“กังวลค่ะว่าจะคุยกันรู้เรื่องไหม แต่ก็รู้สึกตื่นเต้น เดี๋ยวเราจะได้ทำงานด้วยกันแล้ว”

“เจออะไรแปลกใหม่เยอะมากตั้งแต่ออกจากบ้านมา ยังคิดอยู่ว่าแค่วันแรกยังขนาดนี้ เหมือนจะอดใจรอจะทำกิจกรรมต่อ ๆ ไปไม่ไหวแล้ว”

เหล่านี้คือส่วนเสี้ยวหนึ่งของความรู้สึกตื่นเต้นดีใจที่น้อง ๆ นักเรียนทุนเสมอภาค กสศ. มีต่อการได้เข้าร่วมกิจกรรม Equity Partnership’s School Network หรือที่เราเรียกชื่อเล่นสั้น ๆ ว่า Equity Partnership ซึ่งเวียนกลับมาอีกครั้งใน Season 5 ซึ่งปีนี้มีนักเรียนทุนเสมอภาคชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น 10 โรงเรียนในสังกัด สพฐ. จาก 10 จังหวัดทั่วไทย จับคู่กับพี่ ๆ ชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย 10 ทีมจาก 6 โรงเรียนนานาชาติ ร่วมกันพัฒนาผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นเพื่อเพิ่มมูลค่า ตั้งแต่ในขั้น ‘แบบร่าง’ หรือ ‘Prototype’ จนเข้าสู่กระบวนการผลิต การบริหารจัดการร้านค้าและสินค้า ก่อนถึงขั้นตอนจำหน่ายจริงบนตลาดออนไลน์ Shopee ในช่วงเดือนกรกฎาคม – สิงหาคม 2567 นี้

กสศ. ชวนติดตามน้อง ๆ ตั้งแต่วันแรกของการเข้าร่วมกิจกรรม เพื่อร่วมกันติดตามความเปลี่ยนแปลงตลอดเส้นทาง แต่ก่อนจะไปฟังเสียงน้อง ๆ ชวนเพื่อนผู้อ่านทำความรู้จักกับกิจกรรม Equity Partnership พอสังเขปกันก่อนครับ

Equity Partnership’s School Network หรือที่มีชื่อเต็มภาษาไทยคือ โครงการขยายผลนวัตกรรมเครือข่ายสถานศึกษาเพื่อความเสมอภาค เป็นกิจกรรมที่ กสศ. เครือข่ายโรงเรียนนานาชาติโชรส์เบอรี และ Sea (ประเทศไทย) ร่วมกัน co-creation for education เป็นปีที่ 5 แล้วที่เราได้สร้างสรรค์ความร่วมมือเพื่อสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาผ่านต้นทุนที่ไม่ใช่เพียงตัวเงิน แต่เป็นการมุ่งส่งเสริมการเรียนรู้ทักษะต่าง ๆ เช่น Digital Marketing ผ่าน ‘การลงมือแบบมีส่วนร่วม’ ระหว่างโรงเรียนในเมืองกับโรงเรียนห่างไกล โดย ‘สร้างพื้นที่การเรียนรู้’ และ ‘ใช้เวลาร่วมกัน’ ในการบ่มเพาะส่งเสริมองค์ความรู้ทางวิชาชีพ จนถึงการเรียนรู้และเติบโตทางด้านอารมณ์สังคม ความคิดสร้างสรรค์ ผ่านการแลกเปลี่ยนทำความเข้าใจ และพร้อมเดินทางค้นหาประสบการณ์ใหม่ ๆ ไปด้วยกัน บนพื้นฐานของความแตกต่างด้วยพื้นเพภูมิหลังและวิถีชีวิต

ด้วยผลลัพธ์จากกิจกรรมที่ดำเนินต่อเนื่องตลอด 4 ปี ได้ทำให้เกิดการระดมความร่วมมือจากท้องถิ่น ชุมชน คนในพื้นที่ ผ่านเครือข่ายคณะทำงานที่มีโรงเรียนในสังกัด สพฐ.จากทั่วประเทศเข้าร่วมกว่า 40 แห่ง ร่วมด้วยเครือข่ายโรงเรียนนานาชาติ 9 แห่ง ในพื้นที่ 30 จังหวัด มีบุคลากรคณะครูและนักเรียนในโครงการทั้งหมดราว 400 คน ตลอดจนผลกำไรจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์รวมในโครงการบนแพลตฟอร์ม Shopee ซึ่งคิดเป็นมูลค่ามากกว่า 1.5 ล้านบาท ยังได้แปรเปลี่ยนเป็นต้นทุนที่คืนกลับไปสู่น้อง ๆ นักเรียนทุนเสมอภาคในโครงการ เพื่อนำไปใช้สร้างสรรค์พัฒนาผลิตภัณฑ์ต่อไป

ในปีที่ 5 นี้ มีโรงเรียน สพฐ. 10 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนบ้านท่านหญิงวิภา จังหวัดสุราษฎร์ธานี โรงเรียนวัดท่าโสม (คุณสารราษฎร์บำรุง) จังหวัดตราด โรงเรียนบ้านม่วงนาดี จังหวัดอุบลราชธานี โรงเรียนขุนยวมวิทยา จังหวัดแม่ฮ่องสอน โรงเรียนดงสวรรค์วิทยา จังหวัดหนองบัวลำภู โรงเรียนบ้านนาเลา จังหวัดมหาสารคาม โรงเรียนบ้านยะพอ จังหวัดตาก โรงเรียนเพียงหลวง 1 (บ้านท่าตอน) จังหวัดเชียงใหม่ โรงเรียนบ้านทุ่งโฮ้ง (อภิวังวิทยาลัย) จังหวัดแพร่ โรงเรียนบ้านนห้วยลึก จังหวัดเชียงราย และเครือข่ายโรงเรียนนานาชาติ 5 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนนานาชาติโชรส์เบอรี (Shrewsbury International School) โรงเรียนนานาชาติรักบี้ (Rugby School Thailand) โรงเรียนนานาชาติเซนต์ แอนดรูว์ส (St. Andrews International School) โรงเรียนสาธิตประสานมิตร (International Programme) โรงเรียนนานาชาติแอสคอท (Ascot International School) ผนวกกับอีกหนึ่งโรงเรียนนานาชาติที่อยู่ในขั้นตอนเข้าร่วม

คุณค่าและผลกำไรจากการทำงานร่วมกัน ยังสะท้อนกลับมาในรูปของการเกิด ‘พื้นที่ความร่วมมือ’ และการถักทอ ‘มิตรภาพ’ ที่จะยั่งยืนสืบไปของเยาวชนจากสองฟากฝั่ง ที่แม้อาจเริ่มต้นด้วยความต่าง หากการได้นำศักยภาพมาแลกเปลี่ยนแบ่งปันและผลักดันกัน ได้กลายเป็นช่วงเวลาแห่งการเก็บเกี่ยวความรู้ ทดลอง หล่อหลอมทักษะและประสบการณ์ใหม่ ไม่ว่าทักษะดิจิทัล ทักษะผู้ประกอบการ ไปจนถึงการเรียนรู้เกี่ยวกับทักษะอารมณ์สังคม (Social Emotional Learning) ซึ่งล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการเติบโตงอกงามของ ‘Empathy’ หรือความเข้าใจ ความเห็นอกเห็นใจ การให้และการรับ ทั้งในวันนี้และวันข้างหน้า ซึ่งถือเป็นประสบการณ์อันแตกต่างไปจากการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นในห้องเรียนปกติ และนี่เองคือส่วนหนึ่งของการสานเครือข่ายความร่วมมือระหว่างโรงเรียนและการสนับสนุนจากภาคเอกชน ที่อาจเป็นต้นแบบของการสร้างรูปแบบการเรียนรู้บนฐานความเสมอภาคในทางหนึ่ง  

พื้นที่ตรงนี้… น้อง ๆ ทุนเสมอภาคส่วนหนึ่ง ได้บอกเล่าความรู้สึกของการร่วมกิจกรรม ‘วันแรก’ ว่าเด็ก ๆ รู้สึกตื่นเต้นดีใจ หรือกังวลสักแค่ไหน แล้วการได้พบพี่ ๆ จากโรงเรียนนานาชาติจะเหมือนหรือไม่อย่างไรจากที่จินตนาการไว้ก่อนมาพบเจอตัวกันจริง ๆ

อ่านข่าว : เริ่มแล้ว Equity Partnership’s School Network Season 5

‘แปลกใจว่าคุยคนละภาษา แต่กลับเข้าใจกันได้เอง’

เริ่มที่น้อง ๆ ชั้นมัธยม 3 โรงเรียนวัดท่าโสม (คุณสารราษฎร์บำรุง) จังหวัดตราด น้องฝนบอกว่า ตื่นเต้นที่จะได้เปิดประสบการณ์ใหม่ ๆ แต่ก่อนจะมาวันนี้ก็คิดไปเยอะมากว่าจะเป็นอย่างไร เพราะการมาเจอพี่ ๆ โรงเรียนนานาชาติเป็นเรื่องหนึ่งที่คิดภาพไว้ว่า ‘ต้องคุยกันไม่รู้เรื่องแน่ ๆ’ แต่ถึงวันได้เจอได้คุยจริง ๆ กลับไม่เหมือนที่คิดไว้เลย

“เราแปลกใจว่าเราใช้คนละภาษา คิดว่าจะคุยกันไม่รู้เรื่อง แต่อยู่ ๆ ก็กลับเข้าใจกันได้เองค่ะ ถึงตรงนี้คิดว่าการทำงานด้วยกันต้องสนุกแน่ ๆ ดีใจที่จะมีพวกพี่ ๆ มาช่วยกันคิดงาน อยากได้แนวคิดมุมมองจากเขาค่ะ จากนี้เราก็เตรียมตัวต้อนรับตอนพี่ ๆ วันที่เขาจะไปบ้านเรา อยากอวดของดีที่ชุมชนให้เขาเห็นค่ะ”

‘ภูมิใจที่ถูกเลือก’

น้องนาวี บอกว่าอยากได้ประสบการณ์การทำงาน โดยเฉพาะการเรียนรู้เกี่ยวกับสังคมอื่นที่กว้างไกลไปกว่าแค่ที่เคยเห็น นอกจากนี้ยังอยากได้ความรู้เรื่องการตลาดและการพัฒนาสินค้าที่ไม่มีสอนในโรงเรียนด้วย

“อยากรู้ว่าด้วยของที่เรามีซึ่งมันมีเรื่องเล่าอยู่แล้ว พี่ ๆ เขาจะมีวิธียังไงมาช่วยทำให้คนซื้อคนสนใจค่ะ ส่วนตัวเรารู้สึกภาคภูมิใจที่ครูเลือกให้มาร่วมโครงการ วันนี้ที่มาก็ตั้งเป้าไว้แล้วว่าจะต้องได้ความรู้ ได้มีเพื่อนใหม่ ได้รู้เห็นสังคมใหม่ ๆ ซึ่งจะเป็นประสบการณ์ที่หาไม่ได้จากการไปโรงเรียนทุกวัน คิดว่าเป็นโอกาสที่ดีจริง ๆ ค่ะ”

‘ตั้งสตินานมากกว่าจะหายตื่นเต้น’

ส่วนน้องกันบอกว่า ทีแรกไม่คิดว่าตัวเองจะได้รับเลือกให้เข้าร่วมกิจกรรม พอมาถึงหน้างานจริง ๆ เลยต้องตั้งสตินานมาก เพื่อทำให้ตัวเองหายตื่นเต้น

“ยังงง ๆ อยู่ค่ะ ไม่กล้าเข้าไปคุยกับพี่ ๆ เลย เขิน กลัวมากว่าเขาจะไม่เข้าใจเรา แต่คิดว่าเดี๋ยวถ้ามีเวลาได้ทำงานกัน พี่ ๆ เขาน่าจะมีอะไรมาสอนหรือแนะนำเราได้เยอะเลย ตอนนี้ตื่นเต้นกับการจะได้ไปเจอกันที่บ้านเรา อยากให้พี่ ๆ ไปเห็นการสานตะกร้าที่ชุมชนเราขึ้นชื่อเรื่องนี้มาก ๆ อยากดูด้วยค่ะ ว่าเขาจะมาช่วยพัฒนาผลิตภัณฑ์ยังไงให้น่าสนใจค่ะ”

ไปที่โรงเรียนบ้านม่วงนาดี จังหวัดอุบลราชธานี น้องปลายข้าวชั้น ม.3 บอกว่าการปฐมนิเทศด้วยเกมและกิจกรรมสนุก ๆ ทำให้รู้จักกันเร็วขึ้นและคลายความกังวลได้มาก  

“ก่อนมาเรากลัวมากเกี่ยวกับเรื่องภาษา ว่าเขาต้องฟังเราไม่เข้าใจแน่เลย แต่เราก็พยายามค่ะ เพราะอยากรู้จักเขา อยากได้ความรู้จากเขา เราตั้งใจไว้มากว่าอยากเอาสิ่งที่จะได้เรียนรู้จากวันนี้จนถึงวันจบกิจกรรมไปใช้ต่อให้ได้ค่ะ”

‘รอกิจกรรมต่อ ๆ ไปไม่ไหวแล้ว’

น้องอุ๋มอิ๋มชั้น ม.3 บอกว่าเจออะไรแปลกใหม่เยอะมากตั้งแต่ออกจากบ้านมา “ยังคิดอยู่ว่าแค่วันแรกยังขนาดนี้ เหมือนจะอดใจรอจะทำกิจกรรมต่อ ๆ ไปไม่ไหวแล้ว

“การเจอพี่โรงเรียนนานาชาติต่างจากที่เราคิดไว้เลย คิดไว้ว่าจะสื่อสารกันยากก็ไม่ได้เป็นอย่างนั้น หรือที่คิดว่าเราน่าจะมีอะไรที่ต่างกันมาก ๆ ก็ไม่ใช่สักหน่อย ตอนนี้หนูรู้สึกดีมาก ๆ ค่ะ ที่ได้มาอยู่ตรงนี้ เพราะเราสนใจเรื่องขายของ ก็อยากได้ความรู้ว่าถ้าจะทำร้านค้าออนไลน์ การจัดการโครงสร้างหลังบ้านต้องทำยังไง หรือเรามีของอยากจะขายต้องเริ่มตรงไหน เราว่าการได้ลองวางแผน ลงมือทำ และได้เปิดร้านจริงบนช้อปปี้ ข้อมูลพวกนี้จะติดตัวเราไป และต้องใช้ประโยชน์ได้มาก ๆ เลย”

‘สิ่งที่ได้จากกิจกรรมนี้จะบอกว่าอนาคตเราจะเดินต่อไปอย่างไร’

น้องปาล์มมี่ชั้น ม.2 เผยว่า “ใช้เวลาแค่ครึ่งวันก็เริ่มชินกันแล้วค่ะ พี่ ๆ ทุกคนเป็นกันเองมาก ทำให้เราไม่เกร็งแล้ว

“ความสำคัญของวันนี้และกิจกรรมนี้คือ ความรู้ทั้งหมดที่ได้คือสิ่งที่จะบอกเราว่าจากวันนี้ควรพัฒนาตัวเองอย่างไร และน่าจะมีส่วนมาก ๆ ต่อการตัดสินใจหลังจบชั้น ม.3 ว่าเราจะไปทางไหน ตอนนี้แอบคิดว่าถ้าผ่านโครงการนี้ไป บางทีเราอาจจะสามารถเปิดร้านขายของออนไลน์ไปด้วยแล้วเรียนไปด้วย เพื่อจะมีเงินไว้ใช้จ่ายเรื่องเรียนมากกว่านี้ค่ะ”

และนี่คือความในใจส่วนหนึ่งของน้อง ๆ นักเรียนทุนเสมอภาค ในวันแรกของกิจกรรม Equity Partnership’s School Network’ Season 5 ซึ่งหลังจากปฐมนิเทศแล้ว โรงเรียนทั้งสองฝั่งจะได้รับการจับคู่กันเป็นทีมทั้งหมด 10 ทีม จากนั้นจะไปสู่ขั้นตอน ‘field trip’ ลงพื้นที่สำรวจต้นทุนทรัพยากรในชุมชน ร่วมเก็บเกี่ยวเรื่องราวซึมซับวิถีชีวิตตลอดเดือนเมษายน 2567 เพื่อนำกลับมาสรรค์สร้างกลั่นกรองออกมาเป็น ‘ผลิตภัณฑ์’ (Product) และ ‘เรื่องเล่า’ (Story) ก่อนไปถึงกระบวนการผลิตสินค้าและจัดจำหน่าย ซึ่ง กสศ. ขอเชิญชวนทุกท่านร่วมกันติดตามน้อง ๆ ทุกคนไปด้วยกัน ในการเดินไปบน ‘เส้นทางแห่งมิตรภาพ’ ครั้งนี้ครับ

The post First impression ‘บนเส้นทางแห่งมิตรภาพ’ ตามติดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ Equity Partnership’s School Network Season 5 first appeared on กสศ..

นี่คือการกลับมาอีกครั้งกับ Equity Opportunity Day ซึ่งจัดขึ้นเป็นครั้งที่ 3 เพื่อเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยน สร้างเครือข่าย และสร้างสรรค์นวัตกรรมทางการศึกษา โดย Equity Lab กองทุนเพื่อความเสมอทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับ Disrupt Technology Venture เมื่อวันที่ 4 เมษายน 2566 ด้วยโจทย์ ‘นวัตกรรมเพื่อเสริมศักยภาพและเพิ่มความเสมอภาคทางการศึกษาให้กับเด็กและเยาวชนในจังหวัดพะเยา สุรินทร์ และปัตตานี’ ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่นำร่องการทำงานการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ของเพื่อนภาคี กสศ.

กิจกรรมในครั้งนี้เริ่มจากการชวนนวัตกรแต่ละคนทำความรู้จักร่วมกัน เรียนรู้การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ ก่อนจะนำสู่ปัญหาใน 3 จังหวัด โดยมี School of change maker และ Change Lab ช่วยคลี่ให้เห็นรายละเอียดและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียของปัญหาที่เกิดขึ้น เมื่อเหล่านวัตกรได้รับข้อมูลของแต่ละพื้นที่แล้ว จึงเลือกโจทย์ตามความสนใจและระดมความคิดสร้างสรรค์ในการแก้ปัญหาพื้นที่นั้นๆ เพื่อการคิดอย่างเป็นระบบและแก้ปัญหาได้อย่างครบวงจร

ด้วยเหตุนี้ Equity Lab ชวนสนทนากับเหล่านวัตกรทางการศึกษาในหลากหลายแง่มุม ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่เผชิญกับปัญหาอย่างใกล้ชิด ผู้คลุกคลีกับแวดวงการศึกษา หรือกระทั่งผู้ประกอบการรุ่นใหม่ ซึ่งโจทย์ในครั้งนี้เป็นเพียงข้อมูลเบื้องต้นที่รอการมีส่วนร่วมขับเคลื่อนการศึกษาสู่การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่อย่างมีคุณภาพ รวมถึงกระจายอำนาจให้ท้องถิ่นร่วมบริหารจัดการ

ปัญหาในพื้นที่ของเขากับปัญหาของเราไม่ต่างกัน

“การนำเสนอปัญหาวันนี้ ทำให้เรารู้ว่าปัญหาในพื้นที่ของเขากับปัญหาของเราไม่ได้ต่างกันเท่าไร ไม่ว่าจะเป็นความเข้าใจ การยอมรับของผู้ปกครอง หรือเด็กที่ออกจากระบบการศึกษา แต่เนื่องจากข้อจำกัดในการเข้าถึงเทคโนโลยี การเข้าถึงการศึกษา หรือสภาพพื้นที่ที่ต่างกัน ทำให้การมองเห็นปัญหาของเขาอาจจะดูใหญ่กว่า แต่ปัญหาไม่ต่างกันเลย”

ชินอนงค์ ประชุมชิต อาจารย์โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น ฝ่ายการศึกษาพิเศษ (ศูนย์วิจัยออทิสติก) และทำวิจัยเรื่องระบบเปลี่ยนผ่านนักเรียนออทิสติกในช่วง 10 ปีแรกของศูนย์วิจัยฯ ซึ่งให้ความสำคัญกับเรื่องเด็กขาดโอกาสทางการศึกษา ทำให้ ชินอนงค์สนใจจังหวัดพะเยาที่มีโจทย์การพัฒนานวัตกรรมสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษ จากจุดร่วมกันของปัญหาในพื้นที่ทำงานของตัวเองและพื้นที่ทำงานของ กสศ. นั่นคือ

“เด็กออทิสติกที่ออกจากระบบการศึกษาไป มักเกิดจากความสมัครใจหรือการตัดสินใจของผู้ปกครองทั้งสิ้น เพราะเขามองไม่เห็นว่าจะมีแนวทางไหนให้ลูกเขาไปต่อ ไม่ว่าจะเป็นโรงเรียนในเมืองหรือโรงเรียนต่างจังหวัดก็ตาม ถ้ายังมีปัญหาตรงนี้อยู่ เด็กก็จะขาดโอกาสอยู่ดี”

ขณะที่การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ของจังหวัดพะเยามีโจทย์สำคัญคือเด็กออทิสติกในศูนย์การเรียนรู้พิเศษ ซึ่งเด็กเหล่านี้มาเรียนตามความสะดวกของพ่อแม่ในการรับ-ส่ง และการเรียนในโรงเรียนรวมไม่สามารถตอบโจทย์ชีวิตของพวกเขาได้ แนวทางการพัฒนานวัตกรรมจึงจำเป็นต้องสร้างการเรียนรู้อย่างทันท่วงที เด็กสามารถดูแลตัวเองได้ กระทั่งยกระดับสู่การประกอบอาชีพ

“จากที่ฟังข้อมูล เราคิดว่าจะต้องแบ่งกลุ่มปัญหาที่แยกย่อยมากขึ้น โดยแบ่งเป็นกลุ่มเด็กเล็ก ซึ่งต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองและครู กับกลุ่มเด็กโตที่เน้นการฝึกอาชีพตามความสามารถที่แตกต่างกันของเด็กแต่ละคน เราต้องเลือกก่อนว่าจะทำงานกับเด็กกลุ่มไหน แล้วค่อยเอาวิธีการและนวัตกรรมเข้ามา

“เราต้องย้อนกลับไปจัดโครงสร้างความคิดเขาใหม่ ซึ่งเราอาจเอาเทคโนโลยีมาใช้ตรงนี้ได้ คือทำยังไงให้เด็กเรียนรู้ได้ดีขึ้น เช่น เขาเรียนรู้ผ่านภาพได้ดีไหม โดยมีคนฝึกสอนงาน (job coach) หรือเป็น AI ที่ไม่ใช่แค่แชทบอท เพราะเด็กบางคนอ่านไม่ได้ อันนี้เป็นไอเดียหนึ่งที่เราคิดว่าน่าจะพัฒนาได้

“กรณีการฝึกสอนงานจะใช้ได้เฉพาะกับเด็กที่สื่อสารรู้เรื่อง สามารถดำรงชีวิตประจำวันได้อย่างดี แต่ถ้าเป็นเด็กที่ระดับความสามารถต่ำลงมา เราต้องหาแนวทางอื่น โดยปรับนวัตกรรมที่เน้นไปยังผู้ปกครองหรือครู เพื่อให้พวกเขาทำงานกับเด็กอีกทอดหนึ่ง”

แก้ปัญหาให้ตรงความต้องการและเหมาะกับกลุ่มเป้าหมาย

“เวลาที่เราทำความเข้าใจบริบทหรือกลุ่มเป้าหมายที่เราไปเก็บข้อมูล เราอาจมองว่าตรงนั้นเป็นปัญหา แต่ในทางกลับกัน กลุ่มเป้าหมายนั้นเขามองว่าเป็นปัญหาไหม ถ้าเขามองว่าเป็นปัญหา แล้วมุมมองของเขาต่อสิ่งที่เขาเผชิญหน้านั้นเป็นยังไงบ้าง”

นี่คือใจความสำคัญของการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ จากแง่มุมของ ธัญสรา นวตระการ Head of Talent Management ของ Edsy ซึ่งทำหน้าที่สรรหาครูสอนภาษาอังกฤษและจัดอบรมต่างๆ เพื่อรักษาประสิทธิภาพของห้องเรียน โดยมีประสบการณ์ 2 ปี จากโครงการครูผู้นำการเปลี่ยนแปลง Teach For Thailand ที่ได้คลุกคลีกับนักเรียนอย่างใกล้ชิด ทำให้มีประสบการณ์และความสนใจใกล้เคียงกับปัญหาทั้ง 3 พื้นที่ คือ พะเยา สุรินทร์ และปัตตานี

หากเจาะลึกมากว่านั้น จังหวัดสุรินทร์เป็นพื้นที่ที่ธัญสราสนใจเป็นพิเศษ โดยเฉพาะปัญหาเด็กตั้งครรภ์ก่อนวัยอันควร จนกลายเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา

“วิชาสุขศึกษาในโรงเรียนสอนตื้นมาก เราสอนแค่ว่าส่วนนี้ของร่างกายคืออะไร อวัยวะต่างๆ ทำงานอย่างไร แต่นักเรียนยังขาดความเข้าใจ ขาดคนให้ความรู้เรื่องการดูแลตัวเองด้านเพศศึกษา จนเกิดปัญหาตั้งครรภ์ในวัยเรียน ซึ่งเราคิดว่าตรงนี้เป็นสิ่งสำคัญที่ควรจะต้องมีคนเข้าไปดูแลมากขึ้น

“นอกจากการป้องกันหรือแก้ปัญหาแล้ว เราอาจต้องย้อนกลับมาดูว่า เด็กยังขาดอะไรอีกหรือเปล่า แต่ในเบื้องต้นเราต้องให้เขารู้จักตัวเองมากขึ้น เริ่มจากให้ความรู้เขาก่อน เพื่อให้เขาเห็นปัญหาและแก้ปัญหาโดยเริ่มจากตัวเขาเอง”

มากไปกว่าการทำงานร่วมกับนักเรียนแล้ว อีกความคิดหนึ่งที่น่าสนใจคือ การพัฒนาทักษะของเจ้าหน้าที่ที่ทำงานคลุกคลีกับเด็ก โดยเฉพาะเรื่องการสื่อสาร

“นวัตกรที่ทำงานในพื้นที่ต้องพัฒนาทักษะรอบด้าน โดยเฉพาะทักษะการสื่อสาร การจัดการสอนให้ผู้เรียนได้ลงมือทำ (active learning) การรับฟังโดยปราศจากการตัดสิน (hold judgement) และการเห็นอกเห็นใจ (empathy) เพื่อให้เข้าใจและเข้าถึงปัญหาว่าเด็กต้องการอะไร และเราจะช่วยเหลือยังไงได้บ้าง ทำให้การแก้ปัญหาตรงกับความต้องการและเหมาะกับกลุ่มเป้าหมายจริงๆ ไม่ใช่แค่เหมาะกับนวัตกรหรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง”

นวัตกรสร้างสรรค์และคิดนอกกรอบได้

“ถ้าเราสร้างนวัตกรแต่ละจังหวัด ให้เป็นนวัตกรที่มีความคิดสร้างสรรค์ คิดนอกกรอบได้ สามารถมองเห็นปัญหาในภาพรวมและเข้าไปแก้ไขได้ ก็จะเกิดความยั่งยืน เพราะเขารักพื้นที่และจะไม่หนีไปไหน”

นพพร อินสว่าง ผู้ก่อตั้งโครงการ Dynamic School Thailand ซึ่งทำงานด้านการศึกษามากว่า 16 ปี และยังคงสนใจเก็บข้อมูลจากหลากหลายพื้นที่ โดยเฉพาะประเด็นการพัฒนาอาชีพในจังหวัดสุรินทร์และปัตตานี

จากการรับรู้ข้อมูลและปัญหาเรื่องการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ เขามีประเด็นสำคัญที่อยากสื่อสารและร่วมแลกเปลี่ยนกับเหล่านวัตรกรคนอื่นๆ นั่นคือ การสร้างนวัตกรทางการศึกษา ซึ่งจะเป็นกลไกสำคัญในการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่

“เมื่อ กสศ. มีเครือข่ายของพื้นที่อยู่แล้ว เราก็สามารถสร้างนวัตกรทางการศึกษาไปประจำในแต่ละพื้นที่ โดยมีการเปิดรับสมัครนวัตกรและกำหนดเกณฑ์สมรรถนะให้เข้าร่วมการอบรม เรียนรู้จากผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษา เพื่อให้พวกเขาสามารถทำงานในพื้นที่ได้ เช่น ช่วยพัฒนากระบวนการสอนของครู เป็นวิทยากรคอยแก้ปัญหาต่างๆ ในพื้นที่

“ต้นแบบเช่นนี้จะยั่งยืน เพราะ กสศ. ไม่เพียงสร้างพื้นที่ให้สตาร์ตอัปมาเจอกันที่นี่ แต่มีสตาร์ตอัปที่ทำงานอยู่ในพื้นที่จริง ทำให้เรามีพนักงานประจำอยู่ในพื้นที่ และสามารถคิดโครงการตามโจทย์แต่ละปีได้”

ข้อเสนอดังกล่าวมาจากประสบการณ์ทำงานของนพพร เมื่อเขาไปลงพื้นที่ทำโครงการต่างๆ จนทุกอย่างเริ่มลงตัว แต่มักพบปัญหาในภายหลังว่า เมื่อผู้อำนวยการโรงเรียนเกษียณ ทำให้โครงการที่ทำมาทั้งหมดจบลง โจทย์สำคัญจึงเป็นการสร้างนวัตกรทางการศึกษาประจำจังหวัด เพื่อให้เกิดการทำงานที่ต่อเนื่อง

“ถ้ามีนวัตกรทางการศึกษาอยู่ประจำจังหวัด เขาอาจจะไม่เคยทำงานด้านนี้ แต่เราไปทำงานให้เขาดูก่อน แล้วเขาสามารถทำต่อได้ ต่อยอดได้ ถึงวันหนึ่งที่ ผอ. ย้ายก็ไม่เป็นไร เพราะนวัตกรรู้แนวทางการทำงานอยู่แล้ว”

หลังจากการระดมความคิดร่วมกับเหล่านวัตกร เกิดโจทย์ที่ท้าทายที่สุดสำหรับนพพร นั่นคือ เรื่องเด็กหลุดจากระบบการศึกษา

“เราเคยทำโครงการช่วยเด็กนอกระบบ แต่เราช่วยได้ไม่เยอะ จนวันหนึ่งรู้สึกว่าทำไมเราเอากระบวนการไปช่วยเขาไม่ได้ แล้วก็พบว่าเราขาดการฟังอย่างลึกซึ้ง (deep listening) ขาดการฟังโดยทำความเข้าใจสิ่งที่เขาต้องการสื่อสารจริง (active listening) คือเราอาจจะฟังเขา แต่เราไม่ได้ยินสิ่งที่เขาไม่ได้พูด

“เมื่อก่อนเรามุ่งเน้นเฉพาะกลุ่มเป้าหมาย โดยไม่ได้คุยกับพ่อแม่ ครู หรือกลุ่มที่อยู่รอบตัวเขา วันนี้เราเลยอยากแก้ไขสิ่งที่เราทำได้ไม่สมบูรณ์ในสมัยก่อนที่เป็นครู ถ้าเราทำเครื่องมือตัวหนึ่ง เก็บข้อมูลตรงนี้ให้ครบ และเห็นปัญหาจริง เราอาจจะช่วยเด็กได้มากขึ้น อัตราที่เขาจะไปต่อได้หรืออยู่รอดในระบบการศึกษาอาจจะมากขึ้น อันนี้คือความท้าทายเราที่อยากจะลองทำ”

มากกว่าโจทย์ปัญหา คือการเปิดมุมมองและเห็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริง

“ปัญหาคือไม่ใช่แค่มีการศึกษาที่ดีแล้วจะแก้ปัญหาได้ เพราะมันเป็นปัญหาที่มีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลายฝ่าย นอกจากเด็กต้องได้รับการศึกษาที่ดีแล้ว ยังมีเรื่องเศรษฐกิจ ธุรกิจ สถาบัน และปัจจัยอื่นๆ อีกหลายอย่าง

“เราควรทำความเข้าใจว่าปัญหาที่มีอยู่คืออะไรกันแน่ คนที่เกี่ยวข้องมีใครบ้างจึงจะแก้ปมปัญหาที่ใหญ่มากตรงนั้นได้ ไม่ใช่การเอาวิธีแก้ไขปัญหาเข้าไปเลย มันก็แก้ไม่ได้หรอก”

ณัฐภพ หลักดี ผู้พัฒนาธุรกิจสตาร์ตอัป Edsy ที่พยายามผลักดันให้นักเรียนไทยทุกคนสามารถพูดภาษาอังกฤษได้ โดยแสวงหาโอกาสการสนับสนุนจากภาครัฐ หนึ่งในนั้นคือ กสศ. ที่เปิดรับภาคเอกชนเข้ามาร่วมคิด ร่วมลงมือทำกับโจทย์จริง โดยเฉพาะเรื่องการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ที่คลี่ให้เห็นกระบวนการทำงาน

“ความยั่งยืนจะเกิดขึ้น ถ้าคนที่อยู่กับปัญหา เขาอยากจะแก้ปัญหา เพราะปัญหาเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ฉะนั้นถ้าเรามองหานวัตกรรมการศึกษาที่แก้ปัญหาได้อย่างยั่งยืน ต้องไม่ใช่วิธีการที่ตายตัว แต่ต้องทำให้คนในพื้นที่มีส่วนร่วม มีความรู้สึกเป็นเจ้าของ และสามารถปรับวิธีการให้เข้ากับปัญหาที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

“สิ่งที่ได้จาก กสศ. คือ การเปิดมุมมองให้เห็นสิ่งที่เกิดขึ้นในพื้นที่ที่ กสศ. ดูแล มีปัญหาเหล่านี้อยู่จริงๆ มีคนที่กำลังประสบกับความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา อาจเพราะปัจจัยแวดล้อม หรือโอกาสที่ไม่เท่ากัน การมาร่วมงานครั้งนี้ทำให้เรามองเห็นกว้างขึ้น ได้ฉุกคิดว่าเราสามารถช่วยหรือสนับสนุนคนที่มีปัญหาตรงนี้ได้ด้วย”

การพูดคุยกับเหล่านวัตกรในครั้งนี้ เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการระดมความคิดสร้างสรรค์นวัตกรรมทางการศึกษา ก่อนที่เหล่านวัตกรจะนำเสนอนวัตกรรมของตัวเองต่อ Equity Lab กสศ. และ Disrupt Technology Venture อีกครั้ง เพื่อคัดเลือกนวัตกรรมที่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างยั่งยืน จำนวน 3 ทีม และได้รับทุนสนับสนุนในการพัฒนานวัตกรรม 100,000 บาทต่อทีม ซึ่งผ่านเกณฑ์การคัดเลือก ดังนี้

1. Solution/Product ต้นแบบ (prototype) ของนวัตกรรมมีความเป็นไปได้ที่จะนำไปใช้จริงกับกลุ่มเป้าหมาย
2. Target เข้าใจและออกแบบนวัตกรรมที่ตอบโจทย์ปัญหาของกลุ่มเป้าหมาย ทั้งผู้ใช้งานและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
3. Impact สร้างผลกระทบเชิงบวกทางสังคม รวมถึงมีตัวชี้วัดนวัตกรรมในด้านผลกระทบทางสังคมอย่างชัดเจน ทั้งด้านปริมาณและคุณภาพ
4. Sustainable นวัตกรรมมีความยั่งยืน สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงในระยะยาวได้

The post ‘Equity Opportunity Day ครั้งที่ 3’ เปิดประสบการณ์เหล่านวัตกร เมื่อโจทย์การศึกษาคือปัญหาร่วม และแต่ละพื้นที่มีความเฉพาะ first appeared on กสศ..