“เจ้าลูกชายตัวดี เข้าไปนั่งใกล้ตักแม่ คลอเคลีย เอามือให้แม่ปลอบประโลน 

คำพูด “ภูมิใจ” “ดีใจ” “เสียใจ” และ “ขอโทษ” “ให้อภัยเสมอ”  เพราะเธอเป็นลูกของแม่ 

โมเมนต์นั้น ฉันอยากให้เวลาเป็นชั่วนิรันดร์  

แต่เดี๋ยวเดียวแม่ลูกก็ต้องแยกออกจากกันเราทำหน้าที่แค่บันทึกโมเมนต์นั้นไว้ 

ก่อนที่อีกไม่นาน พวกเขาจะได้กลับมาอยู่ด้วยกันอีกครั้ง

แม่ลูบมือลูกชายที่เต็มไปด้วยรอยสักยันต์ ในพิธีมอบวุฒิการศึกษาการศึกษาชั้นมัธยมต้น 

ในสถานพินิจ จ.นครพนม ที่ศูนย์การเรียนซีวายเอฟ ตามมาตรา 12 – การศึกษาที่กระจายอำนาจสู่มือประชาชน 

หันมาเห็นภาพนั้น น้ำตาไหลอาบกล้องโดยไม่รู้ตัว

วันนั้นที่ฉันมีโอกาสได้เข้าไปในสถานพินิจ เพื่อบันทึกเรื่องราวของเด็กที่ ศูนย์การเรียน ซีวายเอฟ เรียกว่า “เด็กปลายน้ำ” 

เด็กที่หลุดจากระบบ แทนที่จะไปอยู่ในโรงเรียน ระบบการศึกษา แต่กลับมาอยู่ตรงนี้ 

“เอม”​(นามสมมุติ) เล่าให้ฟังว่า เธอเข้ามาสถานพินิจ เพราะเป็นเด็กเดินยา

การได้มีโอกาสเรียนในมาตรา 12 ที่เข้ามาจัดในสถานพินิจ ทำให้เธอ “เห็นทางใหม่” แววตาของเธอเปลี่ยนไป เมื่อพูดถึงการเรียนนี้ เธอบอกว่า ได้เรียนทำกาแฟ ได้เรียนคณิตศาสตร์ เห็นว่าเป็นทางที่เธอถนัด เริ่มมีความฝันว่าออกไปอาจจะไปเปิดร้านกาแฟได้ เธอบอกว่า เธอสอบได้ที่หนึ่งด้วย ได้เกรดดีทุกตัว

ฉันถามคำถามสุดท้ายก่อนจากกันว่า..แล้วเอม มั่นใจมั้ยว่า จะออกไปแล้วจะไม่หวั่นไหวกลับไปทางเดิมอีก 

เอมเป็นเด็กฉลาด เธอหยุดคิด ก่อนตอบ “เธอก็ไม่มั่นใจเท่าไหร่ เดินยาบางเดือนได้หลายหมื่น ซื้อมอเตอร์ไซค์ได้ ให้เงินแม่ใช้หนี้ได้ เรียนจบปริญญาตรี ทำได้อย่างนี้รึเปล่ายังไม่รู้”  

แต่ที่หนูมั่นใจคือ หนูไม่อยากกลับมาตรงนี้อีกแล้ว 

ในวันมอบวุฒิการศึกษา เด็กๆ ตื่นเต้นดีใจ หลายคนบอกว่า นอนไม่หลับ 

สาวๆ ขอเมคอัพผู้คุมมาแต่งหน้า ทาปากแดง 

แต่วันนั้น แม่ของเอมไม่มา เด็กสาว แววตาเศร้าสลดอย่างเห็นได้ชัด 

จากวันนั้นก็หลายปีแล้ว ฉันยังติดต่อกับ เอม อยู่เป็นระยะ ผ่านเฟซบุ๊ก ที่เธอโผล่ๆ หายๆ 

ไม่นานมานี้เราทักหากัน เอมบอกว่า “ขอบคุณที่ยังจำกันได้” 

ฉันถามว่า ชีวิตเป็นอย่างไรบ้าง 

เอมเล่าว่า..ตั้งแต่ได้วุฒิ ม.ต้น จบจากสถานพินิจ กลับบ้าน ฝันว่าจะไปเรียนต่อ แต่กลับบ้านเจอแม่มีสามีใหม่ ที่ไม่ดี

เธอจึงออกจากบ้าน ระเหเร่ร่อน มีแฟนใหม่ มีลูก เลิกกับแฟน และออกมาตั้งหลักชีวิตใหม่อยู่ตอนนี้  ที่ไหนสักแห่ง 

เธอได้งาน พนักงานต้อนรับ ที่โรงแรมแห่งหนึ่ง 

ฉันถามเธอว่า ใช้วุฒิ  ม.ต้น ที่ได้จากมาตรา 12 มาสมัครงานมั้ย 

เธอบอกว่า ถ้าใบวุฒิยังอยู่ก็คงดี เพราะเวลาสมัครงานเขาก็ให้กรอกว่า วุฒิอะไร 

แต่เธอก็ได้งานนี้มา เพราะว่า “โชคและเขาเอ็นดู” แม้จะไม่มีใบวุฒิ

นี่ไม่ใช่เรื่องของความพยายามของเอม แต่คือคำถามว่า ระบบที่ให้เธอเรียนรู้
เคยออกแบบ “ทางต่อ” ให้ชีวิตเธอหรือไม่ มาตรา 12 อาจเปิดประตูให้เธอได้เรียน
แต่เมื่อเธอเดินออกมา ประตูบานถัดไปกลับไม่มีอยู่จริง

02 การเรียนรู้ วุฒิการศึกษา และต้นทุนชีวิต: เมื่อทางเลือกมีอยู่ แต่ระบบไม่เคยรองรับ

คำถามที่ว่า
“ระบบการศึกษาของเราให้คุณค่ากับ ‘การเรียนรู้’ หรือ ‘วุฒิการศึกษา’ มากกว่ากัน
เป็นคำถามที่สำคัญ แต่ยังไม่พอ เพราะในโลกจริง โดยเฉพาะสำหรับเด็กจำนวนมากที่ “หลุดออกจากระบบ” คำถามไม่ได้มีแค่สองตัวเลือกนั้น แต่คือ “เราจะทำอย่างไรให้เด็กมีทั้งการเรียนรู้ที่มีความหมาย และวุฒิการศึกษาที่ใช้เป็นต้นทุนชีวิตได้ โดยไม่ต้องเสียชีวิตช่วงสำคัญไปกับระบบที่ไม่รองรับเขา”

นี่ไม่ใช่แค่คำถามเชิงปรัชญา แต่มันคือคำถามเชิงโครงสร้าง

เด็กที่ไม่ได้ “เลือก” จะหลุด แต่ถูกผลักออก

ในภาคสนามของการทำงานมาตรา 12 เราเจอเด็กแบบ “เอม” อยู่เสมอ เด็กที่ไม่ได้เกลียดการเรียนรู้
แต่ไม่สามารถอยู่ใน “รูปแบบ” ของโรงเรียนได้ บางคนต้องทำงาน บางคนมีภาระครอบครัว บางคนครอบครัวแตกสลาย
บางคนมีบาดแผลจากระบบเดิม บางคนแค่ “เรียนไม่ทัน” จังหวะที่ถูกกำหนด

เมื่อเขาหลุดออกมา สิ่งที่หายไปไม่ใช่แค่ “โรงเรียน” แต่คือ “สิทธิในการมีอนาคตที่ระบบยอมรับ” เขาอาจเรียนรู้ต่อได้ แต่ไม่มีวุฒิ และในสังคมนี้ วุฒิยังคงเป็น “ภาษากลาง” ที่ใช้เปิดประตูชีวิตนี่คือความจริงที่เราปฏิเสธไม่ได้

03 มาตรา 12: กฎหมายที่เปิดทาง แต่ไม่สร้างสะพาน

ประเทศไทยไม่ได้ขาดกฎหมายที่ก้าวหน้า มาตรา 12 เปิดพื้นที่ให้เกิดการศึกษาทางเลือก
ให้ชุมชน องค์กร หรือบุคคล สามารถจัดการเรียนรู้ได้ แต่ปัญหาคือ มันเป็น “ช่องเปิด” ที่ไม่มี “โครงสร้างรองรับ” สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือ คนทำงานต้องหาเงินเอง ต้องออกแบบหลักสูตรเอง ต้องดูแลเด็กเอง ต้องเชื่อมระบบเอง ต้อง “ดิ้น” อยู่คนเดียวในหลายบทบาท 

ขณะที่รัฐ “รับรู้ว่ามีสิทธิ” แต่ไม่ได้ “กระจายทรัพยากร ลงทุนให้สิทธินั้นเกิดขึ้นจริง” นี่คือคอขวดที่แท้จริง ไม่ใช่เพราะกฎหมายไม่ดี แต่เพราะรัฐไม่เคยสร้างระบบเพื่อให้กฎหมายทำงาน

ความจริงที่ต้องพูด: คนทำงานกำลังแบกระบบไว้เอง ในพื้นที่ของคนทำงานในเครือข่ายมาตรา 12
สิ่งที่เกิดขึ้นคือ คนทำงานกำลังทำหน้าที่แทนระบบ เป็นครู  เป็นนักออกแบบ  เป็นนักสังคมสงเคราะห์  เป็นผู้หาทุน เป็นผู้เชื่อมรัฐ  เป็นคนช้อนเด็กที่ไม่มีใครรับ 

ทั้งหมดนี้เกิดขึ้น ในขณะที่ “ไม่มีโครงสร้างรองรับอย่างเป็นระบบ”

คำถามคือ: เราจะปล่อยให้ความเป็นไปได้ของเด็ก ขึ้นอยู่กับ “ความเสียสละของคนทำงาน” ไปอีกนานแค่ไหน

04 เมื่อการเรียนรู้กับวุฒิถูกแยกออกจากกัน

ระบบปัจจุบันบังคับให้เรา “เลือก” ถ้าเอาวุฒิต้องเข้าในระบบ ถ้าเอาชีวิตที่ไม่มีต้นทุนและโครงสร้างรองรับ ต้องออกจากระบบ แต่สำหรับเด็กจำนวนมากการเลือกแบบนี้ คือ การเสียโอกาสไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง

นี่คือจุดที่แนวคิด มาตรา 12 เข้ามา มาตรา 12 : ไม่ใช่ทางเลือก แต่คือโครงสร้างใหม่ ไม่ใช่แค่ “เพิ่มอีกทาง”
แต่มันคือการออกแบบใหม่ทั้งระบบ เด็กควรมีสิทธิ์สร้าง “ทุนชีวิต” สองแบบไปพร้อมกัน 

ทุนการเรียนรู้ (skills, identity, meaning)   

ทุนวุฒิ (credentials, recognition) 

โดยไม่ต้องแลกกัน ในทางปฏิบัติ มันอาจหมายถึง เด็กเรียนรู้ผ่านชีวิตจริง งานจริง ชุมชนจริง  พร้อมกับมีระบบเทียบโอน รับรอง และออกวุฒิ  มีพี่เลี้ยง มีโครงสร้างสนับสนุน มีงบประมาณต่อหัวเหมือนโรงเรียน แต่เป็นระบบศูนย์การเรียน

สำหรับเอม การเลือกไม่ใช่เรื่องทฤษฎี แต่คือการต้องเลือกระหว่าง ความอยู่รอดทันทีจากโลกเดิม
กับ เส้นทางการเรียนรู้ที่ยังไม่แน่ว่าจะเลี้ยงชีวิตได้

05 ข้อเสนอเชิงนโยบาย: ถ้ารัฐจริงจัง ต้องขยับอะไรบ้าง

ถ้าเรายอมรับว่าเด็กทุกคนควรมีทั้ง “การเรียนรู้” และ “วุฒิ” งั้นสิ่งที่ต้องเกิดคือ:

1. งบประมาณต้องตามเด็ก ไม่ใช่ตามระบบ เด็กในมาตรา 12 ควรได้รับงบต่อหัว เทียบเท่าเด็กในโรงเรียน

2. สร้างระบบรับรองที่ยืดหยุ่น เช่น โรงเรียนมือถือ Mobile school, credit bank, portfolio-based assessment, competency certification ไม่ใช่บังคับให้เด็ก “กลับเข้าแบบเดิม”

3. ลงทุนใน “คนจัดการเรียนรู้” คนทำงานควรมี เงินเดือน การพัฒนา ความมั่นคง ไม่ใช่ทำด้วยแพชชั่นล้วน

4. สร้างโครงสร้างกลางระดับพื้นที่ เช่น learning hub หรือ node ที่ช่วยเชื่อม เด็ก ผู้จัด รัฐ การรับรองวุฒิ 

5.มีระบบ After care  ติดตามผลต่อสำหรับเด็กที่หลุดจากระบบ และได้วุฒิ มาตรา 12 ไปแล้ว ว่าเขาไปต่อรอดหรือไม่ ในโลกเดิม

06 คำถามไม่ใช่ “เลือกอะไร” แต่คือ “ออกแบบอย่างไร”

สุดท้ายแล้ว คำถามไม่ใช่ว่า “เราควรให้คุณค่ากับการเรียนรู้ หรือวุฒิ” แต่คือ

“เราจะออกแบบระบบอย่างไร ให้เด็กไม่ต้องเลือกระหว่างสองสิ่งนี้”

เพราะสำหรับเด็กที่มีต้นทุนชีวิตเปราะบาง การไม่มีวุฒิเท่ากับประตูปิด แต่การไม่มีการเรียนรู้ เท่ากับ ชีวิตที่ไม่มีความหมาย สังคมที่ดีไม่ควรบังคับให้เด็กเลือกระหว่าง “อยู่รอด” กับ “เติบโต”

และรัฐที่จริงจังกับอนาคต ต้องไม่หยุดแค่ “เปิดสิทธิ” แต่ต้อง “ลงทุนและกระจายทรัพยากรให้สิทธินั้นเกิดขึ้นจริง”

07 จากต้นน้ำสู่ปลายน้ำ 

มาตรา 12 เกิดมาเพื่อทำให้เราไม่ต้องคอยช้อนปลาดาวโยนกลับทะเลทีละตัวสองตัว แต่ทำให้เรารักษาต้นน้ำ แม่น้ำ มหาสมุทร สร้างระบบการศึกษาที่กระจายอำนาจสู่มือประชาชน สู่ชุมชน สร้างน่านน้ำการเรียนรู้สู่มหาสมุทร ที่ทำให้เรามีนิเวศการเรียนรู้ของสังคม จากต้นน้ำ ไม่ทำให้มหาสมุทรเน่าเสีย ร้อน เหม็น จนปลาดาวต้องกระเสือกกระสนหนีตายขึ้นมาเกยตื้น  หากเราสร้างนิเวศการเรียนรู้ที่ทำให้ผู้คน สังคม ลุกขึ้นมามีสิทธิ เสียง และเป็นเจ้าของการเรียนรู้ของเขาเอง  เราคงไม่ต้องไปพบเด็กอย่าง “เอม” ที่ปลายน้ำ ที่แม้เราจะช้อนเขาขึ้นมาได้ แล้วโยนเธอกลับไปในระบบ เธอก็อาจจะยังไม่เป็นผู้ชนะ แม้เธอจะเป็นนักสู้แบบไม่ท้อและไม่ถอยกับชีวิต  เพราะทุกครั้งที่เราพบเด็กอย่างเอมที่ปลายน้ำ คำถามไม่ใช่ว่าเราจะช่วยเธออย่างไร
แต่คือ ทำไมระบบถึงปล่อยให้เธอต้องมาถึงตรงนี้ตั้งแต่แรก

The post อย่าพบกันที่ปลายน้ำอีกเลย first appeared on กสศ..

นิทานเรื่องปลาดาว เป็นเรื่องที่เราหลายคนเคยได้ยิน

เช้าวันหนึ่งหลังพายุสงบ ชายคนหนึ่งเดินไปตามชายหาด เขาเห็นปลาดาวนับหมื่นตัวถูกคลื่นซัดขึ้นมาเกยตื้น กำลังจะแห้งตาย ไกลออกไป มีเด็กคนหนึ่งก้มลงหยิบปลาดาว แล้วโยนกลับลงทะเลทีละตัว

ชายชราถามด้วยความสงสัย “หนูทำไปก็ช่วยไม่ได้ทั้งหมดหรอก มันไม่เปลี่ยนอะไรเลย”

เด็กคนนั้นหยิบปลาดาวอีกตัว โยนลงทะเล แล้วตอบว่า “แต่สำหรับตัวนี้ มันเปลี่ยน และมันจะรอด”

คนทำงานด้านการศึกษา โดยเฉพาะการศึกษาทางเลือก มักเริ่มต้นจากการเป็น “เด็กคนนั้น”

เราเชื่อในการเปลี่ยนแปลงทีละคน เชื่อในชีวิตเล็ก ๆ ที่มีความหมาย

แต่เมื่อเวลาผ่านไป เมื่อเราทำงานมากขึ้น เห็นโลกมากขึ้นคำถามหนึ่งเริ่มดังขึ้นในใจ หรือจริง ๆ แล้ว เราแค่กำลังยุ่งอยู่กับการโยนปลาดาว
โดยไม่เคยหันกลับไปมองว่า “ทะเลทั้งผืน ที่เรากำลังโยนปลาดาวลงไปนั้น มันทั้งเน่าทั้งร้อนอยู่รึเปล่า”

01 ชีวิตที่ไม่ได้เริ่มต้นจากจุดเดียวกัน

ฉันรู้จักคำว่า “มาตรา 12” ตั้งแต่ช่วงเรียนจบมหาลัยหมาดๆ และให้เวลากับตัวเองหนึ่งปี เรียกว่า Gab Year เพื่อออกเดินทาง ตั้งคำถามกับชีวิต  เพราะตลอดเวลาที่เรียนมา ฉันไม่เคยรู้สึกว่า ชีวิตเป็นของตัวเอง เราเรียนในสิ่งที่ถูกกำหนด สอบในสิ่งที่ต้องผ่าน และจบมาเพื่อเอาปริญญาไปแขวน สมัครงาน แต่คำถามคือ “เรามีชีวิตมาเพื่อเท่านี้จริงหรือ”  หนึ่งปีนั้น ฉันไม่ได้เจอคำตอบที่ “ใช่” มากนัก แต่กลับเจอคำตอบที่ต้อง “ขีดฆ่า” มากมาย และนั่นทำให้ฉันตั้งคำถามกับระบบการศึกษา ที่สอนให้เรามองหาคำตอบที่ถูก แต่ไม่เคยสอนให้เราปฏิเสธสิ่งที่ไม่ใช่

ฉันได้ไปที่โรงเรียนหมู่บ้านเด็ก เพื่อเป็นอาสาจัดการประชุมการศึกษาทางเลือกนานาชาติ แล้วแม่แอ๊ว รัชนี ธงไชย พูดให้ฟังว่า ภาคประชาชน กำลังผลักดันเรื่องนี้เป็นกฎหมาย จากนั้น ฉันก็ได้ยินว่า “มาตรา 12 – การกระจายอำนาจการศึกษาสู่ประชาชน” ก็ได้บรรจุอยู่ในรัฐธรรมนูญปี 42 นั่นคือ ชัยชนะที่งดงามที่สุดของภาคประชาชนที่ฉันรู้สึก 

ฉันสงสัยตั้งแต่ตอนนั้นว่า แล้วมาตรา 12 มันจะเปลี่ยนอะไร มันจะให้คำตอบข้างต้นที่ฉันมีอย่างไร ตอนนั้นแม่แอ๊วตอบว่า เราก็จะมีทางเลือก มีอำนาจในการออกแบบการเรียนรู้ให้กับชีวิตเรามากขึ้น คำตอบนี้ยังติดอยู่ในใจฉันตลอดมา

02 วุฒิการศึกษา กับโอกาสในชีวิต

แล้วชีวิตก็พาฉันออกบิน เดินทางไกลไปทั่ว เพื่อตั้งคำถามกับการศึกษา จนกระทั่งได้ไปถึงอินเดีย ฉันถามครูผู้ตั้งโรงเรียนหนึ่งสำหรับเด็กยากจนใจกลางเมืองเดลีว่า วุฒิถ้าคุณให้เด็กเลือกได้ว่า จะเอาวุฒิการศึกษารึเปล่า วุฒิการศึกษายังศักดิ์สิทธิอยู่มั้ย  เพราะที่นั่น ให้เด็กเลือกได้ว่า จะเรียนแบบเอาวุฒิ หรือ ไม่เอาก็ได้ 

ครูคนนนั้นตอบว่า 

“ถ้าคุณเก่ง ไม่มีใครถามวุฒิ
แต่ถ้าคุณจน วุฒิการศึกษาสำคัญ”

เค้าให้เด็กเค้ามีทางเลือกทั้งหลายๆทาง หนึ่งในนั้นคือ จะเลือกเป็นคนจนที่เก่ง ไม่เอาวุฒิก็ได้ 

ฉันคงเป็นคนที่มีต้นทุนชีวิตพอสมควร ไม่เคยต้องใช้วุฒิการศึกษาสมัครงาน แต่ก็ยังมีชีวิต มีงาน มีธุรกิจของตัวเองได้ และอยู่รอดมาได้อย่างดี คำถามคือ คนแบบฉัน มีกี่เปอร์เซ็นต์ในสังคมนี้ เพราะสำหรับคนอีกจำนวนมาก วุฒิการศึกษาไม่ใช่แค่กระดาษ แต่มันคือ “ทางรอด”

03 เมื่อความหิว มาก่อนความฝัน

ช่วงชีวิตหนึ่ง ฉันเปิดโรงเรียนเล็ก ๆ ที่ชายแดน ชื่อว่า “ห้วยหิ่งห้อย” ที่ชายแดนสังขละบุรี กาญจนบุรี เด็ก ๆ ที่นั่น หลายคนไม่มีสถานะทางกฎหมายชัดเจน แม้จะเกิดในประเทศนี้  วันหนึ่ง ครูเปิดสอนวิชา “จินตนาการ” เด็กคนหนึ่งถามขึ้นมาว่า

“คำว่า จินตนาการ คืออะไรครับ ผมไม่รู้จัก” 

“ครูรู้จักความหิวไหมครับ”
“วันนี้ผมยังไม่รู้เลยว่ากลับบ้านจะมีข้าวกินไหม”
“แล้วผมจะจินตนาการได้ยังไง”

คำถามนั้น ซื่อตรง แต่เจ็บร้าวลึก และไม่เคยหายไปจากใจของฉัน

04 มาตรา 12 : โอกาส หรือเพียงทางเลือกของคนชายขอบ

มาตรา 12 เกิดขึ้นมาเพื่อให้ประชาชนสามารถจัดการศึกษาได้เอง มีรูปแบบหลากหลาย
ตั้งแต่ครอบครัว ชุมชน องค์กรเอกชน สถานประกอบการ องค์กรวิชาชีพ สถาบันศาสนา มันคือความพยายาม
ในการ “กระจายอำนาจ” ทางการศึกษาที่ภาคประชาชนต่อสู้เพื่อให้ได้มา 

แต่จากการทำงานภาคสนามเกือบสิบปี ฉันพบความจริงที่ซับซ้อน มาตรา 12 ในภาพใหญ่
ยังคงทำหน้าที่เป็น “ทางเลือก” ของเด็กที่อยู่ในขั้นพื้นฐานของชีวิต เด็กที่ยังต้องดิ้นรนเรื่อง อาหาร ที่อยู่อาศัย และความมั่นคง หรือพูดอีกแบบคือ มันกำลังโอบอุ้มเด็กในขั้นต้นของความต้องการชีวิต

แต่สำหรับเด็กที่มีต้นทุนมากกว่า มีโอกาสฝันไกลกว่า มีสิทธิเลือกชีวิตได้มากกว่า มาตรา 12 ยังไม่ใช่ “พื้นที่หลัก” ของพวกเขา ทั้งๆ ที่มันควรจะเป็นสิทธิ ที่เด็กทุกคนควรได้รับ เพราะในกฎกระทรวงยังบรรจุคุณสมบัติผู้เรียนว่า “สำหรับผู้ด้อยโอกาส” เท่านั้น 

05 คำถามเรื่อง “คุณภาพ” ที่ไม่เท่ากัน

เรามักตั้งคำถามว่า “การศึกษามาตรา 12 มีคุณภาพไหม” แต่คำถามที่ควรถามก่อนคือ

“คุณภาพชีวิตของผู้เรียน เท่ากันหรือยัง”

ถ้าเด็กคนหนึ่งยังไม่มีอาหารกิน ยังต้องทำงานเลี้ยงครอบครัว แล้วเราจะไปเรียกร้อง
“คุณภาพทางการศึกษา” แบบเดียวกัน กับเด็กที่มีทุกอย่างพร้อมได้อย่างไร 

เด็กที่ยังไม่มีมือถือ อยู่ในหมู่บ้านที่ไม่มีอินเตอร์เนตเข้าถึง อยู่ในครอบครัวที่แตกสลาย มีอุบัติเหตุทางชีวิตที่เค้าไม่มีสิทธิเลือก

ในพิธีมอบวุฒิการศึกษาของมาตรา 12 กล้องฉันจับไปที่เด็กคนหนึ่ง ต้องออกจากโรงเรียนไปทำงานก่อสร้าง
เพื่อส่งน้องเรียนหลายปีกว่าเขาจะได้กลับมาเรียน และได้รับวุฒิการศึกษามาตรา 12 เราปรบมือให้เขา

แต่คำถามคือ เรากำลังปรบมือให้ “ความสำเร็จ” หรือกำลังปรบมือให้ “ความจำเป็นต้องเสียสละ” 

ฉันได้แต่คิดว่า เราจะทำอย่างไรไม่ให้เราไม่ต้องมาปรบมือให้เด็กที่เสียสละแบบนี้อีก 

06 มาตรา 12 : ถ้าอยากได้คุณภาพ ต้องขยับทั้งระบบ

คำตอบสำเร็จรูปอาจไม่มี แต่มีสิ่งหนึ่งที่ชัดเจน มาตรา 12 ยังจำเป็นต้องมีอยู่ และมากกว่านั้น
มันไม่ควรถูกระบุให้เป็นเพียงเครื่องมือของ “ผู้ด้อยโอกาส” แต่มันควรเป็น “สิทธิพื้นฐาน” ของเด็กทุกคน ไม่ว่าคุณจะเกิดมาที่ไหน หรือมีต้นทุนชีวิตแบบใด

ตั้งแต่การต่อสู้ของภาคประชาชน เพื่อให้ได้มาของมาตรา12 ตั้งแต่รัฐธรรมนูญปี 42 จนถึงปีนี้ ผู้ที่ลุกขึ้นมาจัดตั้ง ศูนย์การเรียน ในกฎกระทรวงประเภท ชุมชน องค์กรเอกชน สถาบันวิชาชีพ ยังไม่ได้งบประมาณในการจัดการศึกษาตามสิทธิที่พึงจะได้  ยังต้องดิ้นรนต่อสู้ เพื่อจัดการศึกษาด้วยตัวกันเอง 

และในรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ที่กำลังร่างกันในช่วงเปลี่ยนผ่านรัฐมาในสมัยนี้ เหมือน “มาตรา 12” จะหายไป คำถามคือ รัฐเชื่อในการกระจายอำนาจอยู่หรือไม่ 

คุณไม่สามารถให้ “สิทธิ” โดยไม่ให้ “ทรัพยากร” คุณไม่สามารถคาดหวัง “คุณภาพ” ในขณะที่ปัจจัยพื้นฐานยังไม่ถูกเติมเต็ม การศึกษาจะเปลี่ยนได้จริง ต้องไม่ใช่แค่เปลี่ยนกฎหมาย แต่ต้องเปลี่ยนทั้งระบบนิเวศของสังคมการสื่อสารเรื่องมาตรา 12 ไม่ใช่แค่การบอกว่า “มีทางเลือก” แต่คือการตั้งคำถามว่า เราจะทำอย่างไร
ให้ทะเลทั้งผืน ไม่ต้องมีปลาดาวถูกซัดขึ้นมาอีก  

The post คุณภาพชีวิตเราไม่เท่ากัน เรายังมีสิทธิฝันเท่ากันไหม first appeared on กสศ..