นี่คือ เรื่องราวของ ด.ญ.หนูทอง และ ด.ญ.ยี่เอ (นามสมมุติ) สองพี่น้องชาวเมียนมา ที่คุณครูภิญญดา พุ่มสาขา เล่าให้เราฟัง ปัจจุบัน เด็กหญิงทั้งสองคนพักอาศัยและเติบโตในประเทศไทย เข้าเรียนชั้นประถมศึกษา ที่โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน อ.เมือง จ.อ่างทอง เป็นเด็กนักเรียนที่มีผลการเรียนอยู่ในเกณฑ์ดี ความประพฤติดี ร่าเริงแจ่มใสสมวัย เป็นที่รักของครูในโรงเรียน  เพียงแต่คุณครูมักมีข้อสังเกตว่าก่อนหน้านี้สองพี่น้องมักจะขาดเรียนอยู่เป็นประจำ

โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน เป็นหนึ่งในโรงเรียนเครือข่ายที่ทำงานร่วมกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) มาเป็นเวลา 3 ปีแล้ว เริ่มต้นจากการที่ครูท่านหนึ่งที่มองเห็นปัญหาของนักเรียนในโรงเรียนว่าส่วนใหญ่ครอบครัวมีรายได้ไม่ดีนัก ทำให้มีโอกาสที่เสี่ยงหลุดออกจากระบบการศึกษาได้ตลอดเวลา จึงพยายามมองหาช่องทางช่วยเหลือจนได้มาพบประกาศประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับ ‘ทุนเสมอภาค’ ซึ่งเป็นทุนที่ให้ต่อเนื่องจนจบการศึกษาถึงระดับมัธยม 3 ภายใต้เงื่อนไขที่ต้องมีการประเมินคัดกรองทุก 3 ปี เธอจึงได้ขอผู้บริหารทำโครงการนี้เรื่อยมา พร้อมกับขยายความร่วมมือไปยังครูคนอื่น ๆ ในโรงเรียน

ครูภิญญดา เป็นหนึ่งในครูทุนเสมอภาคของโรงเรียนและเป็นครูประจำชั้นของสองพี่น้องที่ได้รับการประสานความร่วมมือนี้ โดยเมื่อตรวจสอบเงื่อนไขจากการลงพื้นที่เยี่ยมบ้านแล้วถือว่าเข้าเกณฑ์ เพราะทั้งคู่อาศัยอยู่กับพี่สาวที่เป็นเพียงแรงงานรับจ้างในห้องเช่าเก่า ๆ และด้วยฐานะค่อนข้างยากจน จึงทำให้สองพี่น้องมักจะขาดเรียนอยู่เป็นประจำ เนื่องจากต้องไปรับจ้างเด็ดพริกในค่าแรงกิโลกรัมละ 5 บาท เพื่อให้มีเงินมาโรงเรียน ซึ่งส่วนใหญ่กว่าจะมีพอก็ต้องเสียเวลาเก็บเล็กผสมน้อยอยู่หลายวัน

“ที่โรงเรียนจะมีครูแอดมินเก็บฐานข้อมูลคัดกรองเกี่ยวกับทุนก้อนนี้ที่ทำมาตั้งแต่ปีแรก ส่วนครูประจำชั้นปกติต้องลงพื้นที่สำรวจปัญหานักเรียนอยู่แล้ว ปีถัด ๆ มาจึงได้รับการประสานมาจากครูแอดมินให้ทำข้อมูลเพื่อส่งต่อ กสศ.ด้วย ซึ่งก็เป็นงานมีความสอดคล้องกัน แต่ช่วงแรก ๆ จะกระท่อนกระแท่นนิดนึง เพราะมีฐานข้อมูลบางด้านที่ต้องลงรายละเอียดมากกว่าการเยี่ยมบ้านปกติ แต่ก็ได้ครูแอดมินคอยแนะนำ เลยทำให้การทำงานราบรื่นขึ้น” ครูภิญญดา เล่าย้อนถึงขั้นตอนการทำงาน

“ทุนเสมอภาค เป็นเหมือนผู้ใหญ่ใจดีที่มามอบความสุขให้กับเด็ก ๆ ตอนนี้นักเรียนอาจจะไม่ได้คิดว่าในชีวิตข้างหน้าเขาจะเป็นอย่างไร แต่เขามีความสุขจากการที่มีคนหยิบยื่นความช่วยเหลือให้ เป็นสิ่งที่เพิ่มเติมจากที่เขาได้รับจากเพื่อน จากคุณครูที่โรงเรียน ทำให้เขารับรู้ว่ายังมีคนอื่นที่มองเห็นตัวตนและปัญหาของเขา ทำให้เขารู้ว่าไม่ได้อยู่โดดเดี่ยว ยังมีคนที่มาร่วมมือกับครูกับโรงเรียนเพื่อสร้างความสุขให้กับเด็ก ๆ เหล่านี้

“พอครูแอดมินประสานมา เราก็อยากทำหน้าที่เป็นครูคัดกรองให้เป็น เพราะเราเห็นว่าเด็ก ๆ จะได้รับความช่วยเหลือต่อไปในระยะยาว ไม่จำเป็นว่าต้องเป็นเด็กไทยหรือเด็กเมียนมา แต่เขาคือลูกศิษย์ของเรา พอได้รับทุน เราก็ดีใจ เป็นความสุขที่ครูได้รับกลับมา งานนี้อยู่นอกเหนืองานหลักของเราก็จริง แต่การที่ครูได้ให้ ครูยินดีทำค่ะ”

ครูภิญญดา กล่าวทิ้งท้ายว่า หัวใจของการทำงานนี้อยู่ที่การทำงานกับผู้ปกครอง เราต้องสื่อสารทำความเข้าใจให้ได้ เพราะผู้ปกครองคือกำลังสำคัญตัวจริงในการผลักดันเด็ก ๆ ให้ไปถึงเป้าหมายทางการศึกษาจึงอยากฝากเพื่อนครูให้ทำงานกับผู้ปกครองอย่างใกล้ชิด รวมถึงครูเองก็ต้องทำงานใกล้ชิดกัน ไม่ว่ากับผู้บริหาร ครูวิชาการ ครูแนะแนว ครูแอดมิน หรือคุณครูประจำชั้น ช่วยกันหากลไกแล้วทำงานไปด้วยกันเพื่อพาเด็ก ๆ ไปให้ถึงความสำเร็จการศึกษาไกลที่สุดตามที่เขาต้องการ

กสศ. ยืนยัน มีหลายกลไกพาน้องไปต่อ

ขณะที่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. ได้กล่าวในระหว่างการนำทีมคณะทำงานร่วมกันลงพื้นที่เยี่ยมบ้านของสองพี่น้อง พร้อมกับคณะของโรงเรียนเมื่อเร็ว ๆ นี้ ว่า ข้อสังเกตที่ได้จากการลงพื้นที่ พบว่า ปัญหาของเด็กในกลุ่มที่มีความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษานั้นมีความซับซ้อน ที่ไม่ใช่แค่โจทย์เรื่องเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังมีบริบททางครอบครัวและสังคมมาเกี่ยวด้วย จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งที่ กสศ.จะต้องให้น้ำหนักกับการทำงานร่วมกันระหว่างโรงเรียนและครอบครัว เพราะความสัมพันธ์ระหว่างคุณครูกับผู้ปกครองของเด็ก จะเป็นเหมือนกับตาข่ายที่สำคัญที่คอยป้องกันไม่ให้เด็กเหล่านี้หลุดออกจากระบบการศึกษา

“ผู้ปกครองมีความสำคัญกับเด็กๆ มาก ไม่ว่าจะเป็นใครก็ตาม บางครอบครัวอาจเหลือแม่คนเดียว พ่อคนเดียว หรือไม่มี ต้องอยู่กับปู่ย่าตายาย อย่างกรณีน้องสองคนนี้คืออยู่กับพี่สาว แต่ถึงอย่างนั้นผู้ปกครองก็ยังต้องเป็นกำลังสำคัญในการผลักดันให้เด็ก ๆ ไปถึงเป้าหมายทางการศึกษา ทาง กสศ.เองก็ได้วางกลไกช่วยเหลือไว้ในหลายด้าน จึงอยากให้ผู้ปกครองและครูทำงานใกล้ชิดกัน เพราะนอกจากทุนเสมอภาค กสศ. ยังมีทุนอีกหลายรูปแบบที่ปรับไปตามบริบทของน้อง ๆ เมื่อโตขึ้น เพื่อช่วยพาให้น้อง ๆ ไปสู่เป้าหมายทางการศึกษาได้”

ด้าน กนิษฐา คุณาวิศรุต ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาหลักประกันโอกาสทางการศึกษา กสศ. หนึ่งในคณะทำงานที่ลงพื้นที่ในวันเดียวกัน กล่าวว่า ต้องชื่นชมความร่วมมือของคุณครูที่ลงพื้นที่อย่างจริงจังและมีความเอาใส่ใจ จนทำให้สองพี่น้องได้รับทุนเสมอภาค โดยจะได้ทุนต่อเนื่องไป 3 ปี และจะประเมินเรื่อย ๆ จนจบการศึกษาภาคบังคับ เพื่อเป็นหลักประกันในการศึกษาได้ว่า หากเขายังเรียนอยู่ในโรงเรียนวัดต้นสน ไม่หลุดไปเสียก่อน เขามีโอกาสได้เรียนต่อจนจบการศึกษาภาคบังคับ

“การลงพื้นที่ครั้งนี้ เป็นการลงพื้นที่ช่วงหลังโควิด ซึ่งเป็นการลงพื้นที่ที่สำคัญมาก ที่เราจะทำความเข้าใจว่า สถานการณ์การทำงานช่วงหลังโควิด ต้องมีการปรับตัวการทำงานอย่างไร เพื่อสนับสนุนการทำงานของคุณครูให้ได้มากที่สุด ซึ่งวันนี้เราได้ข้อเสนอแนะ และเห็นภาพในพื้นที่จริงว่า กระบวนการทำงานที่เราออกแบบ ตอบโจทย์การทำงานในพื้นที่มากน้อยแค่ไหน ซึ่งก็สามารถช่วยคุณครูได้ในระดับหนึ่ง แต่เราจะพัฒนาต่อไป เพราะเราทราบดีว่าปกติคุณครูเองก็มีภาระมากมายที่ต้องแบกรับอยู่”

เพราะการศึกษาของเด็ก ๆ เป็นเรื่องสำคัญและไม่ควรมีพรมแดนมาขีดขั้น เป็นเรื่องของสิทธิขั้นพื้นฐานในฐานะมนุษย์ที่ทุกคนควรได้รับ เช่นเดียวกับเรื่องราวของสองพี่น้องชาวเมียนมา การทำงานของ กสศ. และโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน ที่ช่วยกันในครั้งนี้ จนสามารถทำให้ ‘ทุนเสมอภาค’ ได้เป็นอีกหนึ่งกลไกในระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษาเพื่อเด็กยากจนพิเศษทุกคน ไม่ว่าถือสัญชาติไทยหรือไม่มีสัญชาติใดให้สามารถเข้าถึงการศึกษาได้ 

เพราะเราเชื่อว่า การศึกษาคือเครื่องมือในการลดความเหลื่อมล้ำที่ดีที่สุด

The post ‘ทุนเสมอภาค’ ไร้พรมแดน เพราะเด็กทุกคน ควรได้รับโอกาสทางการศึกษาอย่างเท่าเทียมกัน first appeared on กสศ..

น้องกุ๊ก (นามสมมุติ) อายุ 9 ขวบ เป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาจากโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน อ. เมือง จ. อ่างทอง ในสายตาของครูและเพื่อน ๆ คือเด็กผู้หญิงตัวเล็ก ๆ ที่มีผลการเรียนดี มีความประพฤติดี เป็นเด็กเรียบร้อย เป็นที่รักของทุกคน แต่นัยน์ตาของเธอกลับดูเศร้าสร้อย บุคลิกท่าทางไม่ได้มีความร่าเริง อย่างที่เด็กคนหนึ่งควรจะเป็นมากนัก และที่สำคัญเธอมักขาดเรียนอยู่บ่อยครั้ง โดยไม่มีสาเหตุ

นี่จึงเป็นคำถามที่ ครูกฤษณา ไชยาวรรณ ครูประจำชั้นของ ด.ญ.กุ๊ก ในขณะนั้น เริ่มตั้งข้อสังเกต และได้คำตอบเมื่อได้ลงพื้นที่เยี่ยมบ้านของเธอ  

น้องกุ๊ก อาศัยอยู่กับยายเพียงสองคน ในห้องเช่าที่ค่อนข้างโทรม ไม่ไกลจากโรงเรียนมากนัก แม่จากไปตั้งแต่เธอยังเด็ก ส่วนพ่อมีครอบครัวใหม่ และแทบไม่ได้ติดต่อกลับมาอีกเลย ยายจึงเป็นทั้งพ่อ แม่ และทุก ๆ อย่างให้กับเธอ แต่ยายเองก็ไม่ได้มีร่างกายที่แข็งแรงมากนัก เพราะมีโรคประจำตัว ถึงอย่างนั้นก็ยังต้องเป็นเสาหลักของบ้าน ในการหาเลี้ยงชีพ เพื่อส่งเสียให้หลานได้เรียนหนังสือ ด้วยการรับจ้างล้างจานได้ค่าแรงเพียงวันละ 200 – 300 บาท ซึ่งบางวันก็ไม่มีรายได้ ทำให้เธอต้องขาดเรียนอยู่บ่อยครั้ง

“ทุกคนจะบอกว่าไม่มีเงิน ไม่มีเงินให้ลูกมา ไม่อยากให้ลูกมา โดยที่ไม่มีเงิน ไม่อยากให้ลูก มาอดให้เพื่อนเห็น อายเพื่อน”

ครูกฤษณา ไชยาวรรณ เล่าถึงสาเหตุการไม่มาเรียนของ น้องกุ๊ก และเด็กส่วนใหญ่ในโรงเรียนที่มีฐานะยากจน จึงเป็นแรงผลักดันสำคัญ ที่ทำให้อยากหาทุนการศึกษา มาช่วยเหลือนักเรียนเหล่านี้ ประจวบเหมาะกับในขณะนั้น ได้เห็นการประชาสัมพันธ์การเปิดรับ ‘ทุนเสมอภาค’ ของ กสศ. พอดี การทำงานร่วมกันเพื่อช่วยเหลือเด็กนักเรียนด้อยโอกาส เพื่อลดความเสี่ยงหลุดออกจากระบบการศึกษา ระหว่างโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน กับ กสศ. จึงเริ่มต้นขึ้นในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2563

การเติมเต็มจาก ‘ทุนเสมอภาค’

ปัจจุบัน น้องกุ๊ก กำลังศึกษาอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ถือเป็นนักเรียนทุนเสมอภาครุ่นแรกของโรงเรียน ซึ่งการรับทุนนี้เป็นทุนต่อเนื่องจากการลงพื้นที่เยี่ยมบ้านเก็บข้อมูลและคัดกรองเพียงครั้งเดียว จะได้รับทุนต่อเนื่องถึง 3 ปี และหากสถานการณ์ยังไม่เปลี่ยนก็จะได้รับทุนต่อเนื่องไปอีก 3 ปี จนจบระดับมัธยมศึกษาชั้นปีที่ 3 หากผลการคัดกรองพบว่ายังคงต้องให้ความช่วยเหลือต่อไป ส่วนหลังจากนั้นจะมีการส่งต่อฐานข้อมูลชุดนี้ต่อไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กยศ. เพื่อรับช่วงต่อความช่วยเหลือทางการศึกษาในระยะยาว 

ทุนนี้จึงเป็นเหมือนการตั้งต้นของการเข้าถึงระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษาของ กสศ. ที่ร่วมมือกับทางโรงเรียน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการดูแลอย่างต่อเนื่อง โดยมีการบันทึกข้อมูลเข้าระบบของคุณครูเป็นกลไกสำคัญ

“น้องกุ๊ก เป็นเคสที่คัดกรองคนแรก และเป็นเคสปัจจุบันที่ยังได้รับทุนต่อเนื่องอยู่ จากแต่ก่อนน้องไม่ค่อยมาโรงเรียน เนื่องจากสภาพสุขภาวะน้องไม่ค่อยดีด้วย พอน้องได้รับทุนเหมือนกับว่าเราทำข้อตกลงกับผู้ปกครองตามเงื่อนไขของ กสศ. ที่ระบุไว้ว่า ร้อยละ 80 นักเรียนจะต้องมาเรียน มีน้ำหนักส่วนสูงที่เป็นไปตามเกณฑ์ อย่างน้อยถ้าไม่เป็นไปตามเกณฑ์ก็ขอให้มีพัฒนาการทางด้านร่างกายที่ดีขึ้น แต่ก่อนน้องขาดเรียนบ่อย พอน้องได้รับเงินทุนไป เหมือนน้องและคุณยายมีกำลังใจในการจะมาเรียนมากขึ้น” ครูกฤษณา เล่าอย่างภาคภูมิใจ จากความสำเร็จในการได้ช่วยเหลือ น้องกุ๊ก ให้กลับมาสู่พื้นที่ห้องเรียนด้วยความมั่นใจอีกครั้ง

เมื่อไม่นานมานี้ ทางคณะครูโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน และคณะทำงานของ กสศ. นำโดย ดร. ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. และ กนิษฐา คุณาวิศรุต ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาหลักประกันโอกาสทางการศึกษา กสศ. ร่วมกันลงพื้นที่ติดตามผลการทำงานโครงการทุนเสมอภาค เยี่ยมบ้านเพื่อให้กำลังใจและมอบสิ่งของช่วยเหลือเบื้องต้นแก่ครอบครัวของ น้องกุ๊ก และเด็กนักเรียนคนอื่น ๆ ที่ได้รับทุนเสมอภาค อีกด้วย

ดร.ไกรยส ภัทราวาท เปิดใจถึงการลงพื้นที่ครั้งนี้ว่าต้องการเรียนรู้ และเข้าใจว่าหน้างานของการทำโครงการทุนเสมอภาค ซึ่งเป็นมาตรการลดความเหลื่อมล้ำที่สำคัญมาตรการหนึ่งที่ กสศ. สนับสนุนมาเป็นเวลา 3 – 4 ปีแล้ว มีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง ในช่วงที่เกิดสถานการณ์โควิด-19 ช่วง 2 – 3 ปีที่ผ่านมา เพื่อให้เกิดความเข้าใจ ได้นำไปปรับปรุงรูปแบบการทำงานของ กสศ. ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

“อย่างผู้ปกครองน้องกุ๊ก เคยได้วันละ 200 บาท ก็เหลือวันละ 100 บาท คือหายไปครึ่งหนึ่งเลย มันก็เป็นสิ่งที่สะท้อนต่อข้อมูลสถิติที่เราเห็นจากการกรอกข้อมูลของคุณครูเวลาเยี่ยมบ้าน นอกจากภาวะเศรษฐกิจที่ส่งผลกระทบต่อโอกาสทางการศึกษาของเด็ก ผ่านรายได้ที่ลดลงของผู้ปกครอง เราเห็นว่าเด็กมีโจทย์ที่ซับซ้อนในการดูแลนอกเหนือจากเรื่องความยากจน คือเรื่องของความเป็นเด็กกำพร้า แม่เสียชีวิต พ่อไปแต่งงานใหม่ แล้วเด็กต้องอยู่กับตายาย ซึ่งเคสแบบนี้มีเยอะมาก การช่วยเหลือจึงค่อนข้างมีความซับซ้อนและไม่ง่าย”

ทั้งนี้ ระหว่างการลงพื้นที่ของคณะทำงาน กสศ. และคณะครู เมื่อไปถึงบ้านยังพบว่า วันนั้นไฟฟ้าที่บ้านของน้องกุ๊กถูกตัดไปแล้ว กสศ.จึงได้ช่วยเหลือในการจ่ายค่าไฟฟ้าให้กับครอบครัวทันที ซึ่งนอกจากความดีใจของคุณยายและน้องกุ๊กแล้ว เรื่องนี้ยังเป็นภาพสะท้อนของคุณภาพการศึกษาที่อาจสูญเสียไป เพราะ ‘แสงสว่าง’ ก็เป็นอีกปัจจัยพื้นฐานสำคัญในการเรียนรู้ เช่น การทำการบ้าน ทบทวนบทเรียน หรืออ่านหนังสือในยามค่ำคืน 

เรื่องราวทั้งหมดนี้ เป็นอีกเรื่องราว ของเด็กผู้หญิงคนหนึ่งที่เคยพบความสูญเสีย หมดกำลังใจ และกำลังเสี่ยงหลุดออกจากระบบการศึกษา แต่ด้วยความช่วยเหลือจากความตั้งใจทำงานของคณะครูโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน และ กสศ. ผ่าน ‘ทุนเสมอภาค’  จึงทำให้ชีวิตของน้องกุ๊กและคุณยาย ได้กลับมามีชีวิตชีวา มีความหวัง และมีความฝันถึงอนาคตได้อีกครั้ง

เกี่ยวกับ ‘ทุนเสมอภาค’

ทุนเสมอภาค เป็นทุนสำหรับนักเรียนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ เป็นผู้ด้อยโอกาส ในสถานศึกษาที่เรียกว่าเด็กในระบบการศึกษา หัวใจสำคัญของทุนนี้ คือการมุ่งค้นหากลุ่มเป้าหมายที่ยากจนจริง ๆ เพื่อให้สามารถช่วยเหลือได้อย่างตรงจุด โดยเป็นการให้เงินแบบมีเงื่อนไข หมายความว่าให้แล้วจะต้องติดตามเรื่องการมาเรียน น้ำหนักส่วนสูง รวมไปถึงการติดตามการคงอยู่ในระบบการศึกษาของกลุ่มเป้าหมาย เพราะเป็นมาตรการสำคัญในการป้องกันการหลุดออกจากระบบการศึกษา

The post ‘ทุนเสมอภาค’ คือ กำลังใจให้อยากมาเรียน first appeared on กสศ..

“เนื่องจากครูไปเห็นในเฟซบุ๊กว่ามี ‘ทุนเสมอภาค’ กำลังเปิดรับ ประกอบกับ ครูเองมองว่า โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน มีเด็กนักเรียนยากจนเยอะ เลยนำเสนอผู้บริหารโรงเรียน ณ ตอนนั้น ขออนุญาตคัดกรองเด็กเพื่อเข้าไปในกระบวนการของเกณฑ์คัดกรองทุนเสมอภาค ท่านก็อนุญาตให้ทำ ครูจึงเริ่มทำงานนี้ ตั้งแต่ปี 2563 และส่วนหนึ่งครูรับผิดชอบระบบสารสนเทศของทางโรงเรียนด้วย มีข้อมูลของนักเรียนอยู่แล้ว เลยพอจะทราบข้อมูลว่าครอบครัวไหนมีรายได้เท่าไหร่เป็นข้อมูลเบื้องต้น”

ครูกฤษณา ไชยาวรรณ ครูแอดมินเก็บข้อมูลคัดกรองนักเรียนทุนเสมอภาค โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน อธิบายถึงจุดเริ่มต้นของการทำงานร่วมกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ด้วยเป้าหมายที่อยากช่วยเหลือนักเรียนผู้ด้อยโอกาสในโรงเรียน ซึ่งการเริ่มต้นเยี่ยมบ้านเพื่อเก็บข้อมูลเริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ ปี 2563 ภาคเรียนที่ 1 โดยทำงานร่วมกับครูอีกสามคนเพื่อเป็นตัวอย่างการทำงานแบบนี้ก่อน ในปีถัดมางานคัดกรองเก็บข้อมูลจึงขยายไปยังครูประจำชั้น และขยายต่อมาที่ครูประจำวิชาในอีกปีถัดไป

โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน เป็นโรงเรียนสังกัดกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ของเทศบาลเมืองอ่างทอง จ.อ่างทอง เป็นโรงเรียนขยายโอกาสเปิดสอนตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาลถึงชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น ปัจจุบันมีนักเรียน 536 คน ครูและบุคลากรทางการศึกษา 38 คน นักเรียนส่วนใหญ่เป็นเด็กยากจน โดยเฉพาะส่วนหนึ่งที่เป็นลูกหลานแรงงานข้ามชาติที่เข้ามาทำงานในตลาดขายส่งปลาน้ำจืดในจังหวัด และรับจ้างทั่วไป

โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน ยังถือเป็นโรงเรียนตัวอย่างที่ลงพื้นที่เยี่ยมบ้าน และเก็บข้อมูลคัดกรองเด็กนักเรียนยากจนและยากจนพิเศษ เพื่อให้ได้รับ ‘ทุนเสมอภาค’ โดยมีครูกฤษณา เป็นแอดมินบันทึกข้อมูลเข้าสู่ระบบ จนสามารถวางระบบขยายการทำงานไปถึงคุณครูคนอื่น ๆ ของโรงเรียนได้อย่างครอบคลุม สร้างโอกาสเข้าถึงทุนสำหรับเด็กนักเรียนได้มากขึ้น จนปัจจุบันทำให้มีเด็กนักเรียนจากโรงเรียนแห่งนี้ได้รับทุนเสมอภาคแล้วกว่า 40 คน

“พอภาคเรียนที่ 2/63 ครูมองแล้วว่าแค่สามคนไม่น่าจะเวิร์คแล้ว ทำไม่ทัน เลยขออนุญาตคุยกับครูประจำชั้น ว่าต้องขยายความรู้ที่เรามี ถ่ายทอดไปที่ครูประจำชั้นก่อน รวมทั้งให้คำปรึกษาเขาด้วยว่าต้องทำอย่างไรบ้าง เพราะเราเองก็เจอปัญหาเยอะในช่วงภาคเรียนที่ 1 ทำให้มีการคุยกันว่า ถ้าไปเยี่ยมบ้านแล้วสอดคล้องกับโครงการเยี่ยมบ้านปกติของทางโรงเรียน ก็เยี่ยมบ้านไปด้วย เก็บข้อมูลของ กสศ. ไปด้วยเลย จะได้ไม่เสียเวลามาก และเริ่มขยับมาที่ครูประจำวิชาในภาคเรียนที่ 1/64”

ด้วยระบบที่ออกแบบมาอย่างลงตัว จึงส่งผลให้โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน สามารถคัดกรองเก็บข้อมูลได้อย่างมีประสิทธิภาพ ครูกฤษณา บอกว่า สิ่งสำคัญของการทำงานให้สำเร็จ คือการสื่อสาร ทั้งการสื่อสารระหว่างคุณครูที่ทำงานร่วมกัน การสื่อสารระหว่างครูกับผู้ปกครองของเด็กนักเรียน หรือการสื่อสารระหว่างครูกับ กสศ. ที่จะต้องสร้างความเข้าใจ ความร่วมมือกัน และการใส่ใจในรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ทำให้การทำงานสำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี

“การสื่อสารสำคัญที่สุด ไม่ว่าจะเป็นการส่งกำลังใจให้กันและกัน และส่งกำลังใจให้ผู้ปกครองด้วย เพราะยิ่งช่วงสถานการณ์โควิดที่ผ่านมาในปีที่แล้ว ค่อนข้างที่จะหนักสำหรับผู้ปกครอง และทำให้เห็นว่าเด็กโรงเรียนเรายากจนเยอะขึ้น ช่วงปีแรกจะมีการทำงานที่กระท่อนกระแท่นนิดนึง พอปีปัจจุบันเหมือนกับว่าการทำงานมีความคล่องขึ้น คุณครูมีความเข้าใจมากขึ้น ผลสำเร็จของงานนี้ ครูเองไม่ได้ทำอะไรมากมาย อาจจะทำมากขึ้นช่วงปีแรก แต่ตอนนี้เราอยู่ตัวแล้ว เพราะได้รับความร่วมมือจากคุณครูทุก ๆ ท่าน เลยได้เป็นผลสำเร็จ ณ ปัจจุบันนี้”

ครูกฤษณา บอกเล่าต่อว่า สิ่งที่เป็นข้อสังเกตเริ่มต้นคือ การที่เด็กไม่ได้มาโรงเรียน เด็กขาดเรียนบ่อย ๆ เราต้องหาสาเหตุ ส่วนหนึ่งหลังจากที่ครูโทรถามผู้ปกครองเพื่อตามเด็กให้มาเรียน ทุกคนจะบอกว่าไม่มีเงินให้ลูกมา ไม่อยากให้ลูกมาโดยที่ไม่มีเงิน ไม่อยากให้ลูกมาอดให้เพื่อนเห็นอายเพื่อน ดังนั้นการส่งเสริมให้เด็กได้รับทุนเสมอภาคจะทำให้ยกฐานะ ยกความเป็นอยู่ของเขาให้ดีขึ้น อย่างน้อยเด็กมีค่าขนมมาโรงเรียน จะได้มีกินมีใช้เป็นเงินเล็กน้อยก็ยังดี ดีกว่าไม่มีเลย

ครูทุนเสมอภาค กับหัวใจความเป็นครู

“ในการกรอกข้อมูลของนักเรียน ข้อมูลค่อนข้างแน่นหนา ต้องลงลายเซ็นหลายอย่างหลายคน และตอนปีแรกเราเยี่ยมบ้านกันไปแล้ว เท่ากับเราต้องลงไปเยี่ยมบ้านอีกครั้งหนึ่ง เพราะทาง กสศ. ให้มีรูปถ่ายสองที่คือในบ้านกับนอกบ้าน และลายเซ็นของเจ้าหน้าที่รัฐด้วย ยอมรับตรง ๆ ว่าตอนนั้นทำไม่ทัน คนน้อย ต้องยอมรับตรงจุดนี้ว่ามันเป็นภาระที่เพิ่มขึ้นสำหรับครูจริง ๆ แต่ถ้าเราสื่อสารการทำงานกันดี ๆ และด้วยหัวใจความเป็นครู เราก็ยินดีทำเพื่อเด็ก” ครูกฤษณา บอกเล่าถึงอุปสรรค

“บางทีการเยี่ยมบ้านไม่ได้ราบรื่นเสมอไป บางบ้านอยู่ในแหล่งชุมชนแออัด มีคนขี้เมาหรือมีคนติดยา ครูก็ต้องไปหมด บางทีต้องชวนกันไประวังหน้าระวังหลังให้ดี ว่าตรงไหน จุดไหน บ้านหลังไหน ที่เสี่ยงอันตราย หรือในการเข้าไปเก็บข้อมูลแล้วเด็กนักเรียนไม่ได้รับทุน เมื่อกลับไปเก็บซ้ำในครั้งต่อไป คุณครูทั้งหลายมักเจอปัญหาความไม่เข้าใจของผู้ปกครอง ว่าจะมาเก็บข้อมูลซ้ำทำไม จุดนี้จะเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ที่คุณครูจะต้องสร้างความเข้าใจให้ผู้ปกครองเป็นอย่างยิ่ง เพื่อจะได้รับความร่วมมือ ให้สามารถช่วยเหลือเด็กได้รับทุนในครั้งต่อไป”

“ตัวครูเองรับผิดชอบหลายงาน ทั้งงานวัดและประเมินผล เป็นผู้ช่วยงานทะเบียน งานสอนด้วย แล้วก็งานระบบ ไม่ว่าจะเป็นระบบสารสนเทศ และระบบทุนเสมอภาคด้วย หนักมาก ท้อบ้าง แต่ก็ถ้าเห็นเด็กนักเรียนโรงเรียนเรา มีคุณภาพความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น คุณครูก็ยินดีทำ ให้เด็ก ๆ ทุกคนได้มี ได้รับโอกาสในส่วนนี้ ยินดีที่จะทำ”

“ครู คือ คุรุ แปลว่า หนัก ครูก็เป็นผู้ที่ทำงานหนักคนหนึ่งค่ะ แต่ครูก็ยินดีที่จะทำค่ะ” ครูกฤษณา กล่าวทิ้งท้ายถึงการทำหน้าที่ครูผู้คัดกรองทุนเสมอภาคด้วยความภาคภูมิใจ

รู้จักทุนเสมอภาค

‘ทุนเสมอภาค’ เป็นทุนสำหรับนักเรียนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ เป็นผู้ด้อยโอกาส ซึ่งหัวใจสำคัญของทุนเสมอภาค คือการมุ่งค้นหากลุ่มเป้าหมายที่ยากจนจริง ๆ เพื่อให้สามารถช่วยเหลือได้อย่างตรงจุด เป็นการให้เงินทุนการศึกษาแบบมีเงื่อนไข หมายความว่า ให้แล้วมีการติดตามเรื่องการมาเรียน น้ำหนัก ส่วนสูง รวมไปถึงการติดตามการคงอยู่ในระบบการศึกษาของกลุ่มเป้าหมายด้วย เพราะจะเป็นมาตรการสำคัญในการป้องกันการหลุดออกจากระบบการศึกษาของ กสศ. ทั้งนี้ เด็กนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์คัดกรองของทุนเสมอภาค จะได้รับทุนต่อเนื่อง 3 ปี โดยไม่ต้องสำรวจข้อมูลใหม่

The post ‘ทุนเสมอภาค’ คือ โอกาส ฟังเสียงจากหัวใจ ‘ครู’ ผู้คัดกรอง first appeared on กสศ..

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่า การลงพื้นที่โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน ครั้งนี้ กสศ. ต้องการเรียนรู้และเข้าถึงสถานการณ์จริงในพื้นที่การทำงานทุนเสมอภาค หลังจากโรงเรียนเผชิญกับสถานการณ์โควิด-19 มากว่า 3 ปี เพื่อนำข้อมูล ข้อเสนอ และคำแนะนำจากทุกภาคส่วน ไปพัฒนากลไกการทำงานดูแลเด็กเยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาสให้สามารถเข้าถึงหลักประกันโอกาสทางการศึกษา ขณะเดียวกันพบว่ารายได้ของครอบครัวเด็กยากจนและยากจนพิเศษยังคงลดลงเรื่อย ๆ เนื่องจากเศรษฐกิจที่ชะลอตัวจากวิกฤตโควิด-19 ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อไปถึงโอกาสทางการศึกษาของเด็ก ๆ ทำให้มีความเสี่ยงต่อการหลุดออกจากระบบการศึกษา

ดร.ไกรยส กล่าวย้ำว่า เนื่องจากโจทย์ความซับซ้อนของปัญหาเด็กกลุ่มเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา ไม่ใช่แค่เรื่องเศรษฐกิจหรือการเงินเท่านั้น จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งที่ กสศ. ต้องให้น้ำหนักกับการทำงานร่วมกันระหว่างโรงเรียนและครอบครัว หรือความสัมพันธ์ระหว่างคุณครูกับผู้ปกครอง ซึ่งเป็นเหมือนตาข่ายสำคัญที่คอยช่วยกลั่นกรองป้องกันไม่ให้เด็กกลุ่มนี้หลุดออกจากระบบการศึกษา และประเด็นสำคัญคือพบนักเรียนจำนวนไม่น้อยมองว่าตนเองไม่สามารถเรียนต่อไปได้จนถึงระดับอุดมศึกษาเพราะต้องออกมาทำงานหารายได้ เป็นเรื่องที่ กสศ. มองว่าจะต้องมีการปลูกฝังทำความเข้าใจกับผู้ปกครองและเด็กตั้งแต่ตอนนี้ เพื่อให้เด็กมีเป้าหมายไม่ออกจากระบบการศึกษาก่อนวัยอันควร ที่สำคัญคือผู้ปกครองจะต้องเป็นกำลังสำคัญในการผลักดันเป้าหมายนี้ให้ประสบความสำเร็จให้ได้ด้วยการทำงานใกล้ชิดกับคุณครูมากขึ้น เพื่อช่วยกันพานักเรียนไปสู่เป้าหมายในชีวิต

ดร.ไกรยส กล่าวเพิ่มเติมว่า ข้อมูลจากระบบ TCAS พบว่า นักเรียนทุนเสมอภาคสามารถสอบติดมหาวิทยาลัยปีละประมาณ 12-14% ถ้ามาตรการป้องกันไม่ให้เด็กหลุดออกจากการศึกษาทำได้ดีตั้งแต่อนุบาลจนถึง ม.ปลาย เมื่อนักเรียนกลุ่มนี้เข้าสู่ระดับอุดมศึกษา กสศ. ได้ส่งต่อข้อมูลนักเรียนยากจนพิเศษไปยังมหาวิทยาลัยต่าง ๆ เพื่อช่วยหาทุนการศึกษาต่อเนื่อง ซึ่งหมายถึงการเข้าถึงระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษา เพื่อทำให้ปัญหาความยากจนไม่ถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น จึงหวังว่าการทำงานของคุณครูโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน หรือเรื่องราวของนักเรียนที่ได้ไปเยี่ยมบ้านจะเป็นพลังในการสร้างแรงบันดาลใจให้กับคุณครูและสถานศึกษาอื่น ๆ ในประเทศไทย ช่วยกันดูแลคัดกรองและคุ้มครองไม่ให้พวกเขาหลุดออกจากระบบการศึกษาก่อนวัยอันควร เพราะข้อมูลที่คุณครูและท้องถิ่นช่วยกันสำรวจค้นหาจนพบตัวเด็ก จะสามารถนำไปสู่การติดตามปัญหาของเขาได้อย่างต่อเนื่องไป เพื่อประสานความร่วมมือจากหน่วยงานอื่นๆ ต่อไป พลังเหล่านี้จะเป็นส่วนเสริมให้เด็ก ๆ ไปถึงเป้าหมายทางการศึกษา

ด้าน นายธวัช ศรีสว่าง รองนายกเทศมนตรีเมืองอ่างทอง กล่าวว่า เทศบาลเมืองอ่างทองมีโรงเรียน 4 แห่ง คือ โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน โรงเรียนเทศบาล 2 วัดโล่ห์สุทธาวาส โรงเรียนเทศบาล 3 วัดชัยมงคล และโรงเรียนเทศบาล 4 ประถมสาธิตเทศบาลเมืองอ่างทอง นอกจากการให้ความสำคัญเรื่องวิชาการ เทศบาลเมืองอ่างทองยังให้ความสำคัญกับนโยบายแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา เนื่องจากบริบทท้องถิ่นพบปัญหาเศรษฐกิจอยู่มาก การสนับสนุนเด็กที่ขาดแคลนของโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน ถือเป็นต้นแบบในการทำงานที่เป็นทั้งขวัญและกำลังใจของนักเรียนในการให้ความช่วยเหลือเรื่องการเข้าถึงทุนเสมอภาคของ กสศ. ซึ่งจะทำให้นักเรียนได้มีโอกาสการศึกษาที่ดีต่อไปได้

“ทุนเสมอภาคถือว่ามีความสำคัญสำหรับเขา สำหรับเด็กที่ขาดแคลน มีเงินมาโรงเรียนบ้างไม่มีบ้าง พอได้เงินจำนวนนี้ไปก็ไปช่วยสนับสนุนเขาได้มาก สำหรับสิ่งที่เทศบาลได้เข้าไปช่วยสนับสนุนโรงเรียนอีกทางหนึ่งในตอนนี้ คือเรื่องอาหารกลางวัน อย่างน้อยมาโรงเรียนเด็กจะมีอาหารกลางวันทานทุกวัน แต่ก็ยังมีอีกหลายอย่างที่เป็นภาระค่าใช้จ่ายของพวกเขาอีกมาก ไม่ว่าจะค่าเดินทาง ค่าเสื้อผ้า อย่างน้อยเงินจากทุนเสมอภาคก็จะช่วยเหลือนักเรียนในส่วนนี้ได้มากขึ้น”

สอดคล้องกับ นางสาวกฤษณา ไชยาวรรณ ครูแอดมินโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน กล่าวว่า ได้รับนโยบายจากผู้อำนวยการโรงเรียนและผู้บริหารเทศบาลเมืองอ่างทองที่ให้ความสำคัญกับปัญหานักเรียนหลุดออกจากระบบการศึกษา โดยตนได้เริ่มทำงานโครงการจัดสรรเงินอุดหนุนนักเรียนยากจนพิเศษแบบมีเงื่อนไข (นักเรียนทุนเสมอภาค) ของ กสศ. เมื่อปีการศึกษา 2562 ร่วมกับครูในโรงเรียน 3 คน ลงพื้นที่เยี่ยมบ้านและบันทึกข้อมูลลงระบบ จากนั้นจึงได้ขยายการทำงานไปที่ครูประจำชั้น สิ่งสำคัญคือการสื่อสารกับเพื่อนครูที่ทำงานร่วมกัน และการสื่อสารกับผู้ปกครองนักเรียนให้เข้าใจเรื่องการเยี่ยมบ้านที่ต้องเก็บข้อมูลอย่างละเอียด

“การสื่อสารสำคัญที่สุด ไม่ว่าจะเป็นการส่งกำลังใจให้กันและกัน และส่งกำลังใจให้ผู้ปกครองด้วย เพราะยิ่งช่วงโควิดที่ผ่านมา ค่อนข้างจะหนักสำหรับผู้ปกครอง ทำให้เด็กโรงเรียนเรายากจนเยอะขึ้น ช่วงปีแรกจะมีการทำงานที่กระท่อนกระแท่นนิดหน่อย แต่ปัจจุบันการทำงานมีความคล่องขึ้น ครูมีความเข้าใจมากขึ้น ทำให้เกิดระบบการทำงานที่มีประสิทธิภาพ”

ด้าน นางสาวกนิษฐา คุณาวิศรุต รักษาการผู้อำนวยการสำนักพัฒนาหลักประกันโอกาสทางการศึกษา กสศ. กล่าวว่า เงินอุดหนุนนักเรียนยากจนพิเศษแบบมีเงื่อนไข หรือทุนเสมอภาค เป็นทุนสำหรับนักเรียนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์หรือเป็นผู้ด้อยโอกาสในสังคม หัวใจสำคัญของทุนนี้ คือการมุ่งค้นหากลุ่มเป้าหมายที่ยากจนจริง ๆ เพื่อสามารถเข้าไปช่วยเหลือได้อย่างตรงจุด แม้ว่าเป็นการให้เงินทุนการศึกษาแบบมีเงื่อนไข แต่เป็นเงื่อนไขเกี่ยวกับการติดตามเรื่องการมาเรียน ติดตามน้ำหนัก ส่วนสูง หรือพัฒนาการตามวัย รวมไปถึงการติดตามการคงอยู่ในระบบการศึกษาของกลุ่มเป้าหมาย ซึ่งข้อมูลเหล่านี้จะเป็นข้อมูลสำคัญที่ทำให้รับรู้สภาพการณ์ของเด็กได้ตามสถานการณ์ ซึ่งจะช่วยป้องกันการหลุดออกจากระบบการศึกษาได้ทันท่วงที

“กลไกการทำงานของโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน มาจากความร่วมมือของคุณครูในการลงพื้นที่ทำงานอย่างจริงจังและใส่ใจ เพื่อทำให้ลูกศิษย์ได้เข้าถึงทุนเสมอภาค และได้รับการติดตามจนจบการศึกษาภาคบังคับ ซึ่งจะเป็นหลักประกันในการศึกษาว่าตลอดเวลาที่ยังเรียน จะได้เรียนต่อจนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างแน่นอน และยังมีการส่งต่อข้อมูลไปให้กับทาง กยศ. หรือหน่วยงานต่าง ๆ ในระดับอุดมศึกษา เพื่อให้ทุกคนได้มีโอกาสศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้น”

ทั้งนี้ โรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน เป็นโรงเรียนขยายโอกาสเปิดสอนระดับอนุบาลถึงมัธยมศึกษาตอนต้น ปัจจุบันมีนักเรียน 536 คน ครูและบุคลากรทางการศึกษา 38 คน หนึ่งในจุดเด่นของโรงเรียนคือการให้ความสำคัญกับปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาผ่านการทำงานของครูแอดมินและครูคัดกรองอย่างเป็นระบบ ทำให้ปัจจุบันมีนักเรียนยากจนพิเศษได้รับทุนเสมอภาคและเข้าสู่ระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษาของ กสศ. รวมจำนวนกว่า 40 คน นอกจากนี้คณะครูยังได้สร้างเครือข่ายลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ด้วยการให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการทำงานทุนเสมอภาคให้แก่โรงเรียนเทศบาลเมืองอ่างทองอีก 3 แห่งด้วย

The post กสศ. – เทศบาลเมืองอ่างทอง ผนึกกำลังครูค้นหาติดตามเด็กเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา ผ่านตัวอย่างโรงเรียนเทศบาล 1 วัดต้นสน first appeared on กสศ..