แนวคิดเหล่านี้มีผู้ขับเคลื่อนสำคัญคือ วิเชียร ไชยบัง ผู้อำนวยการโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา เขาทำหลักสูตรอนุบาลจิตศึกษาในระดับปฐมวัย และกำลังผลักดันหลักสูตรมัธยมต้นโดยวางเป้าหมายไว้ว่า “จะไม่ยอมปล่อยให้เด็กล้มเหลวแม้แต่คนเดียว” 

บทสนทนานับจากนี้ กสศ.ได้ชวนวิเชียรคุยเรื่องแนวคิดการศึกษา มุมมองต่อการเรียนการสอนที่ยืดหยุ่น แนวทางการนำมาปฏิบัติจริง ความเหลื่อมล้ำ รวมถึงภาพฝันเรื่องการศึกษาไทยที่เขาอยากเห็น

ตอนนี้โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนากําลังทำรูปแบบการศึกษาแบบไหนอยู่บ้าง มีผลลัพธ์ใหม่ๆ ที่แลกเปลี่ยนให้ฟังได้บ้างไหม

เราเน้นการพัฒนารูปแบบการศึกษาที่ตอบโจทย์และสอดรับบริบทของโลกใหม่ โดยทำนวัตกรรมชื่อ ‘อนุบาลจิตศึกษา’ เพื่อจัดการศึกษาในช่วงปฐมวัย

อนุบาลจิตศึกษาคือการมุ่งให้เด็กมีความพร้อมในสามมิติ ได้แก่ มิติที่หนึ่ง คือมิติของตัวตน เด็กปฐมวัยควรมีพัฒนาการทางด้านตัวตน มีการตระหนักในคุณค่าของตัวเอง (self-esteem) ให้เขามีความตระหนักในความสามารถของตัวเอง และสิ่งสูงสุดที่ระดับอนุบาลควรมีคือความสามารถในการกํากับตัวเอง (self-control) ให้เขาควบคุมอารมณ์ได้ กํากับตัวเองให้อยู่ในกิจกรรมได้นานพอ ไม่วอกแวก

มิติที่สอง คือการพัฒนา executive function (EF) หรือความสามารถที่เกิดจากการทำงานของสมองส่วนหน้า ให้เด็กมีความสามารถในการริเริ่ม มุ่งเป้าหมาย ยืดหยุ่นความคิด ดึงความจำออกมาใช้งานได้ และกํากับตรวจสอบประเมินตัวเองเป็น

มิติที่สาม คือพัฒนาการทั้งสี่ด้านคือ ร่างกาย อารมณ์ สังคม สติปัญญา เราฝึกด้วยกิจกรรมชีวิต ในหนึ่งวัน เด็กๆ จะมีงานชีวิตอยู่ห้างาน คือ งานเล่น งานสํารวจ งานบ้าน งานสวน และงานครัว เวลาเด็กลงมือทำกิจกรรม มันก็จะส่งเสริมพัฒนาการทั้งสามมิติโดยอัตโนมัติ 

ทำแล้วผลลัพธ์ออกมาเป็นอย่างไรบ้าง

พอเด็กเรียนถึงอนุบาลสาม เขาจะมี self-control และ self-esteem เลย ส่วนในมิติของ EF เราก็เห็นว่าเขาสามารถริเริ่มได้ จนไปสู่งานมุ่งเป้าหมายและงานยืดหยุ่นความคิด คือเวลามุ่งเป้าหมายแล้วก็ต้องมาดูว่าถ้าไม่สำเร็จจะหาวิธีที่ยืดหยุ่นอย่างไร และเขามีการกํากับตัวเอง มีการตรวจสอบและประเมินตัวเองอยู่ในที

ในส่วนของการพัฒนาทางด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม สติปัญญา เราก็เปลี่ยนรูปแบบพอสมควร ในสนามเด็กเล่นเรามีอุปกรณ์การเล่นที่เป็นธรรมชาติ มีเชือกห้อยโหนและเครื่องปีนป่าย ซึ่งมีความท้าทายพอที่จะให้เด็กพัฒนาทั้งด้าน EF ตัวตน และพัฒนาการทางด้านร่างกาย

ส่วนพัฒนาการทางด้านสติปัญญา เราก็พัฒนารูปแบบการเรียนรู้ภาษาและคณิตศาสตร์ เด็กไม่ต้องเร่งอ่านเขียน แต่เด็กอนุบาลของเราถึงขั้นอ่านออกเขียนได้โดยธรรมชาติเลยนะ เป็นไปอย่างธรรมชาติด้วยกระบวนการรูปแบบใหม่

เราทำมาแปดปีแล้ว เห็นทุกรุ่นที่ผ่านอนุบาลจิตศึกษามา พอขึ้นชั้นประถมเขาก็ไม่ต้องเตรียมความพร้อมอีก ไปต่อได้เลย อันนี้คือที่ทำสำเร็จไปแล้ว

นอกจากชั้นอนุบาลแล้ว ในระดับอื่นๆ มีการออกแบบการเรียนรู้อย่างไรบ้างให้สอดรับกับบริบทโลกใหม่

ผมพัฒนารูปแบบหนึ่งขึ้นมาสำหรับชั้นมัธยม ตอนนี้รูปแบบการศึกษาโดยทั่วไปของมัธยมคือการเรียนการสอนเป็นวิชาตามหลักสูตร ประเมินตามตัวชี้วัดมาตรฐาน ซึ่งยังอยู่ในหลักคิดที่เก่าแก่คือเป็นการศึกษาเพื่อบรรจุความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะลงไปในตัวเด็ก แต่ผมพัฒนารูปแบบใหม่ของมัธยมขึ้นมา คือทำให้การศึกษาเป็นการเอาศักยภาพไปใช้ ไม่ใช่การบรรจุ 

พูดง่ายๆ ว่าให้เด็กมีสมรรถนะ เพราะเวลาเขาเอาศักยภาพไปใช้ เขาต้องทำให้ใช้การได้ผลดี หลักของการเรียนรู้ชั้นมัธยมของผมคือ จะไม่ยอมปล่อยให้เด็กล้มเหลวแม้แต่คนเดียว แปลว่าเราต้องยืดหยุ่นเยอะมากเลย เวลาเราพูดถึงการศึกษาที่ยืดหยุ่น เด็กต้องเป็นศูนย์กลาง เรื่องทุกอย่างต้องทำเพื่อเขา แต่หลักคิดการศึกษาแบบบรรจุนั้นไม่ยืดหยุ่นนะ เพราะเด็กต้องทำได้ตามมาตรฐาน ซึ่งมาตรฐานนั้นอยู่ในหลักสูตรที่เป็นกระดาษโดยไม่สนใจบริบทข้างนอก แล้วหลักสูตรที่อยู่ในกระดาษก็เก่าแก่มาก 

วิธีของเราที่ไม่ยอมให้เด็กล้มเหลวแม้แต่คนเดียว คือการวางเป้าหมายว่าพอจบชั้น ม.3 เขาควรจะมีอัตลักษณ์และมีความเข้าใจตนเอง (self-concept) ทุกคนต้องมีความตระหนักรู้ว่าตัวเองชอบอะไร ถนัดอะไร ปรารถนาสิ่งใด มีเจตจำนงอะไร แล้วการที่เขาจะมี self-concept ได้ เขาต้องไม่ถูกบรรจุด้วยสิ่งเดียวกันเสมอไป แต่ต้องถูกท้าทายด้วยโจทย์และสถานการณ์เฉพาะ ซึ่งอยู่ในการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem-based Learning – PBL)

โจทย์และสถานการณ์ที่ตรงกับบริบทที่เขาเผชิญอยู่จะท้าทายให้เขาเข้าไปเผชิญกับมัน เมื่อผลออกมาว่าเขาทำได้แค่ไหน เขาตอบสนองแบบไหน ในที่สุดเขาก็จะตระหนักรู้ด้วยตัวเองว่าเขามี self-concept อย่างไร อัตลักษณ์ของตัวเองคืออะไร ความถนัดของตัวเองคืออะไร ความจริงของตัวเองคืออะไร แรงปรารถนาของตัวเองคืออะไร เพราะฉะนั้นเราต้องยืดหยุ่นมาก เพื่อให้เด็ก ม.3 เลือกว่าเขาควรจะไปทิศทางไหนได้ด้วยตัวเอง ไม่ใช่ล้อไปตามแรงของสังคม เพื่อน หรือพ่อแม่

ที่บอกว่า “จะไม่ยอมปล่อยให้เด็กล้มเหลวแม้แต่คนเดียว” คําว่าล้มเหลวในความหมายของอาจารย์คืออะไร

ในระบบการศึกษาแบบเก่า เด็กล้มเหลวเพราะเราเอาไม้บรรทัดอันเดียวไปวัดทุกคน เช่นเด็กต้องเรียนเหมือนกัน ซึ่งบางคนเขาไม่ได้สนใจวิชานั้น แต่เขาจำเป็นต้องเรียนสิ่งนั้น ผลคือเขาได้เกรดศูนย์ หรือถ้าเขาไม่เข้าเรียน ผลคือเขาไม่มีสิทธิ์สอบ เด็กล้มเหลวเพราะเป้าหมายและวิธีวัดของการศึกษาไม่ใช่เป้าหมายของเด็ก นี่คือกรอบคิดของการศึกษาแบบเดิมที่บรรจุความรู้และทักษะ กำหนดเวลาเรียน กำหนดเกณฑ์ประเมิน และกำหนดพฤติกรรมเด็ก ซึ่งมันไม่ใช่ตัวเขา 

เพราะฉะนั้นถ้าเราทำให้โจทย์และสถานการณ์สอดคล้องกับบริบทของเขา เมื่อใดที่เขาตอบสนองกับโจทย์และบริบทพวกนี้ได้ เขาค้นพบว่าเขาเป็นใคร เขามีแรงปรารถนาอะไร เขาทำเรื่องนั้นได้ดีแค่ไหน เขาก็จะไม่ล้มเหลว แต่ตอนนี้เมื่อมองไปทั้งแผ่นดินไทย เด็กมัธยมล้มเหลวกันระเนระนาด ผมตั้งใจว่าระบบมัธยมที่ผมพัฒนาขึ้นจะทำให้เด็กไม่ล้มเหลว อยากให้เขาค้นพบตัวเองและเดินบนเส้นทางของตัวเองได้เร็ว

การพัฒนาเรื่อง self-concept ของเด็กมีวิธีการสร้างอย่างไรที่เป็นรูปธรรม

การพัฒนาเรื่อง self-concept ต้องทำนอกเหนือจากหลักสูตรเยอะมาก เรามุ่งกิจกรรมในการพัฒนาผู้เรียน เช่นเราให้เขามีโอกาสพัฒนาโปรเจ็กต์ Empathy Camp คือโปรเจ็กต์ช่วยคนอื่น เขาต้องทำโปรเจ็กต์ใหญ่มากเป็นเวลาหนึ่งปีเพื่อออกแบบว่าเราจะเข้าใจคนกลุ่มหนึ่งได้อย่างไร เราพอช่วยอะไรเขาได้ แล้วอะไรที่พอช่วยได้นั้นเราต้องทำอย่างไร เป็นกระบวนการยาวทั้งปี

อีกเรื่องคือการพัฒนา Hard Skill เขาต้องได้ลองทำ เราให้โอกาสเด็กฝึกงานปีละหลายรอบ อยากฝึกที่ไหนก็ไปเลย เช่น ไปอยู่กับโค้ชการเงิน บางคนเลือกไปอยู่กับกลุ่มอาสากู้ภัย บางคนไปอยู่อู่ซ่อมรถ เด็กสามารถเลือกลองเพื่อจะได้รู้ว่าอะไรที่เขาถนัดหรืออยากทำจริงๆ

ถ้าถอยมามองภาพกว้างของการศึกษาไทย อาจารย์มองอย่างไร ดูมีแนวโน้มการพัฒนาที่ดีไหม

ทิศทางของหลักสูตรใหม่ก็ออกมาดีนะ พยายามให้เป็นหลักสูตรฐานสมรรถนะ คือเอาศักยภาพของเด็กมาใช้ แต่ทักษะและโลกทัศน์ของครูที่จะตั้งโจทย์ดีๆ ให้เด็กและเข้าใจบริบทโลกจริงๆ ก็ยังต้องพัฒนาอยู่

ถ้ามองในภาพกว้าง โครงสร้างของระบบการศึกษาไทยตอบโจทย์เรื่องการควบคุม คิดมาเพื่อควบคุมประชากรให้รู้บางเรื่องและไม่ให้รู้บางเรื่อง แล้วระบบการศึกษาก็ยังตอบโจทย์เศรษฐกิจที่มีชนชั้นนำเป็นตัวนำ ประชากรส่วนมากที่เรียนอยู่ก็ไม่ได้เป็นชนชั้นนำอยู่แล้ว แต่เป็นฐานรากให้เขา ซึ่งโครงสร้างใหญ่และกรอบคิดพวกนี้ทลายยาก และเป็นตัวสกัดกั้นไม่ให้การศึกษาเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางใหม่ ซึ่งก็เป็นแง่ดีในเชิงของการปกครอง แต่ประชาชนไม่มีโอกาสลืมตาอ้าปาก ต้องตกเป็นเบี้ยภายใต้กลไกเงื่อนไขของระบบเศรษฐกิจ ระบบการเมือง และระบบการปกครอง

แล้วพอมีทางแก้ไขไหม

ต้องปฏิวัติในเชิงโลกทัศน์และหลักคิดของคน เวลาเราจัดการศึกษาต้องไม่ใช่แค่สยบยอมตามระบบหรือตามกฎเกณฑ์กติกา เพราะกฎเกณฑ์กติกาในการศึกษา คนกำหนดขึ้นทั้งนั้น แล้วกำหนดขึ้นอย่างมีนัยที่ต้องการควบคุม เราก็ต้องสอนให้เด็กตั้งคำถามกับมัน สอนให้เขาเป็นผู้เลือกอย่างอิสระ ในขณะเดียวกันก็ไม่ใช่ต้องก้าวร้าว แต่รู้ว่าจะต้องทำอะไรที่ทำให้ตัวเองเป็นอิสระและเป็นจริงกว่าที่เป็นอยู่

อย่างประเด็นเรื่องความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ในประเด็นนี้อาจารย์มองว่าแก่นของปัญหาคืออะไร

ผมชวนตั้งคำถามอย่างนี้ โรงเรียนนานาชาติที่ค่าเทอมหนึ่งล้านกับโรงเรียนที่อยู่ชนบท ถามว่าทั้งสองโรงเรียนนี้ทำให้คนมีความเป็นมนุษย์ที่เกินกว่ากันไหม ผมตอบว่าไม่ใช่ แต่ค่าเทอมที่แพงคือบัตรผ่านประตูของกลุ่มชนชั้นนำ เพราะฉะนั้นการศึกษาจึงเป็นด่านที่ขึ้นอยู่กับว่าคุณซื้อบัตรเท่าไหร่ ในโรงเรียนใหญ่ๆ ดังๆ เราจะเห็นว่ามีหลายชนชั้นอยู่ในโรงเรียนเดียว ชนชั้นที่ค่าเทอมแพงจะได้เรียนกับครูต่างชาติในห้องแอร์ ส่วนชนชั้นที่เรียนฟรีก็เรียนกับครูทั่วไป ขนาดในโรงเรียนเดียวกันยังไม่เท่ากันเลย ต้นทุนทางสังคมของคนกลุ่มนี้ต่างกัน คอนเน็กชันของคนกลุ่มนี้ก็ต่างกัน

การศึกษาเป็นบัตรผ่านเข้าไปสู่ชนชั้น แต่ในการศึกษาโดยทั่วไปจะมีสักกี่คนที่ก้าวจากเด็กน้อยในชนบทธรรมดาขึ้นไปสู่ระดับชนชั้นนำได้ น้อยมาก ดังนั้นถ้าจะพูดถึงเรื่องนี้ ผมมองว่าการศึกษารับใช้ชนชั้นนำ

แล้วจะทำอย่างไรให้การศึกษาเป็นบัตรผ่านไปสู่ชีวิตที่ดีขึ้นได้จริงๆ สำหรับเด็กที่ไม่ใช่ชนชั้นนำ

เวลาผมพูดถึงเรื่องนี้มันมีกลไกเยอะกว่านั้น การศึกษาคือระบบที่รับใช้กลไกการเมือง การเมืองไปทิศทางไหน เขาก็จัดการศึกษาให้เป็นแบบนั้น ประเทศที่ต้องการให้เด็กเป็นทหาร เขาก็สร้างโรงเรียนให้คนเป็นทหาร ประเทศที่สงบสุขเขาก็สร้างการศึกษาให้สงบสุขอย่างที่สแกนดิเนเวีย ประเทศที่แข่งขันกันทางธุรกิจอย่างสิงคโปร์​ เขาก็สร้างเด็กให้เป็นนักธุรกิจ

คำถามนี้ตอบยากมากเลยนะ แต่ผมก็พยายามทำอยู่ เราต้องมีความเชื่อก่อนว่าการศึกษาคือการเรียนรู้ ไม่ใช่ระบบการศึกษา และไม่ใช่แค่บัตรผ่านประตู ดังนั้นเราต้องทำให้ระบบการศึกษาสร้างการเรียนรู้ การเรียนรู้คือสิ่งที่ทำให้มนุษย์มีโอกาสเปลี่ยนแปลง แล้วการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญไม่ใช่สถานะทางสังคมหรือเปลี่ยนแปลงให้ตัวเองมีเงินมากขึ้น แต่คือการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างสมองที่จะทำให้มนุษย์คนหนึ่งเติบโตขึ้นและเข้าใจความจริง เมื่อคุณเข้าใจความจริงคุณจะดำรงชีวิตอยู่ตามสถานภาพของคุณได้อย่างมีคุณภาพ ชีวิตคุณจะมีคุณภาพมาก

ไม่ใช่ว่าคุณมีสถานะทางสังคมสูงหรือมีฐานะร่ำรวยแล้วคุณจะมีความสุขเสมอไป เพราะสมองของคุณอาจถูกสร้างไปอีกแบบหนึ่ง ถูกสร้างให้กระหายต่อโดปามีน กระหายต่อตัวเลขในบัญชี สมองของคุณไม่ได้ถูกพัฒนาเพื่อให้มีความสุขอยู่กับธรรมชาติ มีความสุขอยู่กับผู้คนหรือครอบครัว

เพราะฉะนั้นถ้าพูดถึงโอกาสของความเท่าเทียม เราวัดกันที่คุณภาพชีวิตในลักษณะแบบนี้ มนุษย์ทุกคนมีชีวิตได้ไม่กี่ปี แต่ระหว่างไม่กี่ปีนั้นใครมีคุณภาพชีวิตที่ดีกว่ากัน ใครมีคุณภาพความสุขมากกว่ากัน ซึ่งอันนี้ก็วัดยาก พูดแล้วเหมือนเป็นคำปลอบใจนะ แต่ผมกำลังอธิบายให้เห็นว่าตอนนี้ระบบการศึกษาเป็นบัตรผ่านประตู แต่เนื้อแท้ของมันคือพื้นที่ที่จะทำให้เกิดการเรียนรู้ แล้วถ้าเรารู้ว่าจะเรียนรู้ไปเพื่อเปลี่ยนโครงสร้างของสมอง ก็จะเกิดความเท่าเทียมขึ้น

The post “ผมจะไม่ยอมปล่อยให้เด็กล้มเหลวแม้แต่คนเดียว” ว่าด้วยการศึกษายืดหยุ่น-การเรียนรู้ยิ่งใหญ่ กับ วิเชียร ไชยบัง โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา first appeared on กสศ..

การกลั่นแกล้ง หมายถึง พฤติกรรมก้าวร้าวที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ กับผู้ที่ตกเป็นเหยื่อ โดยผู้ที่เป็นเหยื่อมักไม่อาจป้องกันตนเองจากผู้ที่กลั่นแกล้งได้ จากรายงานของยูเนสโกที่เผยแพร่ในปี 2562 เปิดเผยว่า ปัญหาดังกล่าวยังคงเกิดขึ้นทั่วโลกโดยเด็ก 1 ใน 3 เคยถูกกลั่นแกล้งมาก่อน และปัญหาดังกล่าวก็ไม่ต่างกันในฟินแลนด์ ซึ่งเป็นประเทศที่ได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นประเทศที่มีความสุขที่สุดในโลก

คุณอันนา เมอร์โก (Anna Murgo) รองผู้จัดการโครงการฝ่ายต่างประเทศ KiVa Antibullying Program อธิบายว่า ฟินแลนด์เคยมีกรณีการกลั่นแกล้งกันในโรงเรียนเป็นจำนวนมาก แต่หลังจากที่รัฐบาลใช้มาตรการอย่างจริงจังกับปัญหานี้ โดยเน้นความสำคัญไปกับการป้องกันการกลั่นแกล้ง หลังจากเปิดตัวโครงการ KiVa Anti-bullying ปัญหาการกลั่นแกล้งในโรงเรียนทั่วประเทศมีแนวโน้มที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

โครงการ KiVa เป็นโครงการต่อต้านการกลั่นแกล้งที่เป็นผลจากจากการศึกษาของศาสตราจารย์ Christina Salmivalli ที่ระบุว่าการกลั่นแกล้งไม่ใช่สถานการณ์ระหว่างผู้กลั่นแกล้งและเหยื่อเท่านั้น แต่เป็นปรากฏการณ์กลุ่ม เพื่อนร่วมชั้นเรียนมีบทบาทสำคัญในสถานการณ์ที่เกิดการกลั่นแกล้งขึ้น โครงการ KiVa พัฒนาเครื่องมือที่ใช้ได้ผลในการป้องกันการกลั่นแกล้งและติดตามประเมินผลอย่างเป็นระบบ และมอบแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนแก่ครูเพื่อจัดการกับกรณีการกลั่นแกล้งอย่างถูกต้องเหมาะสม

“โครงการนี้มีเป้าหมายเพื่อดูแลสภาพจิตใจของผู้ที่ตกเป็นเหยื่อของการกลั่นแกล้ง พร้อมทั้งสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับบทบาทของกลุ่มเพื่อน ๆ ทุกคนที่เข้าไปเกี่ยวข้องหรือพบเห็นการกลั่นแกล้ง และยังมอบแนวปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรมให้ครูใช้ช่วยเหลือผู้ที่ตกเป็นเหยื่อของการกลั่นแกล้งด้วย” คุณอันนาอธิบาย

ในประเทศไทย สถานการณ์การกลั่นแกล้งในโรงเรียนจัดอยู่ในขั้นวิกฤตเช่นกัน คดีน่าสลดใจล่าสุดที่เกิดขึ้นเมื่อวันจันทร์ (26 มิ.ย.) เป็นกรณีที่น้องนักเรียนอายุ 15 ปีในจังหวัดพัทลุง เสพยาเกินขนาดเพราะเครียดจากการถูกเพื่อนร่วมชั้นกลั่นแกล้ง โดยสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอสรายงานเพิ่มเติมว่าเธอถูกพูดจาเยาะเย้ยเรื่องรูปร่างหน้าตา

โรงเรียนต่าง ๆ ในประเทศไทยต่างก็มีแนวทางของตนเองที่ใช้รับมือกับปัญหาการกลั่นแกล้งในโรงเรียน หนึ่งกรณีตัวอย่างคือแนวทางที่โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนาในจังหวัดบุรีรัมย์นำมาใช้ โดยคุณครูวิเชียร ไชยบัง ผู้อำนวยการโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา อธิบายว่า แม้ว่าโครงสร้างของระบบในโรงเรียนจะมีบทบาทสำคัญต่อการป้องกันปัญหานักเรียนกลั่นแกล้งกัน แต่การส่งเสริมให้นักเรียนทุกคนมีสติ เห็นคุณค่าในตนเองและเห็นอกเห็นใจผู้อื่นเป็นปัจจัยสำคัญที่จะช่วยหยุดปัญหานี้ได้ในระยะยาว

“เราจำเป็นต้องมองให้ไกลกว่าผลการเรียนรู้ และต้องทำให้โรงเรียนเป็นพื้นที่ปลอดภัยที่นักเรียนมีปฏิสัมพันธ์เชิงบวกต่อกัน ขจัดความหวาดกลัวและอันตรายในรูปแบบต่าง ๆ การกลั่นแกล้งเป็นปรากฏการณ์แบบกลุ่ม แม้ว่าคุณจะไม่ใช่ผู้รังแก แต่คุณอาจเป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์นี้ …เป็นสิ่งสำคัญมากที่เราต้องเคารพในความหลากหลายของผู้คน

“ดังนั้น แนวคิดหลักคือเราทุกคนจำเป็นต้องตระหนักและยอมรับในความแตกต่างและความหลากหลายของผู้คน เห็นคุณค่าของตนเองและผู้อื่น นี่คืออุดมการณ์ที่นักเรียนและครูควรเข้าใจ ยอมรับและแสดงออกถึงคุณค่าเหล่านี้ผ่านพฤติกรรม” ครูใหญ่วิเชียรกล่าวเสริม

หลังจากการอภิปรายอย่างละเอียดตั้งแต่การอธิบายคำจำกัดความของการกลั่นแกล้งไปจนถึงกลไกที่มีประสิทธิภาพในการป้องกันการกลั่นแกล้งในโรงเรียนของฟินแลนด์และไทย นางสาวธันว์ธิดา วงศ์ประสงค์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมเพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ได้ให้ข้อสรุปในการสัมมนาว่าโดยอ้างถึง งานวิจัยของเครือข่ายทนายความเพื่อเด็กและเยาวชนในปี 2563 ที่เปิดเผยว่า จากการสำรวจกลุ่มนักเรียน 15,000 คน นักเรียนร้อยละ 90 ที่ตอบแบบสำรวจให้ข้อมูลว่าพวกเขาเคยตกเป็นเหยื่อของการกลั่นแกล้ง นักเรียนกลุ่มนี้คิดเป็นประมาณร้อยละ 7 ของประชากรทั้งหมดในประเทศไทย

“นักเรียนที่มีความเปราะบางอยู่แล้วจากสถานะทางเศรษฐกิจและสังคมมักจะตกเป็นเหยื่อของการกลั่นแกล้ง และมีแนวโน้มที่จะเกิดความเปราะบางทางจิตใจมากขึ้น การอภิปรายนี้นับเป็นโอกาสอันดีในการสะท้อนถึงสถานการณ์ปัจจุบันของเรา ไม่ว่าการกลั่นแกล้งจะเกิดขึ้นในโรงเรียนของเราหรือไม่ก็ตาม โรงเรียนต่าง ๆ ควรวางแผนรับมือและประยุกต์ใช้แนวทางที่มีประสิทธิภาพมากขึ้นเพื่อป้องกันปัญหาดังกล่าว”

The post ‘ปฏิบัติการต้านบูลลี่ในโรงเรียน’ กสศ. จัดสัมมนาวิชาการนานาชาติ เปิดแนวทางรับมือการกลั่นแกล้งในโรงเรียน จากประสบการณ์ประเทศฟินแลนด์ first appeared on กสศ..

หลายครั้งที่คำถามนี้มักถูกโยนไปยังผู้ใหญ่ในแวดงการศึกษา และไม่บ่อยครั้งที่คำถามนี้จะถูกถามไปยังผู้เรียนโดยตรง

ผู้เรียนที่ใช้เวลาเฉลี่ยวันละ 8 ชั่วโมงต่อวัน หมดไปกับห้องเรียนสี่เหลี่ยม

ผู้เรียนที่ใช้เวลา 5 วัน ใน 1 สัปดาห์ หมดไปกับชีวิตในรั้วโรงเรียน

และผู้เรียนที่จะต้องใช้ชีวิตในรั้วโรงเรียนนับตั้งแต่อนุบาลถึงมัธยมปลายอย่างน้อย 15 ปี

เมื่อคำถามที่ว่า “เรียนอย่างไรให้มีความสุข?” ถูกส่งไปยังเหล่านักเรียนที่ได้รับผลกระทบจากการศึกษาโดยตรง คำตอบที่ได้จึงไม่ใช่เพียงวิธีการที่จะนำไปสู่ความสุข แต่ยังสะท้อนภาพชีวิตของเขาเหล่านั้นว่า แท้จริงแล้วพวกเขากำลังเผชิญความทุกข์แบบไหนในระบบการศึกษาไทย

มนุษย์เราต้องการความสุข เมื่อเรียนแล้วไม่มีความสุข เขาจึงต้องไปทำอย่างอื่นที่ให้ความสุขแก่เขา อาจจะไปติดยา ไปมั่วสุม ทั้งหมดนี้เป็นเพราะมนุษย์เราต่างแสวงหาความสุข นี่คือความท้าทายของคนในวงการศึกษาที่จะต้องสร้างสิ่งนี้แก่นักเรียนให้ได้

หากอ้างอิงโดยคำกล่าวของ ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช เราจะเห็นตรงกันอย่างหนึ่งว่า ความสุขที่คล้ายเป็นนามธรรมนี้ คือตัวแปรสำคัญที่ส่งผลต่อการเติบโตของมนุษย์ผู้หนึ่งโดยตรง

เมื่อแลหลังมาดูตัวเลขสักนิดจะพบว่า ปัจจุบันเด็กไทยมากกว่า 2,000,000 คน มีความเสี่ยงที่จะหลุดออกจากระบบการศึกษาด้วยหลายสาเหตุ ไม่ว่าจะความยากจน การขาดโอกาสในการเข้าถึงการศึกษา ไปจนถึงการเรียนที่ไม่มีความสุข ทำให้พวกเขาต้องออกไปแสวงหาพื้นที่ความสุขแห่งใหม่ที่ไม่ใช่โรงเรียน

แน่นอนว่า เราไม่ควรชะล่าใจกับตัวเลขนี้

มาแข่งกันไหม โรงเรียนใครมีความสุขกว่ากัน

เด็กหญิงอารยา จุ้ยเจริญ นักเรียนชั้น ป.6 โรงเรียนวัดเนินกระปรอก จังหวัดระยอง เธอยืนยันว่า แม้คำถาม “เรียนอย่างไรให้มีความสุข?” เมื่อแรกฟังจะดูเหมือนง่าย แต่กลับยากยิ่งในเชิงการปฏิบัติจริง นั่นเพราะการหา ‘วิธีการ’ ไปให้ถึงความสุขของการเรียนรู้ กินความไปมากกว่าเรื่องของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นประเด็นที่ซับซ้อนและเรียกร้องการร่วมมือกันของทุกๆ คน เริ่มตั้งแต่รั้วบ้านยันรั้วโรงเรียน

“ปัจจัยแรกคือหลักสูตรการศึกษาที่มักจะสอนให้เราเป็นคนเก่งค่ะ บางโรงเรียนที่หนูเคยเห็น มักจัดอันดับนักเรียนที่เก่ง แต่หนูยังไม่เห็นโรงเรียนไหนเลยนะคะที่จัดอันดับว่านักเรียนเรียนแล้วมีความสุขแค่ไหน”

ทั้งที่มนุษย์มีความหลากหลาย แต่สิ่งที่นำมาชี้วัดคือมาตรฐานแกนกลางนั้นกลับมีเพียงหนึ่งเดียว นี่คือเหตุผลที่ทำให้เด็กๆ จำนวนไม่น้อยถูกทิ้งไว้ข้างหลังหรือหลุดจากระบบ ด้วยห้องเรียนที่ไม่ตอบกับศักยภาพและวิธีการเรียนรู้ที่ต่างกันของมนุษย์แต่ละคน

อารยามองว่า หลักสูตรการศึกษาที่มีอยู่นั้นมักให้ความสำคัญกับ ‘ความเก่ง’ โดยวัดจากเกรดเฉลี่ย มากกว่าการให้ค่ากับ ‘ความสุข’ จากการใช้ชีวิตในรั้วการศึกษา

“ปัจจัยต่อมา พ่อแม่ต้องไม่บังคับลูกๆ ค่ะ เพราะการบังคับให้ลูกเรียนในสิ่งที่พ่อแม่ชอบ อาจจะทำให้เด็กไม่เห็นคุณค่าของตนเอง เพราะเด็กจะมองว่าเรียนไปทำไม เรียนไปก็ไม่มีความสุข เพราะต้องเรียนในสิ่งที่ตัวเองไม่ได้ชอบ”

ไม่ใช่เพียงหลักสูตรการศึกษาที่ต้องออกแบบอย่างหลากหลาย แต่อารยามองไปถึงสถาบันครอบครัว พ่อแม่ผู้ปกครอง ที่ต้องทำความเข้าใจธรรมชาติของมนุษย์ที่ล้วนแล้วแต่มีความสนใจแตกต่างกัน พร้อมๆ กับการเปลี่ยนแปลงของโลกที่มีศาสตร์วิชาใหม่เกิดขึ้นอยู่เสมอ

ใครจะคาดถึงล่ะว่า เด็กยุคปัจจุบันเพียงตั้งกล้องและโชว์ศิลปะการแต่งหน้า ก็สามารถสร้างอาชีพใหม่ที่เรียกว่า ‘บิวตี้บล็อกเกอร์’ (beauty blogger) ที่มีผู้สนใจติดตามนับหมื่นนับแสน

แล้วใครจะคาดคิดล่ะว่า ในโลกสังคมออนไลน์การค้าขายจะทำได้ง่ายเพียงจิ้มนิ้วผ่านแอพพลิเคชั่นหน้าจอ

ที่สำคัญคือ พ่อแม่ผู้ปกครองอาจต้องก้าวออกสู่พื้นที่ใหม่ที่อาจไม่คุ้นเคยนัก เพื่อทำความเข้าใจโลกของการเรียนรู้ในยุคสมัยที่ไม่จำกัดเพียงศาสตร์วิชาใดวิชาหนึ่ง

นักเรียนคือเจ้าของความรู้ ครูคือนักสร้างสรรค์กระบวนการ

“หนึ่ง โรงเรียนของเราไม่มีเสียงออด ไม่มีเสียงกระดิ่ง นักเรียนจะรู้เองว่าเวลาไหนเราควรทำอะไร หน้าที่ของเราคืออะไร โดยที่ไม่ต้องมีเสียงออดดังเตือน

สอง คุณครูต้องสร้างบรรยากาศแห่งความรักภายในห้องเรียน บรรยากาศแห่งความรักที่ไม่รวมศูนย์เข้าหาตนเองมากเกินไป แต่เป็นความรักที่ขยายกว้างออกไป คุณครูต้องคำนึงว่าเด็กๆ คือมนุษย์นะคะ มนุษย์มีจิตใจ คุณครูต้องสนับสนุนให้นักเรียนเรียนในสิ่งตนเองชอบ เพราะเมื่อเขาชอบ เขาจะทำได้ดี สุดท้ายเขาก็จะเห็นคุณค่าและภูมิใจในตนเอง

การเรียนรู้จะเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อมีการสร้างความสัมพันธ์และการสร้างบรรยากาศที่ผู้เรียนรู้สึกปลอดภัย อารยามองว่า ไม่มีการเรียนรู้ใดเกิดขึ้นได้ภายใต้บรรยากาศแห่งความกลัว ซึ่งในระบบการศึกษาปัจจุบัน เราอาจยังทลายกำแพงนี้ได้ไม่มากนัก โรงเรียนหลายแห่งยังมีการบังคับและสั่งการจากครูสู่เด็ก ไปจนถึงการลงโทษด้วยความรุนแรงในนามของความรัก ซึ่งวิธีการดั้งเดิมนี้ไม่สอดคล้องกับการเรียนรู้ในยุคสมัยใหม่

เมื่อใดก็ตามที่ครูและศิษย์มีความไว้เนื้อเชื่อใจและเคารพนับถือซึ่งกันและกัน รวมถึงมีความสัมพันธ์ที่ดีเป็นฐานที่แข็งแรง บรรยากาศแห่งการเรียนรู้ย่อมเกิดขึ้นได้ไม่ยาก

“สาม นั่นก็คือโรงเรียนค่ะ”

อารยายกตัวอย่างโรงเรียนของเธอที่ได้เปลี่ยนระบบนิเวศของโรงเรียนผ่านการนำนวัตกรรมการศึกษาจากโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนามาประยุกต์ใช้ ได้แก่ จิตศึกษา (กระบวนการพัฒนาศักยภาพภายใน) PBL (Problem Based Learning) คือ การเรียนรู้โดยตั้งต้นจากปัญหา และ PLC (Professional Learning Community) หรือการสร้างชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ

“โรงเรียนของหนู ตอนเช้าเราไม่มีการอบรมเด็กนักเรียนหน้าเสาธง เพราะการที่คุณครูอบรมเด็กนักเรียนหน้าเสาธง คุณครูมักจะพูดในเชิงลบมากกว่าเชิงบวกค่ะ จึงทำให้วันนั้นของเด็กๆ ไม่มีความสุข เพราะโดนดุด่าตั้งแต่เช้าเลยค่ะ

“เมื่อเดินเข้ามาในห้องเรียน หนูจะเจอกับเพลงคลื่นสมองต่ำ (ดนตรีที่ใช้คลื่นความถี่ต่ำ เพื่อเหนี่ยวนำคลื่นสมองของเด็กให้มีความถี่ต่ำลง สร้างพลังสงบและพร้อมรับการเรียนรู้) นั่นก็คือการทำจิตศึกษาที่ช่วยขัดเกลาเราทั้งด้านอารมณ์และจิตใจ การทำจิตศึกษาในช่วงเช้าทำให้สมองของเราปลอดโปร่งพร้อมรับการเรียนรู้”

เรียนภาษาไทยผ่านวรรณกรรม ฝึกฝนภาษาอังกฤษผ่านแอพพลิเคชั่น

วิธีการเรียนในโลกยุคใหม่ อารยายกตัวอย่างว่า เธอได้เรียนวิชาภาษาไทยผ่านการอ่านวรรณกรรม เธอได้เรียนรู้ผ่านการตีความเนื้อเรื่องและเชื่อมโยงกับการเรียนรู้หลักภาษา วรรณกรรมนั้นเต็มเปี่ยมไปด้วยอารมณ์ความรู้สึกของมนุษย์อันเป็นสากล การเชื่อมโยงตนเองกับตัวละคร เนื้อเรื่อง ฉาก บทสนทนา ไปจนถึงการตกผลึกแง่คิดบางอย่างผ่านการอ่าน จึงเป็นการเรียนรู้ที่อารยาและเพื่อนๆ รู้สึกสนุกมากกว่าการท่องจำตำราเช่นอดีต

“โรงเรียนของหนูเรียนภาษาอังกฤษผ่านแอพพลิเคชั่นค่ะ ภาษาอังกฤษคือภาษาต่างชาติ เป็นภาษาที่เราไม่คุ้นเคย และตัวหนูเองก็มักจำศัพท์ไม่ค่อยได้ แต่เมื่อได้เรียนผ่านแอพพลิเคชั่น ทำให้หนูได้เล่นไปด้วย สนุกไปด้วย พร้อมกับจำคำศัพท์ได้มากขึ้นอีกด้วยค่ะ”

ในช่วงบ่ายของวัน กิจกรรมที่อารยาจะได้ทำมีชื่อเรียกว่า PBL (Problem Based Learning) หรือการเรียนรู้โดยตั้งต้นจาก ‘ปัญหา’ เป็นการเรียนโดยบูรณาการ 5 วิชาเข้าด้วยกัน ผ่านกระบวนการที่ชวนผู้เรียนรู้จักคิด วิเคราะห์ และสังเคราะห์

“PBL ทำให้เราไม่ต้องเรียนวิชาใดวิชาหนึ่งมากจนเกินไป ความสุขของหนูที่ได้เรียน PBL คือเราได้เป็นเจ้าของหน่วยการเรียนรู้เอง เราสามารถแก้ไขปัญหา คลี่คลายปัญหา และวิเคราะห์ปัญหา ไปจนถึงสามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้อีกด้วยค่ะ

“สุดท้ายก่อนกลับบ้าน เรามีกิจกรรม AR (After Action Review) หรือการสรุปความรู้ที่เราได้เรียนค่ะ เช่น ในตอนเช้าและบ่าย เราเรียนอะไรมาบ้าง ในช่วงเย็นเราก็สามารถแชร์ความรู้ แชร์ประสบการณ์ต่างๆ ให้กับเพื่อนๆ ได้อีกด้วยค่ะ”

ในการเรียนหนึ่งวันของอารยาที่เธอได้ไล่เลียงมานั้น จะไม่อาจเกิดขึ้นได้หากขาดพลังของครูที่อยากสร้างความเปลี่ยนแปลง หากขาดพลังของผู้เรียนที่กระหายต่อการเรียนรู้ หากขาดพลังครอบครัวที่สนับสนุน หรือหากขาดวิสัยทัศน์ของผู้บริหารที่เปิดรับสิ่งใหม่และลงมือทำ

ในวันที่เด็กๆ ลุกขึ้นมาส่งเสียงอย่างตรงไปตรงมา ว่าการศึกษาแบบไหนที่พวกเขาอยากได้ ห้องเรียนแบบไหนที่เขาอยากเห็น ครูแบบไหนที่เขารู้สึกปลอดภัย หลักสูตรแบบไหนที่เขาอยากเรียน และปัญหาอะไรที่เขาอยากให้แก้

วันนี้เราต่างได้ยินเสียงเหล่านั้นดังขึ้นเรื่อยๆ อาจถึงเวลาที่เราทุกคนต้องมานั่งคุยกันอย่างจริงจังว่า แล้วเราจะสร้างการศึกษาอย่างไรที่นักเรียนจะมีความสุข

“หนูหวังว่าเสียงเล็กๆ จากเด็กอย่างหนูจะสามารถเปลี่ยนแปลงการศึกษาได้อย่างทัดเทียมกันค่ะ” อารยากล่าวทิ้งท้ายด้วยความหวัง

การศึกษาที่ดี เรียกร้องพลังสร้างสรรค์ของ ‘ทุกคน’

สมเดช อ่างศิลา ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดเนินกระปรอก เล่าว่า ช่วงแรกที่เขาได้เข้ามารับตำแหน่งผู้บริหารโรงเรียนแห่งนี้ มีจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เขาเริ่มคิดที่จะนำนวัตกรรมการศึกษามายกระดับโรงเรียนแห่งนี้

“มีผู้ปกครองท่านหนึ่งจูงมือลูกเดินผ่านหน้าโรงเรียน แต่ไม่ได้มาเรียนที่โรงเรียนผมนะครับ เขาเดินเลยไปยังอีกโรงเรียนหนึ่ง ผมคิดในใจว่า เกิดอะไรขึ้น ทำไมเขาไม่เลือกที่จะเรียนที่โรงเรียนของเรา เราต้องทำอะไรสักอย่างหนึ่ง”

เหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้ ผอ.สมเดช มุ่งมั่นที่จะทำให้โรงเรียนเป็นที่รู้จัก ผ่านการเคี่ยวเข็ญนักเรียนในการทำการทดสอบระดับชาติ และสามารถติดอันดับ 1 ใน 5 โรงเรียนของอำเภอบ้านฉาง

พอช่วงเทศกาลทดสอบระดับชาติ เราจะติวเด็กๆ อย่างหนัก มาโรงเรียนแต่เช้า กลับเย็น ไม่เว้นแม้เสาร์อาทิตย์ เราทำสำเร็จ บางปีเราได้อันดับ 1 ด้วยซ้ำ แต่ผมก็กลับมาถามตัวเองว่า ทำไมเราต้องมาทำอะไรแบบนี้ ทำไมตลอดระยะเวลาที่เราจัดการเรียนการสอน เด็กจึงเอาอาวุธไปสู้กับเขาไม่ได้

ผอ.สมเดช เริ่มตั้งคำถามและมองหาวิธีการใหม่ๆ เพื่อการจัดการศึกษาในโรงเรียน เขาได้เดินทางไปศึกษากระบวนการของโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา ก่อนนำนวัตกรรมกลับมาประยุกต์ใช้กับบริบทของโรงเรียนวัดเนินกระปรอก ผ่าน 3 กระบวนการใหญ่ๆ คือ หนึ่ง การพัฒนาภายในของผู้เรียนผ่านกิจกรรมจิตศึกษา สอง การสร้างการเรียนรู้ผ่านกระบวนการ PBL (Problem Based Learning) และสาม การสร้างกระบวนการพัฒนาครูผ่านกระบวนการ PLC (Professional Learning Community)

“ผมเปลี่ยนโครงสร้าง เปลี่ยนตารางเรียนใหม่ทั้งหมด เดิมเราเรียนเป็นรายวิชา ต่อมาเราเอานวัตกรรมทั้งหมดนี้ไปสู่การจัดการเรียนการสอน เช่น เอาจิตศึกษาไว้ตอนเช้า แล้วเริ่มเรียนด้วยวิชาหลักผ่านการนำ PBL มาบูรณาการวิชาเรียน เราใช้ AR (After Action Review – การทบทวนหลังปฏิบัติงาน) ในการถอดบทเรียน แล้วสุดท้ายคือกระบวนการ PLC มาใช้ในการพัฒนาศักยภาพครู

“มากกว่านั้น เราให้ผู้ปกครองเข้ามามีส่วนร่วมในโรงเรียน เช่น มาร่วมเรียนรู้กับลูก จิตศึกษาคืออะไร PBL คืออะไร สร้างเครือข่ายผู้ปกครองให้เข้ามามีส่วนร่วมในโรงเรียน เพราะเราอยากเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทั้งหมด”

ผอ.สมเดช เชื่อว่า หนึ่งในตัวแปรสำคัญที่จะสร้างการเปลี่ยนแปลงในโรงเรียนได้คือ ผู้บริหารที่มีอำนาจในการกำหนดทิศทางของโรงเรียน จะต้องมองหาสิ่งใหม่ๆ ในโลกที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็วเช่นนี้อยู่เสมอ

เพราะความสร้างสรรค์ในการสร้างการศึกษาไม่เคยหยุดนิ่งอยู่กับที่ และไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง การศึกษาที่ดีเรียกร้องพลังของทุกคนที่เกี่ยวข้องกับการเติบโตของมนุษย์ เพื่อสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ เอื้อให้เกิดบรรยากาศแห่งความสุข โดยที่ไม่มีใครต้องถูกทิ้งไว้กลางทางอีกต่อไป

The post โรงเรียนไร้เสียงออด นักเรียนคือเจ้าของความรู้ ครูคือนักสร้างสรรค์ first appeared on กสศ..

The post วิธีง่ายๆ กระตุ้น”สมองส่วนกลาง” ปลุกความกระหายที่จะเรียนรู้ first appeared on กสศ..

วันนี้ค่านิยมเรื่องการศึกษากำลังเปลี่ยนไป…​จากสมัยก่อนที่พ่อแม่ผู้ปกครอง ต่างจังหวัด ต่างพยายามส่งบุตรหลานให้มีโอกาสได้เข้ามาเรียนหนังสือในกรุงเทพฯ ด้วยความเชื่อที่ว่าสถานศึกษาในเมืองหลวงจะเป็นแหล่งวิชาความรู้ให้เด็กๆ สามารถเรียนจบออกไปมีอาชีพการงานที่ดี และใช้ชีวิตได้สะดวกสบายในอนาคต

แต่ในยุคที่เทคโนโลยีก้าวไปไกล ข้อมูลความรู้สามารถหาได้จากหน้าจอมือถือ พ่อ แม่ หลายคน จึงเริ่มปรับเปลี่ยนความคิด เลิกส่งลูกไปโรงเรียนกวดวิชา​เพื่อปูทางเข้าสู่มหาวิทยาลัย เมื่อทักษะการใช้ชีวิตอาจสำคัญกว่าใบปริญญาในยุค 4.0

คล้ายกับ ​สุดาดวง นาคะสุวรรณ อดีตอาจารย์คณะสถาปัตย์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ที่ตัดสินใจย้ายถิ่นฐานจากกรุงเทพฯ มาอยู่จังหวัดบุรีรัมย์ เพื่อให้น้องนนทิ ลูกชายได้เข้าเรียนที่โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา ด้วยรู้สึกประทับใจในแนวคิดของครูใหญ่ วิเชียร ไชยบัง ซึ่งนำเรื่องจิตศึกษามาใช้ในการสอนร่วมกับการสร้างพลังงานเชิงบวกในโรง เรียน หลังจากที่ได้ลองหาหนังสือที่ครูใหญ่เขียนเกี่ยวกับรูปแบบการสอน

สุดาดวง นาคะสุวรรณ อดีตอาจารย์คณะสถาปัตย์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

“ก่อนหน้านี้เราก็อ่านหนังสือมาแทนทุกแนว Montessori ​Waldorf​ รุ่งอรุณ ดรุณสิกขาลัย แต่ก็ยังรู้สึกเฉียดๆ ยังไม่โดนเท่าไหร่ พอมาอ่านหนังสือของครูใหญ่แล้วดีเลย ทำให้อยากไปดูโรงเรียน พอขับรถไปดูปรับใจในบรรยากาศ พลังเชิงบวกในโรงเรียน รู้สึกว่าเด็กเป็นอิสระ แต่พอถึงเวลาที่เขาจะต้องเข้าห้องเรียน ทุกคนก็รู้หน้าที่ ตอนไปดูเป็นช่วงพักเที่ยง เด็กเจี๋ยวจ๊าว วุ่นวาย แต่พอถึงชั่วโมงจิตศึกษาโดยไม่มีเสียงประกาศทั้งโรงเรียนก็เงียบหมดเหลือแต่เสียงใบไม้ เสียงลม เสียงนก ดูแล้วอเมซซิ่งมาก ที่เด็กรู้ตัวได้ขนาดนี้” สุดาดวง เล่าก่อนเผยต่อไปว่า

ทว่าตอนที่ไปดูโรงเรียนตอนนั้นน้องนนทิยังไม่สามขวบก็เลยไม่ได้ตัดสินใจจะว่ามาเรียนที่โรงเรียนลำปลายมาศเลยไหม แต่พอไปดูเรื่อยๆ จนสุดท้ายก็ตัดสินใจย้ายน้องมาเรียนที่นี่​ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะทั้งตัวเองและสามี​อยู่กรุงเทพฯ ตัวเองจากที่เคยเป็นอาจารย์พอคลอดลูกเสร็จก็ลาออกมาเป็นคุณแม่ฟูลไทม์ ตอนนั้นก็คิดว่าถ้าหาโรงเรียนที่เข้ากับลูกไม่ได้ก็ตั้งใจจะทำโฮมสคูลเอง

“ตอนแรกต้องเตรียมตัวจัดระเบียบวิธีการทำงานใหม่เพราะเราเริ่มทำธุรกิจส่วนตัว ต้องเข้ามากรุงเทพฯ ดีลงานก็ต้องผลัดให้แฟนไปอยู่ที่นู่น เราก็เริ่มจากไปเช้าบ้านที่นู่น เราไม่มีญาติพี่น้องอยู่ที่นู่นเลยมีเพื่อนอยู่คนหนึ่ง แฟนก็อยู่กรุงเทพฯ มีธุรกิจครอบครัวไม่เคยไปอยู่ต่างจังหวัดเลยก็ไม่แน่ใจว่าจะปรับตัวได้ไหม” สุดาดวงเผย

อดีตอาจารย์มหาวิทยาลัย มองว่า เป้าหมายในการเลี้ยงลูกไม่ได้อยู่ที่ต้องกวดวิชาทำให้เขาเข้ามหาวิทยาลัยให้ได้ เพราะจากที่เคยสอนหนังสือในมหาวิทยาลัยเราสอนวิชา Design Thinking ต้องลงไปเก็บข้อมูล มาวิเคราะห์สังเคราะห์เพื่อออกแบบ แต่เราเห็นว่าทักษะการวิเคราะห์สังเคราะห์ของเด็กไทยแย่ลงเรื่อยๆ เป็นกราฟดิ่งจากที่เราสอนในปีแรกๆ มันจึงอาจไม่ใช่ทางที่ถูกสำหรับกระบวนการศึกษาปัจจุบัน

“เราสอนมหาวิทยาลัยมาก่อนเรารู้ว่าการเข้ามหาวิทยาลัยไม่ได้แปลว่าเด็กจะ ไปได้ดีเสมอ บางครั้งมา ดร็อปปีสุดท้าย ออกไปเรียนทำอาหารก็มี ออกไปอยู่เฉยๆ ปีสองปีก็มี เพราะไม่รู้จะเอายังไงก็ชีวิต ดังนั้นจึงไม่อยู่ในมายด์เซ็ตเราเลยว่าลูกจะต้องสอบเข้ามหาวิทยาลัย เราอยากให้เขารู้ตัวว่าเขาอยากทำอะไรเราก็แค่สนับสนุน เราไม่รู้ว่าจะอยู่ลำปลายมาศเขาถึงอายุ เท่าไหร่”​ สุดาดวงระบุ

ถามว่าคุ้มไหมกับการต้องย้ายมาอยู่บุรีรัมย์ คุณแม่น้องนนทิ กล่าวว่า ​คุ้มยิ่งกว่าคุ้มอีก ได้กำไรหลายร้อยเปอร์เซ็นต์ ช่วยให้ครอบครัวเราในทุกๆ ด้าน ไม่ใช่แค่ลูก พ่อ แม่ก็ได้ การที่เราวางลูกไว้กับคนที่เราไว้ใจ เราเดินออกมาจากโรงเรียนปุ๊บ ไม่มีอะไรต้องกังวล เราก็มีสมาธิกับงานได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ เมื่อลูกกลับมาจากโรงเรียนเราก็อยู่กับเขาได้ไม่ต้องกังวลเรื่องงาน ทำให้ทุกอย่างดีขึ้น

ไม่ต่างจาก ​ปิยะนุช แสงสว่าง คุณแม่น้อง นะมะ นะโม ซึ่งย้ายมาจากกรุงเทพฯ เพราะเริ่มจากปรึกษาคุณหมอว่าควรให้ลูกเรียนแบบไหนดี ก็มารู้ว่ามีโรงเรียนที่นี่ไม่มีแบบเรียน ใช้วิธีแบบเล่น ก็เริ่มหาข้อมูลเพิ่ม เผอิญแฟนเป็นคนบุรีรัมย์ได้จังหวะมาเยี่ยมบ้านก็เลยแวะมาดูโรงเรียนด้วยสุดท้ายก็ย้ายมาแต่อยู่ที่ อ.หนองกี่ ห่างจากโรงเรียน 60 กม. ขับรถไปกลับรับส่ง 4 รอบ รวมวันละ 200 กว่ากิโลเมตร

“พอมาเรียนแล้วเราก็เห็นเขาแฮ็ปปี้อย่างที่เราต้องการ เห็นพัฒนาการตามวัยเติบโตเป็นขั้นๆ เรามาคลุกคลีกับโรงเรียนบ่อยๆ ตัวเราเองก็ได้ซึมซับวิถีไปด้วย ​ได้ปรับนตัวทั้งแม่ทั้งลูก หากเรียนที่กรุงเทพฯ สิ่งที่ลูกเราจะไม่ได้ก็คือเรื่องทักษะชีวิต การช่วยเหลือตัวเอง การดูแลคนอื่น เรื่อง​จิตศึกษา รับรู้ตัวเอง ยับยั้งชั่งใจ หากเป็นที่กรุงเทพฯ โรงเรียนแนวนี้ก็จะราคาสูงนิดหนึ่ง แต่ที่นี่เรียนฟรีก็จะมีความหลายกหลายตั้งแต่ลูกคนงาน ลูกชาวนา ลูกหมอ ลูกทนาย เขาน่าจะได้เรียนรู้ความแตกต่างไม่ได้อยุ่แค่เรื่องเงินหรือเทคโนโลยีอย่างเดียว” ปิยะนุช ยกเหตุผลอธิบาย

คุณแม่น้อง นะมะ นะโม กล่าวว่า ค่านิยมที่ต้องให้ลูกเรียนสูงๆ ต้องเข้ามหาวิทยาลัยดีๆ ให้ได้นั้น เราเองเรียนมาเยอะก็ยังไม่ได้ใช้ เดี๋ยวนี้เราอยากรู้อะไรก็แค่กดคลิกเดียวก็รู้แล้ว แล้วเขามีความสามารถในการค้นหามากกว่าเราอีก เลยมองว่าไม่จำเป็นต้องไปสอบเหมือนสมัยเรา ขอให้เขาคิดเป็น ตัดสินใจเป็นดีกว่า

“วันนี้เราเห็นเขาสามารถปรับตัวมาเป็นโหมดรู้ตัวเองได้ ซึ่งเป็นทักษะที่สำคัญ ถ้ารู้ตัวปุ๊บก็ตอบได้ว่าสิ่งที่เขาทำไม่ว่าจะผิดหรือจะถูกแล้วจะเกิดผลอะไรต่อไป หากผลที่ออกมาไม่โอเคก็ต้องยอมรับในผลที่เขาเลือก ซึ่งเด็กที่ไม่ได้รับการปลูกฝังเรื่องพวกนี้ ก็ยากต่อการเติบโตทางความคิด” ปิยะนุชกล่าว

ปัจจุบันโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนาหรือโรงเรียนนอกกะลา ได้ร่วมมือกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จัดโครงการพัฒนาครูและโรงเรียนเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง (TSQP) เพื่อปรับปรุงรูปแบบการเรียนการสอนให้กับโรงเรียนอื่นในพื้นที่ใกล้เคียง เพื่อช่วยพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้กับโรงเรียนขนาดกลางหลายแห่ง

The post รร.ลำปลายมาศพัฒนาดีอย่างไร พ่อแม่หลายคนย้ายไปบุรีรัมย์ส่งลูกเข้าเรียน first appeared on กสศ..

การเรียนการสอนแบบใดที่จะสร้างผลลัพธ์และเหมาะสมกับยุคสมัย ปัจจุบันการเปลี่ยนแปลงรุกก้าวไกลการศึกษาจึงหยุดพัฒนาไม่ได้ ดังนั้นการเติมพลังเติมความรู้พัฒนาครูคือปัจจัยสำคัญที่จักช่วยยกศักยภาพการศึกษาให้ทัดเทียมทันสมัยนานาประเทศผ่านครูและโรงเรียน

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ได้เล็งเห็นถึงประโยชน์และความสำคัญจนนำไปสู่การจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ เป้าหมายเพื่อการพัฒนาครูเครือข่ายครูเจ้าฟ้ามหาจักรี รุ่นที่ 1 2 และ 3 และครูแกนนำในโครงการพัฒนาครูและโรงเรียนเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง (TSQP)

ในการจัดกระบวนการเรียนการสอนแบบ Active Learning สู่การพัฒนาผู้เรียน เพื่อให้สามารถเรียนรู้และตอบสนองต่อการพัฒนาของสังคมโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วได้ นพ.สุภกร บัวสาย ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา และ Mr.Paul Collard ผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาทักษะความคิดสร้างสรรค์แห่งสหราชอาณาจักร และที่ปรึกษาองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ได้ถ่ายทอดประสบการณ์ แลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นพร้อมทำกิจกรรมเสริมสร้างความรู้ นำไปพัฒนาเผยแพร่ให้กับโรงเรียนและครูที่เน้นเรียนแบบ Active Learning

Mr.Paul Collard กล่าวว่า ลักษณะกระบวนการเรียนรู้แบบ Active Learning คือ กระบวนการเรียนรู้ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนสามารถเข้าใจและเรียนรู้อย่างมีความหมาย ด้วยการฝึกทักษะการคิด  เช่นเดียวกับรูปแบบวิธีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ต่างๆที่เกิดขึ้นในการประชุมครั้งนี้ ถือเป็นกิจกรรมเริ่มต้น ที่ทำให้คุณครูที่เข้าร่วมประชุม ได้ใช้สมองและความคิด  ได้ทบทวน เรื่องการเรียนรู้ที่ยิ่งใหญ่จากประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้มา ว่าเรียนรู้มาแบบไหน ซึ่งเปรียบเหมือนการเตรียมพร้อมให้เรียนรู้เรื่องอื่นๆ และ ปรับทัศนคติ  เพื่อนำไปปรับใช้

“ต้องทำความเข้าใจว่า ห้องเรียนแบบ Active Learning มันไม่ใช่การเรียนผ่านการเล่นภายในห้องเรียน แต่ว่าจริงๆแล้ว มันคือการที่ผู้เรียน ได้เรียนรู้ด้วย ได้มีสังคม ได้เคลื่อนไหวและเรียนรู้ผ่านการเคลื่อนไหวกายภาพ คือ เรื่องสังคม เรื่องภาวะอารมณ์ และ เรื่องการพัฒนาปัญญา ความสามารถ ขณะเดียวกัน การเรียนรู้ ก็คือการต้องฝึกคิด เกี่ยวข้องกับการคิด ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการจำ สิ่งที่เกิดขึ้น ต้องเป็นเรื่องของทักษะการคิด ซึ่งระบบความคิดที่ดี จะช่วยให้เราสามารถจดจำและเข้าใจได้อย่างลึกซึ้ง” Mr.Paul ระบุ

ด้าน ว่าที่ร้อยเอก รุ่งสว่าง​ บุญหนา ครูชำนาญการพิเศษ​ วิทยาลัยการอาชีพ​ศรีสะเกษ​ หนึ่งในจำนวนครูเครือข่ายที่เข้าร่วมการประชุมการจัดกระบวนการเรียนการสอนแบบ  Active Learning สู่การพัฒนาผู้เรียน กล่าวว่า เดิมทีทางวิทยาลัย​จะให้​นักเรียน​เน้นทักษะจากการที่ได้ฝึก พูดหรือการแสดงออกตามกิจกรรม ในแต่ละชั่วโมง ซึ่งแต่เดิม ตนก็ไม่ได้คิด ว่าจะต้องให้ความสำคัญขนาดนี้  แต่หลังจากที่ได้รับการอบรมพบว่ากิจกรรมเหล่านี้จะทำให้เด็ก ได้มีส่วนร่วมและได้ฝึกทักษะกระบวนการคิด ซึ่งตรงนี้ ถือเป็น​การจุดประกายให้เด็กให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตัวเองเป็นสิ่งสำคัญ

เช่นเดียวกับ ‘ครูยิ้ม’ศิริมา โพธิจักร รองผู้อำนวยการวิชาการ โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา จังหวัดบุรีรัมย์ ครูเครือข่ายซึ่งเข้าร่วมการประชุม  การจัดกระบวนการเรียนการสอนแบบ  Active Learning สู่การพัฒนาผู้เรียน ยอมรับว่า การเข้าร่วมประชุมครั้งนี้ ทำให้วิธีการจัดการเรียนรู้โดยให้เด็กได้เรียนรู้ด้วยตัวเอง ชัดขึ้น จากกรณี การจัดห้องเรียน การทำกิจกรรม หลังจากนี้ ก็จะนำความรู้ที่ได้ไปแชร์ไอเดียกับคุณครูที่โรงเรียน และดำเนินการสอนแบบ  Active Learning  เพื่อสร้างโอกาสในอนาคตให้กับเด็กนักเรียนต่อไป

นพ.สุภกร บัวสาย ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ระบุว่า เพื่อให้สามารถเรียนรู้และตอบสนองต่อการพัฒนาของสังคมโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วได้ ต้องบอกลาการเรียนแบบเดิม ๆ และควรประยุกต์ใช้ Active Learning ในการเรียนการสอน เน้นการเรียนรู้เชิงรุก เพื่อสร้างการเรียนรู้สู่ศตวรรษที่ 21 ในการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าวัยทำงาน เพราะนี่ถือเป็นเรื่องสำคัญที่จะปลุกพลัง และสร้างโอกาสในอนาคตให้กับเด็กเหล่านี้เดินไปถึงเป้าหมายตามที่ตั้งเป้าไว้

“ส่วนการพัฒนารูปแบบนั้นอาจต้องทำทั้งโรงเรียน ไม่ใช่แค่การทำเพียงอยู่ในห้องเรียนใดห้องเรียนหนึ่ง ทั้งยังเป็นการสร้างวัฒนธรรมใหม่กับองค์กร ผ่านการใช้พลังครูและบุคลากรทุกคนในโรงเรียนที่มุ่งเปลี่ยนแปลงกระบวนการคิดของนักเรียน” นพ.สุภกร ย้ำ

นพ.สุภกร กล่าวว่า กสศ.จะนำผลการวิจัยและเครื่องมือสนับสนุนการทำงานของครูและสถานศึกษาจากการทำงานวิชาการร่วมกับองค์การความร่วมมือเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจ (OECD) มาสนับสนุนกระบวนการจัดการเรียนการสอนในชั้นเรียนแบบ Active Learning โดยใช้การสร้างบรรยากาศในห้องเรียนให้เป็นห้องเรียนประสิทธิภาพสูง (High functioning Classroom) จากสถาบันความคิดสร้างสรรค์แห่งสหราชอาณาจักร รวมถึงการใช้เครื่องมือส่งเสริมทักษะความคิดสร้างสรรค์และการคิดวิเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณจาก OECD เพื่อพัฒนานักเรียนอย่างต่อเนื่อง

The post ลาการเรียนแบบเดิม เน้นรูปแบบ Active Learning สู่ศตวรรษที่ 21 first appeared on กสศ..