ข้อมูลเพื่อการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ

สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. มีเครื่องมือ ซึ่งเป็นกรอบมาตรฐานขั้นพื้นฐานในการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพของโรงเรียน Fundamental School Quality Levels (FSQL) ) ถูกออกแบบมาเพื่อใช้ “ตรวจสุขภาพโรงเรียน” อย่างเป็นระบบ  ช่วยให้หน่วยงานและโรงเรียนสามารถประเมินคุณภาพทรัพยากรการศึกษาที่จำเป็นต่อการจัดการเรียนรู้ของโรงเรียน  และระบุความเสี่ยงทางกายภาพที่อาจกระทบต่อความปลอดภัยและคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนได้อย่างเป็นระบบ  ใน 4 มิติสำคัญ ได้แก่

1. ภาวะผู้นำของผู้บริหารโรงเรียน
2. คุณภาพครูและการเรียนการสอน
3. ผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน
4. ความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานและสภาพแวดล้อมการเรียนรู้

เครื่องมือนี้ช่วยให้โรงเรียนเห็น “ข้อมูลจริง” ของตนเอง เพื่อจัดลำดับความสำคัญและแก้ปัญหาได้ตรงจุด

ปัญหาเชิงโครงสร้างของความปลอดภัยในโรงเรียน

ข้อมูลจากโรงเรียนหลายแห่ง โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบท แสดงให้เห็นว่า ระบบสาธารณูปโภคพื้นฐาน เช่น ไฟฟ้า น้ำประปา และอาคารเรียน มีอายุการใช้งานยาวนานหลายทศวรรษ โดยไม่ได้รับการปรับปรุงตามมาตรฐานความปลอดภัยสมัยใหม่ การสึกหรอของระบบไฟฟ้าจึงเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของอุบัติเหตุภายในโรงเรียน

กรณีศึกษา: โรงเรียนวัดหนองอ้อ จ.ราชบุรี

โรงเรียนแห่งนี้ไม่เคยปรับปรุงระบบไฟฟ้ามาตั้งแต่ปี 2516จนเกิดเหตุไฟไหม้ห้องสมุดจากสายไฟเสื่อมสภาพ
เมื่อเข้าร่วมโครงการ ราชบุรีZero Dropout และใช้เครื่องมือ FSQL ตรวจสุขภาพโรงเรียน
ข้อมูลที่ได้กลายเป็นหลักฐานสำคัญในการจัดสรรทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ

“ระบบไฟฟ้าของโรงเรียนไม่เคยถูกปรับปรุงเลยนับตั้งแต่ก่อสร้างอาคารมาตั้งแต่ปี 2516 ทำให้เสื่อมสภาพและเต็มไปด้วยความเสี่ยงต่อการลัดวงจรหรือไฟไหม้ ความกังวลของเราคือความปลอดภัยของเด็ก ๆ และครูทุกคน เพราะเคยเกิดเหตุไฟไหม้ที่ห้องสมุดมาแล้ว โชคดีที่พบและดับเพลิงได้ทันเวลา แต่เหตุการณ์นั้นทำให้ตระหนักว่าโรงเรียนต้องได้รับการซ่อมระบบไฟฟ้าอย่างเร่งด่วน” อัมพรกัญ บัวครอง ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดหนองอ้อ (ธรรมธรใยประชาสามัคคี) อ.บ้านโป่ง จ.ราชบุรี   ย้อนภาพเหตุการณ์ .

สอดคล้องกับเจ้าหน้าที่การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอบ้านโป่ง ที่ได้มาตรวจสอบและย้ำว่า ระบบไฟฟ้าของโรงเรียนเสื่อมสภาพและหมดอายุการใช้งานจริง ต้องซ่อมแซมอย่างเร่งด่วน .

ระบบไฟฟ้าเปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ของโรงเรียน หากบกพร่อง ไม่เพียงทำให้การเรียนการสอนสะดุดลง แต่ยังอาจพรากความปลอดภัยและชีวิตของเด็ก ๆ ได้

การใช้ข้อมูลและเครื่องมือ FSQL เพื่อวินิจฉัยปัญหา

โรงเรียนได้เข้าร่วมโครงการจัดสรรทรัพยากรเพื่อปรับปรุงสถานศึกษา ภายใต้โครงการ ราชบุรี Zero Dropout ทดลองใช้กรอบมาตรฐานขั้นพื้นฐานในการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพของโรงเรียน (Fundamental School Quality Levels: FSQL) ที่ สพฐ. และ กสศ. ร่วมจัดเก็บข้อมูลทรัพยากรโรงเรียนและวิเคราะห์จัดลำดับความสำคัญปัญหาทรัพยากร เพื่อจัดทำแผนพัฒนาโรงเรียนร่วมกับผู้อำนวยการของโรงเรียนในโครงการตลอดช่วง 1 ปีที่ผ่านมา

ภาพความหวาดกลัวเหล่านั้นได้ถูกสะท้อนออกมาเป็นข้อมูลที่วัดได้ จนนำไปสู่การจัดสรรเงินบริจาคจาก บมจ. แสนสิริ เพื่อนำไปใช้ปรับปรุงระบบไฟฟ้าของโรงเรียน ระบบไฟฟ้าใหม่และปลอดภัยทำให้การเรียนการสอนเป็นไปอย่างมั่นใจขึ้น คุณครูและผู้ปกครองก็รู้สึกโล่งใจว่าสภาพแวดล้อมของโรงเรียนปลอดภัยมากขึ้นจริง ๆ .

แม้โรงเรียนมีความขาดแคลนหลายเรื่อง อาทิ รั้วด้านหลังโรงเรียน คอมพิวเตอร์ รวมถึงสนามเด็กเล่น แต่เมื่อจัดลำดับความสำคัญ สิ่งแรกที่โรงเรียนเลือกคือระบบไฟฟ้า เพราะเกี่ยวข้องโดยตรงกับความปลอดภัยและเป็นปัญหาที่ค้างคามานาน

FSQL เป็นมากกว่าเครื่องมือประเมินคุณภาพ
แต่คือ “ข้อมูลเพื่อความเสมอภาค” ที่ทำให้การช่วยเหลือโรงเรียนขาดแคลนเป็นไปอย่างแม่นยำและยั่งยืน
เพราะความเสมอภาคทางการศึกษาเริ่มจากการรู้ว่า “โรงเรียนไหนต้องได้รับการช่วยเหลือก่อน”

ข้อมูลจาก FSQL ช่วยให้โรงเรียนสามารถจัดลำดับความสำคัญของปัญหาได้อย่างมีหลักฐานรองรับ และสะท้อนให้หน่วยงานภายนอกเห็นความจำเป็นเร่งด่วนในการซ่อมแซมระบบไฟฟ้า แทนที่จะเป็นการพิจารณางบประมาณแบบกระจายเท่าเทียมโดยไม่คำนึงถึงความเสี่ยง

บทบาทของ กสศ. ในการขับเคลื่อนความร่วมมือ

กสศ. ทำหน้าที่เป็น “ตัวกลางทางความรู้และข้อมูล” ที่เชื่อมโยงหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชนเข้าด้วยกัน เพื่อนำข้อมูลจาก FSQL มาใช้วางแผนปรับปรุงโรงเรียนที่มีความเสี่ยงสูงสุด ในกรณีนี้ บมจ. แสนสิริ ได้เข้าร่วมสนับสนุนงบประมาณในการซ่อมระบบไฟฟ้าใหม่ทั้งโรงเรียน ผลลัพธ์คือระบบไฟฟ้าที่ได้มาตรฐานและปลอดภัย เด็ก ๆ กลับมาใช้พื้นที่สนามเด็กเล่นและห้องเรียนได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

กรณีดังกล่าวสะท้อน ว่า “ข้อมูลและความร่วมมือข้ามภาคส่วน” เพื่อสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาอย่างยั่งยืน ไม่เพียงแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่สร้างต้นแบบของระบบที่ตรวจสอบได้ และขยายผลต่อไปในระดับประเทศ

4 บทเรียนเชิงนโยบาย

เหตุการณ์ไฟดูดในสนามเด็กเล่นและการปรับปรุงระบบไฟฟ้าที่โรงเรียนวัดหนองอ้อ นำไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายสำคัญดังนี้

• ควรมีระบบตรวจสุขภาพโรงเรียนเป็นประจำทุกปี ครอบคลุมทั้งโครงสร้างพื้นฐานและสิ่งแวดล้อมการเรียนรู้
• การจัดสรรงบประมาณด้านโครงสร้างพื้นฐานสามารถใช้ข้อมูลจาก FSQL เพื่อประสิทธิภาพสูงสุด
• ภาคเอกชนสามารถมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุน CSR ที่อิงข้อมูล ( Data-Driven CSR ) เพื่อแก้ปัญหาเชิงระบบร่วมกับรัฐ
• ควรบูรณาการข้อมูล FSQL เข้ากับระบบสารสนเทศการศึกษาระดับชาติ เพื่อใช้ในการวางแผนเชิงนโยบายอย่างต่อเนื่อง

หมายเหตุ

โครงการจัดสรรทรัพยากรเพื่อปรับปรุงสถานศึกษา ภายใต้ โครงการ Zero Dropout ราชบุรี
ดำเนินการโดย กสศ. ร่วมกับ สพฐ. ทดลองใช้กรอบ FSQL เก็บข้อมูลจาก 164 โรงเรียนในพื้นที่ เพื่อจัดลำดับความสำคัญด้านทรัพยากรการศึกษา และส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากภาคเอกชนในการพัฒนาโรงเรียนอย่างยั่งยืน

The post ข่าวไฟดูดกลางสนามเด็กเล่น : สัญญาณเตือนให้เราตรวจสุขภาพโรงเรียนทั้งประเทศ แล้วเครื่องมืออะไร ที่จะช่วยแก้ปัญหานี้ได้อย่างเป็นระบบ ? first appeared on กสศ..

ปัญหาสำคัญ คือเรื่องของความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียนที่มีความพร้อมทางทรัพยากร บุคลากร การเรียนการสอนที่มีคุณภาพ บรรยากาศของการเรียนที่ทำให้นักเรียนไม่รู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง (belong) ของโรงเรียน ปัญหาการกลั่นแกล้ง (bullying) สิ่งแวดล้อมในโรงเรียน บ้าน  ซึ่งล้วนแต่ส่งผลต่อผลสัมฤทธิ์ของนักเรียน

วันก่อนธนาคารโลก สำนักงานประเทศไทย ได้จัดงานแถลงข่าวเปิดตัวรายงานสองฉบับ คือรายงานดัชนีทุนมนุษย์ 2020 (Human Capital Index – HCI) โดยเฉพาะในส่วนของประเทศไทย และได้นำเสนอรายงานเรื่อง Strengthening the Foundation for Education Success in Thailand – PISA 2018 ซึ่งเป็นการนำเสนอผลการวิเคราะห์ข้อมูล PISA ของประเทศไทย โดยเฉพาะในส่วนของปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา การจัดสรรทรัพยากร การกระจายตัวของครู ในกรณีของประเทศไทย โดยมีวิทยากรผู้นำเสนอจากธนาคารโลก คือ Dr.Ronald Mutasa (ประเด็น HCI) และ ดร.ดิลกะ ลัทธพิพัฒน์ (PISA 2018)  และได้เชิญ ตัวผมและผู้แทนจาก UNICEF และจาก จุฬาลงกรณ์ฯ มาร่วมพูดคุย เห็นว่ามีบางประเด็นน่าสนใจ เลยจะขอเล่าให้ฟังกันครับ

*** Human Capital Index 2020 ***

ในส่วนของรายงาน Human Capital Index 2020 นับเป็นปีที่ 2 ที่ทางธนาคารโลกได้จัดทำรายงานนี้ขึ้นมา (ครั้งแรกในปี 2018) เพราะทำการวิเคราะห์ว่า ประเทศต่างๆ ในโลก มีระดับของดัชนีทุนมนุษย์เท่าไร โดยมีดัชนีง่ายๆ แค่สามด้าน คือ 1.ด้านการรอดชีวิต (อัตราการรอดชีวิตของเด็กอายุ 5 ขวบ, อัตราการรอดชีวิตของผู้ใหญ่อายุ 15-60 ปี)  2.สุขภาพ (สัดส่วนเด็กอายุ 5 ขวบที่ไม่แคระเกร็น) และ 3.การศึกษา (จำนวนปีที่ได้เรียนในโรงเรียน คะแนนสอบมาตรฐานระดับนานาชาติ) ซึ่งกรณีของประเทศไทยมี HCI เพิ่มขึ้นมานิดหน่อย คือจาก 0.58 เป็น 0.6 ซึ่งเขาให้ความหมายว่า 0.6 หมายถึง เด็กที่เกิดในประเทศไทยนั้นเมื่อมีอายุ 18 ปี จะสามารถบรรลุระดับของทุนมนุษย์ได้สูงสุดประมาณ 60% ของศักยภาพที่เขาสามารถเป็นได้ พิจารณาจากสภาพแวดล้อมทางสุขภาพ และทางการศึกษาของประเทศ

ในขณะที่สิงคโปร์มี HCI 0.88 หมายถึง เด็กที่เกิดในสิงคโปร์ในวันนี้ จะสามารถมีโอกาสบรรลุศักยภาพของตนเองได้ถึง 88% เมื่อเขามีอายุ 18 ปี โดยในภาพรวมประเทศสิงคโปร์มีค่าดัชนีทุนมนุษย์สูงสุดในโลก ส่วนในภูมิภาคเรา เวียดนาม บรูไน ก็มีคะแนนสูงกว่าไทย กลุ่มประเทศ CLM จะอยู่กลุ่มท้ายสุด

สัมภาษณ์เรื่องดัชนีทุนมนุษย์ (Human Capital Index) (เคยเขียนไว้เมื่อสองปีที่แล้ว ปีนี้ก็ไม่ค่อยมีอะไรเปลี่ยนมากนัก)

ที่น่าสนใจคือในกรณีของประเทศไทยที่แม้จะมี HCI สูงขึ้น แต่ปัจจัยด้านการศึกษา กลับเป็นปัจจัยที่มีระดับลดลง ทั้งในเรื่องของจำนวนปีการศึกษาในระดับปฐมวัย (Pre-primary)และมัธยมต้น (Lower-Secondary)  มีประเด็นน่าสนใจนิดหน่อยที่ทาง World Bank พยายามคำนวณเปรียบเทียบค่าคะแนนมาตรฐานการสอบของหลายประเทศมาไว้ด้วยกันให้เทียบกันได้ เรียกว่า Harmonized Test Score (เช่น ประเทศที่ไม่เคยเข้าสอบ PISA เขาก็จะแปลงคะแนนอื่นๆ ให้อยู่ใน scale ที่พอจะเอามาเทียบได้) ทำให้เราได้เห็นคะแนนของประเทศที่เราไม่ค่อยได้เห็น เช่น พม่า เขมร ลาว มาเปรียบเทียบด้วย ซึ่งน่าสนใจมาก เพราะเขาบอกว่าเขมรทำคะแนนได้ดีทีเดียว ทำคะแนนได้ดีกว่าไทย พม่ากับไทยสูสีกัน แต่ ลาว ยังห่างอยู่ แต่ก็อยู่ในระดับแถวๆ ฟิลิปปินส์  ก็เป็นตัวเลขที่น่าสนใจดี (แต่จะจริงหรือไม่ก็แล้วแต่จะคิด คงอยู่ที่หลักการทางเทคนิคที่เขาเอาคะแนนมาแปลงเพื่อเปรียบเทียบกัน)

[ระดับคะแนนสอบมาตรฐานของประเทศอาเซียน มีดังนี้ สิงคโปร์ (575) เวียดนาม (519) กัมพูชา (452) มาเลเซีย (446)  บรูไน (438) ไทย (427) พม่า (425) อินโดนีเซีย (395) ลาว (368) ฟิลิปปินส์ (362)]

***PISA 2018 Report***

ในส่วนของรายงาน PISA 2018 ได้มีการเอาสถิติจาก PISA ของนักเรียนไทย มาวิเคราะห์ในหลาย ๆ ประเด็น พบว่าปัญหาสำคัญ คือ เรื่องของความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียนที่มีความพร้อมทางทรัพยากร บุคลากร การเรียนการสอนที่มีคุณภาพ บรรยากาศของการเรียนที่ทำให้นักเรียนไม่รู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง (belong) ของโรงเรียน ปัญหาการกลั่นแกล้ง (bullying) สิ่งแวดล้อมในโรงเรียน บ้าน  ซึ่งล้วนแต่ส่งผลต่อผลสัมฤทธิ์ของนักเรียน รวมไปถึงเรื่องของความเหลื่อมล้ำของการเข้าถึงอุปกรณ์ ICT, Digital Device ต่างๆ ซึ่งเห็นได้ชัดในช่วงที่มีการระบาดของ COVID-19 ทำให้ต้องมีการเรียนทางไกล

ซึ่งทางธนาคารโลกได้สรุปข้อเสนอออกมาเป็นสามประเด็นสำคัญๆ คือ 1. สนับสนุนให้โรงเรียนมีบุคลากรทางการศึกษาที่มีคุณสมบัติเหมาะสมอย่างเพียงพอ โดยเฉพาะในโรงเรียนด้อยโอกาส 2. พัฒนาวิธีการสอน และการจัดการในชั้นเรียน เพื่อให้นักเรียนได้ใช้เวลาเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ 3. สร้างสภาพแวดล้อมในการเรียนที่ปลอดภัย เพื่อให้นักเรียนมีความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสถานศึกษา

อ่านรายงานได้ที่ PISA 2018 Programme for International Student Assessment

ระยะเวลาที่ผ่านมา กสศ. ก็ได้มีความร่วมมือทางวิชาการกับธนาคารโลกและ สพฐ.ในเรื่องของการจัดสรรทรัพยากรทางการศึกษาให้เพียงพอทั่วถึง ภายใต้ชื่อโครงการ Fundamental School Quality Level (FSQL) ซึ่งจะเป็นการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ จัดทำแผนที่ เก็บข้อมูลด้านทรัพยากรของโรงเรียน เพื่อที่จะให้เห็นความขาดแคลน การเข้าถึงทรัพยากรของแต่ละโรงเรียนและทำให้ทาง สพฐ. ได้มีมาตรการสนับสนุนที่เหมาะสมลงไปได้ต่อไป  ซึ่งธนาคารโลกได้เคยทำการสำรวจในโครงการนี้กับประเทศเวียดนาม และสามารถผลักดันให้รัฐบาลเวียดนามปรับระบบการจัดสรรทรัพยากรให้สามารถไปสนับสนุนโรงเรียนได้อย่างมีมาตรฐานอย่างน้อยในระดับขั้นต่ำ มากขึ้น  (อาจจะเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ช่วยพัฒนาการศึกษาของเวียดนาม)

** PISA 2018 Global Competence **

ช่วงสองเดือนที่ผ่านมา PISA เพิ่งเปิดเผยรายงานผลการวิเคราะห์เรื่อง Global Competence ของนักเรียนจากทั่วโลก และผมได้ลองเอามานั่งวิเคราะห์ดู เห็นว่าน่าสนใจ จึงนำไปแชร์ในวงธนาคารโลกด้วย ปัญหาที่นักวิจัยจากธนาคารโลกมองเห็นคือนักเรียนไทยมีความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง (belonging) กับโรงเรียนน้อย อาจจะเกือบต่ำที่สุดในโลก เป็นปัญหาสำคัญอย่างหนึ่ง… แต่เป็นเพราะอะไร ถ้าหากติดตามปรากฏการณ์ความเคลื่อนไหวของกลุ่มนักเรียนในช่วงที่ผ่านมาก็จะเห็นได้ว่าพวกเขาก็พยายามจะสะท้อนเรื่องพวกนี้ออกมาเหมือนกัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการลงโทษแบบเกินขอบเขต การกลั่นแกล้งในโรงเรียน และปัญหาอื่นๆ  ซึ่งหลายๆ ประเด็นก็ได้สะท้อนออกมาในรายงานของ PISA Global Competence เช่นกัน

จากการเก็บข้อมูลพบว่าถึงแม้ว่าเด็กไทยอาจจะไม่ใช่กลุ่มที่มีความรู้สูง หรือทำคะแนนสอบได้ดีนัก (ทำการทดสอบ PISA Global Competency ได้อันดับ 20 จาก 26 ประเทศที่เข้าร่วมทดสอบ) แต่ก็เป็นกลุ่มที่ใส่ใจในเรื่องปัญหาสังคมสูงกว่านักเรียนจากหลายๆ ประเทศ ที่น่าสนใจคือเป็นกลุ่มที่นิยมใช้ Facebook/Twitter สูงที่สุดในโลก (อันดับ 1 จาก 66 ประเทศ) มองตนเองว่าเป็นพลเมืองโลก (สูงเป็นอันดับ 13 จาก 66 ประเทศ) ใส่ใจต่อประเด็นเช่นความเหลื่อมล้ำทางเพศ (อันดับ 6 จาก 66 ประเทศ)  ร่วมในการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อม (อันดับ 10 จาก 66 ประเทศ) คิดว่าตนสามารถแก้ปัญหาแก่โลกได้ (อันดับ 14 จาก 66 ประเทศ)

ส่วนจุดด้อยของเยาวชนไทยคือความเข้าใจเห็นใจต่อคนที่มีวัฒนธรรมแตกต่างจากตนในระดับที่ต่ำมากในเกือบทุกดัชนี  (อันดับ 65 จาก 66 ประเทศ) ไม่ให้คุณค่าในวัฒนธรรมความเชื่อของคนที่มีความเชื่อหรือวัฒนธรรมที่แตกต่างออกไป (อันดับ 66 อันดับสุดท้าย) ก็เป็นประเด็นที่น่าสนใจครับ น่าจะเอาจุดแข็งหรือจุดอ่อนตรงนี้ของเยาวชนไทย มาใช้ในการพัฒนาการศึกษาได้เหมือนกัน (เช่นถ้าเด็กนักเรียนสนใจเรื่องประเด็นทางสังคม ก็นำพาให้เขาได้ลงไปศึกษาเชื่อมโยงกับประเด็นอื่นๆ ที่สามารถทำได้ จะได้มีความสุขในการเรียนมากขึ้น ส่งเสริมในเรื่อง empathy ทำให้เข้าใจเห็นใจคนที่มาจากต่างวัฒนธรรมความเชื่อมากขึ้น ซึ่งหลายโรงเรียนที่ค่อนข้างก้าวหน้าก็ได้ลงมือทำบ้างแล้ว)

จริงๆ การสำรวจนี้ทำขึ้นในช่วงสองปีที่แล้ว แต่ผลก็ดูจะสอดคล้องกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศอยู่เหมือนกัน

The post มองศักยภาพการศึกษาไทยผ่านรายงานเวิลด์แบงก์ first appeared on กสศ..