พิเชษฐ์ เบญจมาศ คณะทำงานหนุนเสริมวิชาการภาคใต้ เล่าประสบการณ์ลงพื้นที่ทำงานกับเยาวชนนอกระบบการศึกษา ที่ทำให้ทัศนคติและมุมมองของเขาต่อน้องๆ มุ่งไปที่การลดความสำคัญของเทคนิควิธีการและความซับซ้อนของกระบวนการลง แล้วเพิ่มน้ำหนักเรื่องการใช้ ‘ใจแลกใจ’ มากขึ้น เพื่อทะลวงผ่านเกราะกั้นแข็งแรงแน่นหนา เข้าไปให้ถึงส่วนลึกภายในที่แสนเปราะบาง จากความกดดันต่างๆ รอบตัว ที่น้องๆ เผชิญอยู่ตลอดเวลา

“น้องบางคนอาจไม่เคยรู้สึกมีตัวตนเลยในพื้นที่ที่เขาอยู่ ก่อนจะไปถึงการสร้างการเรียนรู้ คำถามสำคัญจึงเป็นเรื่องที่ว่า เราจะเจอพวกเขาได้ที่ไหน และเมื่อเจอแล้ว จะเข้าไปพบตัวตนภายในของเขาที่ไม่ยอมปรากฏให้ใครพบง่ายๆ ได้อย่างไร

“งานที่เราจะทำจากนี้จึงต้องใช้ความประณีต ใช้จิตวิญญาณ ใช้จินตนาการ และใช้พลังภายในตัวเราสูงมาก เราต้องทำให้มากและเหนือไปกว่าตัวกิจกรรมที่ออกแบบไว้ เพื่อทะลุทะลวงเข้าไปข้างในและดึงมนุษย์อีกคนหนึ่งที่หลบซ่อนอยู่ออกมา แล้วบอกเขาว่าพวกคุณมีชีวิต มีตัวตน คุณเปลี่ยนแปลงได้ คุณเติบโตกว่านี้ได้โดยไม่จำเป็นต้องซ่อนตัวอยู่ตรงนั้นตลอดไป

“พวกเราคณะทำงานจึงต้องถามตัวเองด้วยว่า เราเชื่อเรื่องนี้แค่ไหน เพื่อยืนยันว่าเรามีพละกำลังแข็งแรงพอจะทะลวงไปในใจของน้องๆ ได้แค่ไหน ที่ผมจะบอกคือเทคนิควิธีการควรเป็นเพียงเรื่องรอง แต่สิ่งที่ต้องใช้นำทางจริงๆ คือความเชื่อและพลังในใจเรา เพื่อจะขยับเข้าไปหาเพื่อนมนุษย์ แล้วพาเขาออกมาจากที่ซ่อน สร้างกระบวนการเพื่อเติบโตไปด้วยกัน นี่คือเงื่อนไขที่สำคัญยิ่งยวดไปกว่าการทำกิจกรรมเชิงรูปธรรมเสียอีก            

“เพราะถ้าไม่ลืมว่ามีมนุษย์คนหนึ่งอยู่ข้างในนั้น เราจะตระหนักถึงนามธรรมที่พาเราไป บนความไม่คาดหวังว่าสิ่งที่เราทำจะต้องให้ผลลัพธ์กลับมาในรูปแบบใดแบบหนึ่งอย่างจำเพาะเจาะจง แต่มันจะเป็นความสวยงามที่บ่มเพาะผ่านเวลา ผมอยากย้ำว่าเรื่องนี้สำคัญมากๆ ต่อการเปลี่ยนแปลงที่เราต่างคาดหวังให้เกิดขึ้น ‘ความเชื่อมั่น’ จะทำให้เรามีพลังที่แข็งแรงพอ สามารถทำในสิ่งที่ ‘จริง’ และ ‘ตรง’ พอ ซึ่งผลของมันจะส่งแรงดึงดูดที่เพียงพอจะปลุกมนุษย์คนหนึ่งที่หลับอยู่ข้างในให้ตื่นขึ้นมาได้”

พิเชษฐ์ เปรียบว่าการทำงานของหน่วยจัดการเรียนรู้ เสมือนเป็น ‘คนสั่นระฆัง’ เพื่อส่งสัญญาณไปให้ถึงการรับรู้ของมนุษย์ที่แอบอยู่ภายในใครคนหนึ่ง โดยแม้ว่าการเร้นกายอยู่ภายในนั้นลึก จนแรงสั่นสะเทือนจากระฆังยังส่งไปไม่ถึง ก็ไม่ได้เป็นความผิดใดของผู้สั่นระฆัง “เพราะการทำงานกับน้องๆ เยาวชนเหล่านี้ บางทีอาจต้องใช้เวลามากกว่าสิบเดือนของโครงการ อาจมากกว่าหนึ่งปี อาจมากกว่าเวลาที่สามารถคาดคะเนได้ หรือบางทีเราอาจยังไม่สามารถสร้างพื้นที่ที่ประจวบเหมาะเพียงพอ เพื่อจะทำให้มนุษย์คนหนึ่งตื่นรู้ได้ในฉับพลันทันที”

“งานพัฒนาการเรียนรู้เยาวชนนอกระบบการศึกษา จึงเป็นงานที่ต้องทำไปพร้อมกันในพื้นที่ซ้อนทับระหว่างรูปธรรมและนามธรรม เพราะถ้าใจของคนทำงานยังคงยึดมั่นว่าไม่มีทางที่มนุษย์จะไม่เปลี่ยนแปลง ยังคงสั่นระฆังต่อไปด้วยความเชื่อที่ไม่สั่นคลอน ยังคงสำรวจทบทวนและพร้อมปรับเปลี่ยนผลจากรูปธรรมของกิจกรรม และใช้พลังจากความคิด ความเข้าใจ จินตนาการและสร้างสรรค์อันเป็นสิ่งนามธรรมไปพร้อมกัน เช่นนั้นเราถึงจะทะลุทะลวงไปสู่การเปลี่ยนแปลงภายในของน้องๆ ได้ ในทางกลับกันถ้าไม่มีความเชื่อความศรัทธาในสิ่งที่ทำอยู่ เราก็อาจไม่มีวันไปถึงวันนั้นได้เลย

“วันนี้เราได้มาเจอกัน ได้มาทำความเข้าใจแนวคิด เป้าหมาย เส้นทางการทำงาน และได้เชื่อมต่อการเรียนรู้ระหว่างกันแล้ว ขณะเดียวกันก็ได้เจอกับน้องๆ ส่วนหนึ่งที่เคยหลบซ่อนอยู่ตามซอกมุมต่างๆ ด้วย ดังนั้นจากตรงนี้เราต้องช่วยกันคิดว่าจะเติบโตไปด้วยกันได้อย่างไร จะคงไว้ซึ่งการรู้จักเป็นพี่เป็นน้องเป็นลุงป้าน้าอากันต่อไปได้อย่างไร เพื่อจะร่วมสร้างพื้นที่ของชีวิตและสังคมแห่งการเรียนรู้ไปด้วยกัน ณ ตรงนี้ขอใช้ถ้อยคำว่า เราเรียกร้องต้องการความเชื่อ จินตภาพ และความบ้าคลั่งที่สูงมากในการทำงานจากทุกคน พร้อมกับต้องมีสมดุลว่า เราต้องไม่รีบร้อนต้องการเห็นความเปลี่ยนแปลงที่เร็วเกินไป เพราะในจำนวนเด็กเยาวชนหนึ่งร้อยคน เราอาจเห็นเพียงหนึ่งคนหรือสิบคนที่เปลี่ยนได้ ภายใต้เงื่อนไขเวลาของการทำโครงการ แต่อย่าลืมว่าถ้าทุกท่านยังคงเชื่อมั่นร่วมกัน ว่ามีมนุษย์คนหนึ่งที่หลบซ่อนอยู่ในตัวเด็กทุกคน จำนวนหลักหน่วยหรือหลักสิบของน้อง ๆ ที่เราพาเขาออกมาเจอได้ ก็ถือว่าเป็นผลลัพธ์อันเป็นกุศลอย่างมหาศาลแล้ว”

จากเรื่องเล่าผ่านประสบการณ์และทัศนคติที่เกิดขึ้นต่อการทำงาน ในโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา ในงาน ‘สานพลัง ก้าวไปด้วยกัน’ วันปักหมุดเริ่มโครงการฯ ปี 2566 ที่แสดงให้เห็นว่าเป้าหมายสำคัญของงานพัฒนาการเรียนรู้เยาวชนนอกระบบการศึกษา คือการ ‘จุดไฟความเป็นมนุษย์’ โดยทิ้งหัวเชื้อของความต้องการที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเองไว้ในตัวของน้อง ๆ การสร้างกระบวนการทำงานจึงต้องใช้ทั้งพลังใจและพลังความคิด เพื่อออกแบบการเดินทางของการเรียนรู้ เพื่อให้น้องๆ ค่อยๆ ตื่นรู้ ค่อยๆ พาตัวออกจากที่กำบัง และค่อยๆ กล้ายืนหยัดด้วยตนเอง ไม่ว่าชีวิตจะต้องเจอกับความผันแปรอีกสักกี่ครั้ง ซึ่งความซับซ้อนละเอียดอ่อนเหล่านี้เอง จะเป็นความท้าทายให้หน่วยจัดการเรียนรู้ทั้ง 40 แห่ง ร่วมฝ่าฟันไปด้วยกัน

The post ต้องใช้ ‘ใจ’ ไขสู่ตัวตนภายใน เพราะ ‘แม้เราจะเจอแล้ว ก็ใช่ว่าจะเจอตัวเขาจริง ๆ’ first appeared on กสศ..

‘โครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา ปี 2566’ เป็นส่วนหนึ่งของ ‘โครงการส่งเสริมโอกาสทางการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน’ ซึ่ง กสศ. ดำเนินการตั้งแต่ปี 2562 ร่วมกับหน่วยจัดการเรียนรู้ในทุกภูมิภาคทั่วประเทศ และประสบความสำเร็จในการสร้างหน่วยจัดการเรียนรู้ ที่เชื่อมโยงกับองค์ความรู้ ทรัพยากร หน่วยงาน รวมถึงคนในชุมชน จนเกิดเส้นทางอาชีพที่ยกระดับคุณภาพชีวิตคนในชุมชนที่ยั่งยืน 

และในปี 2566 นี้ กสศ. ได้แยกการทำงานกับกลุ่มเยาวชนนอกระบบช่วงวัย 17-24 ปี ออกมาเป็นโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา โดยมุ่งเน้นการปฏิบัติงานร่วมกับเครือข่ายในพื้นที่ ในการสร้างกลไกเสริมทักษะการเรียนรู้ ทักษะชีวิต ทักษะวิชาการ และทักษะวิชาชีพ ที่สอดคล้องกับการพัฒนาเยาวชนนอกระบบโดยเฉพาะ ทั้งในลักษณะรายกลุ่มและรายบุคคล หรือเป็นการจัด ‘การศึกษาที่มีทางเลือก’ เพื่อให้เด็กเยาวชนทุกกลุ่มเข้าถึงโอกาสพัฒนาตนเอง สามารถนำความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ไปใช้ต่อยอด ทั้งในรูปแบบการเทียบโอนหน่วยกิตเพื่อเข้าสู่การศึกษาในระบบ หรือใช้ประกอบอาชีพเลี้ยงดูตนเองได้

ศ.ดร.สมพงษ์ จิตระดับ ประธานอนุกรรมการส่งเสริมและพัฒนาเยาวชนและประชากรวัยแรงงานนอกระบบ และกรรมการบริหาร กสศ. กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้ถือเป็นย่างก้าวสำคัญ ของการทำให้การศึกษาทางเลือกเข้าไปมีที่ทางในการศึกษากระแสหลัก เป็นการเปลี่ยนระบบการศึกษาที่เคยมีเพียงมาตรฐานเดียวทั่วประเทศ ให้มีความยืดหยุ่นหลากหลาย หรือคือเปลี่ยนการศึกษาจากเดิมที่ยึด ‘โรงเรียนเป็นศูนย์กลาง’ (Schooling) เป็น ‘การเรียนรู้ที่เปิดกว้าง’ ซึ่งเด็กเยาวชนทุกคนสามารถพัฒนาศักยภาพตนเองได้จากทุกที่ทุกเวลา

“มากกว่า 50 ปีผ่านมาที่องค์ความรู้ทั้งหลายทั้งปวงอยู่ในโรงเรียน ในมหาวิทยาลัย หรือในสถาบันการศึกษาโดยมีครูอาจารย์เป็นบุคคลสำคัญในการถ่ายทอดความรู้นั้น ขณะที่แนวโน้มความเปลี่ยนแปลงของวงการการศึกษาโลกปัจจุบันนั้นเปิดกว้างขึ้น กลายเป็นการเรียนรู้ที่มีผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง โดยมีครูเป็นผู้ออกแบบจัดการเรียนรู้และอำนวยความสะดวกให้ผู้เรียนพัฒนาตนเองได้ตามความสนใจ ความถนัด และสอดคล้องกับบริบทของชีวิต และโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษาก็เช่นเดียวกัน ที่จะดำเนินงานภายใต้อำนาจพระราชบัญญัติพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา พ.ศ.2562 และ พระราชบัญญัติส่งเสริมการเรียนรู้ พ.ศ.2542 ซึ่งนิยามความหมายของการจัดการศึกษาว่ามีทั้งการศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย โดยให้มีการเทียบโอนผลการเรียนสะสมทั้งในรูปแบบเดียวกันหรือต่างรูปแบบ และไม่ว่าจะเป็นการสะสมผลการเรียนจากสถานศึกษาเดียวกันหรือไม่ก็ตาม รวมถึงสามารถเทียบโอนผลการเรียนจากการฝึกอาชีพหรือประสบการณ์การทำงานเพื่อรับวุฒิการศึกษา การทำงานโครงการนี้จึงถือเป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันให้มีการเปิดพื้นที่การศึกษาใหม่ ๆ โดยหน่วยจัดการเรียนรู้เป็นผู้ออกแบบการเรียนรู้ที่แตกต่างหลากหลาย ให้ผู้เรียนกำหนดรูปแบบการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับวิถีชีวิต และสามารถใช้ความรู้และทักษะนำพาตนเองไปถึงเป้าหมายที่พึงปรารถนา  

“กล่าวถึงเด็กเยาวชนนอกระบบซึ่งเป็นกลุ่มผู้ได้รับผลกระทบตลอดมา จากระบบการศึกษาที่มีเพียงมาตรฐานเดียว โครงการนี้จึงมุ่งสื่อสารไปยังเยาวชนกลุ่มนี้ ว่าหากได้รับการศึกษาที่ดีและมีรูปแบบเหมาะสม เขาจะมีโอกาสใช้ศักยภาพที่มีได้สูงสุด และพึ่งพาตนเองอย่างมีคุณภาพ ดังนั้นจุดเริ่มต้นของจัดการศึกษา จะต้องมีเป้าหมายตั้งต้นก่อนว่าทำเพื่อตอบโจทย์การมีงานทำ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต หรือเพื่อวุฒิการศึกษา ที่สำคัญคือตัวรูปแบบการศึกษาเอง ต้องไม่ใช่เพียงจัดอบรมหลักสูตรระยะสั้นจบแล้วจบกัน แต่ต้องมีกระบวนการที่ทำให้ผู้เรียนเชื่อมั่น และมองเห็นปลายทางว่าจะนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงได้จริง”

กรรมการบริหาร กสศ. กล่าวว่า เป้าหมายหลักของโครงการ ฯ คือหน่วยจัดการเรียนรู้ทั้ง 40 แห่งต้องสามารถฝังตัวระยะยาวในพื้นที่ และ ‘ยกระดับเป็นศูนย์การเรียนรู้’ ที่ตอบโจทย์การสร้างงานสร้างอาชีพ ในฐานะ ‘พื้นที่แห่งโอกาส’ ให้ทุกคนในชุมชนสามารถเดินเข้ามาใช้เปลี่ยนแปลงคุณภาพชีวิตของตนเองได้ นอกจากนี้ความหมายของคำว่า ‘ทุกคน’ ในที่นี้ จะต้องครอบคลุมถึงเด็กเยาวชนทุกคุณลักษณะ ทุกพื้นที่ ไม่ว่าเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม เยาวชนผู้พิการ กลุ่มชาติพันธุ์ กลุ่มไร้สัญชาติ หรือเด็กเยาวชนในพื้นที่ชายแดน เพื่อที่ทุกความสำเร็จของทุกหน่วยการเรียนรู้ กสศ. จะได้นำมาถอดบทเรียนและขยายผล  ขับเคลื่อนภารกิจลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของประเทศไทยในภาพรวมต่อไป

รศ.ดร.วีระเทพ ปทุมเจริญวัฒนา ผู้จัดการโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา กล่าวว่า โครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา จะทำงานสอดประสานระหว่างหน่วยจัดการเรียนรู้ คณะหนุนเสริมวิชาการทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ภายใต้โจทย์เรื่องเยาวชนนอกระบบการศึกษาที่ซับซ้อน หลากกลุ่ม หลายมิติ และยังมีการเคลื่อนไหวของชุดข้อมูลตลอดเวลา ทั้งนี้หน่วยจัดการเรียนรู้ที่เข้าใจบริบทเชิงพื้นที่เป็นอย่างดี จะเป็น ‘คานงัด’ สำคัญของการทำงาน ซึ่งแต่ละหน่วยจัดการเรียนรู้ที่มาจากสถาบันการศึกษา ท้องถิ่น ภาคเอกชน หรือภาคประชาสังคมเอง ก็มีความหลากหลายทางองค์ความรู้ ชุดประสบการณ์ มีบทเรียนและเครื่องมือการทำงานที่ไม่เหมือนกัน 

สำหรับเป้าหมายในปี 2566 โครงการ ฯ จะทำกับเยาวชนนอกระบบการศึกษาราว 1,500 คน เป็นการทำงานเชิงคุณภาพเพื่อให้ได้ ‘บทเรียนต้นแบบ’ ที่จะต่อยอดไปยังพื้นที่อื่น ๆ โดยขั้นตอนทำงานจะเริ่มที่ค้นหากลุ่มเป้าหมายให้พบ ทำความเข้าใจ สำรวจความต้องการ เรียนรู้ศักยภาพ และ ‘สร้างความไว้วางใจ’ ซึ่งถือเป็นหลักการที่สำคัญกว่าการออกแบบกระบวนการจัดการเรียนรู้เสียอีก 

“หน่วยจัดการเรียนรู้ในฐานะพี่เลี้ยงจึงต้องเป็นเพื่อนร่วมทางการเรียนรู้ไปกับน้อง ๆ เยาวชน โดยส่งเสริมในจุดที่ขาด และรีดเอาศักยภาพในทุกด้านที่พบออกมา ไม่ว่าทักษะวิชาการ ทักษะอาชีพ หรือทักษะชีวิต และการพัฒนาจะต้องคำนึงถึงความต้องการและเงื่อนไขในชีวิตของเยาวชนแต่ละคนเป็นที่ตั้ง นอกจากนี้ทุกหน่วยจัดการเรียนรู้ต้องทำงานกับภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อเชื่อมต่อระบบ สร้างกลไกและมาตรการการพัฒนาศักยภาพของน้อง ๆ ในระยะยาว วันนี้จึงเป็นโอกาสดีที่ทุกฝ่ายได้มาปฐมนิเทศและทำความเข้าใจการทำงานร่วมกัน ก่อนทุกหน่วยจัดการเรียนรู้จะลงสนามสู่หน้างานจริงในวาระต่อไป”

The post “ผสานพลัง ก้าวไปด้วยกัน” ยกระดับ ‘การศึกษาที่มีทางเลือก’ สู่กระแสหลัก เพื่อ ‘การเรียนรู้ที่เปิดกว้าง’ ของเยาวชนนอกระบบการศึกษา first appeared on กสศ..