลุก

ขึ้นชื่อว่าเป็นทักษะแห่งการล้มแล้วลุก แปลว่าการจะฝึกฝนตัวเองให้มี Resilience ได้ เราต้องยอมเปิดโอกาสให้ตัวเองได้ทดลองทำอะไรใหม่ๆ ที่ไม่คุ้นเคย ไม่ยึดติดกับความสำเร็จหรือรูปแบบการทำงานแบบเดิมๆ เมื่อยอมให้ตัวเองล้มได้บ่อย เราจะมีโอกาสฝึกที่จะลุกให้บ่อยตามไปด้วย

2. สร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับคนรอบข้าง

การมีแรงสนับสนุนจากคนรอบข้างจะทำให้เรามั่นใจในตัวเองมากขึ้นที่จะลองผิดลองถูก เพราะต่อให้เผชิญปัญหา เราก็รู้ว่ายังมีคนคอยเป็นกำลังใจให้ ล้มมาก็ยังมีคนคอยพยุงอยู่ จะทำให้เราไม่กลัวที่จะล้ม และยังสามารถลุกได้เร็วขึ้นด้วย นอกจากนั้น ในแง่การทำงานเป็นทีม ทีมที่มีความสัมพันธ์ที่ดีจะสร้างบรรยากาศการทำงานที่ช่วยให้กำลังใจกัน เจอปัญหาก็ชวนกันสู้ Resilience ก็จะเกิดขึ้นได้ แต่ถ้าความสัมพันธ์ในทีมไม่ดี ต่างคนต่างเอาตัวรอด หรือพร้อมจะเหยียบกันได้ทุกเมื่อที่มีใครล้ม การจะล้มแล้วลุกขึ้นมาได้และยังรักษาสภาพจิตใจให้ดีอยู่ก็คงยาก แทนที่จะพากันสร้าง Resilience ไปพร้อมกันทั้งทีมก็จะไม่เกิด

3. การให้ความหมายทางบวก

ถ้าเราให้ความหมายกับอุปสรรคและความไม่แน่นอนว่าเท่ากับความซวย ความเหนื่อย ปัญหา ความมืดมน ฯลฯ หรืออะไรก็ตามที่เป็นความหมายเชิงลบ ใจเราก็คงไม่อยากจะสู้ ไม่อยากจะไปลองเสี่ยงเท่าไร เมื่อเป็นแบบนั้นการพัฒนาก็จะไม่เกิด แต่ถ้าเราให้ความหมายกับอุปสรรคและความไม่แน่นอนเท่ากับโอกาสจะได้แสดงฝีมือ โอกาสจะได้เรียนรู้ โอกาสที่จะเก่งขึ้นกว่าเดิม ฯลฯ การให้ความหมายในทางบวกจะทำให้เรากล้าเผชิญปัญหาตรงหน้า เพราะเรารู้แล้วว่ามันคือโอกาสที่เราจะได้พัฒนาตัวเอง ไม่ได้น่ากลัวไปหมด เมื่อเป็นแบบนี้แล้ว เราก็จะมีกำลังใจสู้ต่อได้มากขึ้น

4. ให้คุณค่ากับการพัฒนาเท่ากับความสำเร็จ

การให้ความสำคัญกับความสำเร็จอย่างเดียวเป็นการปลูกฝังความคิดว่า ถ้าไม่ประสบความสำเร็จก็ไม่มีความหมาย ถ้าไม่ชนะหรือเป็นที่หนึ่งก็ไม่คุณค่า ซึ่งคนเราไม่จำเป็นต้องเป็นแบบนั้น Resielience คือการให้ความสำคัญกับ “การเดินทาง” มากกว่า “จุดหมาย” นั่นคือ ระหว่างที่เราใช้ชีวิตนั้น เราได้เรียนรู้อะไรบ้าง เราเก็บเกี่ยวประสบการณ์อะไรมาบ้าง ดังนั้น การมีพัฒนาการจึงเป็นเรื่องที่น่าชื่นชม ไม่ต้องไปรอชื่นชมกันตอนที่สำเร็จแล้วอย่างเดียว แต่เมื่อเห็นความตั้งใจ เห็นความพยายาม เห็นพัฒนาการที่มากกว่าเดิม ก็ควรชื่นชมให้ความสำคัญกันแล้ว

5. มีเป้าหมาย

การมีเป้าหมายทำให้เราไม่จมดิ่งอยู่กับปัญหาตรงหน้าจนจมทุกข์ แต่ทำให้เรามองไกลไปกว่านั้นว่า การที่เราต้องเผชิญปัญหาต่างๆ อยู่นี้ไปตอบโจทย์เป้าหมายชีวิตของเราอย่างไร เช่น ทำให้เราพัฒนาตัวเองมากขึ้น ทำให้เรามีโอกาสได้แก้ปัญหาและได้ช่วยเหลือผู้อื่น ทำให้เราเห็นสิ่งที่ต้องปรับปรุงให้ดีขึ้น ทำให้เราเข้าใกล้ความสำเร็จมากขึ้น ฯลฯ ความรู้สึกว่าอยากจะลุกขึ้นให้ได้ก็จะตามมา

6. ทบทวนตัวเอง

ทุกปัญหานำบทเรียนมาให้เราเสมอ ดังนั้นเราจึงควรเรียนรู้ให้ได้มากที่สุดจากปัญหาที่เราเจอ สิ่งสำคัญคือการกลับมาทบทวนว่าเราได้เรียนรู้อะไรจากปัญหาบ้าง ถ้าไม่เคยได้ตั้งคำถามนี้เลย เราก็อาจจะปล่อยให้บทเรียนดีๆ ผ่านไปโดยไม่ทันได้เรียนรู้หรือทบทวนเสียก่อน

รู้ถึงประโยชน์และวิธีการสร้าง Resilience แล้ว ครั้งต่อไปที่เผชิญหน้ากับปัญหาหรือความล้มเหลว อย่าลืมคิดว่าเป็นโอกาสที่ทำให้เราทั้ง “เก่ง” ขึ้นและ “แกร่ง” ขึ้นนะครับ 

The post Resilience ล้มเหลว เรียนรู้ สู้ต่อ แนะนำโดย ท้อฟฟี่ แบรดชอว์ first appeared on กสศ..

หากอ้างอิงตามพัฒนาการตามทฤษฎีพัฒนาการทางจิตสังคม (Psychosocial Development) ของอีริก อีริกสัน จะเห็นถึงความสำคัญที่เด็กควรทำได้ และสิ่งที่ผู้ใหญ่ควรมอบให้ในแต่ละช่วงวัย โดยเรียงลำดับตามขั้นบันไดพัฒนาการดังนี้

บันไดขั้นที่ 1 สร้างสายสัมพันธ์ พัฒนาความเชื่อใจ สร้างพ่อแม่ลูกที่มีอยู่จริง

พัฒนาการขั้นแรกของมนุษย์ (วัย 0-2 ปีแรก) เริ่มจากการที่พ่อแม่ต้องสร้างความเชื่อใจ (Trust) ให้กับลูก ภารกิจที่สำคัญของพ่อแม่และผู้ใหญ่คือ การมีเวลาให้กับลูกเพื่อตอบสนองความต้องการขั้นพื้นฐาน ถ้าพ่อแม่ให้การตอบสนอง เด็กจะรับรู้ว่า สายสัมพันธ์ที่เขามีระหว่างพ่อแม่กับตัวเขานั้นมั่นคงและปลอดภัย

“การอ่านหนังสือนิทานให้ลูกฟัง” ถือเป็นอีกกิจกรรมที่พ่อแม่สามารถทำได้ทุกวัน  ทุกครั้งที่พ่อแม่นั่งลงเพื่ออ่านหนังสือให้ลูกฟัง ความสัมพันธ์ระหว่างเรากับลูกจะค่อย ๆ ก่อตัวขึ้นมา รวมทั้งสมองของลูกที่ค่อยๆ พัฒนาขึ้นจากการที่พ่อแม่อ่านหนังสือให้เขาฟัง

ที่สำคัญก่อนที่เด็ก ๆ จะเรียนรู้ “การฟังและทำตามคำบอกของพ่อแม่” เสียงของพ่อแม่จำเป็นต้องมีความสำคัญสำหรับลูกเสียก่อน การอ่านหนังสือนิทานนอกจากเด็ก ๆ จะได้ยินเรื่องราวและมองเห็นภาพในหนังสือนิทานแล้ว เขายังได้ยินเสียงของพ่อแม่ และเสียงพ่อแม่มีความสำคัญสำหรับเขา เพราะช่วงเวลานิทานที่เต็มไปด้วยความสนุก เด็ก ๆ จะเชื่อมโยงความสุขที่เกิดขึ้นกับเสียงของพ่อแม่ และความรู้สึกอบอุ่นปลอดภัยกับช่วงเวลาที่พ่อแม่อยู่กับเขา

บันไดขั้นที่ 2 พัฒนาความเป็นตัวของตัวเอง ผ่านการใช้ร่างกายเพื่อช่วยเหลือตัวเอง

พัฒนาการขั้นที่สองของมนุษย์ (วัย 2-3 ปี) คือ ความเป็นตัวของตัวเอง (Autonomy) เด็กวัยนี้มีอิสรภาพทางร่างกายมากขึ้น เขาสามารถคลาน เดิน วิ่ง และหยิบคว้าอย่างรวดเร็ว เพราะกล้ามเนื้อของเขาเริ่มแข็งแรงพอจะเคลื่อนไหวได้ด้วยตนเอง ภารกิจที่สำคัญของพ่อแม่และผู้ใหญ่ของเด็กวัยนี้ ได้แก่

1. การสอนเด็กช่วยเหลือตัวเองตามวัย (Self-care)

เพื่อให้เขาได้ฝึกทำอะไรด้วยตนเอง เช่น การกิน การล้างหน้าแปรงฟัน การอาบน้ำ การถอด-ใส่เสื้อผ้า การถอด-ใส่รองเท้า การเก็บของเล่น และการเข้าห้องน้ำ เด็กที่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ ไม่ใช่แค่เพียงทำให้พ่อแม่สบายใจที่ปล่อยลูกไปสู่โลกภายนอก แต่เป็นความมั่นใจที่เกิดขึ้นในตัวเด็กด้วยว่า “เขาสามารถทำได้” เด็กจะพร้อมเรียนรู้ประสบการณ์ใหม่ๆ อย่างมีความสุข เพราะฐานของเขานั้นมั่นคงและเเข็งแรง

2. การให้เด็กๆ เล่นโดยใช้ร่างกายให้มากที่สุด

เพื่อสร้างกล้ามเนื้อมัดเล็ก-มัดใหญ่ที่แข็งแรงพร้อมสำหรับการเรียนรู้ขั้นต่อไป และเพื่อกระตุ้นประสาทสัมผัสทางกายต่าง ๆ อย่างเต็มที่ เพื่อช่วยให้เด็ก ๆ สามารถปรับตัวกับสังคมในวัยถัดมา อย่าเพิ่งมุ่งอ่านเขียนเป็นสำคัญ เช่น

• การเล่นปีนป่าย เช่น ปีนเครื่องเล่นในสนามเด็กเล่น ปีนต้นไม้ หรือการปีนป่ายฐานอุปสรรคที่ทำในบ้าน
• การเล่นกับธรรมชาติ เช่น เล่นน้ำ เล่นดิน เล่นทราย เล่นโคลน เล่นใบไม้ ใบหญ้า เรียงหิน เป็นต้น
• การเล่นเลอะเทอะ (Messy play) เช่น เล่นกับอาหาร ได้แก่ ข้าวสาร เม็ดแมงลักแช่น้ำ เส้นสปาเกตตีต้ม เส้นมะกะโรนี หั่นผักผลไม้ แป้งข้าวโพดผสมน้ำ เป็นต้น
• กิจกรรมศิลปะ สำหรับเด็กวัยนี้ก็ถือว่าเป็นการเล่นได้เช่นกัน เมื่อเด็ก ๆ ละเลงสี หรือวาดเส้นไปทั่วกระดาษ ร่างกายของเขาได้เคลื่อนไหว สมองได้สร้างสรรค์ และเขารู้สึกสนุกกับการเล่นนี้
• การเล่นทำงานบ้าน เช่น ช่วยแม่ทำอาหาร ช่วยพ่อล้างรถ ช่วยกวาดพื้น ถูพื้น ซักผ้า เป็นต้น

เพราะการเล่นเหล่านี้ทำให้เด็กได้ทดสอบร่างกายของตนเอง และส่งเสริมให้ร่างกายได้ใช้งานอย่างเต็มที่นั่นเอง เมื่อเด็กรับรู้ว่า “ตนเองสามารถทำสิ่งใดได้ด้วยตนเอง” เขาจะรับรู้ถึงความสามารถของตน ซึ่งนำไปสู่ความภาคภูมิใจและความรู้สึกเป็นตัวของตัวเอง (Sense of Autonomy) และการควบคุมตนเอง (Self Control) จะเกิดขึ้นตามมา

บันไดขั้นที่ 3 พัฒนาความคิดริเริ่มและลงมือทำตามความคิดผ่านการเล่น เพื่อเตรียมความพร้อมออกสู่โลกกว้าง

พัฒนาการขั้นที่สามของมนุษย์ (วัย 3-5 ปี) คือ การเป็นผู้คิดริเริ่ม (Initiative) เด็กวัยนี้เริ่มมีความคิดริเริ่มอยากจะทำอะไรด้วยตนเอง พวกเขาจะพยายามช่วยเหลือตัวเองให้มากที่สุด

นอกจากนี้จินตนาการจะเข้ามามีส่วนสำคัญในโลกของเด็กวัยนี้เป็นอย่างมาก ด้วยเหตุนี้การเล่นจึงเป็นกุญแจสำคัญของการพัฒนาร่างกาย จิตใจ ความคิด อารมณ์ และสังคมของเด็กวัยนี้เป็นอย่างมาก การเล่นทำให้เด็กๆ สามารถทดลองทำตามความคิดของตนเอง และความสนุกที่เกิดจากอิสระทางความคิดได้ปลดปล่อยให้เด็ก ๆ เล่นตามจินตนาการอย่างสนุกสนาน การเล่นที่เข้ามามีบทบาทสำคัญของเด็ก ๆ วัยนี้ ได้แก่

• การเล่นปรากฏในรูปแบบการทำกิจกรรมศิลปะ ประดิษฐ์ และสร้างสรรค์งานต่าง ๆ อย่างอิสระ
• การเล่นบทบาทสมมติ เช่น การสมมติให้ตัวเองหรือพ่อแม่และคนรอบตัวที่เล่นด้วยเป็นสิ่งของหรือสิ่งมี ชีวิตต่าง ๆ การสมมติให้สิ่งของรอบตัวเป็นอะไรก็ตามในจินตนาการของตน
• การเล่นทดลองเพื่อตอบคำถามสิ่งที่เด็ก ๆ อยากรู้
• การเล่นตามกติกาอย่างง่าย เช่น เกมโดมิโน เกมจับคู่ เกมบิงโก เป็นต้น

ภารกิจที่สำคัญของพ่อแม่และผู้ใหญ่ของเด็กวัย 3-5 ปี คือ “การอนุญาตให้เด็ก ๆ ได้เล่นอย่างที่เด็กวัยเขาควรได้เล่น และได้ทดลองสิ่งที่เขาอยากรู้ โดยมีพ่อแม่คอยดูแลและสนับสนุน” 

นอกจากนี้การสอนให้เด็ก ๆ เรียนรู้การทำงานส่วนรวม หรืองานบ้าน จะช่วยให้พวกเขาได้เรียนรู้การยับยั้งชั่งใจเพื่อรับผิดชอบต่อหน้าที่ให้เสร็จก่อนไปทำสิ่งที่เขาอยากทำ และเรียนรู้ความเห็นอกเห็นใจผู้อื่น เพราะเมื่อเด็ก ๆ ทำงานเพื่อส่วนรวม พวกเขาค่อยๆ ลดการเอาตัวเองเป็นศูนย์กลางลง และพัฒนาการมองเห็นผู้อื่นมากขึ้น ที่สำคัญเด็ก ๆ ยังมองเห็นคุณค่าในตัวเองผ่านการได้ทำสิ่งที่มีคุณค่าต่อส่วนรวมอีกด้วย

“การเตรียมสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับการเรียนรู้และการเล่นของเด็กปฐมวัย”

1. พื้นที่ที่ปลอดภัย

ปิดรูปลั๊กไฟ ไม่มีของอันตรายหรือของที่อยู่สูงเกินเด็กเอื้อมถึง และหากเลอะเทอะแล้วทำความสะอาดในภายหลังได้อย่างง่ายดาย อาจจะใช้การปูผ้ายางกันเปื้อนก่อนจะปล่อยให้เด็ก ๆ เล่น

2. วัตถุดิบและอุปกรณ์สำหรับเล่น

-ของเล่นต่างๆ ทั้งแบบ Free form และสำเร็จรูป เช่น บล็อกไม้ ตัวต่อพลาสติก ตุ๊กตา รถของเล่น เป็นต้น
-วัสดุและวัตถุดิบจากธรรมชาติ เช่น หิน ดิน ทราย ไม้ ใบไม้ ดอกไม้ เป็นต้น

3. อุปกรณ์สำหรับสร้างสรรค์งาน

เช่น กาว กรรไกร สีต่าง ๆ ทั้งนี้ผู้ใหญ่ควรสอนให้เด็ก ๆ ใช้อุปกรณ์เหล่านั้นให้ถูกวิธี ก่อนจะมอบให้พวกเขาไป และในเด็กเล็กต่ำกว่า 6 ปี ผู้ใหญ่ควรให้การดูแลระหว่างที่เด็ก ๆ ใช้อุปกรณ์เหล่านี้

“การเรียนรู้ของเด็กปฐมวัย” เท่ากับ “การเล่น” และ “การเล่น” เท่ากับ “การเรียนรู้”

เพราะ “การเล่น” เป็นวิธีการเรียนรู้ที่ดีที่สุดสำหรับเด็ก ๆ เด็ก ๆ ควรได้เล่นอย่างเพียงพอ โดยเฉลี่ยอย่างน้อย 2-3 ชั่วโมงต่อวัน จะแบ่งเวลาเล่นเป็นครั้งละ 30 นาที-1 ชั่วโมง เช้า กลางวัน เย็น ก็ทำได้เช่นกัน ทั้งนี้อย่าลืมให้เด็ก ๆ ได้ทำกิจวัตรประจำวันที่สำคัญหรืองานที่จำเป็นก่อนไปเล่น เพื่อให้เด็ก ๆ เรียนรู้การเรียงลำดับความสำคัญก่อนหลัง และการยับยั่งชั่งใจ เพื่อสร้างวินัยที่เหมาะสมให้กับพวกเขา

แม้จะให้เด็ก ๆ เล่นอย่างอิสระ แต่อย่าลืมกำหนดขอบเขตและตั้งกติกาให้ชัดเจนตั้งแต่แรกเริ่ม กติกาสำคัญที่ทุกบ้านควรมีก่อนปล่อยให้เด็ก ๆ ไปเล่น ได้แก่

1. กฎ 3 ข้อ ไม่ทำร้ายตัวเอง ไม่ทำร้ายผู้อื่น และไม่ทำลายข้าวของ
2. เล่นแล้วเก็บให้เหมือนเดิม หรือเล่นแล้วต้องช่วยกันทำความสะอาดด้วย
3. บริเวณที่เล่น ของเล่นที่เล่นได้ จะอยู่ในบริเวณดังกล่าว

เพียงเท่านี้เด็ก ๆ จะได้เรียนรู้ที่จะสร้างสรรค์อย่างอิสระ แต่ไม่ลืมที่จะรับผิดชอบต่อสิ่งต่าง ๆ รอบตัวเขาด้วย

เมื่อใดที่เด็ก ๆ เล่น พวกเขาได้เรียนรู้ การเล่นยังเป็นการเตรียมร่างกายทั้งสมองและกล้ามเนื้อมัดเล็ก-มัดใหญ่ให้พร้อมสำหรับการใช้งานในการเรียนรู้ขั้นต่อไป เด็กที่ได้เล่นอย่างเพียงพอและเหมาะสมกับวัย ช่วยให้เด็ก ๆ สามารถพัฒนาการควบคุมร่างกายภายนอกของตัวเอง และนำไปสู่การควบคุมตัวเองจากภายใน ซึ่งช่วยให้พวกเขามีสมาธิที่เพียงพอต่อการจดจ่อเพื่อเรียนรู้ในขั้นต่อ ๆ ไป

อ้างอิง : Widick, C, Parker, C A, & Knefelkamp, L (1978) Erik Erikson and psychosocial development New directions for student services, 1978(4), 1-17

The post SET Learning@home เมื่อพ่อแม่ต้องจัดการเรียนรู้ที่บ้านสำหรับลูกปฐมวัย แนะนำโดย ครูเม-เมริษา ยอดมณฑป (เพจตามใจนักจิตวิทยา) first appeared on กสศ..

วันนี้มาลองทำความเข้าใจหลักพื้นฐานและตัวช่วยที่จะทำให้การเรียนการสอนออนไลน์มีประสิทธิภาพมากขึ้นกัน

1 อย่ายกห้องเรียนปกติมาไว้ออนไลน์เด็ดขาด

โหมดการสื่อสารที่เปลี่ยนไปมากมายชนิดที่ว่าปฏิสัมพันธ์แบบดูแววตา วิเคราะห์สีหน้า แทบเป็นไปไม่ได้ รวมถึงการต้องนั่งเรียนแบบกระดิกตัวไปจากจอลำบาก ถือเป็นสิ่งแรกที่ครูต้องตระหนัก ดังนั้นการทำทุกอย่างเหมือนสอนอยู่ที่โรงเรียนจึงเป็นสิ่งต้องห้าม ยืดหยุ่นเข้าไว้ อย่างไรเสียการเรียนผ่านสื่อต่าง ๆ เพียงอย่างเดียวก็ไม่ได้ประสิทธิภาพเท่ากับการเรียนที่โรงเรียน ด้วยอุปสรรคมากมาย 

การยืดหยุ่นเวลาเรียน ไม่ต้องให้นักเรียนอยู่ติดกับหน้าจอนาน ๆ ตารางสอนไม่ต้องคาบละ 50 นาทีเป๊ะก็ได้ ถ้าไม่เปิดกล้องขอให้ส่งเสียงแทน กิจกรรมที่ทำมีหลากหลาย ปรับตามสภาพของนักเรียน และอย่าลืมเด็ดขาดว่านักเรียนจะต้องมีช่วงพักจากหน้าจอบ้าง

2 ดู TikTok แล้วทำตาม

ไม่ได้ให้ทำตาม TikTok แต่เข้าใจรูปแบบที่สั้นกระชับ จะช่วยให้นักเรียนจดจ่อกับกิจกรรมได้ดีกว่า หลักการนี้คือรูปแบบการเรียนแบบ microlearning หรือย่อยกิจกรรมให้สั้น กระชับ มีช่วงกิจกรรมหลากหลาย 

ต้องเข้าใจก่อนว่าเด็กแต่ละวัยสามารถจดจ่อได้ไม่เท่ากัน เช่น เด็ก 6 ขวบอาจจดจ่อได้ประมาณ 12-18 นาที พอถึงอายุ 12 ปีก็อาจเพิ่มเป็น 24-36 นาที นั่นหมายความว่าครูต้องชัดเจน ยิงตรงประเด็นที่ต้องการสื่อ ย่อยเนื้อหาให้สั้น และจัดกิจกรรมอื่น ๆ ร่วมด้วย เพื่อเพิ่มการมีส่วนร่วมให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ เช่น

เปิดชั้นเรียนด้วยการ check-in รูปแบบต่าง ๆ เช่น อารมณ์วันนี้ หรือเพลงที่อยากฟัง (ชวนนักเรียนมาเป็นดีเจยังได้) 

ไม่ต้องกังวลว่านักเรียนจะทำไม่ได้ เขาปรับตัวเข้ากับเทคโนโลยีได้ดีเลย ถ้าครูไม่ถนัด ขอให้เด็ก ๆ ช่วย ถือเป็นการเรียนรู้พร้อม ๆ กันไปยังได้เลย แต่ถ้ายังไม่ถนัดเทคโนโลยี ให้เด็ก ๆ เขียนและโชว์ผ่านกล้องก็ยังได้

1. นำเสนอสิ่งที่ต้องการสอนด้วยการให้เด็ก ๆ ระดมสมองกันถึงหัวข้อที่จะใช้ในวันนั้น โดยใช้เครื่องมืออย่าง www.mentimeter.com และ https://miro.com
2. เข้าเนื้อหาโดยการทำแบบฝึกหัดบางอย่างร่วมกันผ่าน www.liveworksheets.com และ https://padlet.com
3. จดโน้ตด้วยกันผ่าน https://padlet.com
4. สำรวจความเห็นผ่าน https://wordart.com

ได้ทั้งความเห็น ได้ทั้งชิ้นงานศิลปะ เหล่านี้ล้วนทำให้เกิดปฏิสัมพันธ์ทั้งสิ้น และช่วยให้นักเรียนตื่นตัวกับห้องเรียนออนไลน์ได้

3 เกมได้ให้เกม

gamification หรือการใส่กลไกแบบเกม (game mechanics) เข้ามาเพื่อให้ห้องเรียนสนุก เป็นสิ่งที่ห้องเรียนทั่วโลกเริ่มใช้กันมากขึ้น เช่น 

– การสะสมคะแนนแลกรางวัลบางอย่าง โดยอาจเป็นเรื่องของเนื้อหา การตอบคำถาม การมีส่วนร่วมในชั้นเรียน การช่วยเหลือเพื่อน ๆ
– การสร้างอุปสรรคสนุก ๆ ให้นักเรียน เช่น การทายหัวข้อที่จะเรียนในวันนั้น การแจกโจทย์ที่มีความท้าทายภายใต้เวลาอันจำกัด เช่น ไปหาของเกี่ยวกับประวัติศาสตร์มาภายใน 1 นาที และแลกเปลี่ยนกันในห้องเรียนออนไลน์
– การสร้างการแข่งขันบางอย่าง เช่น คะแนนจากทีม คะแนนจากการทำการบ้านที่ผิดน้อยที่สุด 
– การมอบ incentives หรือแรงบันดาลใจบางอย่าง เช่น การส่งการบ้านครบตรงเวลาจะได้คูปองเลือกหัวข้อที่จะเรียนในคลาสถัดไป มอบโบนัสให้นักเรียนเมื่อทำได้ดี
– การสร้างบันไดความสำเร็จ เมื่อนักเรียนสะสมคะแนนได้ถึงจุดหนึ่ง สามารถให้รางวัลบางอย่างได้ เช่น คูปองพิเศษไม่เข้าเรียน 1 คาบ 
– การสร้างสถานการณ์จำลองและให้นักเรียนได้ทำบทบาทต่าง ๆ ตามเนื้อหา โดยครูใส่เงื่อนไขต่าง ๆ เข้าไป เช่น การเรียนเรื่องผู้ผลิต ผู้บริโภค นักเรียนสามารถสวมบทบาทต่าง ๆ ได้ โดยครูอาจให้โจทย์การเจรจาอะไรบางอย่างเพื่อให้เข้าใจบทบาทนั้น ๆ

4 สื่อสารชัดเจน

การทำข้อตกลงเกี่ยวกับการจัดชั้นเรียนออนไลน์ร่วมกันสำคัญมาก ๆ เพราะเป็นข้อตกลงที่จะอยู่ร่วมกันในบริบทนี้ได้ ดังนั้นขอให้สื่อสารชัดเจน หนักแน่น และแจ้งนักเรียนเสมอว่าในแต่ละคาบมีเป้าหมายและเนื้อหาอะไรที่จะเรียนกัน 

ยิ่งต้องสื่อสารผ่านจอ หน้าคุณครูสำคัญมาก ๆ แม้นักเรียนอาจไม่เปิดจอ แต่การที่เขาเห็นสีหน้าท่าทางคุณครูก็ช่วยเรื่องการสื่อสารได้มากแล้ว เสียงและภาพสำคัญ ดังนั้นทดสอบระบบดี ๆ ดูว่าหน้าเรามองตรงไปที่กล้อง และเสียงเราชัดพอไหม นักเรียนจะสามารถจดจ่อได้ดีขึ้น

5 ชิ้นงานหลากหลายผ่านงานกลุ่ม

การทำการบ้านอาจลำบากสำหรับเด็กหลายคน แต่ถ้าชั้นเรียนถูกออกแบบมาให้ทำแบบฝึกหัดหรือชิ้นงานเสร็จในห้อง โดยช่วยกันทำเป็นกลุ่ม ก็จะเป็นแรงจูงใจอีกอย่างสำหรับนักเรียน การบ้านในรูปแบบสมุดอาจเปลี่ยนมาใช้สื่อที่นักเรียนคุ้นเคย เช่น TikTok เพื่อทำวิดีโอ ส่งงานเป็นคลิปอัปโหลดลง YouTube การส่งงานเป็นภาพวาดหรือภาพถ่ายแทน หรือแม้กระทั่งการเขียนจดหมายก็ช่วยฝึกทักษะการเขียนที่ไม่ผ่านอุปกรณ์ใด ๆ คุณครูสามารถนำการเขียนจดหมายมาทำเป็นกิจกรรมการเขียนร่วมกับวิชาต่าง ๆ และจะให้นักเรียนลองส่งหากันจริง ๆ ก็สนุกดี 

แต่ต้องอย่าลืมว่าการที่นักเรียนไม่ได้เจอกันมาก่อน (ในกรณีที่เรียนออนไลน์มาตลอด) ครูต้องช่วยทำกิจกรรม icebreaking เพื่อช่วยให้นักเรียนคุ้นเคยกันก่อนอย่างสม่ำเสมอในห้องเรียน ทำกิจกรรมที่ไม่เกี่ยวข้องกับวิชาการร่วมกันบ้าง แลกเปลี่ยนพูดคุยแบบสัพเพเหระกันในห้องเรียนบ้าง เหล่านี้ช่วยลดทอนช่องว่างที่เกิดขึ้นผ่านสื่ออย่างจอที่ใช้ได้ 

เวลาที่เหลือนักเรียนควรได้ใช้พักผ่อน ออกกำลังกาย และทำสิ่งที่ตัวเองชอบหรือสนใจ ดังนั้นการบ้านควรจำกัดปริมาณแต่พอดี มีเป้าหมายเพื่อการเรียนรู้ชัดเจน และครูหลายวิชาสามารถให้การบ้านรวมกันทีเดียวและวัดประเมินหลายวิชาได้

5 ข้อนี้เป็นเพียงหลักการเบื้องต้นในการจัดการชั้นเรียนออนไลน์เท่านั้น วันนี้คุณครูก็ต้องผันตัวมาเป็นนักเรียนที่เรียนรู้ทักษะการจัดการชั้นเรียนภายใต้ข้อจำกัดและอุปสรรคต่าง ๆ 

แม้ว่าจะไม่ได้ดั่งใจบ้าง แต่นี่คือโอกาสอันดีที่จะได้เรียนรู้ไปพร้อมกับนักเรียน

เปลี่ยนวิกฤตให้เป็นโอกาสกันค่ะ

The post 5 ตัวช่วยคุณครู จัดการ “ชั้นเรียนออนไลน์” first appeared on กสศ..

เรื่องหนึ่งที่สำคัญมากที่สุดในสถานการณ์วิกฤตอันยาวนานและยืดเยื้อเช่นนี้ คือการจับมือกันระหว่างบ้านและโรงเรียน เพื่อช่วยให้เด็กๆ ผ่านช่วงเวลานี้ไปได้ พ่อแม่ยังคงเป็นพ่อแม่อยู่ แต่ต้องเพิ่มบทบาทช่วยสนับสนุนเด็กๆ ให้เรียนรู้ได้ในสภาวการณ์อันจำกัดหลายด้าน ซึ่งงานสนับสนุนเด็กๆ ฝึกฝนเพิ่มทักษะไว้ ไม่เสียเวลาแน่นอนค่ะ 

ไม่ต้องเป็นครูทั้งหมด วันนี้เรามาเป็นพ่อยก แม่ยก ช่วยลูกๆ ให้เขาเรียนรู้ได้กัน

วันนี้จึงขอนำเช็กลิสต์มาเป็นตัวช่วยพ่อแม่ ผู้ปกครองทุกบ้านที่ต้องช่วยเหลือให้เด็กๆ เรียนหนังสือที่บ้านได้ 

บางข้ออาจทำแล้ว บางข้อถ้ายังไม่ได้ลองทำ ลองดูได้เลยนะคะ

ข้อ 1 จัดสถานที่ให้เหมาะกับการเรียน

โรงเรียน ห้องเรียน พอเด็กๆ เดินเข้าไปปุ๊บ เขาจะเข้าโหมดว่ามาที่นี่เขาต้องมาเรียน มาทำกิจกรรมกับเพื่อน ดังนั้นพื้นที่ที่เขาจะต้องใช้เรียนที่บ้านควรมีความชัดเจนว่าเอาไว้สำหรับเรียน พยายามตัดสิ่งเร้า สิ่งรบกวนอื่นๆ ถ้าเป็นไปได้ ไม่ว่าจะเป็นเสียงพูดคุยของคนอื่น เสียงโทรทัศน์ เพื่อให้เด็กๆ ได้จดจ่ออย่างเต็มที่ การให้เขาได้ช่วยจัด หรือตกแต่งพื้นที่ด้วยตัวเอง เตรียมอุปกรณ์ที่จะใช้เอง ก็ช่วยให้เขาเข้าใจว่านี่คือพื้นที่สำหรับการเรียน

เตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมใช้ และถ้าเป็นไปได้ก็ฝึกฝนการใช้งานด้วยกัน หลายบ้านอาจต้องเรียนรู้พร้อมลูก ไม่เป็นไรเลย การเป็นตัวอย่างที่ดีอย่างหนึ่งคือการพยายามเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ทำให้ลูกเห็นได้ ช่วยกันทำได้ค่ะ

ข้อ 2 กิจวัตรสำคัญมากๆ

เด็กๆ ทุกวัยควรรู้ว่าในแต่ละวันเขาจะต้องทำอะไรบ้าง

เด็กปฐมวัย ควรมีทั้ง
– การเล่นอิสระ
– การออกกำลังกายนอกบ้านหรือในบ้าน
– การเล่นบทบาทสมมุติ
– การเล่นเพื่อกระตุ้นประสาทสัมผัส เช่น การได้จับทราย พื้นผิวที่มีลักษะต่างๆ ของแข็ง ของเหลว ซึ่งเหล่านี้สามารถผนวกเข้ากับงานบ้านที่เด็กๆ ควรได้รับบทบาทให้ทำทุกวัน อย่างการช่วยงานครัว รดน้ำต้นไม้
– การอ่านนิทานทุกวัน

ผู้ปกครองสามารถทำตารางกิจวัตรให้เด็กๆ ดู แปะสติกเกอร์ให้เขาเมื่อเขาทำได้ ทำข้อตกลงกับเขาให้ชัดเจนถึงกิจวัตรที่เขาต้องทำ กิจกรรมไม่จำเป็นต้องเป๊ะ มีทั้งหมดนี้ในทุกวัน แต่รวมๆ แล้วขอให้เด็กๆ ได้ทำกิจกรรมหลากหลาย ใช้จอน้อยลง เล่นมากขึ้น ก็ถือเป็นอันพอ

การพูดคุยถึงกิจวัตรสามารถทำได้เหมือนเวลาไปโรงเรียน เช่น ก่อนนอนเตรียมเสื้อผ้าที่อยากใส่พรุ่งนี้ เตรียมของเล่นที่อยากเล่นพรุ่งนี้ หรือพูดถึงอาหารที่อยากทานในวันรุ่งขึ้น ก็จะช่วยให้เด็กๆ รู้ตัวว่าเขาจะต้องเจออะไรบ้างในวันรุ่งขึ้น

ส่วนวัยที่โตขึ้นไปมีหลักการคล้ายๆ กันกับปฐมวัย การออกกำลังกายและงานบ้านยังคงมีความจำเป็นอยู่ ควรบรรจุเอาไว้ในกิจวัตรเช่นเดียวกับการออกกำลังกาย ที่ไม่ว่าลูกจะอยู่ในวัยใด เขาควรได้ออกกำลังกายง่ายๆ ทุกวัน หากมีกิจกรรมที่เขาชอบทำก็ควรอยู่ในกิจวัตร แต่ควรทำข้อตกลงเวลาให้ชัดเจนว่าลูกจะใช้เวลาเท่าไหร่ เมื่อเขาทำได้ อย่าลืมชื่นชมความพยายามที่เขารักษาสัญญาและทำตามข้อตกลงได้

ถ้าเป็นไปได้พยายาม
– รักษากิจวัตรที่คล้ายกับการไปโรงเรียนให้ได้ เช่น เด็กๆ ไม่ควรใส่ชุดนอนมาเรียนหรือทำกิจกรรมหน้าจอ
– การปฏิบัติตามกิจวัตรได้ด้วยตัวเองถือเป็นทักษะการจัดการตนเองอันล้ำค่ามาก และมันจะอยู่ติดตัวเขาต่อไป ไม่ว่าโควิดจะหมดหรือไม่หมดจากโลกนี้ไป

ข้อ 3 หากิจกรรมสนุกๆ ให้เขาทำ

นอกเหนือจากสิ่งที่เขาต้องทำในคลาสของโรงเรียนแล้ว ลองมองหาสิ่งต่างๆ ในบ้านที่สามารถเป็นกิจกรรมสนุกแบบต่อเนื่องและทำร่วมกันได้ เช่น การสังเกต บันทึกดูสัตว์ ตั้งแต่ตัวเล็กจิ๋วอย่างแมลง จนกระทั่งนก หรือสัตว์ชนิดอื่นในบ้าน ชวนลูกบันทึก เช่น วาดภาพ หรือบันทึกประเภทสัตว์ เสียงของสัตว์ จำนวนครั้งที่เห็น และชวนกันคุยต่อในหลากหลายประเด็น ไม่ว่าจะเป็น ทำไมบ้านเรามีนกชนิดนี้เยอะ และลองหาความรู้จากอินเทอร์เน็ตดู นอกเหนือจากสัตว์ก็สามารถสังเกตพืชต่างๆ ได้เช่นกัน

การประดิษฐ์อะไรบางอย่างที่บ้านก็สนุกไม่น้อย เมื่อเด็กๆ เริ่มเบื่อ เขาจะหาวิธีใหม่ๆ ในการเล่น และถ้าเขาไม่มีเวลาใช้จอมากจนเกินไป เขาจะสรรหาวิธีมาแก้เบื่อ บทบาทของพ่อแม่ ผู้ปกครองคือการอดทนมองดูความวุ่นวาย ความเลอะเทอะให้ได้ เมื่อเขาเล่นเสร็จก็ขอให้เก็บของ ขอเพียงไม่เป็นอันตรายกับตัวเอง ผู้อื่น และสิ่งของ ก็เป็นอันเพียงพอ

อีกกิจกรรมที่สนุกไม่น้อยคือ treasure hunt การตามล่าหาคำใบ้และของบางอย่าง จะให้เด็กๆ เป็นคนทำ หรือผู้ปกครองทำก็สนุกไม่น้อย 

การย้อนเวลากลับไปทำเรื่องอย่างการเขียนจดหมายช่วยทั้งการอ่านและเขียนของเด็กๆ รวมถึงสมาธิจดจ่ออีกด้วย ระหว่างนี้เด็กๆ สามารถเขียนจดหมายหาเพื่อน หาครู หรือเขียนบันทึกเล่าเรื่องราวการอยู่กับโควิดของตัวเองในแต่ละวันได้ 

ทักษะชีวิตที่เราไม่มีเวลาได้สอนพวกเขาก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง การทำกับข้าว การซักผ้า การตากผ้า การจ่ายตลาด การเย็บผ้า ซ่อมกระดุม การปิกนิกหรือแคมปิ้งที่บ้าน หรือแม้กระทั่งวิธีเปลี่ยนยางรถยนต์ เหล่านี้เป็นสิ่งที่เรียนรู้ได้ในพื้นที่บ้าน และถ้าทักษะไหน เราเองยังไม่มี ก็ถือว่าเรียนรู้ไปพร้อมลูกก็สนุกอีกแบบเหมือนกัน

สุดท้าย งานศิลปะบางอย่างที่ให้ลูกทำเอง หรือทำด้วยกัน ช่วยลูกได้เยอะมาก และศิลปะไม่ได้จำกัดอยู่แค่การวาดภาพ ระบายสีเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการฟังดนตรี ทำเพลย์ลิสต์ด้วยกัน ทำงานศิลปะบางอย่างตามแต่ที่อยากทำ ใช้ของที่มีอยู่ในบ้าน และลองถ่ายภาพเก็บไว้เป็นผลงานชิ้นโบแดงที่ระลึกในช่วงโควิดก็น่าสนใจ เราอาจจะมองเห็นลูกๆ ในด้านที่ไม่เคยเห็นก็ได้

ข้อ 4 สื่อสาร

การเรียนรู้ไม่ได้จำกัดแต่ในรูปแบบของการเข้าชั้นเรียนเท่านั้น แต่การที่ได้สื่อสาร แลกเปลี่ยนกับลูกไม่ว่าจะรูปแบบใดก็ตาม เพิ่มทักษะหลายๆ ด้านให้เขา และช่วยให้เรารู้จักลูกมากขึ้น ลองดูซีรี่ส์ เล่นเกม เล่นบอร์ดเกม ทำอาหาร ไปซื้อของ ขับรถออกไปในที่ที่ไม่เคยไปด้วยกัน (ยังไม่ต้องลงจากรถก็ได้ในสถานการณ์เช่นนี้) คุยว่าหนังสือเล่มโปรด หนังที่ชอบคือเรื่องอะไร สร้างบทสนทนาไม่รู้จบ งานศิลปะต่างๆ การเล่นกีฬา การออกกำลังกายด้วยกัน โดยการตั้งเป้าหมายร่วมกัน ถ้าทำได้ ลูกและเราจะได้ทั้งความภูมิใจและสุขภาพที่ดี

ถ้าคิดไม่ออก ใช้การสุ่มดูก็สนุกดี 

เขียนกิจกรรมที่ทำได้ลงไป และพับ และลองเล่นดู

แม้ว่าจะมีกิจกรรมหลากหลายมากมายให้ทำ แต่ในสถานการณ์นี้พ่อแม่ต้องไม่ลืมว่า จะไม่มีอะไรสมบูรณ์แบบหรือพร้อม ดังนั้นทุกคนใจดีกับตัวเอง ใจดีต่อกันได้ เหนื่อยก็สื่อสารชัดเจนว่าเหนื่อย ขอเวลาพัก 

ทำไม่เป็น ทำไม่ได้ ลองบอกลูกตรงๆ และชวนลูกมาหาทางออกร่วมกันดู เด็กๆ เข้าใจและพร้อมช่วยเสมอ

The post เปลี่ยนบ้านเป็น “พื้นที่เรียนรู้” แนะนำโดย ครูจุ๊ย-กุลธิดา รุ่งเรืองเกียรติ first appeared on กสศ..