การเสวนาครั้งนี้ เน้นย้ำถึงแนวทางการประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ ความสำคัญของการประเมินผล การพัฒนาเครื่องมือวัดประเมินผลสำหรับโรงเรียน การประเมินผลด้านความคิดสร้างสรรค์ และเปรียบเทียบรูปแบบการประเมินผลของไทยกับอาเซียน โดยให้ความสำคัญถึงการวัดความสำเร็จของผู้เรียนที่นอกเหนือไปจากการวัดความรู้ ด้วยการให้ความสำคัญกับคุณค่า ทัศนคติ การคิดวิเคราะห์ ทักษะการบริหารจัดการตน ทักษะทางอารมณ์และสังคม และการประเมินผลการเรียนควบคู่กันไป เป็นต้น โดยมีเป้าหมายเพื่อแบ่งปันประสบการณ์การเรียนการสอนซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการนำไปใช้ปรับปรุงคุณภาพการสอน อันเป็นส่วนสำคัญที่จะยกระดับคุณภาพของระบบการศึกษาทั้งระบบ สู่การบรรลุเป้าหมายในการสร้างกระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิต ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญต่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน

สำหรับวิทยากรในวันแรก ประกอบด้วย ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร กสศ., ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ., ดร.ชนาธิป ทุ้ยแป รักษาการผู้อำนวยการสำนักทดสอบทางการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.), ผศ.ดร.ศิริดา บุรชาติ ผู้อำนวยการสถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ (สทศ.), คุณณัฐวุฒิ เพิ่มจิตร นักวิจัย สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI), รศ.ดร.วีระชาติ กิเลนทอง ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเพื่อการประเมินและออกแบบนโยบาย (RIPED) มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

ส่วนวิทยากรจากต่างประเทศ ได้แก่ Prof. Ricardo Rosas Director of Center for the Development of Inclusion Technologies (CEDETI), Pontificia Universidad Catolica de Chile, Alejandro S. Ibañez SEA-PLM Project Manager / Policy and Programme Specialist, Antoine Marivin SEA-PLM Senior Project Manager, SEA-PLM Secretariat / UNICEF East Asia and Pacific Regional Office (EAPRO) และ Prof. Todd Lubart Professor of Psychology at Université de Paris Cité and President of the International Society for the Study of Creativity and Innovation (ISSCI)

การวัดประเมินผลผู้เรียน นับเป็นเครื่องมือที่ชี้ให้เห็นหลักฐานเชิงประจักษ์ในการพิสูจน์คุณภาพการเรียนการสอน ซึ่งไม่เพียงสะท้อนความสำเร็จของผู้เรียนเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงคุณภาพของการเรียนการสอนอีกด้วย

อย่างไรก็ดี การวัดประเมินผลผู้เรียนในปัจจุบันค่อนข้างให้น้ำหนักไปที่ผลคะแนนทางวิชาการ แต่อาจไม่ตอบโจทย์เป้าหมายความต้องการที่จะยกระดับระบบการศึกษาให้มีครบทั้งคุณภาพและความเสมอภาคที่ทุกคนเข้าถึงได้

ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร กสศ. กล่าวว่า การประเมินผลผู้เรียนจะวัดความสำเร็จใน 4 ด้านหลัก ๆ ด้วยกันคือ ค่านิยม (values) เจตคติ (attitude) ทักษะ (skills) และความรู้ (knowledge) ร่วมกับความสามารถในการบริหารจัดการ ทักษะการคิดเชิงบริหาร (executive functions) ซึ่งเป็นทักษะที่จำเป็นในการบรรลุผลสำเร็จ 

ศ.นพ.วิจารณ์ อธิบายว่า การวัดประเมินผลทางการศึกษา ไม่ได้วัดผลแค่เฉพาะผู้เรียนเท่านั้น แต่ยังต้องวัดผลทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง หมายความว่านอกจากตัวผู้เรียนแล้ว ครูผู้สอน โรงเรียน และหน่วยงานที่กำกับดูแล เช่น กระทรวงศึกษาธิการ ต้องมีการวัดประเมินผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น เพื่อให้แน่ใจว่าระบบการศึกษาทั้งหมดมีคุณภาพอย่างแท้จริง ดังนั้น การที่นักเรียนมีผลการเรียนต่ำ ไม่ได้หมายความว่านักเรียนคนนั้นเรียนไม่ดีแต่เพียงอย่างเดียว หากยังหมายรวมถึงครูผู้สอน โรงเรียน และหลักสูตร ที่ไม่ประสบผลสำเร็จในการจัดการเรียนการสอนด้วย

ทั้งนี้ ตามความเห็นของ ศ.นพ.วิจารณ์ ปัจจัยทั้ง 4 ด้านดังกล่าวต้องวัดให้ลึก กล่าวคือ การประเมิน ‘ค่านิยม’ ก็ต้องเข้าใจถึงคุณธรรม จริยธรรม ส่วน ‘เจตคติ’ คือการประเมินแนวคิดเชิงบวกในการปรับตัว การประเมิน ‘ทักษะ’ ต้องหมายรวมถึง soft skill และ hard skill และการวัด ‘ความรู้’ ต้องเป็นการวัดความสามารถในการคิดวิเคราะห์ การนำความรู้ไปใช้ในการแก้ปัญหา ซึ่งปัจจุบันการวัดประเมินผลส่วนใหญ่ให้น้ำหนักไปที่ข้อสุดท้ายเป็นหลัก

นอกจากนี้ ศ.นพ.วิจารณ์ ยังได้ยกตัวอย่างวงจรการเรียนรู้ของ Kolb ที่แวดวงการศึกษารู้จักกันดีอย่าง Kolb’s Experiential Learning Cycle หรือ Experiential Learning Model (ELM) ซึ่งเป็นวงจรการเรียนรู้ 4 ขั้นตอน เริ่มต้นตั้งเเต่การให้ผู้เรียนฝึกปฏิบัติ ฝึกการสะท้อนคิด ฝึกการสรุปหลักการและเหตุผลจนเกิดเป็นความรู้ใหม่ของตน เเละขั้นตอนสุดท้ายคือ ฝึกการนำเอาความรู้ใหม่ไปลองปฏิบัติซ้ำ ๆ บ่อย ๆ จนเกิดความชำนาญซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการเรียนรู้ของผู้เรียน และพัฒนาไปสู่กระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิต (life long learning) ได้ในที่สุด

ทั้งนี้ ภายใต้บริบททางสังคม เศรษฐกิจ และการทำงานที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ผู้เรียนจำเป็นต้องเปิดกว้าง มีความสามารถในการเรียนรู้และปรับตัวอย่างรวดเร็ว ดังนั้น การเรียนการสอน การประเมินผล รวมถึงเครื่องมือที่ใช้ในการวัดจึงไม่อาจใช้รูปแบบเดิมได้อีกต่อไป ซึ่งสิ่งที่ผู้เชี่ยวชาญเห็นตรงกันก็คือ ครูผู้สอนต้องมีความสามารถในการพัฒนาและประยุกต์ใช้เครื่องมือในการประเมินผู้เรียน เพื่อหาแนวทางการสอนที่เหมาะสม และทำให้ผู้เรียนมีทักษะที่จำเป็นสำหรับโลกในศตวรรษที่ 21 ไม่ว่าจะเป็นความสามารถในการคิดวิเคราะห์ ความคิดสร้างสรรค์ ทักษะทางอารมณ์และสังคม รวมถึงคุณธรรมและจริยธรรมซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการสร้างสังคมที่ทุกคนสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข

นอกจากการวัดประเมินผลด้วยข้อสอบที่มีการพัฒนาโจทย์ที่กระตุ้นให้ผู้เรียนได้ประมวลความรู้และหาทางแก้ไขอย่างเหมาะสมแล้ว ในเวทีเสวนายังได้นำเสนอนวัตกรรมที่สามารถนำมาใช้ในการประเมินความรู้ของผู้เรียนและผู้สอน ขณะเดียวกันก็ยกตัวอย่างกรณีศึกษาของการใช้แบบประเมินในลักษณะของเกมมาเป็นตัววัดประเมินผลผู้เรียนอีกทางหนึ่งด้วย 

ยิ่งไปกว่านั้น ในงานเสวนายังได้เสนอแนวปฏิบัติในการประเมินทักษะความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งมีทั้งเครื่องมือ แนวทาง และตัวอย่างของการนำไปใช้ โดยการวัดความคิดสร้างสรรค์ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อจัดอันดับว่าใครดีกว่ากัน แต่เป็นการมองหาแนวทางการสอนที่เหมาะสมให้กับผู้เรียน เพื่อดูว่าควรจะเสริมในส่วนไหน และเสริมอย่างไร โดยความคิดสร้างสรรค์เป็นหนึ่งในกระบวนการเรียนรู้ที่ต้องอาศัยทักษะหลายด้านประกอบกัน 

ดร.ไกรยส ภัทรวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่า ในฐานะกองทุนอิสระที่ได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ กสศ. มีเป้าหมายหลักในการส่งเสริมสนับสนุนให้เด็กไทยทุกคนเข้าถึงการศึกษา มีโอกาสและทางเลือกในการศึกษา มีผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา และใช้ข้อมูลด้านการศึกษาที่มีมาผลักดันเพื่อก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในระบบการศึกษาที่เสมอภาคเท่าเทียมทั่วหน้ากัน

ภายใต้เป้าหมายดังกล่าว การประเมินผลการเรียนรู้จึงเป็นหนึ่งในแนวทางและเครื่องมือในการทำงานของ กสศ. เพื่อบรรลุเป้าหมายความเสมอภาคทางการศึกษาเช่นกัน ซึ่งความเสมอภาคทางการศึกษาและระบบการศึกษาคุณภาพเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้ประเทศไทยหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง และพัฒนาได้อย่างยั่งยืน

ความเสมอภาคทางการศึกษา หมายรวมถึงความเท่าเทียมของผลลัพธ์ทางการเรียนรู้ด้วย ซึ่งในส่วนนี้ กสศ. ยังคงต้องอาศัยการรับฟังคำแนะนำและประสบการณ์จากนานาประเทศ และภาคีเครือข่ายทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในประเทศไทย ทำให้ระบบการศึกษาของไทยทั้งระบบได้รับการปรับปรุงเปลี่ยนแปลง ซึ่งการประชุมวิชาการนานาชาติในครั้งนี้ถือเป็นหนึ่งในความพยายามในการสร้างการศึกษาที่มีคุณภาพและเสมอภาค

ดร.ไกรยส กล่าวอีกว่า การเสวนาครั้งนี้นอกจากจะทำให้ตระหนักได้ว่า ประเทศไทยยังมีอุปสรรคด้านการศึกษาอีกมากที่ต้องเรียนรู้และเร่งดำเนินการ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การสร้างทางเลือกทางการศึกษาหลังจบการศึกษาหลักสูตรภาคบังคับ ซึ่งผลการศึกษาจากหลายประเทศบ่งชี้ว่า หากมีเครื่องมือในการประเมินผลที่รอบด้านก็จะช่วยผลักดันให้ผู้เรียนมีโอกาสได้รับความรู้และการพัฒนาทักษะตามศักยภาพได้อย่างเต็มที่

ที่ผ่านมา กสศ. มีการแลกเปลี่ยนความรู้กับภาคีเครือข่ายและองค์กรระหว่างประเทศ เพื่อหาเครื่องมือในการเก็บข้อมูลและการประเมินผลการเรียนรู้อย่างเหมาะสม เพื่อให้ได้ข้อมูลที่จะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาระบบการศึกษาของประเทศไทยต่อไป รวมถึงเป็นแบบอย่างในการเสริมสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาให้กับนานาประเทศต่อไปด้วย โดย กสศ. หวังว่าการเสวนาวิชาการนานาชาติในครั้งนี้จะเป็นประโยชน์สำหรับทุกฝ่ายในการนำไปประยุกต์ใช้ต่อยอดด้านการศึกษาต่อไป

The post กสศ. ร่วมกับผู้เชี่ยวชาญการศึกษาทั่วโลก เสนอเครื่องมือวัดประเมินผลผู้เรียนใหม่ สร้าง ‘คน’ คุณภาพ ตอบโจทย์เป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน first appeared on กสศ..

โจทย์ดังกล่าวได้นำมาสู่การจัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ “ภาษาแม่เป็นฐานในบริบทของทวิ-พหุภาษา” หรือ “Mother Tongue-Based Multilingual Education: MTBMLE Training” ที่สำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. ร่วมกับ Creativity, Culture and Education (CCE) และ มูลนิธิภาษาศาสตร์ประยุกต์ (Foundation For Applied Linguistics) จัดกิจกรรมสร้างเสริมทักษะให้กับนักศึกษาทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น 327 คน จาก 11 มหาวิทยาลัย โดยเริ่มเปิดพื้นที่แห่งการเรียนรู้เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2566 ในกรุงเทพมหานคร ก่อนจัดกิจกรรมต่อเนื่อง 3 พื้นที่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และภาคใต้

ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. เล่าว่า กิจกรรมฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “ภาษาแม่เป็นฐานในบริบทของทวิ-พหุภาษา” หรือ “Mother Tongue-Based Multilingual Education: MTBMLE Training” ครั้งนี้มีกลุ่มเป้าหมายคืออาจารย์มหาวิทยาลัยและนักศึกษาแกนนำในโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น เข้ามาเสริมสร้างทักษะ เรียนรู้กระบวนการ และฝึกประสบการณ์ ก่อนนำไปขยายผลกับนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นในสถาบันผลิตและพัฒนาครูที่เหลือต่อไป กิจกรรมนี้ใช้หัวข้อ “การจัดการเรียนการสอนแบบพหุภาษาหรือทวิภาษาที่ใช้ภาษาแม่เป็นฐาน” เป็นขั้นตอนลำดับที่ 3 จาก 3 กระบวนการที่ กสศ. ดำเนินต่อเนื่องกันเพื่อเตรียมความพร้อมให้นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นแรก ก่อนที่กลับไปทำหน้าที่ครูฝึกสอน ณ โรงเรียนต้นสังกัดตามภูมิลำเนาตนเองในปีการศึกษา 2566 นี้

กิจกรรมฝึกฝนทักษะทั้ง 3 กระบวนการ จากความร่วมมือของ กสศ. CCE และมูลนิธิภาษาศาสตร์ประยุกต์ ซึ่งจัดในกรุงเทพมหานคร มีคณะทำงานจากมหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึงทำหน้าที่สนับสนุนการพัฒนาครูและการจัดการเรียนรู้ให้กับผู้เข้าร่วม โดยเริ่มจากกระบวนการแรกคือ ทักษะการจัดการเรียนการสอนแบบ Active Learning กระบวนการที่สองคือ Dialogic Teaching หรือการจัดการเรียนรู้แบบสอนเสวนา ที่มุ่งให้ความสำคัญกับบทสนทนาระหว่างครูกับนักเรียน ซึ่งจัดกิจกรรมฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการไปแล้วทั้งสองส่วน

ส่วนกระบวนการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการในขั้นตอนที่สาม คือ MTBMLE เป็นกิจกรรม Workshop ที่ กสศ. มีแนวคิดสร้างครูรุ่นใหม่คุณภาพสูง บนโจทย์การกลับไปทำงานในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกลที่พวกเขาต้องเผชิญสถานการณ์ซับซ้อนด้วยความต่างทางภาษา เช่น การจัดการเรียนการสอนให้กับนักเรียนชาติพันธุ์ทางภาคเหนือ หรือในสามจังหวัดชายแดนใต้ที่ประชากรจำนวนมากไม่ได้ใช้ภาษาไทยเป็นภาษาที่หนึ่ง แต่เราจะเห็นว่าบทเรียน กิจกรรม ตำราต่าง ๆ ใช้ภาษาไทยเป็นหลัก แน่นอนว่าต้นทุนทางภาษาที่แตกต่าง ย่อมมีนักเรียนบางส่วนเผชิญปัญหาฟังพูดอ่านเขียน อันเป็นทักษะสำคัญที่ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำด้านการเรียนรู้ และเป็นต้นตอของความเสี่ยงที่จะหลุดออกจากระบบการศึกษาและการพัฒนาตนเองของเด็กเยาวชนในประเทศไทย

ดร.อุดม เล่าว่า สามกระบวนการที่ร้อยเรียงกัน เป็นการเตรียมพร้อมและค่อย ๆ ปลุกเร้านักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นให้ตื่นตัว และมีทักษะการจัดการเรียนรู้ที่น่าสนใจ หลากหลาย สามารถใช้ต้นทุนทรัพยากรในท้องถิ่นมาออกแบบการเรียนการสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“ในฐานะที่เป็นครูรุ่นใหม่ นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นต้องมีกระบวนการและเครื่องมือจัดการเรียนการสอนที่ทันสมัย แม้มีข้อจำกัดทางพื้นที่หรือความพร้อมด้านต่าง ๆ ซึ่งสิ่งที่ CCE นำมาเติมเต็มในการอบรมครั้งนี้ เป็นองค์ความรู้สำคัญที่จะทำให้นักศึกษาสามารถนำต้นทุนที่มีมาคิดต่อยอด เพื่อสร้างวิธีจัดการเรียนรู้ในวันที่พวกเขาต้องกลับไปสอนนักเรียนในบ้านเกิด เพื่อไปถึงปลายทางว่าจะพาเด็ก ๆ ไปถึงสาระวิชา และทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้อย่างไร โดยใช้สองภาษาร่วมกันคือภาษาถิ่นและภาษาไทย”

ความเปลี่ยนแปลงระยะยาว คือการพัฒนาหลักสูตรผลิตและพัฒนาครูในพื้นที่ห่างไกลของประเทศ

นอกจากกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ ดร.อุดม บอกว่า กสศ. ได้มีการติดตามประเมินผลลัพธ์ในระยะถัดไป โดยหวังว่านักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นแรกซึ่งกำลังจะเป็นนักศึกษาชั้นปี 4 ในปีการศึกษา 2566 นี้ จะนำสิ่งที่ได้รับไปใช้ประโยชน์ในช่วงการฝึกสอนได้ทันที รวมทั้งข้อมูลที่ได้จากการฝึกสอนในโรงเรียน ผ่านการสังเกตติดตามโดยคณะทำงานโครงการฯและอาจารย์จากมหาวิทยาลัยต้นทาง จะมีผลสะท้อนกลับที่สำคัญ สำหรับการพัฒนาออกแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้ภาษาแม่เป็นฐานในอนาคต

“สำหรับความสำคัญของการอบรมในครั้งนี้ คือการสร้างกระบวนกร (Facilitator) หรือผู้อำนวยการเรียนรู้ โดยคัดเลือกจากนักศึกษาทุนโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น และอาจารย์จาก 11 ผลิตครูในโครงการ เพื่อให้เข้าใจกระบวนการทั้งหมด แล้วยกระดับเป็นตัวแทนในการถ่ายทอดความรู้ให้กับนักศึกษาในภูมิภาคอื่น ๆ ต่อไป”

“กสศ. มองว่าองค์ความรู้ที่เกิดขึ้นจากการทำ Workshop เป็นเพียงต้นทางของการทำงานระยะยาว เพราะผลลัพธ์แท้จริงจะเก็บเกี่ยวได้จากการลงพื้นที่ฝึกสอนภาคปฏิบัติของนักศึกษาครู ซึ่งคุณภาพการเรียนรู้และอุปสรรคของบริบทพื้นที่เป็นสิ่งที่เราจะตามดูในระยะ 4-6 ปีข้างหน้า หมายถึงผลลัพธ์ของโครงการไม่ใช่จะเกิดขึ้นกับนักศึกษาทุนแค่ 1-2 รุ่น แต่ถือเป็นต้นทางของการออกแบบหลักสูตรให้กับนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นต่อ ๆ ไป รวมถึงยังเป็นองค์ความรู้ที่จะนำไปสู่การพัฒนาระบบผลิตและพัฒนาครูที่เหมาะสมกับบริบทการทำงานในแต่ละพื้นที่ของประเทศไทยในวันข้างหน้าด้วย” ดร.อุดม กล่าว

จบจากสนทนากับ ดร.อุดม เราได้พูดคุยกับ ดร.การญ์พิชชา กชกานน อาจารย์ประจำสาขาเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ซึ่งเล่าภาพรวมในฐานะผู้จัดการโครงการให้ฟังว่า จากกิจกรรมฝึกอบรมกระบวนการแรกภายใต้หัวข้อ Active Learning ที่มุ่งให้ความสำคัญกับการเปลี่ยนแปลงวิธีการเรียนการสอน โดยเน้น ‘คิด วิเคราะห์ สร้างสรรค์’ ที่มีผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง CCE ซึ่งเป็นผู้จัดกระบวนการหลักมีข้อค้นพบว่า ‘การสนทนาในห้องเรียน’ เป็นหัวใจของการสื่อสารที่มีคุณภาพระหว่างครูและนักเรียน จึงเกิดกระบวนการอบรมครั้งต่อมาในหัวข้อ Dialogic Teaching หรือ ‘การสอนเสวนา’ ที่เน้นว่าทำอย่างไรให้ครูสามารถถามคำถามที่นำไปสู่บทสนทนาคุณภาพในชั้นเรียน เพื่อให้เกิดการรับฟัง แลกเปลี่ยนความคิด และต่อยอดการเรียนรู้ได้ไม่สิ้นสุด

จนมาถึงกระบวนการที่สาม คือการเตรียมการเพื่อกลับไปสอนยังโรงเรียนปลายทาง ซึ่งส่วนใหญ่ของนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นมาจากพื้นที่พหุวัฒนธรรม พหุภาษา หลายพื้นที่ไม่ได้ใช้ภาษาไทยเป็นภาษาแม่ ทั้งมีความต่างทางภูมิภาคที่ทำให้นักเรียนจำนวนหนึ่งต้องประสบปัญหาความเหลื่อมล้ำ เนื่องจากต้นทุนทางภาษาที่ไม่เท่ากัน

“เรามองว่าภาษาคืออุปสรรคสำคัญของครู ในการพัฒนาผู้เรียนให้เกิดคุณภาพการเรียนรู้ หลักสูตร MTBMLE Training ที่ออกแบบขึ้น จึงเน้นทำความเข้าใจว่าด้วยหลักการของวิธีการสอนแบบทวิภาษา ครูสามารถสร้างกลไกที่สอดรับกับบริบท ด้วยเทคนิคการจัดการเรียนรู้ที่ไม่จำเป็นต้องใช้ภาษาแม่เป็นหลัก แต่ต้องมองไปที่การใช้ภาษาไทยและภาษาถิ่นช่วยส่งเสริมให้เด็กพัฒนาการคิดขั้นสูงได้”

ทลายกำแพงภาษาด้วย ‘ฉากภาพวัฒนธรรม’

สำหรับเครื่องมือสำคัญที่ถูกนำมาใช้ในการฝึกปฏิบัติครั้งนี้ คือเทคนิคการตั้งคำถามแบบ ‘Bloom’s Taxonomy’ (Benjamin Samuel Bloom 1913-1999) เพื่อพาผู้เรียนไปสู่การคิด 6 ขั้น ได้แก่ ความรู้ที่เกิดจากความจำ (Knowledge) ความเข้าใจ (Comprehend) การประยุกต์ (Application) การวิเคราะห์ (Analysis) การประเมินค่า (Evaluation) และ การสร้างสรรค์ (Creating) โดยครูต้องเข้าใจว่าจุดเริ่มต้นการเรียนรู้ของเด็กมีหลากหลายรูปแบบ และไม่มีวิธีการตายตัว และในการอบรมครั้งนี้เน้นที่การ ‘ใช้ภาษาแม่’ ซึ่งเด็กมีความคุ้นเคย เพื่อให้เกิดความมั่นใจในการพูด การสื่อสาร จากนั้นจึงเริ่มประกอบสร้างคำศัพท์ในภาษาที่ต่างออกไป

“เราจะพาเด็กไปรู้จักคำศัพท์ในภาษาที่ไม่คุ้นเคยด้วยกลไกที่เรียกว่า ‘ฉากภาพวัฒนธรรม’ หมายถึงการสร้างถ้อยคำขึ้นจากสิ่งที่เขาคุ้นเคย เช่นเริ่มจากเดินสำรวจชุมชน แล้วเก็บข้อมูลกลับมาวาดเป็นภาพ ทำความเข้าใจกับคำศัพท์ใหม่ ๆ หรืออาจให้เด็กเรียนรู้ที่จะสร้างเรื่องราวของตัวเองจากสิ่งที่คุ้นเคย แล้วเปิดพื้นที่ให้เขาได้สื่อสารกับครูหรือกับเพื่อน เพื่อพัฒนาทักษะการสื่อสาร ทักษะภาษา ผสานไปกับการพัฒนาความคิดขั้นสูง ซึ่งกระบวนการต่าง ๆ เหล่านี้คือพื้นฐานการเรียนรู้แบบ Active Learning” ดร.การญ์พิชชา บอกเล่า

ดร.การญ์พิชชา บอกว่า ภาษาคือบริบทของการสื่อสาร ถ้าเราออกแบบวิธีการที่ช่วยสร้างความคุ้นเคยให้กับเด็ก ๆ พวกเขาจะไปถึงการคิดขั้นสูงหรือการคิดเชิงสร้างสรรค์ได้อย่างดี พร้อมทั้งต่อยอดความรู้จากบทเรียนได้ด้วยตนเอง โดยที่ความต่างทางภาษาและวัฒนธรรมจะไม่เป็นอุปสรรค

“ในการอบรมจะไม่มีการบอกว่าครูต้องมีขั้นตอนการสอนอย่างไร แต่เราจะช่วยให้เขาสร้างวิธีคิดจากภายใน ด้วยแนวคิด สถานการณ์ วัตถุดิบ และกิจกรรม เพื่อท้ายที่สุดเขาจะออกแบบวิธีการของตนเองได้ อย่างวันแรกของกิจกรรม เราสร้างบรรยากาศโดยให้วิทยากรจาก CCE ใช้ภาษาอังกฤษในการอบรม เพื่อให้ผู้เข้าอบรมเข้าใจว่าถ้าครูกับเด็ก ๆ พูดภาษาเดียวกันไม่ได้ เด็กจะรู้สึกอย่างไร โดยกระบวนการนี้จะทำให้เขาพบข้อขัดแย้งทันที ว่าเวลาที่เด็กซึ่งไม่ได้ใช้ภาษาไทยเป็นภาษาที่หนึ่ง เขาจะเรียนไม่เข้าใจ ทำแบบทดสอบไม่ได้ เพราะมันเริ่มต้นจากที่เขาฟังไม่ได้ แล้วจะให้พูดหรือสื่อสารได้อย่างไร หรือกับเด็กอีกกลุ่มในห้องที่ฟังได้พูดได้ เขาจะรับรู้ถึงความรู้สึกอึดอัด ด้วยสถานการณ์บังคับให้เขาต้องเป็นคนสื่อสารแทนเพื่อน ๆ อยู่คนเดียว ซึ่งสร้างทั้งความกดดันและเป็นการแบ่งแยกเด็ก ๆ ออกเป็นกลุ่ม ๆ เรื่องเหล่านี้คือสิ่งที่ครูต้องเข้าใจ ว่าเด็กแต่ละคนอยู่ในสภาวะแบบไหนเมื่ออยู่ในชั้นเรียน ทีนี้พอครูเข้าใจอารมณ์ความรู้สึกของเด็กแล้ว เขาจะพร้อมไปสู่กระบวนการออกแบบการเรียนการสอนที่เอื้อเฟื้อสำหรับเด็กทุกคนได้ในท้ายที่สุด” ดร.การญ์พิชชา ทิ้งท้ายการสนทนา

The post ‘ข้ามกำแพงภาษา’ เพื่อพัฒนาผู้เรียน ‘คิดขั้นสูง’ ติดตาม นศ.ครูรัก(ษ์)ถิ่น แต่งเติมทักษะทวิภาษาสำหรับงานสอน first appeared on กสศ..

โดยย้ำว่าทักษะความคิดวิเคราะห์และความคิดสร้างสรรค์ เป็นหนึ่งในทักษะสำคัญสำหรับโลกในยุคศตวรรษที่ 21 และครูต้องปรับสไตล์การสอน เพื่อบ่มเพาะให้นักเรียนมีทักษะความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต

ความเห็นครั้งนี้มีขึ้นระหว่างการปฐมนิเทศการอบรมทักษะกระบวนการจัดการการเรียนรู้แบบ Active Learning ของโครงการครูรัก(ษ์)​ถิ่นรุ่นที่ 1​ โดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) 

ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครู นักศึกษาครู และสถานศึกษา กสศ. กล่าวว่าการอบรมครั้งนี้มีจุดเริ่มต้นจากความเชื่อที่ว่า การจัดการเรียนรู้ที่มีปฏิสัมพันธ์ มีการระดมความร่วมมือระหว่างครูกับนักเรียน มีแนวโน้มที่จะเป็นการสร้างการเรียนรู้ที่ดีที่สุด เนื่องจากการที่ครูมีสถานะเป็นคนให้และเด็กมีหน้าที่เป็นผู้รับอย่างชัดเจน ไม่ตอบโจทย์บริบทโลกยุคใหม่อีกต่อไป 

“เราเชื่อว่าการเรียนการสอนที่ดี เกิดจากการลงมือทำร่วมกันของครูกับนักเรียน และแนวทางการสอนของครูจะมีบทบาทอย่างมากในการสร้างความคิดสร้างสรรค์ให้เกิดขึ้นกับลูกศิษย์ ซึ่งการอบรมครั้งนี้จะเป็นการติดอาวุธให้ครู เพื่อให้กับลูกศิษย์ในโครงการครูรัก(ษ์)​ถิ่น ที่จะกลับไปพัฒนาเด็กในบ้านเกิด ช่วยยกระดับคุณภาพและความเสมอภาคทางการศึกษาของไทย ให้เป็นไปในทิศทางบวกมากขึ้น” 

ด้านพอล คอลลาร์ด (Paul Collard) ผู้ก่อตั้งองค์กร Creativity, Culture and Education (CCE) ซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ของเด็กและเยาวชนทั่วโลก กล่าวว่า การเรียนการสอนเพื่อบ่มเพาะความคิดสร้างสรรค์มีชื่อเรียกแตกต่างกันไป ขณะที่ไทยเรียกการสอนแบบนี้ว่า Active Learning บางประเทศก็เรียกว่า Creative Critical​ Thinking หรือ Creative Activity 

แต่ไม่ว่าจะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันอย่างไร หลักการเรียนแบบ Active Learning ก็คือการออกแบบการเรียนรู้เพื่อมุ่งยกระดับคุณภาพการศึกษาสำหรับเด็กและเยาวชน เป็นการเรียนรู้ทักษะที่จะส่งเสริมสนับสนุนให้นักเรียนสามารถพัฒนาตนเอง และบรรลุความสำเร็จตามเป้าหมายอย่างเต็มศักยภาพ รวมถึงเป็นทักษะที่ทำให้รู้ว่า จะสามารถหาหนทางพัฒนาตนเองต่อไปได้อย่างไร   

“อย่างไรก็ตาม เป็นที่น่าเสียดายว่า​ภายใต้ระบบการเรียนการสอนในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นระบบการศึกษาที่ได้รับการยอมรับว่ามีคุณภาพมากแค่ไหน ก็ยังไม่ดีเพียงพอ เนื่องจากไม่สามารถสร้างกลุ่มคนรุ่นใหม่ในแบบที่เราต้องการ เพื่อให้ประสบความสำเร็จในโลกศตวรรษที่ 21”

ทั้งนี้คำว่าโลกในศตวรรษที่ 21 หมายความว่าโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วด้วยอิทธิพลของนวัตกรรมและเทคโนโลยีต่างๆ มากมาย มีพลวัตรที่ลื่นไหล มีการไหลเวียนของข้อมูลข่าวสารจำนวนมาก และพรมแดนแบ่งกั้นระหว่างประเทศเลือนราง ทำให้การเรียนรู้เปิดกว้าง ไม่ได้จำกัดอยู่แต่ภายในห้องเรียน และผู้คนต้องการความคิดสร้างสรรค์และความสามารถในการคิดวิเคราะห์ เพื่อให้รู้จักยืดหยุ่น พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลง 

แม้จะตระหนักถึงความสำคัญ แต่สถานการณ์การศึกษาของหลายประเทศรวมถึงประเทศไทย ก็ยังไม่สามารถปรับเปลี่ยนแนวทางการสอนให้ตอบโจทย์ความต้องการดังกล่าวได้ โดยเฉพาะไทยที่สถานการณ์การศึกษาค่อนข้างน่าเป็นห่วง เพราะก่อนเกิดวิกฤตโควิด-19  จำนวนนักเรียนที่เข้าเรียนตามระบบหลักสูตรการศึกษาของไทยก็ลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเด็กยากจนและเด็กด้อยโอกาส ทำให้ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของไทยรุนแรงขึ้น 

ยิ่งไปกว่านั้น เด็กที่มีโอกาสเรียนหนังสือในเมืองสามารถประสบความสำเร็จได้ดีกว่าเด็กที่เรียนหนังสืออยู่ในชนบท ทั้งๆ ที่การศึกษาควรมีคุณภาพที่เท่าเทียมกัน สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่า หลักสูตรการศึกษาพื้นฐานของไทยในขณะนี้ ไม่อาจตอบโจทย์การพัฒนาคุณภาพ และถึงเวลาที่ต้องปรับการสอนให้เหมาะกับตัวตน​ ขีดความสามารถของผู้เรียน มากกว่าให้เป็นไปตามที่ระบบการศึกษาคาดหวัง ดังนั้นจึงต้องนำวิธี Active Learning เข้ามาปรับใช้ 

ขณะที่ได หรือไดแอน ฟิชเชอร์-เนย์เลอร์ (Di หรือ Diane Fisher-Naylor) ผู้อำนวยการองค์กร Creativity, Culture and Education (CCE) ผู้รับหน้าที่ออกแบบกระบวนการการเรียนรู้เพื่อส่งเสริม​ สนับสนุน​ และบ่มเพาะความคิดสร้างสรรค์ในระบบการศึกษาทั่วโลก สำหรับบุคลากรในแวดวงการศึกษา ตั้งแต่ระดับครูผู้ปฏิบัติการไปจนถึงระดับศาสตราจารย์ที่มีความเชี่ยวชาญด้านการศึกษา กล่าวเสริมว่าการเรียนที่เน้นบ่มเพาะความคิดสร้างสรรค์กำลังเป็นประเด็นหลัก ที่หลายหน่วยงานด้านการศึกษาทั่วโลกให้ความสำคัญอยู่ในเวลานี้ 

โดยไดย้ำชัดว่า การคิดวิเคราะห์และการคิดสร้างสรรค์ ไม่เพียงแต่เป็นทักษะที่จำเป็นในโรงเรียน แต่ยังเป็นทักษะที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตอย่างมีคุณภาพในปัจจุบัน 

ในฐานะผู้ออกแบบการเรียนแบบ Active Learning มาอย่างช่ำชอง ไดแนะนำว่าครูควรมีบทบาทสำคัญในฐานะนักออกแบบ (designer) มากกว่าครูผู้สอน (lecturer) ซึ่งหมายความว่า นักออกแบบต้องใช้เวลาเพื่อสังเกตและทำความเข้าใจคนที่ตนเองต้องออกแบบให้อย่างลึกซึ้ง โดยในที่นี้ก็คือ​ท​ำความรู้จักและเข้าใจธรรมชาติของนักเรียนแต่ละคนเป็นอย่างดี 

การเรียนแบบ Active Learning ไม่มีแนวทางที่ตายตัว สามารถปรับเปลี่ยนประยุกต์ให้เหมาะสมกับบริบท รวมถึงธรรมชาติของผู้เรียนเป็นสำคัญ กระนั้นหลักการสำคัญก็คือ​การที่ครูไม่ใช่ผู้สอน นักเรียนไม่ใช่เครื่องจำ และบรรยากาศห้องเรียนจะส่งเสริมสนับสนุนให้เด็กพูด ถาม และแสดงความเห็นได้ตลอดเวลา 

ขณะเดียวกัน การถามคำถามไม่มุ่งเน้นความถูก-ผิด แต่มุ่งให้เด็กได้คิดว่าทำไม ให้เด็กได้สนทนากับเพื่อนร่วมห้อง โดยไดย้ำชัดว่า ความผิดพลาด ความไม่ถูกต้องของนักเรียนในห้องเป็นเรื่องที่ดี ไม่ควรตำหนิ ตรงกันข้ามควรให้กำลังใจและสนับสนุน เพื่อให้เด็กได้ค้นพบแนวทางที่จะก่อร่างสร้างวิถีการเรียนรู้ของตนเอง 

สิ่งสำคัญของการเรียนแบบ Active Learning คือต้องจัดสรรเวลาเพื่อให้เด็กคิด และครูมีเวลามากพอในการสังเกตตัวตนของเด็ก ซึ่งเคล็ดลับของครูที่ดีคือครูที่มี “ดวงตา ใบหู และหัวใจที่ใหญ่” (Big Eyes, Big Ears and Big Hearts) เพื่อมองเห็น ได้ยิน และยอมรับ ธรรมชาติและตัวตนของลูกศิษย์ ทำให้สามารถชี้แนะแนวทางการเรียนรู้ ที่เด็กคนหนึ่งจะสามารถพัฒนาตามศักยภาพได้

ที่มา :
การอบรมทักษะกระบวนการการจัดการการเรียนรู้แบบ Active Learning ของโครงการครูรัก(ษ์)​ถิ่นรุ่นที่ 1
สำนักพัฒนาครู นักศึกษาครู และสถานศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) 
วันจันทร์ที่ 13 กันยายน พ.ศ. 2564 เวลา 14.30 – 16.00 น.

The post กูรูต่างชาติแนะแนวปรับระบบการเรียนการสอนไทย มุ่งเน้น Active Learning first appeared on กสศ..

ในฐานะที่พอลสนใจความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาเป็นการเฉพาะ สถานการณ์การระบาดของไวรัสโดวิด-19 ซึ่งถ่างความเหลื่อมล้ำดังกล่าวออกไปอีก กสศ. จึงชวนเขามานั่งคุยถึงผลกระทบที่เขามองเห็นในไทย และคำแนะนำที่เราคิดว่าทุกคนที่เกี่ยวข้องกับระบบการศึกษาควรรับฟัง

Q: สถานการณ์การระบาดของไวรัสโควิด-19 ส่งผลกระทบต่อการทำงานของครูอย่างไร? โดยเฉพาะในช่วงเวลานี้ที่เด็กนักเรียนเริ่มทยอยกลับมาเรียนในห้องเรียนอีกครั้ง

ผมคิดว่า สถานการณ์ทางการศึกษาในยุโรปได้รับผลกระทบจากโควิด-19 ที่รุนแรงกว่ามากเมื่อเทียบกับสถานการณ์ทางการศึกษาในไทย เพราะว่าในยุโรปมีเด็กที่ห่างหายไปจากโรงเรียนนานนับปีอยู่จำนวนหนึ่ง และต้องโดนล็อคดาวน์จำกัดพื้นที่อยู่แต่ภายในบ้าน ไม่สามารถออกไปไหนได้ โดยสถานการณ์เหล่านี้เป็นสิ่งที่เราไม่สามารถรู้ผลกระทบของมันได้จริงๆ ไม่มีงานวิจัยที่จัดทำอย่างเป็นระบบเพื่อจะได้รู้ว่ามีผลกระทบอะไรบ้างที่เกิดขึ้นกับบรรดานักเรียน

ดังนั้น สิ่งที่เราพูดคุยกันอยู่ในขณะนี้คือการพูดในเชิงทฤษฎีเท่านั้น เรารู้ว่าเด็กนักเรียนส่วนหนึ่งไม่สามารถเรียนหรือทำการบ้านได้ทันตามที่ได้รับมอบหมายได้ ยกเว้นแต่เพียงเด็กนักเรียนเพียงกลุ่มเล็กๆ กลุ่มหนึ่งเท่านั้น ส่วนแนวคิดที่ให้ครูคิดการบ้านออนไลน์มากๆ แล้วส่งไปให้เด็กๆ ที่นั่งอยู่ที่บ้านทำการบ้านอย่างมีความสุขก็เป็นที่รู้กันว่าเป็นไปไม่ได้

ทุกคนคงรู้แล้วว่าพ่อแม่ไม่ใช่ครูผู้สอน และพวกเขาก็คงรู้ตัวแล้ว และผมคิดว่าพ่อแม่คงคาดหวังกับครูอาจารย์ไว้อย่างมาก โดยเฉพาะหลังจากเหตุการณ์การระบาดของไวรัสโควิด-19 จบลง อย่างไรก็ตาม ผลกระทบที่แท้จริงกลับตกอยู่กับเด็กนักเรียนมากกว่า ซึ่งเป็นสิ่งที่เรายังไม่รู้ และเป็นสิ่งที่เราค่อนข้างกังวลมากที่สุด

ถึงแม้ ผมคิดว่าเด็กและเยาวชนเป็นกลุ่มที่ค่อนข้างมีความยืดหยุ่น (resilience) พอสมควรที่จะสามารถฟื้นตัวกลับมาได้อย่างรวดเร็ว  แต่ใครจะรู้ว่าพวกเขาเหล่านี้สูญเสียการเรียนรู้ไปมากน้อยแค่ไหนอย่างไร แล้วเราจะทำอย่างไรเพื่อให้สิ่งที่เสียไปฟื้นกลับมา ถ้าเด็กๆ เข้าถึงความรู้ที่เราคิดว่าต้องรู้เพียงแค่ 2 ใน 3 จะถือว่าด้อยการศึกษาหรือมีการศึกษาน้อยหรือไม่ หรือถ้าเด็กเหล่านี้สอบไม่ผ่านเอาใบประกาศรับรองวุฒิมาไม่ได้ จะหมายความว่าเด็กเหล่านี้ไม่สามารถใช้ชีวิตในฐานะผู้ใหญ่คนหนึ่งในสังคมได้อย่างราบรื่นหรือเปล่า ทั้งหมดนี้เป็นสิ่งที่ผมรู้สึกสงสัยอย่างมาก

ดังนั้น ความวิตกตื่นตระหนักต่อสถานการณ์ที่เกิดขึ้นเหล่านี้ทั้งหมด จึงยังไม่ใช่ประเด็นที่น่ากังวลอย่างแท้จริง คนทั่วไปน่าจะปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ท่ามกลางความรู้ที่ได้จากการเรียนรู้ที่ลดลงได้ เพราะตราบใดที่พวกเขาตระหนักรู้และหากระบวนการเพื่อเรียนรู้ให้ได้ความรู้เพื่อก้าวผ่านสถานการณ์ดังกล่าว เมื่อพวกเขาตัดสินใจแล้ว ย่อมรู้ว่าจำเป็นต้องหาทางเรียน ซึ่งเงื่นไขดังกล่าวเกิดขึ้นในสังคม พวกเขารู้แล้วว่าไม่จำเป็นต้องมีครูก็หาทางเรียนรู้ต่อไปด้วยตัวเองได้ สำหรับผม ประเด็นที่น่าวิตกกังวลยิ่งกว่าก็คือผลกระทบต่อสุขภาพร่างกายและชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน เพราะต้องยอมรับว่า เราเป็นสิ่งมีชีวิตที่เป็นสัตว์สังคมอย่างแท้จริง แล้วแง่มุมในการพัฒนาทางสังคมถือเป็นพื้นฐานที่สำคัญต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์

แน่นอนว่า มีเด็กหลายกลุ่มที่มีปัญหาต่อการเรียนรู้ในการเข้าสังคม เช่น เด็กออทิสติก ซึ่งเป็นกลุ่มที่คุณรู้แน่ๆ ว่า การเข้าสังคมไม่มีผลช่วยพัฒนาการเรียนรู้ของเด็กเหล่านี้ แต่โดยพื้นฐานแล้ว คุณไม่สามารถแยกสังคมออกจากการเรียนรู้ของเด็กได้ แต่มันก็เกิดขึ้นแล้ว เพราะเด็กถูกบังคับให้อยู่แต่ภายในบ้าน ไม่ได้เจอเพื่อนๆ และไม่ได้เจอสังคมใดๆ และผมก็ไม่เชื่อว่าเงื่อนไขที่เกิดขึ้น จะไม่ส่งผลกระทบทางลบต่อชีวิตและการพัฒนาของเยาวชนคนหนึ่งในสังคมในภายหลังได้ เราจำเป็นที่จะต้องหาทางทดแทนชดเชยสิ่งที่สูญเสียไปเหล่านี้

สำหรับบทเรียนทั้งหมดที่ได้เรียนรู้จากโควิด-19 หนึ่งในนั้นก็คือการเรียนรู้ที่จะดำรงชีวิตอยู่โดยไม่มีคนอื่นในช่วงระยะเวลาหนึ่้ง อาจหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน ขณะเดียวกันสิ่ งที่เด็กเหล่านี้ได้เรียนรู้ส่วนใหญ่ก็คือการเรียนรู้ที่จะใช้ชีวิตอยู่กับผู้ปกครองซึ่งในความเป็นจริงทักษะเหล่านี้ไม่ได้จำเป็นสักเท่าไรนัก เพราะเรารู้ว่าวันหนึ่ง เด็กๆ ต้องเดินจากอ้อมอกของพ่อแม่ไปอยู่แล้ว พ่อแม่ไม่ใช่คนที่พวกเขาต้องใช้ชีวิตที่เหลืออยู่ด้วย เด็กๆ เหล่านี้ต้องรู้ว่าคนในสังคมภายนอกต่างหากที่พวกเขาต้องใช้ชีวิตอยู่ด้วย ซึ่งการเรียนรู้ที่ว่านี้ ได้หายไป

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สำคัญเหนือสิ่งอื่นใด ก็คือ สุขภาพ สวัสดิภาพ และชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี (wellbeing) ของเด็กเหล่านี้ต่างหากที่น่าเป็นห่วงว่าจะได้รับผลกระทบในทางที่แย่ลง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง รูปแบบของสวัสดิภาพที่เด็กต้องตระหนักว่า เขาจะมีชีวิตที่มีสุขภาพที่ดี ความรู้สึกว่าตนเองสามารถควบคุมดูแลชีวิตของตนเองได้ เป็นผู้ที่รับผิดชอบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของตนเอง เป็นบ่อเกิดของพฤติกรรมของพวกเขาเอง

แต่โควิด-19 ทำให้ความรู้สึกตรงนี้หายไป พวกเขาไม่รู้สึกว่าตนเองต้องรับผิดชอบหรือรู้สึกใดๆ กับพฤติกรรมและผลใดๆ ที่เกิดจากการกระทำของตนเอง ทั้งนี้ ในความเห็นของผม ผลลัพธ์ดังกล่าวจะสร้างความเสียหายรุนแรงในชีวิตและพัฒนาการของเด็กเหล่านี้

ผมได้เห็นระบบของโรงเรียนหลายแห่งเตรียมพร้อมสำหรับการกลับมาเรียนที่โรงเรียนของเด็กเหล่านี้ ด้วยการวางแผนว่าจะให้เด็กลงมือทำโน่น นั่น นี่ ซึ่งสำหรับผม แนวทางดังกล่าวเป็นวิธีที่ผิด 100%  โดยสิ่งที่สำคัญที่สุดและจำเป็นที่โรงเรียนจะต้องทำมากกว่าก็คือการนั่งหันหน้าเข้าหาเด็กเหล่านี้แล้วถามว่า “เธออยากจะทำอะไรในตอนนี้” “เธอคิดว่าเธอสูญเสียอะไรหรือทำอะไรหายไป” “แล้วเธอจะอยากจะพัฒนาต่อจากจุดนี้ไปอย่างไร”

ทั้งหมดเป็นไปเพื่อฟื้นฟูความรู้สึกของเด็กๆ ที่จะตระหนักรู้ได้ว่าตนเองต้องสามารถควบคุมดูแลรับผิดชอบชีวิตความเป็นอยู่ของตนเองให้ดีไว้ให้ได้ เด็กๆ จะเป็นคนออกแบบวางแผนชีวิตการเรียนรู้ที่โรงเรียนของตนเองว่าจะทำอย่างไร รวมถึงออกแบบว่าอะไรเป็นสิ่งสำคัญลำดับแรกสำหรับพวกเขา เพราะนั่นเป็นหนทางเดียวที่จะทำให้การมีสวัสดิภาพที่ดี ซึ่งเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดของเด็กฟื้นคืนกลับมาได้

Q : คำแนะนำถึงโรงเรียนที่รับนักเรียนกลับมาเรียนที่โรงเรียนอีกครั้ง หลังจากห่างหายไปนาน โดยหลายคนต้องเผชิญกับการสูญเสียการเรียนรู้ ในช่วงที่หยุดเรียน เพราะขาดอุปกรณ์การเรียนหรือเข้าไม่ถึงอินเตอร์เน็ต โรงเรียนสมควรรับมือหรือเตรียมพร้อมอย่างไร?

คือจริงๆ แล้ว เราไม่รู้ว่ามีภาวะถดถอยทางการเรียนรู้เกิดขึ้นจริงหรือไม่ เท่าที่ผมรู้จักยังไม่มีใครลงมือทำการสำรวจในหัวข้อดังกล่าวอย่างจริงจังเกี่ยวกับผลกระทบหลังการล็อคดาวน์โรงเรียนเพราะโควิด-19 มันอาจจะเป็นหนึ่งในปัญหาที่เกิดขึ้นแต่เราไม่รู้ว่าจริงหรือไม่ ซึ่งสิ่งที่ผมอยากจะบอกต่อจากนี้ก็คือความวิตกกังวลดังกล่าวทำให้พวกเขาหลงลืมไปว่าอะไรเป็นสิ่งที่พวกเขาควรจะต้องลงมือทำต่อไป

ทั้งนี้ ในแวดวงการศึกษานั้น ล้วนมีภาวะถดถอยทางการเรียนรู้เกิดขึ้นได้เสมอ อย่างผมเอง ตอนเรียนอยู่โรงเรียน หลังจากผมสอบผ่านแล้ว ผมก็ลืมเกือบทุกอย่างที่ผมเรียนไปหมดแล้ว แล้วมันเป็นปัญหาหรือเปล่า ก็ไม่ เพราะความรู้เหล่านี้ไม่ใช่สิ่งที่สำคัญจำเป็นสำหรับชีวิต ซึ่งเท่าที่ผมเห็นว่า สถานการณ์ดังกล่าวก็เป็นข้อเท็จจริงสำหรับคนส่วนใหญ่ในสังคมที่ว่า การเรียนการสอนในการศึกษา ก็คือเราเรียน เราสอบ แล้วเราก็ลืม มันเป็นสิ่งธรรมดาสามัญมากๆ เมื่อถามว่า นั่นเป็นปัญหาหรือไม่ เราตอบได้ว่าเราไม่รู้

ขณะเดียวกัน ในความเป็นจริง โควิด-19 ก็ทำให้เรามองเห็นโอกาสอีกมากที่จะได้มองและปรับปรุงหลักสูตรการเรียนการสอน โดยคำนึงถึงข้อเท็จจริงที่ว่า วิชาการหรือสิ่งที่เรียนรู้ในหลักสูตรเหล่านี้มีความจำเป็นต่อชีวิตมากน้อยแค่ไหน เราจำเป็นต้องเรียนจริงๆ หรือไม่ และผมก็ได้สังเกตเห็นว่า ในบางประเทศ การถกเถียงในหัวข้อดังกล่าวได้มีการเริ่มต้นขึ้นแล้ว และเดินหน้าต่อไปอย่างดี ออกดอกออกผลพอสมควร

ยกตัวอย่างเช่นในประเทศหนึ่งที่ผมได้มีโอกาสเข้าร่วมหารือ ประเด็นที่พวกเขาสนใจคุยกันขณะนี้ก็คือ การหารยาว (long division) ว่าวิธีการคำนวณแบบนี้เป็นสิ่งจำเป็นที่เด็กๆ จะต้องเรียนจริงเหรอก็ในเมื่อพวกเขามีเครื่องคิดเลขให้กดอยู่แล้วนี่ สิ่งที่เด็กต้องรู้และเข้าใจก็คือแนวคิดของวิธีการหาร ซึ่งก็ใช้เวลาแค่ 20 นาทีเท่านั้น แต่ความเป็นจริงก็คือ พวกเขาให้เด็กฝึกหารหลายต่อหลายชั่วโมงจนคล่องแคล่ว สิ่งที่ผมอยากถามก็คือ แล้วมันจำเป็นจริงๆ เหรอที่เด็กเหล่านี้ต้องมาเรียนการหารเลขแบบนี้ โดยอย่างน้อยโรงเรียนในระบบการศึกษาดังกล่าวก็มีการพูดคุยหารือในประเด็นเหล่านี้อย่างมีเหตุมีผล หารือเกี่ยวกับการปรับทอนหลักสูตรให้กระชับขึ้น นี่คือโอกาสที่โควิด-19 ทำให้เห็นว่าหลักสูตรการเรียนการสอนของหลายๆ ประเทศ ค่อนข้างกำกวมไม่ชัดเจน จนกลายเป็นว่าทำให้เด็กไม่ได้เรียนรู้อะไรเลย

แต่เราไม่มีเวลาที่จะแก้ปัญหาไปเรื่อยๆ อีกต่อไปแล้วเช่นกัน ตอนนี้ จำเป็นต้องมีการพูดคุยหารือที่มีวุฒิภาวะอย่างจริงจัง เกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นว่าควรค่าแก่การใส่ใจมากน้อยแค่ไหน มันมีบ้างแหละ ในบางวิชาบางทักษะที่เราจำเป็นต้องฟื้นฟูทบทวนให้ชัดเจนและเป็นรูปธรรม ไม่เช่นนั้น ระบบการศึกษาในแบบองค์รวมไม่รอดแน่ๆ

The post ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาหลังโควิด-19: ครูไทยต้องปรับตัวอย่างไร? first appeared on กสศ..

16 มีนาคม 64 – กสศ.รายงานสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาล่าสุด ประจำภาคเรียนที่ 2/2563 ชี้โควิด-19 ยังส่งผลกระทบครัวเรือนยากจนที่สุดอย่างต่อเนื่อง  พบรายได้เฉลี่ยครัวเรือนนักเรียนยากจนพิเศษลดลงเหลือเพียง 1,021 บาทต่อเดือน 60% รายได้ลดลง ถูกออกจากงาน ชี้แม้เข้าถึงมาตรการความช่วยเหลือของภาครัฐ แต่สถานการณ์ภาพรวมยังคงถดถอย เปิดตัวเลขนักเรียนยากจนพิเศษภาคเรียนล่าสุดเพิ่มขึ้นถึง 18% ชี้ทางออกระยะสั้นเร่งแก้ปัญหาวิกฤตการเรียนรู้ Pandemic Wall ก่อนปิดภาคเรียน พร้อมชู 5 มาตรการระยะยาวแก้ปัญหาความยากจนข้ามชั่วคน

ดร.ไกรยส ภัทราวาท รองผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) และผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่า  จากสถานการณ์ COVID-19 ส่งผลกระทบต่อจำนวนกลุ่มเป้าหมาย ของ กสศ. ในปีการศึกษา  2/2563 เพิ่มขึ้นกว่า 18% จากปีการศึกษา 1/2563 ซึ่งในปีการศึกษา 2/2563 มีนักเรียนยากจนพิเศษที่คัดกรองใหม่เข้ามา จำนวน 195,558 คน  โดยยอดรวมตั้งแต่เริ่มเข้าไปช่วยเหลือนักเรียนยากจนพิเศษหรือนักเรียนทุนเสมอภาค เมื่อปีการศึกษา 2/2561 ครบ 3 ปีการศึกษา กสศ.ให้การช่วยเหลือเด็กยากจนพิเศษแล้ว 1,173,752 คน

ทั้งนี้ จากข้อมูลล่าสุดพบว่ารายได้เฉลี่ยครัวเรือนของนักเรียนยากจนพิเศษมีอัตราลดลง 5% โดยในภาคการศึกษา 2/2563 อยู่ที่ 1,021 บาท/เดือน หรือประมาณ 34 บาท/วัน ลดลงจากภาคการศึกษา 1/2563 ซึ่งอยู่ที่  1,077 บาท/เดือน โดยแหล่งที่มาของรายได้ยังมาจากเงินเดือนและค่าจ้าง สวัสดิการจากรัฐ/เอกชน และการเกษตร ขณะที่สมาชิกครัวเรือนอายุ 15-65 ปี ว่างงานที่ไม่ใช่นักเรียนนักศึกษาอยู่ที่ 31.8%  และเป็นผู้ปกครองที่ลงทะเบียนสวัสดิการแห่งรัฐ 32%

3 ปีกสศ.สร้าง BIG DATA จับชีพจรความเหลื่อมล้ำรายพื้นที่

ดร.ไกรยส กล่าวว่า จากการทำงานร่วมกับคุณครูทั่วประเทศกว่า 4 แสนคน ในสถานศึกษา 3 สังกัดคือ สพฐ. อปท.และตชด. เพื่อลงพื้นที่เก็บข้อมูลเด็กนักเรียนเป็นรายบุคคลทำให้ กสศ. มีข้อมูลเชิงลึกของครัวเรือนที่ยากจน 15% ล่างสุดของประเทศ ซึ่งที่ผ่านมาได้ส่งข้อมูลดังกล่าวไปให้กับหน่วยงานรัฐทั้ง สภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ​กระทรวงการคลัง เพื่อดำเนินมาตรการแก้ปัญหาความยากจนและความเหลื่อมล้ำ ตลอดจนการนำข้อมูลไปให้หน่วยงานต้นสังกัดที่ดูแลนักเรียน ไม่ว่าจะเป็น สพฐ. อปท.และตชด. ใช้ในการพิจารณาจ่ายเงินอุดหนุนรายหัวมากกว่า 1.7 ล้านคน

“ด้วยข้อมูลเชิงลึกรายภาคเรียนการศึกษาที่กสศ.จัดเก็บทำให้สามารถจับชีพจรวัดความเหลื่อมล้ำรายพื้นที่ พร้อมทั้งมีข้อมูลเชิงลึกถึงระดับตำบลหมู่บ้านที่หน่วยงานต่างๆ สามารถนำไปใช้ประโยชน์เพื่อแก้ปัญหาฟื้นฟูประเทศหลังผลกระทบ COVID-19 ตลอดจนการแก้ปัญหาเศรษฐกิจประเทศในเชิงโครงสร้าง ด้วยการรู้ถึงรายละเอียดกลุ่มเป้าหมายที่ซึ่งเป็นจุดสำคัญของการลดความเหลื่อมล้ำ  และนำไปสู่การช่วยเหลือที่ไม่ใช่แค่ตัวเด็กนักเรียน แต่เริ่มนำร่องให้การช่วยเหลือถึงครอบครัวผู้ปกครอง เพื่อขจัดความยากจนข้ามชั่วคนซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดของกสศ. เนื่องจาก กสศ.มีงบประมาณจำกัด แต่เรามีข้อมูลเชิงลึกที่มีประโยชน์ซึ่งหน่วยงานต่างๆจะได้มีโอกาสใช้ข้อมูลเพื่อลดผลกระทบต่างๆ ได้” ดร.ไกรยส กล่าว

ชี้ “ครัวเรือนยากจนพิเศษ” และ “นักเรียนยากจนพิเศษ” เผชิญภาวะเสี่ยง

นางสาวธันว์ธิดา วงศ์ประสงค์​ ผู้อำนวยการสำนักนวัตกรรมและทุนการศึกษา  กล่าวว่า สถานการณ์โควิดดิสรัปชัน (COVID Disruption) ส่งผลกระทบทั้งสุขภาพและเศรษฐกิจ  ทั้งนักเรียนและผู้ปกครอง  โดยผลกระทบของเด็กนอกจากเรื่องการเรียนแล้วยังกระทบเรื่องสภาพจิตใจ ไม่มีค่าใช้จ่ายไปเรียน ไม่มีหน้ากากอนามัย โรงเรียนอยู่ในพื้นที่เสี่ยง  ขณะที่ผลกระทบฝั่งของผู้ปกครอง จากการสำรวจพบว่า 60% ของผู้ปกครองมีรายได้ลดลง รวมทั้งมีสมาชิกในครอบครัวที่ต้องดูแลมากขึ้น และจำนวนมากต้องออกจากงาน   นอกจากนี้ยังพบว่ากลุ่มผู้ปกครองที่สามารถปรับตัวได้ยังมีจำนวนน้อย ส่วนใหญ่ปรับตัวไม่ได้ต้องกลับภูมิลำเนา ​ที่ผ่านมากสศ.ได้เข้าไปช่วยเหลือภายใต้โครงการ “ทุนพัฒนาอาชีพและนวัตกรรมที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน” ส่งเสริมให้เป็นผู้ประกอบการ เกิดการรวมกลุ่ม ทำให้เขามีรายได้ที่สูงขึ้น โดยไม่ใช่ตั้งต้นจากหลักสูตร แต่เริ่มจากให้กลับไปสำรวจ ในหมู่บ้านว่ามีฐานทรัพยากรอะไร มีศักยภาพอะไร และค่อยพัฒนาส่งเสริมในสิ่งเหล่านั้นโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน

“ยกตัวอย่างกลุ่มเกษตรกรอินทรีย์ ต.หนองสนิท จ.สุรินทร์ ที่ทางอบต.ลงไปเก็บข้อมูล ดูต้นทุนในพื้นที่และยกระดับอาชีพ พบว่าการเกษตรที่ใช้สารเคมีเริ่มไม่เป็นที่ต้องการของผู้บริโภค เราชวนเขามาทำเกษตรอินทรีย์  ผ่านไป 6 เดือนเขาสามารถขายในท็อปซูเปอร์มาร์เก็ต  แม้ในช่วง COVID-19 ได้รับผลกระทบก็ขยับไปทำดีลิเวอรี่ (delivery) เสริม ด้านหนึ่งสามารถช่วยลดต้นทุนค่าใช้จ่ายของตัวเอง1,800 บาทอีกด้านก็ช่วยเพิ่มรายได้ 5,000 บาทต่อเดือน ”

การดำเนินโครงการยังพบว่าการที่พ่อแม่มีรายได้สูงขึ้นช่วยทำให้เด็กมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้วย จากกลุ่มตัวอย่างที่หนองสนิท 100 คน เป็นเพ่อแม่ของเด็กนักเรียนยากจนพิเศษ 30 คน จากเดิมที่ครอบครัวยากลำบากทำให้เด็กๆ ไม่ได้ไปโรงเรียน เสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษามากขึ้น  การช่วยเหลือจึงต้องช่วยทั้งสองด้านทั้งช่วยพ่อแม่ และช่วยเด็กๆ โดยขณะนี้ทางกสศ.กำลังจะพัฒนาโมเดลช่วยเหลือเด็กออกจากความยากจนเพื่อนำไปสู่การพัฒนาเป็นนโยบายต่อไป

เร่งออกจากวิกฤต เมื่อเด็กไทยเผชิญภาวะ Pandemic Wall

จากการประมวลสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาล่าสุด ยังพบว่า ประเด็นเร่งด่วนที่จำเป็นต้องเร่งแก้ไขจากผลกระทบของการปิดเรียนจากภาวะวิกฤต COVID-19 โดยรองผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า เด็กไทยกำลังเผชิญสถานการณ์ “ม่านกั้นการเรียนรู้ (Pandemic Wall) หรือ ภาวะที่ต้องเจอโรคระบาด” เด็กจะเริ่มรู้สึกเหนื่อย เบื่อ จากการที่ชีวิตถูก Disrupt โดยโควิด-19  พร้อมกับเกิด “ภาวะสมองเต็ม” หรือ Cognitive Overload ซี่งเกิดจากสมองส่วน Working Memory เต็มเพราะความเครียดเกิดการเบื่อ ขาดสารอาหาร พักผ่อนไม่เพียงพอ ทำให้สมาธิหาย เรียนไม่รู้เรื่อง หลายคนจึงมีปัญหาเรื่องการจัดการตัวเองโดยไม่รู้จะสื่อสารความรู้สึกกดดันวิตกกังวลออกมาอย่างไร ปัญหานี้ผู้ใหญ่จำเป็นต้องช่วยพูดคุยกับเด็ก ๆ ถึงความไม่แน่นอนที่เกิดขึ้นจากสถานการณ์โควิด-19 และควรเปิดพื้นที่ให้เด็กได้เล่าถึงความรู้สึก ความกังวล ของตัวเด็กที่เกิดขึ้นได้

ในขณะที่ตอนนี้คือช่วงโค้งสุดท้ายของปีการศึกษา 2563 เหลืออีกเพียงไม่กี่สัปดาห์จะถึงการสอบและปิดเทอมใหญ่ ช่วงเวลานี้เด็กจะต้องรับเนื้อหาการเรียนที่หนักและเยอะกว่าปกติ มีทั้งการสอบปลายภาคและการสอบในระดับที่สูงกว่านั้น ในภาวะที่เด็กต้องเผชิญปัญหาม่านการเรียนรู้อย่างนี้ ถ้าผู้ใหญ่ไม่เข้าใจ ท้ายที่สุดเด็กจะมีภาวะความเครียดเกินกว่าจะรับได้ เกินกว่าที่ผู้ปกครองจะรับได้ แล้วจะมีผลต่อการจัดการอารมณ์และความวิตกกังวลต่อไปในระยะยาว ดังนั้นพ่อแม่ผู้ปกครองและครูต้องสร้างพื้นที่ให้เขาได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ของภาวะตรงนี้ แล้วช่วยให้เด็กเยาวชนของเรามีโค้งสุดท้ายของปีการศึกษา 2563 ที่มีความยืดหยุ่นมากขึ้น สามารถทำให้เด็กบริหารจัดการความเครียดและเนื้อหาวิชาที่ต้องรับเข้าไปในช่วงนี้ให้ได้ สิ่งเหล่านี้จะทำให้พวกเราผ่านพ้นช่วงเวลาที่ยากลำบากไปด้วยกันได้ในที่สุด

ในเทอม 2/2563 ที่ผ่านมา แนวโน้มของนักเรียนยากจนพิเศษและยากจนยังเพิ่มขึ้นอยู่ในประเทศไทย แม้ว่าเป็นอัตราเพิ่มที่ลดลงแล้ว แต่ก็ยังคงเพิ่มขึ้นอยู่ รายได้ครัวเรือน อัตราการว่างงานยังมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอยู่ ปัญหา COVID-19 ทั้งในเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยเฉพาะเชิงคุณภาพที่การเปิดผลวิจัยทำให้เราเห็นว่าปรากฏการณ์ COVID Slide หรือภาวะถดถอยทางการเรียนรู้มีอยู่จริงในประเทศไทย โดยเฉพาะในเด็กปฐมวัย เราจึงต้องนำเอาข้อมูลเหล่านี้มาร่วมกันคิด และหาทางออกว่าเราจะช่วยให้เด็กเยาวชนของไทยเกือบ 10 ล้านคนผ่านพ้นช่วงเวลาที่ยากลำบากในปีการศึกษานี้ไปได้อย่างไร ที่จะไม่มีผลกระทบในระยะยาวต่อตัวเด็กและต่อครอบครัว

พอล คอลลาร์ด นักการศึกษาผู้เชี่ยวชาญการจัดการศึกษาในภาวะวิกฤต และนักปฏิรูปการเรียนรู้ระดับโลก ผู้ก่อตั้ง Creativity, Culture and Education (CCE) กล่าวว่า ขณะนี้สถานการณ์หลังเปิดเรียนเนื่องจากสถานการณ์ COVID-19 มีนักเรียนกลุ่มหนึ่งต้องปิดเรียนไปเกือบ 3 เดือนเต็ม ดังนั้น การศึกษาจำเป็นต้องมีความยืดหยุ่น เปิดโอกาสให้โรงเรียนและผู้เรียนได้ร่วมกันมองหาวิธีการประเมินผลการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับเด็กแต่ละกลุ่ม โดยอาจมีทั้งการสอบหรือการวัดผลด้วยวิธีอื่นร่วมกัน เช่นการประเมินจากผลงานของนักเรียน เป็นต้น ซึ่งแน่นอนว่าไม่มีทางเลือกไหนที่เป็นทางออกที่ดีที่สุด ซึ่งสุดท้ายแล้วหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องช่วยหาทางออกสำหรับเด็กทุกกลุ่มร่วมกัน

จากสถานการณ์ COVID-19 ทำให้เรารู้ว่ามีเด็กมากมายที่ยังเข้าไม่ถึงเทคโนโลยี ดังนั้นการจัดรูปแบบการเรียนการสอนที่หลากหลาย อย่างไรก็ตามเด็กอาจยังไม่เข้าใจวิธีการเรียนรู้ด้วยตนเอง เนื่องจากเขาไม่เคยได้รับการเตรียมตัวให้พร้อมมาก่อน

ทำให้เรามองเห็นโอกาสอีกมากที่จะได้มองและปรับปรุงหลักสูตรการเรียนการสอน โดยคำนึงถึงข้อเท็จจริงที่ว่า วิชาการหรือสิ่งที่เรียนรู้ในหลักสูตรเหล่านี้มีความจำเป็นต่อชีวิตมากน้อยแค่ไหน เราจำเป็นต้องเรียนจริงๆ หรือไม่ และบทเรียนที่สำคัญเราได้เรียนรู้จากโควิด-19 ก็คือการปฏิรูปบ่มเพาะผู้เรียนให้เป็นเด็กที่เรียนรู้ได้ด้วยตนเอง พึ่งพาตนเองในการเรียนรู้ให้ได้

5 ข้อเสนอปลดล็อคปัญหา “ความเหลื่อมล้ำ”

อย่างไรก็ตามสำหรับแนวทางการแก้ปัญหานะยะยาว รองผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า กสศ.มีความตั้งใจจะนำบทเรียนนี้มาสู่การบูรณาการการทำงานทั้งครัวเรือน เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนข้ามชั่วคน โดยบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องรวมถึงผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบาย 5 ข้อเพื่อแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำฯ ได้แก่ 1.บูรณาการข้อมูลสถานการณ์ความยากจนรายครัวเรือนระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อส่งเสริมประสิทธิภาพและความต่อเนื่องของการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและความยากจนในระยะยาว 2.บูรณาการงบประมาณและทรัพยากรระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ ที่มีภารกิจแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและความยากจน ซึ่งปัจจุบันมีมาตรการแก้ไขปัญหาความยากจนของประเทศไทยมากกว่า 40 มาตรการที่สามารถทำงานร่วมกันเพื่อเป้าหมายการแก้ไขปัญหาความยากจนที่ยั่งยืน 3.แก้ไขปัญหาความยากจนโดยใช้ครัวเรือนเป็นฐาน(Household-based Anti-poverty Intervention) ในการดำเนินการมาตรการต่อเนื่อง 5-10 ปี 4.แก้ไขปัญหาภาวะ COVID Slide และ Pandemic Wall ในประเทศไทย เพื่อป้องกันผลกระทบของ COVID-19 ต่อพัฒนาการของเด็กเยาวชนในระยะยาว และ 5.Build Back Better ข้อเสนอเชิงนโยบายเหล่านี้จะมีส่วนช่วยให้ประเทศไทยกลับมาสู่เส้นทางของการแก้ปัญหาความยากจนและความเหลื่อมล้ำอย่างยั่งยืนได้ตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนแห่งวสหประชาชาติหรือ SDGs ได้ภายใน 10 ปีข้างหน้า

The post กสศ.รายงานสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ประจำภาคเรียนที่ 2/2563 first appeared on กสศ..

กว่าจะมาเป็นเมนู แคร็กเกอร์-ข้าว -ฟัก- ผัก ที่ถูกอกถูกใจของใครหลายๆ คน ไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องผ่านการลองผิด ลองถูก และคิดค้นสูตรกันหลายขนานกว่าจะมาถึงวันนี้ซึ่งมีรางวัลการันตีจากการแข่งขันประกวดทำอาหารระดับภูมิภาคและอยู่ระหว่างเตรียมตัวไปแข่งในระดับชาติต่อไป ​​

​น้องฟรม-ศิครินทร์ วงค์ษากัน นักเรียนชั้น ป.5 โรงเรียนบ้านสามขา ต.หัวเสือ อ.แม่ทะ จ.ลำปาง อธิบายถึงที่มาที่ไประหว่างโชว์รีดแป้งเตรียมทำขนมแคร็กเกอร์​ ว่าลองมาหลายสูตรทั้งวัตถุดิบและกระบวนการทำ บางครั้งก็ไหม้กินไม่ได้ต้องเททิ้ง ต้องมาทบทวนแก้ไขกันหลายรอบกว่าจะเข้าที่เข้าทาง

การทำอาหารนี้ถือเป็นหนึ่งในรูปแบบการเรียนการสอนที่สืบเนื่องมาจากโครงการวิจัยเพื่อพัฒนาและประเมินทักษะความคิดสร้างสรรค์และการคิดวิเคราะห์ ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) และองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD)

ด้วยรูปแบบการเรียนการสอนที่ใช้เครื่องมือส่งเสริมและประเมินทักษะความคิดสร้างสรรค์และการคิดวิเคราะห์ ผ่านรูปแบบ High Functioning Classroom สร้างการเรียนรู้แบบ Active Learning ในการพัฒนาทักษะผู้เรียนผ่านการฝึกปฎิบัติและสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง

น้องเฟรม เล่าให้ฟังว่า คุณครูไม่ได้ต่อว่าที่ทำขนมไหม้ แต่สอนให้เราเรียนรู้ว่า ที่ไหม้เป็นเพราะอะไรและก็หาทางแก้ไข ซึ่งตอนนั้นก็เป็นเพราะทำแป้งหนาเกินไป อบนานไป เราก็ค่อยๆ ปรับ จนทำแป้งให้บางลงเพื่อให้กรอบอร่อย อบในเวลาที่พอเหมาะ ควบคู่ไปกับการปรับสูตร ส่วนผสมจนค่อยๆ ลงตัวเป็น แคร็กเกอร์ ข้าว -ฟัก-
ผัก

ส่วนกระบวนการเราเริ่มต้นจากการทำ Mind Mapping ที่นักเรียนแต่ละคนก็จะต้องมาคิดในหัวข้อ “แคร็กเกอร์”
ที่ต้องคิดแตกแขนงออกไปทั้งในแง่ วัตถุดิบ วิธีการทำ ประโยชน์ที่จะได้รับ ซึ่งมาลงตัวกันที่ แคร็กเกอร์ ซึ่งเป็นส่วนผสมระหว่าง ข้าวกล้องงอก ฟักทองล้านนา2 และผักคะน้าแม็กซิโก ที่มีประโยชน์สูงมาก

ครูนก -พรนับพัน วงศ์ตระกูล ผู้ประสานงานโครงการมูลนิธิไทยคม หมู่บ้านสามขา และผู้ทำโครงการวิจัยเพื่อพัฒนาและประเมินทักษะความคิดสร้างสรรค์และการคิดวิเคราะห์ อธิบายว่า รูปแบบการจัด​ห้องเรียนประสิทธิภาพ (High Functioning Classroom) ส่งเสริมให้เกิดการมีส่วนร่วมมากขึ้น เมื่อเราได้ฟังเสียงเด็ก เราก็จะมีข้อมูลมากเพียงพอทำให้การตัดสินใจมีประสิทธิภาพ เป็นไปตามความต้องการของเด็กที่จะเรียนรู้ร่วมกัน

“เราต้องสร้างพื้นที่ให้ได้ทดลองทำผิดบ้าง เขาจะได้เรียนรู้จากความผิดพลาดของเขาทดลองจากความผิดพลาดจากเขา หน้าที่ของครูคือต้องนำเสนอเครื่องมือต่างๆ ที่คิดว่ามีประโยชน์กับเด็กสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ที่ดีให้กับเด็ก”ครูพรนับพัน ปรารภ

ครูพรนับพัน กล่าวเสริมว่า การนำ 5 Habits of Mind หรือ 5 ลักษณะจิตนิสัย สำหรับการเรียนรู้ที่สำคัญ 5 ประการ
มาใช้สามารถทำให้ชั้นเรียนเกิดประสิทธิภาพ ทั้งเรื่องการทำงานร่วมกัน จินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์ ความมุ่งมั่น ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นที่จะต้องหยิบมาใช้ให้ถูกต้องตรงเวลาและทันสถานการณ์เพื่อทำให้เกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ

“สิ่งที่เด็กเปลี่ยนไปคือทัศนคติจากเด็กที่ไม่อยากมาโรงเรียน​ กลายเป็นรอว่าเมื่อไหร่จะได้มาโรงเรียน อันนี้เป็นสิ่งสำคัญ หรือจากปกติเด็กเรียนจบก็จะมาถามว่าหนูควรทำเรื่องอะไรต่อ เขาสนใจอยากเรียนเรื่องนี้ เขามีแรงบันดาลใจอยากเรียนรู้ แม้จะเสี่ยงเกิดความผิดพลาดไม่ประสบความสำเร็จก็พร้อมรับความเสี่ยงนั้น โดยเขาได้เรียนรู้พัฒนาตัวเองมากขึ้น กลายเป็นบทเรียนนำไปใช้ประโยชน์ในอนาคต ไม่ใช่แค่อ่านนหนังสือสอบจบก็จบ แต่นี่ยังสามารถสร้างนิสัยแห่งการเรียนรู้ได้อีก” ครูพรนับพันให้ความเห็นทิ้งท้าย

ขณะที่ Mr.Paul Collard ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาความคิดสร้างสรรค์แห่งสหราชอาณาจักร International Foundation ‘Creativity, Culture and Education’ (CCE) ที่ปรึกษา OECD กล่าวว่า ทางสถาบันได้เข้ามาช่วยพัฒนาอบรมคุณครูในประเทศไทย ซึ่งพบว่าสถานการณ์การศึกษาในประเทศไทยขณะนี้มีความน่าสนใจและมีค
วามท้าทาย ซึ่งจะต้องใช้เวลาในการดำเนินการ

อย่างไรก็​ตาม สิ่งที่พบจากการลงพื้นที่ในโรงเรียนบ้านสามขาเห็นว่าการเรียนรู้ของเด็กไทยดีขึ้นจากคอนเซ็ปต์การพัฒนา High Functioning Classroom สร้างสิ่งแวดล้อมให้เกิดการเรียนรู้ที่ดีที่สุดสำหรับเด็ก รวมทั้งการสร้าง 5 habit of mind ทั้งความกระตือรือร้น อยากรู้อยากเห็น การเรียนรู้จากความผิดพลาด การมีความคิดสร้างสรรค์ และมีระเบียบวินัย ซึ่งเป็นทักษะที่สำคัญและเป็นพื้นฐานการเรียนรู้ที่ดี สิ่งสำคัญคือต้องเปิดพื้นที่ให้เด็กได้สามารถเรียนรู้ ให้พวกเขามีความรับผิดชอบ มีส่วนร่วมในการจัดการเรียนรู้ในสิ่งที่พวกเขาต้องการจะเรียนรู้ไปสู่การพัฒนาเกิดจิตนาการ เกิดความคิดสร้างสรรค์

The post เด็กเก่งขึ้นได้ แม้ทำแคร็กเกอร์ไหม้! สอนสไตล์ OECD ในห้องเรียนไทย first appeared on กสศ..