-“ไม่ใช่แค่ตามเด็กกลับมา แต่คือทำอย่างไรให้การศึกษาเข้าไปอยู่ในชีวิตเขาได้” 
การศึกษายืดหยุ่นคือระบบที่ปรับรูปแบบเรียนให้ไปอยู่ในชีวิตเด็กจริงๆ ไม่ว่าจะเรียนออนไลน์ เทียบโอนประสบการณ์ หรือจัดเวลายืดหยุ่น ลดโอกาสหลุดออกจากระบบ โดยเฉพาะเด็กยากจน เด็กมีภาระครอบครัว หรือไม่มีอุปกรณ์ จนกลายเป็นกลไกสำคัญที่พาเด็กกลับมามีทางเลือกและโอกาสเรียนต่ออีกครั้ง

-ครูจรรยวรรธน์คือแรงขับเคลื่อนหลักของโมเดลนี้ในพื้นที่ชนบทที่โรงเรียนมหาราช 7 ตั้งอยู่ เธอทำบทบาททั้งครู นักเยี่ยมบ้าน และผู้ประสานงานชุมชน มองปัญหาเด็กหลุดจากระบบว่าเป็นสัญญาณให้โรงเรียนต้องปรับตัว ไม่ใช่โทษเด็ก เธอพิสูจน์ด้วยผลลัพธ์จริงว่าเด็กที่เรียนแบบยืดหยุ่นสามารถเรียนจบ มีทักษะชีวิต และก้าวต่อได้อย่างมั่นใจ

-แม้ชุมชนเคยสงสัยว่าการศึกษายืดหยุ่นจะลดมาตรฐานการศึกษาหรือไม่ แต่ผลลัพธ์จริงคือเด็กกลับมายืนได้อย่างสง่างาม นี่ทำให้ความเชื่อของผู้คนเปลี่ยน เพราะเห็นด้วยตา ว่าโอกาสที่เปิดกว้าง ทำให้เด็กกลับมายืนในสังคมได้อย่างมั่นคงโดยแท้

“ครูสะดวกให้สัมภาษณ์วันอังคารค่ะ เพราะวันอังคารเป็นวันที่ครูจัดตารางไว้สำหรับการศึกษายืดหยุ่น”

จรรยวรรธน์ ผิวเกลี้ยง หรือครูพีท แห่งโรงเรียนมหาราช 7 อ.จอมบึง จ.ราชบุรี เอ่ยรับนัดหมายจากทีม กสศ. ที่โทรหาในบ่ายวันศุกร์ เสียงของครูฟังดูกระฉับกระเฉงแต่อ่อนโยน นี่คือบุคคลที่เป็นหนึ่งในข้อต่อสำคัญที่เป็นทั้งลมใต้ปีกและแรงผลักดัน ให้คำว่า “การศึกษายืดหยุ่น” ก่อรูปร่างได้จริงในเขตพื้นที่ชนบทห่างไกลที่โรงเรียนมหาราช 7 ตั้งอยู่

โรงเรียนมหาราช 7 เริ่มนำแนวคิดเกี่ยวกับการศึกษายืดหยุ่นมาขับเคลื่อนอย่างเป็นรูปแบบตั้งแต่ปีการศึกษา 2566 หลังจากที่สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการเรียนรู้ของนักเรียนในพื้นที่ โดยเฉพาะกลุ่มที่ยากจนพิเศษ แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่าคือ แม้โควิดจะผ่านพ้นไปแล้ว ปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบกลับไม่ได้จางหายไปด้วย

“จากการติดตามข้อมูลของนักเรียนในระบบ DMC เราพบว่ามีนักเรียนหลายคนที่ขาดเรียนต่อเนื่องแล้วก็หลุดออกจากระบบ” เธอหยุดช่วงหนึ่งก่อนพูดต่อ “แล้วที่น่าคิดคือ พอเด็กกลับเข้ามาเราก็จะยุติการติดตาม เพราะคิดว่าเด็กกลับเข้ามาแล้วก็สบายใจ แต่จริงๆ แล้วมันไม่ใช่ เพราะเด็กมีการหลุดออกระหว่างทางอีก”

นั่นคือจุดที่ครูจรรยวรรธน์และโรงเรียนตระหนักว่า การแก้ปัญหาเด็กหลุดจากระบบ ไม่ใช่แค่การวิ่งไล่ตามเด็กกลับมาเรียน  แต่เป็นการตั้งคำถามว่า ทำไมพวกเขาถึงต้องไป? และเราจะปรับการศึกษาให้เข้าไปอยู่ในชีวิตเด็กได้อย่างไร?

ที่สำคัญกว่านั้น อะไรคือปัจจัยที่จะทำให้โรงเรียนแห่งหนึ่งขับเคลื่อนการศึกษายืดหยุ่นได้อย่างลุล่วง? ผู้บริหาร คณะครู นโยบาย และชุมชนรายรอบ ต้องปรับตัวอย่างไรบ้าง?

กสศ. ได้นัดคุยกับครูจรรยวรรธน์ทาง Zoom และนี่คือมุมมอง ทัศนะ และคำตอบที่ผู้สนใจขับเคลื่อนการศึกษายืดหยุ่นควรรับฟังเป็นอย่างยิ่ง

จุดเริ่มต้นที่ไม่ใช่แค่นโยบาย แต่คือความจำเป็น

โรงเรียนมหาราช 7 เริ่มต้นนำการศึกษายืดหยุ่นเข้ามาตอนไหน และอะไรคือแรงผลักดันให้อยากทำจริงจัง?

ตรงนี้ต้องย้อนกลับไปถึงช่วงหลังโควิด-19 ปีการศึกษา 2566 เป็นช่วงเวลาที่เราเห็นผลกระทบอย่างชัดเจน โดยเฉพาะกลุ่มเด็กที่ยากจนพิเศษ พวกเขาไม่มีเครื่องมือในการเรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็นโทรศัพท์มือถือหรืออินเทอร์เน็ต บางคนมีภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ อ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ อีกหลายคนมีภาระครอบครัว ต้องไปช่วยผู้ปกครองทำงานจนไม่สามารถเรียนตามเวลาได้

จากการติดตามข้อมูลนักเรียนในระบบ DMC เราพบว่ามีเด็กหลายคนที่ขาดเรียนต่อเนื่องแล้วหลุดออกจากระบบ ตอนนั้นเราก็พยายามติดตามพาเด็กกลับเข้ามา แต่แล้วก็ค้นพบว่า พอเด็กกลับเข้ามาเราก็มักจะยุติการติดตาม คิดว่าสบายใจแล้ว ทว่าความจริงคือเด็กกลับหลุดออกไประหว่างทางอีก

เราเลยมาดูกันว่าเกิดอะไรขึ้น ปรากฏว่าเด็กต้องการการสนับสนุนในเรื่องของการดำรงชีพ ต้องให้ท้องอิ่มก่อน แต่เราไม่สามารถไปเพิ่มหรือหาแนวร่วมในเรื่องของการสร้างรายได้ให้กับเด็กได้ในระยะเวลาสั้นๆ ขณะที่การศึกษายังต้องดำเนินต่อไป มันจึงกลายเป็นเหตุผลที่ทำให้เด็กหลุดออกจากระบบอีกครั้ง

ตรงนี้เลยเป็นความรู้สึกของเราว่า เราต้องมีหน่วยงานที่เข้ามาช่วย และพอดีจังหวะเหมาะที่เรามีโอกาสได้เข้าร่วมประชุมหาแนวทางแก้ปัญหากับเขตพื้นที่ เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 2566 เกี่ยวกับการจัดการศึกษายืดหยุ่นในโครงการ “พาน้องกลับมาเรียน” มีผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงดร.เนตรดาว ยั่งยุบล เข้ามามีส่วนร่วม ทำให้เรามีความรู้สึกว่าเรามีแสงสว่างในเรื่องของการแก้ปัญหา

นี่คือจุดเริ่มต้นที่ทำให้เราเข้ามาอย่างเต็มรูปแบบ

แล้วมีปัจจัยอะไรอีกบ้างที่ทำให้โรงเรียนมหาราช 7 ขับเคลื่อนเรื่องการศึกษายืดหยุ่นอย่างแข็งขัน?

มีหลายปัจจัยที่ทำให้โรงเรียนมหาราช 7 ขับเคลื่อนเรื่องการศึกษายืดหยุ่น

อันดับแรกคือปัญหาเด็กตกหล่นและหลุดออกจากระบบที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง โรงเรียนเห็นแล้วว่าเราต้องปรับเปลี่ยนวิธีการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับบริบทของเด็กที่กำลังจะสูญเสียโอกาสทางการศึกษาถาวร เพราะเมื่อเด็กขาดเรียนต่อเนื่องถึงหนึ่งเดือน โอกาสที่จะหลุดถาวรมันเกือบ 100% ทันที

สอง คือความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาที่โควิดเปิดเผยให้เห็น เด็กที่บ้านมีภาวะทางเศรษฐกิจไม่ดีไม่สามารถใช้โทรศัพท์เรียนรู้ได้ มันเข้าไม่ถึงจริงๆ บางบ้านไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ต หรือมีอุปกรณ์แต่ไม่มีเงินเติม เราจึงอยากมีการศึกษาทางเลือกที่ตอบสนองได้จริง ที่เด็กสามารถเรียนควบคู่กับการทำงานได้

สาม คือนโยบายของประเทศที่สอดคล้องกับทิศทางของเรา สพฐ. และกระทรวงศึกษาธิการส่งเสริมโครงการ “พาน้องกลับมาเรียน” ซึ่งตรงกับวิสัยทัศน์ของโรงเรียนเราที่ว่า “เราจะไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง”

สี่ คือพลังของชุมชนและภาคีเครือข่าย เราได้ผู้นำชุมชนที่มีเป้าหมายเดียวกันว่าเราอยากให้เด็กในชุมชนเห็นคุณค่าทางการศึกษาและโอกาสหลุดออกจากระบบน้อยลง โชคดีที่คณะกรรมการสถานศึกษาของเราเป็นผู้นำชุมชนและทีมงานของ อบต. ทำให้เราสามารถดึงหน่วยงานต่างๆ เข้ามาร่วมงานได้ ไม่ว่าจะเป็นภาคี กสศ., สพฐ., สพป.ราชบุรีเขต 1., และดร.บรรเจิด อุ่นมณีรัตน์ ผู้อำนวยการเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเขต 1 ที่คอยสนับสนุน

และสุดท้ายที่สำคัญมากคือวิสัยทัศน์ของผู้บริหาร วันนั้นที่มีการประชุม ผู้อำนวยการเขตถามว่าโรงเรียนมหาราช 7 สามารถดำเนินการตามนโยบายได้ไหม คุณครูที่ไปประชุมไม่สามารถตัดสินใจได้ ก็โทรถามผู้อำนวยการโรงเรียน ท่านผู้อำนวยการก็ตกลงทันที มันบ่งบอกว่าวิสัยทัศน์ของผู้บริหารมีความสำคัญมาก ท่านเชื่อมั่นว่าการศึกษาไม่ควรถูกจำกัดเพียงแค่อยู่ในห้องเรียนหรือเอาเวลาเรียนมาเป็นขอบเขตเดียว

บริบทพื้นที่: ชนบทห่างไกลที่ฝันดูจะบางตา

คุณครูพอจะเล่าให้ฟังได้ไหมว่า บริบทของพื้นที่รอบโรงเรียนเป็นอย่างไร? เด็กส่วนใหญ่มาจากครอบครัวแบบไหน?

โรงเรียนมหาราช 7 ตั้งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดราชบุรีประมาณ 60 กิโลเมตร และห่างจากตัวอำเภอจอมบึงอีก 25 กิโลเมตร เราดูแลครอบคลุมนักเรียนจาก 2 หมู่บ้าน ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ชนบทที่ผู้คนประกอบอาชีพเกษตรกรรม ปลูกข้าว ทำสวนยาง ปลูกทุเรียน หรือรับจ้างทั่วไป

ครอบครัวของเด็กส่วนใหญ่มีรายได้ต่ำถึงปานกลาง หลายครอบครัวมีหนี้สิน ผู้ปกครองต้องทำงานหนักเพื่อหาเลี้ยงชีพ บางครอบครัวมีปัญหาเรื่องสารเสพติดหรือเหล้า สภาพแบบนี้ส่งผลต่อเด็กโดยตรง พวกเขาต้องแบกรับภาระที่หนักกว่าวัย

อุปสรรคหลักๆ ที่ทำให้เด็กต้องหลุดออกจากระบบคืออะไร?

มีหลายปัจจัยที่ทับซ้อนกัน อันดับแรกคือความยากจน เด็กต้องออกไปทำงานหาเงินช่วยครอบครัว อันที่สองคือภาระครอบครัว เด็กต้องดูแลพ่อแม่ที่ป่วยหรือดูแลน้อง อันที่สามคือปัญหาการเรียนรู้ อ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ นอกจากนี้ยังมีเรื่องการตั้งครรภ์ การย้ายถิ่นฐานตามพ่อแม่ไปทำงาน

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งคือการไม่เห็นคุณค่าของการศึกษา บางครอบครัวมองไม่เห็นว่าถ้าเรียนหนังสือแล้วจะได้อะไร เพราะชีวิตประจำวันต้องหาเช้ากินค่ำ การศึกษาจึงไม่ใช่ความจำเป็นเร่งด่วนเท่ากับการมีเงินใช้วันนี้

เคสจริงน้องหน่อย: เมื่อครูเปิดหัวใจเด็กได้ โอกาสชีวิตเด็กก็เปิดกว้าง

ครั้งที่แล้วเราได้คุยกับน้องหน่อย ที่จบชั้น ม.3 จากโรงเรียนมหาราช 7 เพราะได้รับโอกาสให้เรียนผ่านการศึกษายืดหยุ่น คุณครูช่วยเล่าให้ฟังหน่อยได้ไหมว่า น้องหน่อยเจอปัญหาอะไร และครูเริ่มสังเกตเห็นตอนไหน?

น้องหน่อย-สุพรรณวดี เจเถื่อน เป็นหนึ่งในเด็กที่เกือบหลุดออกจากระบบ แม่ของน้องป่วยเป็นมะเร็ง พ่อทำงานขับรถหารายได้แต่ก็มีปัญหาข้อเสื่อม น้องจึงต้องหยุดเรียนมาดูแลแม่

เราเริ่มสังเกตเห็นตอนที่น้องไม่ได้มาเรียนนานๆ เราก็ไปเยี่ยมบ้านและคุยกับแม่ของน้อง ตอนนั้นน้องบอกว่าคิดว่าตัวเองไม่มีโอกาสเรียนต่อแล้ว

การเยี่ยมบ้านครั้งนั้นไม่ใช่แค่การไปดูหน้าแล้วกลับ แต่เราต้องนั่งคุยกับครอบครัว ฟังเรื่องราว ฟังความกลัว ฟังความหมดหวัง เราเข้าใจว่าน้องไม่ได้ไม่อยากเรียน แต่สถานการณ์ชีวิตเขาไม่เอื้อให้เรียนแบบปกติได้

แล้วโรงเรียนมหาราช 7 ช่วยเหลือน้องหน่อยอย่างไร?

เราไม่สามารถบังคับให้น้องกลับเข้ามาเรียนแบบปกติได้ถ้าสถานการณ์ชีวิตเขาไม่เอื้ออำนวย แต่เราสามารถหาทางให้การศึกษามันยืดหยุ่นพอที่จะเข้าไปอยู่ในชีวิตของเขาได้

โรงเรียนจึงนำน้องเข้าสู่ระบบการศึกษายืดหยุ่น ไม่มีค่าบำรุงการศึกษา เราจัดการค่าเครื่องแบบและอุปกรณ์การเรียนให้ทั้งหมด โดยมีข้อตกลงเพียงอย่างเดียวคือน้องต้องเรียนให้จบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3

น้องสามารถเรียนออนไลน์ได้ ครูส่งใบงานให้ทำ สลับกับการเข้าร่วมกิจกรรมที่โรงเรียนบางครั้ง ทำให้น้องสามารถดูแลแม่และเรียนหนังสือไปพร้อมกันได้

เมื่อน้องจบมัธยมปลาย โอกาสก็เปิดกว้างขึ้น ทางโรงเรียนอนันตรักษ์การบริบาลมาออกบูธแนะแนวการศึกษาต่อที่โรงเรียน น้องอยากเรียนต่อมาก เราก็ช่วยประสานงานจนน้องได้รับทุนจาก กสศ. ไปเรียนต่อด้านการบริบาล ตอนนี้น้องกำลังฝึกงานที่โรงพยาบาลหัวหิน

การศึกษายืดหยุ่นมีผลต่อชีวิตน้องหน่อยแค่ไหน? ครูรู้สึกอย่างไร?

มันมีผลมากจริงๆ ไม่ใช่แค่เรื่องของการทำให้เด็กคนหนึ่งผ่านชั้นเรียน แต่มันคือการเปิดโลกใบใหม่ให้เขา จากเด็กที่เคยคิดว่าตัวเองไม่มีทางเลือก ไม่มีอนาคต พอได้เห็นว่าการศึกษายังมีพื้นที่รองรับเขา เขาก็เริ่มเห็นความหวัง เริ่มมีเป้าหมายในชีวิต

ในมุมของครู ครูรู้สึกว่ามันเป็นหนึ่งในความสุขที่ยิ่งใหญ่ของการเป็นครู คือการได้เห็นเด็กที่เกือบสูญเสียโอกาสไปตลอดกาล แต่แล้วกลับมามีอนาคตที่สดใสได้ นี่คือสิ่งที่ทำให้เราไม่เหนื่อย

ความท้าทายและเสียงวิจารณ์: เมื่อสังคมยังไม่คุ้นเคยกับการศึกษายืดหยุ่น

ในมุมมองของคุณครูในฐานะผู้นำการศึกษายืดหยุ่นมาใช้จริงจนเกิดผล คิดว่าความท้าทายในการจัดการศึกษายืดหยุ่นคืออะไร?

เรื่องแรกคือการบริหารจัดการเวลา หนึ่งวันที่เรามีมันไม่ได้ครอบคลุมทุกคน เรามีเด็กหลุดหลายคน ครูในโรงเรียนของเราต้องประคับประคองเด็กในระบบไม่ให้หลุด พร้อมกับดึงเด็กที่หลุดแล้วกลับเข้ามา ต้องเป็นทั้งครูแนะแนว ผู้ประสานงาน นักสังคมสงเคราะห์ และที่ปรึกษา ต้องลงพื้นที่เยี่ยมบ้าน ต้องประสานงานกับหน่วยงานต่างๆ และต้องออกแบบแผนการเรียนรู้ที่เหมาะกับเด็กแต่ละคน

ได้รับเสียงวิจารณ์จากชุมชนหรือสังคมบ้างไหม?

มีบ้าง บางคนคิดว่าเราแค่ให้เด็กผ่าน ไม่ได้เรียนจริง บางคนมองว่าเสียมาตรฐาน บางคนกังวลว่าเด็กจะเรียนไม่เท่าเพื่อน ครูเข้าใจนะ เพราะมันเป็นเรื่องใหม่ และคนเรามักจะกังวลกับสิ่งที่ไม่คุ้นเคย  เราอธิบายอย่างต่อเนื่องว่า การศึกษายืดหยุ่นไม่ใช่การลดมาตรฐาน แต่เป็นการปรับวิธีการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับบริบทของเด็กแต่ละคน เนื้อหาและตัวชี้วัดยังคงเดิม เพียงแต่วิธีการเรียนและการวัดผลที่ยืดหยุ่นขึ้น

และเราแสดงผลลัพธ์จริงให้เห็น เด็กที่เรียนแบบนี้สอบได้ เรียนต่อได้ มีทักษะในการใช้ชีวิตจริง บางทีมีทักษะมากกว่าเด็กที่เรียนในห้องเรียนอย่างเดียวด้วยซ้ำ เพราะเขาได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริง

เมื่อเวลาผ่านไป ความเข้าใจก็เริ่มเกิดขึ้น ตอนนี้ผู้ปกครองหลายคนเริ่มมาปรึกษาเองว่าลูกเขามีปัญหาแบบนี้แบบนั้น มีวิธีไหนช่วยได้บ้าง นี่แสดงว่าพวกเขาเริ่มเชื่อใจและเห็นคุณค่าของการศึกษายืดหยุ่น

สูตรความสำเร็จ: ไม่มีสูตร มีแต่ความตั้งใจ

ปัจจัยอะไรที่ทำให้โรงเรียนมหาราช 7 จัดการศึกษายืดหยุ่นได้ค่อนข้างดี?

มันไม่ใช่เรื่องของทรัพยากรหรืองบประมาณมากมาย แต่เป็นเรื่องของการมีใจที่แน่วแน่และระบบสนับสนุนที่ดี

อันดับแรก ผู้บริหารต้องเปิดกว้างและให้การสนับสนุน  
สอง ครูต้องมีความตั้งใจและยินดีที่จะลงพื้นที่ติดตามเด็ก  
สาม ชุมชนต้องเข้ามามีส่วนร่วม
และอันที่สี่ ต้องมีภาคีเครือข่ายที่คอยช่วยเหลือในส่วนที่โรงเรียนทำเองไม่ได้  ต้องขอขอบคุณ กสศ. เป็นพิเศษ ถ้าไม่มี กสศ. เราคงทำไม่ได้ครบวงจรขนาดนี้ นอกจากทรัพยากรทุน กสศ. ยังให้ความรู้ ให้แนวทาง และคอยติดตามผลอย่างใกล้ชิด

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการเข้าใจชีวิตของเด็ก ถ้าเราไม่ลงพื้นที่ ไม่คุยกับเด็กและครอบครัวจริงๆ เราก็จะไม่รู้ว่าเขาต้องการอะไร ปัญหาของเขาคืออะไร และเราจะช่วยเขาได้อย่างไร การออกแบบการศึกษายืดหยุ่นที่ดีต้องเริ่มจากการเข้าใจชีวิตของเด็กเป็นอันดับแรก

การปรับสู่การศึกษายืดหยุ่นต้องใช้ทรัพยากรเยอะไหม?

ไม่ต้องใช้งบประมาณเยอะ ที่ต้องใช้มากกว่าคือเวลาและความตั้งใจของครู การบริหารจัดการที่ดี และการประสานงานกับภาคีต่างๆ

เราไม่ได้สร้างอะไรใหม่ทั้งหมด แต่เราปรับวิธีการใช้สิ่งที่มีอยู่ให้ตอบโจทย์เด็กมากขึ้น เราไม่ได้สร้างโรงเรียนใหม่ให้เด็ก แต่เราปรับให้ชีวิตประจำวันของเด็กกลายเป็นห้องเรียน

สิ่งที่ต้องลงทุนจริงๆ คือเวลาในการติดตาม ความอดทน และความมุ่งมั่น ถ้าอยากทำ โรงเรียนไหนก็ทำได้ ไม่จำเป็นต้องรอให้มีงบประมาณหลายล้าน แค่เริ่มจากการไปเยี่ยมบ้านเด็กคนหนึ่ง ไปคุยกับครอบครัว ไปเข้าใจปัญหา แล้วคิดหาทางช่วย นั่นคือจุดเริ่มต้น

What If: ถ้าทุกโรงเรียนทำได้

ถ้าโรงเรียนทุกโรงเรียนในไทยสามารถจัดการศึกษายืดหยุ่นได้ คุณครูคิดว่าจะเกิดอะไรขึ้น?

ถ้าโรงเรียนทุกโรงเรียนจัดการศึกษาแบบนี้ได้จริง เด็กที่มีปัญหาต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเด็กที่ต้องช่วยเหลือครอบครัว เด็กที่มีความบกพร่องทางการเรียนรู้ เด็กตั้งครรภ์ หรือเด็กที่ต้องย้ายถิ่นฐานบ่อย จะสามารถเรียนต่อได้โดยไม่ขาดตอนระหว่างทาง

โรงเรียนจะกลายเป็นพื้นที่แห่งโอกาส มากกว่าจะเป็นสนามแข่งขัน เด็กที่เคยถูกมองว่าเรียนไม่ทันเพื่อนจะมีความมั่นใจในตัวเองมากขึ้น เพราะเขาได้เรียนรู้ในวิถีชีวิตจริงของเขาโดยไม่ถูกเปรียบเทียบกับคนอื่น

ครูก็จะเปลี่ยนบทบาทจากผู้ถ่ายทอดความรู้กลายมาเป็นผู้อำนวยการเรียนรู้ ผู้ดูแล ที่คอยเอื้ออาทรและให้คำปรึกษา ครูจะเข้าใจชีวิตเด็กมากขึ้นผ่านการลงพื้นที่และพูดคุยเชิงลึก

ชุมชนและสถานประกอบการจะเข้ามามีบทบาทมากขึ้น เป็นพื้นที่เรียนรู้ เป็นแหล่งงาน และโรงเรียนก็ไม่ใช่เจ้าของการศึกษาฝ่ายเดียว แต่เป็นศูนย์ประสานความร่วมมือ

ที่สำคัญที่สุด เด็กที่เคยหลุดออกจากระบบจะสามารถกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาได้โดยไม่รู้สึกอาย เด็กจะมีพื้นที่ปลอดภัย ระบบการศึกษาไทยจะมีความเป็นธรรมและความเท่าเทียมเพิ่มมากขึ้น

ถ้าโรงเรียนทุกโรงเรียนจัดการศึกษาแบบนี้ได้จริง การศึกษาก็จะกลับมาเป็นของทุกคน ไม่ใช่เป็นแค่ของใครบางคน ประเทศไทยจะได้พลเมืองรุ่นใหม่ที่เข้าใจชีวิต มีเป้าหมายที่ชัดเจน เด็กที่ตกหล่นหรือหลุดจะมีแรงบันดาลใจ และเราจะพิสูจน์ได้ว่า ระบบการศึกษาแบบเปิดโอกาสทำให้เด็กทุกคนสามารถเติบโตและมีอนาคตได้จริงๆ

ครูจรรยวรรธน์ ผิวเกลี้ยง กล่าวปิดท้ายด้วยน้ำเสียงเปี่ยมความหวัง

The post ไม่ใช่แค่การวิ่งไล่ตามเด็กกลับมาเรียน แต่เป็นการตั้งคำถามว่าทำไมพวกเขาถึงหลุดจากระบบการศึกษา? first appeared on กสศ..

เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2568 กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับสำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน สพฐ. และสมาคมศูนย์การเรียนโดยองค์กรชุมชนและองค์กรเอกชน จัดประชุมออนไลน์เพื่อแนะนำการใช้งานแพลตฟอร์ม Mobile School และร่วมออกแบบแนวทางการจัดการเรียนรู้ต่อเนื่องกับโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่น้ำท่วม ประกอบด้วย โรงเรียนประชากรรังสฤษฏ์ อำเภอบางบาล, โรงเรียนวัดน้ำเต้า (อุดมราษฎร์นิมิต) อำเภอบางบาล, โรงเรียนวัดเชิงท่าบางปะอิน อำเภอบางปะอิน และ โรงเรียนวัดท่าดินแดง อำเภอผักไห่ ซึ่งโรงเรียนทั้งนี้มีจำนวนนักเรียนระหว่าง 39–90 คน

การประชุมครั้งนี้เป็นการรับฟังสถานการณ์จริงจากพื้นที่ และหารือถึงแนวทางที่โรงเรียนสามารถจัดการได้ตามบริบท เช่น ON-SITE, ON-AIR, ON-DEMAND และ ONLINE รวมถึงการแนะนำแพลตฟอร์ม Mobile School ซึ่งเป็นเครื่องมือที่พัฒนาขึ้นเพื่อสร้างโอกาสทางการศึกษาที่ยืดหยุ่นสำหรับนักเรียนรายบุคคล และสนับสนุนโรงเรียนในช่วงภาวะวิกฤต

ที่ประชุมได้รับฟังความต้องการเร่งด่วนของโรงเรียน เช่น สื่อการเรียนรู้ ใบงาน รวมถึงการสนับสนุนอุปกรณ์และอินเทอร์เน็ต เพื่อให้สามารถนำ Mobile School ไปใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพและทันต่อสถานการณ์

ครูและผู้บริหารโรงเรียนเล็กในพื้นที่อยุธยาให้ข้อมูลว่า น้ำท่วมที่ยืดเยื้อทำให้การจัดการเรียนการสอนประสบความยากลำบากอย่างมาก การมีเครื่องมืออย่าง Mobile School ช่วยให้โรงเรียนสามารถวางแนวทางจัดการเรียนรู้ทดแทนการมาเรียนได้อย่างเป็นระบบ

อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดสำคัญ เช่น นักเรียนกว่า 80–90% ต้องใช้สมาร์ตโฟนร่วมกับผู้ปกครองที่ต้องออกไปทำงาน ทำให้ต้องรอผู้ปกครองกลับบ้านจึงจะสามารถเรียนได้ ขณะที่บางครอบครัวยังไม่มีสมาร์ตโฟนหรืออินเทอร์เน็ตใช้งานเลย

เพื่อแก้ปัญหาเชิงพื้นที่ในระยะเร่งด่วน กสศ. เตรียมบูรณาการความร่วมมือกับ มูลนิธิกระจกเงา สนับสนุนอุปกรณ์สมาร์ตโฟน คอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊ก และอินเทอร์เน็ต ขณะที่ สพฐ. และสมาคมศูนย์การเรียนฯ จะจัดหาสื่อการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับช่วงวัย เช่น หนังสืออ่านง่าย ใบงานที่สอดคล้องกับตัวชี้วัดรายวิชา และสื่อวิดีโอสั้น 5–10 นาที เพื่อช่วยให้เด็กสามารถเรียนรู้ด้วยตนเองได้อย่างสนุกและไม่เครียด พร้อมสนับสนุนการใช้ครู AI เพื่อช่วยดูแลการเรียนรู้รายบุคคล โดยทุกฝ่ายตั้งเป้าให้นักเรียนเข้าถึงการเรียนรู้ได้ภายในสัปดาห์นี้

ทั้งนี้ การพัฒนาระบบและเครื่องมือสนับสนุนการศึกษาที่ยืดหยุ่นเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในพื้นที่ที่เผชิญภัยพิบัติซ้ำซาก เพื่อคุ้มครองสิทธิการเรียนรู้ของเด็กทุกคน และป้องกันไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาเพราะเหตุสุดวิสัย กสศ. และภาคีเครือข่ายจะขยายการให้ความรู้และการแนะนำแพลตฟอร์ม Mobile School ไปยังพื้นที่เสี่ยงอื่น ๆ ทั่วประเทศ เพื่อเสริมความพร้อมของโรงเรียนในการจัดการเรียนรู้ต่อเนื่องในทุกสถานการณ์ต่อไป

The post “น้ำท่วมยาวนาน การเรียนรู้ต้องไม่หยุด” โรงเรียนเล็กอยุธยารับฟังการแนะนำแพลตฟอร์ม Mobile School วางแนวทางจัดการเรียนรู้ต่อเนื่อง ไม่ให้เด็กหลุดจากระบบ first appeared on กสศ..

ดร.ไกรยส กล่าวในเวทีว่า กสศ. ให้ความสำคัญกับการทำงานกับกลุ่มเด็กและเยาวชนที่มีความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา โดยอ้างอิงกรอบคิดสากลจากองค์การยูเนสโกและยูนิเซฟ ซึ่งจัดกลุ่มเด็กและเยาวชนกลุ่มเสี่ยงทั้งในและนอกระบบการศึกษาเป็น 7 มิติ

ข้อมูลจาก กสศ. พบว่า เด็กยากจน-ยากจนพิเศษที่เรียนชั้น ม.3 ในปีการศึกษา 2563 มีจำนวน 165,585 คน โดยนักเรียน 1 ใน 5 คน จะหลุดจากระบบการศึกษาเมื่อพ้นการศึกษาภาคบังคับ และในรอยต่อสำคัญอีกช่วงหนึ่งคือเมื่อเรียนจบ ม.6 หรือ ปวช. พบว่า 2 ใน 3 คน จะออกจากระบบเพื่อเข้าสู่ตลาดแรงงาน มีเพียง 13.49% เท่านั้นที่เข้าสู่มหาวิทยาลัย

“หากมองว่าการศึกษาคือเครื่องมือสำคัญในการสร้างอนาคต เด็กเยาวชนเหล่านี้ กำลังสูญเสียโอกาสที่จะมีอนาคตแตกต่างจากรุ่นพ่อแม่ของเขา และหากยังติดอยู่ในวังวนของการหลุดออกจากระบบการศึกษา ความเสี่ยงที่ตามมาก็คือ มีโอกาสสูงมากว่าพวกเขาจะติดอยู่ในกับดักความยากจนข้ามรุ่น ส่งผลให้เกิดปัญหาภูมิคุ้มกันของชุมชนตามมา ทั้งปัญหายาเสพติด ปัญหาอาชญากรรม ปัญหาเรื่องท้องในวัยเรียน และปัญหาต่าง ๆ มากมาย” ดร.ไกรยส กล่าว

ดร.ไกรยส กล่าวต่อไปว่าอีกกรณีที่น่ากังวลอย่างยิ่งคือ กลุ่มเยาวชนอายุ 15-24 ปี ที่ไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษา ไม่ทำงาน และไม่อยู่ในการฝึกอบรมใด ๆ หรือที่เรียกว่ากลุ่ม NEETs ซึ่งมีจำนวนอยู่กว่า 1.4 ล้านคน แม้ว่าพวกเขาจะมีศักยภาพเป็นอนาคตของชุมชนท้องถิ่น แต่กลับขาดโอกาสในการพัฒนาตนเอง โจทย์ใหญ่จึงอยู่ที่การสร้างภูมิคุ้มกันให้เด็กเยาวชนผ่านการศึกษา การพัฒนาทักษะอาชีพ และการมีงานทำ

กสศ. จึงแบ่งกลุ่มเป้าหมายของการทำงานสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาเป็น 1) เด็กยากจนและด้อยโอกาส หรือมีอุปสรรคในการเข้าถึงการศึกษา เช่น เด็กที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล เด็กที่มีความพิการ 2) ผู้ที่อยู่นอกระบบการศึกษา หรือไม่ได้อยู่ในระบบในโรงเรียน เช่น ผู้เรียนในศูนย์การเรียน ผู้ที่ต้องการเรียนรู้ทักษะอาชีพ 3) กลุ่มเป้าหมายเฉพาะ เช่น เด็กปฐมวัย นักเรียนทุนต่าง ๆ เช่น ทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง, ทุนพระกนิษฐาสัมมาชีพ, ทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น ,ทุนส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน รวมถึงล่าสุดคือทุน ODOS ที่มุ่งเน้นการให้โอกาสทางการศึกษาแก่เยาวชนไทย โดยเฉพาะผู้ที่มีความสามารถแต่ขาดโอกาส เพื่อให้ได้ศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้นทั้งในและต่างประเทศ  และ 4) เด็กที่ไม่มีข้อมูลในระบบ ซึ่งเป็นกลุ่มที่อาจหลุดจากระบบการศึกษา หรือไม่เคยได้รับการบันทึกข้อมูลในระบบ

ดร.ไกรยส ชี้ให้เห็นว่า การสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา จะทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งนี้ยูเนสโกได้ประเมินว่า หากไทยบรรลุเป้าหมาย Zero Dropout สำเร็จตาม SDG4 จะมีการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ (GDP) เพิ่มขึ้นปีละ 1.7% 

ในส่วนของการศึกษายังสัมพันธ์กับรายได้โดยตรง เช่น วัยแรงงานที่ใช้วุฒิการศึกษาระดับ ป.6 จะมีรายได้เฉลี่ยที่ 9,136 บาทต่อเดือน ขณะที่ผู้มีปริญญาตรีมีรายได้เฉลี่ย 27,132 บาทต่อเดือน

“เป้าหมายประเทศไทยใน 20 ปีข้างหน้า ที่จะยกระดับรายได้เฉลี่ยของประชากรไทยเป็น 38,000 บาทต่อเดือนนั้นอาจมีทางลัด หากเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษามีจำนวนน้อยลง เมื่อเด็กคนหนึ่งในชุมชนได้รับกลไกการปกป้องจากชุมชนไม่ให้หลุดออกจากระบบการศึกษา สิ่งที่จะเกิดขึ้นตามมาคือผลตอบแทนที่คุ้มค่า”

ดร.ไกรยส ยังชี้ว่า จากการวิเคราะห์ของสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. พบว่าหากสามารถดึงเด็ก ม.3 ที่หลุดระบบในช่วง ม.4 จำนวน 33,547 คนกลับมาเรียนต่อได้ จะเกิดผลกระทบทางเศรษฐกิจสูงถึง 409 ล้านบาทต่อปี โดยมีอัตราผลตอบแทน (IRR) ราว 9% ใกล้เคียงกับการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานของรัฐ เช่น รถไฟฟ้า หรือการลงทุนในสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานต่างๆ ที่สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติพิจารณาโครงการที่มีผลตอบแทนทางเศรษฐกิจในระดับ 9-12 % ผลตอบแทนดังกล่าวยังไม่นับรวมผลตอบแทนทางสังคม (Social Return on Investment) ในเชิงมหภาคของการศึกษาที่เพิ่มขึ้น เช่น อัตราการหลุดออกจากระบบการศึกษาที่ลดลงในช่วงชั้นที่สูงขึ้น จะส่งผลให้คุณภาพแรงงานและขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศเพิ่มสูงขึ้น รวมทั้งสุขภาพประชากรจะแข็งแรงขึ้น

อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์นี้อาจมีความแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ ขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่น ๆ เช่น นโยบายของรัฐบาล ระบบเศรษฐกิจ และความต้องการของตลาดแรงงาน ซึ่งส่งผลต่อรายได้ของประชากร ยกตัวอย่างประเทศสิงคโปร์ประชากรมีจำนวนการศึกษาเฉลี่ย 13 ปี มีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนอยู่ที่ประมาณ 240,000 บาท ขณะที่ฮ่องกงมีจำนวนปีการศึกษาเฉลี่ย 12 ปี มีรายได้เฉลี่ยต่อคนต่อเดือนประมาณ 143,172 บาท สะท้อนให้เห็นว่า “การศึกษา” และ “ทุนมนุษย์” คือภูมิคุ้มกันสำคัญของทั้งชุมชน ท้องถิ่น และประเทศ ซึ่งเป็นเรื่องเดียวกันที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมกันขับเคลื่อน

“การสร้างทุนมนุษย์ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะต้องเผชิญข้อจำกัดทั้งด้านทรัพยากร เวลา และความเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี โดยเฉพาะเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่พัฒนาอย่างก้าวกระโดด และกำลังจะก้าวเข้าสู่ยุคของ AGI (Artificial General Intelligence) หรือซูเปอร์อินเทลลิเจนซ์ภายใน 5–10 ปีข้างหน้า

“ภาพอนาคตของการพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศไทยจึงเต็มไปด้วยความท้าทาย คำถามสำคัญคือ เราจะอยู่กับความเปลี่ยนแปลงนี้อย่างไร และชุมชนท้องถิ่นของไทยจะมีบทบาทในการพัฒนาโลกในศตวรรษหน้าได้อย่างไร คำตอบเหล่านี้จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนร่วมกันขบคิดและลงมือทำ”

ดร.ไกรยส กล่าวเพิ่มเติมว่า ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กสศ. ได้พยายามอย่างเต็มที่ในการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา ตามมติคณะรัฐมนตรีที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาทุนมนุษย์ เพื่อไม่ให้มีเด็กหรือเยาวชนคนใดถูกทอดทิ้งไว้ข้างหลังในชุมชนท้องถิ่น

กสศ. ได้ร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกับ 11 หน่วยงาน และเชื่อมโยงข้อมูลระดับรายบุคคลระหว่างหน่วยงาน เพื่อให้ทุกหน่วยงานและทุกชุมชนท้องถิ่นสามารถทราบว่าในพื้นที่ของตนมีเด็กคนใดอยู่นอกระบบการศึกษา ขณะนี้ข้อมูลที่ได้สามารถระบุตัวบุคคลได้ทั้งชื่อ–สกุล และบ้านเลขที่ โดยมีอาสาสมัครในชุมชนช่วยชี้เป้า สนับสนุนการค้นหาและติดตามเด็กนอกระบบอย่างมีประสิทธิภาพ

ดร.ไกรยส เน้นว่า หากไม่เร่งขับเคลื่อนเรื่องนี้ เด็กและเยาวชนที่อยู่นอกระบบราว 900,000 คน ก็จะยังคงถูกทิ้งไว้เช่นเดิม แม้การแก้ปัญหาจะซับซ้อน แต่คณะรัฐมนตรีได้กำหนดมาตรการ ติดตาม–ช่วยเหลือ–ส่งต่อ–ดูแล พร้อมจัดสรรงบประมาณเพื่อเตรียมความพร้อมให้เด็กกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาและการเรียนรู้อย่างเหมาะสม โดยต้องอาศัยกลไกชุมชนท้องถิ่นเป็นหัวใจสำคัญ

การดำเนินการนี้มีกลไกระดับชาติที่มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และกลไกระดับจังหวัดที่มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน ซึ่งต้องเชื่อมโยงกับกลไกระดับตำบลเพื่อค้นหาและพาเด็กกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาและการมีงานทำอย่างยั่งยืน

ทีมสหวิชาชีพในชุมชนถือเป็นกลไกสำคัญที่จะช่วยวิเคราะห์สาเหตุของการหลุดจากระบบในแต่ละราย ไม่ว่าจะเป็นการเข้าเรียนล่าช้า ความไม่ยืดหยุ่นของระบบ หรือปัจจัยทางครอบครัว 

ดร.ไกรยส ยังชี้ว่า กลไกสำคัญในการป้องกันเด็กหลุดจากระบบไม่ใช่เพียงการให้ทุน แต่คือระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นผ่านกลไกชุมชนและกลไกระดับตำบลที่สามารถออกแบบรูปแบบการช่วยเหลือรายบุคคลได้อย่างตรงจุด 

ที่ผ่านมา กสศ. มีต้นแบบการทำงานหลากหลายเพื่อสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ในชุมชน 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ ศูนย์การเรียนรู้ตามมาตรา 12 พื้นที่เรียนรู้จากฐานอาชีพในชุมชน สามารถเรียนไปด้วยทำงานไปด้วยได้ กลไกพื้นที่ปลอดภัยสำหรับเด็ก ต้นแบบต่าง ๆ เหล่านี้คือการพัฒนาตาข่ายทางการศึกษาเพื่อรองรับไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบ และมีทางเลือกอื่นรองรับหากไม่สามารถไปโรงเรียนตามระบบได้

นอกจากนี้ ภาคเอกชนก็มีบทบาทสำคัญ เช่น แสนสิริที่ออกหุ้นกู้มูลค่า 100 ล้านบาทเพื่อแก้ปัญหา Zero Dropout ที่ จ.ราชบุรี และ KFC ที่ร่วมพัฒนาโมเดลการเรียนรู้ในสถานพินิจ เปลี่ยนเด็กที่เคยพลาดพลั้งให้กลับมามีอนาคตที่มั่นคงผ่านการศึกษาและอาชีพ

สุดท้าย ชุมชนท้องถิ่นทุกแห่งสามารถร่วมกันสร้าง Zero Dropout Area หรือพื้นที่ที่ไม่มีเด็กถูกลืม ไม่มีใครไม่ถูกมองเห็น โดยใช้อำนาจตามเทศบัญญัติในการจัดสรรงบประมาณ สนับสนุนการเรียนรู้ในรูปแบบที่หลากหลาย แม้ไม่ใช่ในโรงเรียนก็สามารถเรียนรู้ได้ ภาคเอกชน ท้องถิ่น และภาคประชาสังคมได้ร่วมกันสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ เพื่อให้เด็กทุกคนยังมีเส้นทางเดินต่อไปในชีวิต เพราะอนาคตของเด็ก คือ อนาคตของเราทุกคน

The post กสศ. ร่วมเวที “สานพลังชุมชนท้องถิ่น” ปี 68 เสนอโมเดลชุมชนร่วมสร้างภูมิคุ้มกันทางการศึกษา หนุนทุกพื้นที่สร้างตาข่ายรองรับเด็กหลุดระบบ first appeared on กสศ..

ด้วยวิสัยทัศน์ที่การเรียนรู้ไม่ได้หมายถึงการให้ทุกคนเข้าไปเรียนในห้องเรียนเหมือนกันทั้งหมด นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและเหมาะสมกับแต่ละเงื่อนไขชีวิต จึงถูกนำมาใช้ในหลายโรงเรียนภายใต้การดูแลของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 1 หนึ่งในนั้นคือ “นวัตกรรมการจัดการศึกษา 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” ซึ่งสอดคล้องกับ พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 มาตรา 15 ที่กำหนดให้สถานศึกษาสามารถเลือกจัดการเรียนการสอนได้ 3 รูปแบบ ได้แก่ 1) การศึกษาในระบบเหมือนหลักสูตรทั่วไป 2) การศึกษานอกระบบที่ตอบสนองความต้องการของผู้เรียน และ 3) การศึกษาตามอัธยาศัยที่ออกแบบการเรียนรู้ตามศักยภาพและความสนใจของผู้เรียน

การจัดการศึกษา 1 โรงเรียน 3 รูปแบบนี้มุ่งเน้นความยืดหยุ่นในการเรียนรู้ โดยให้ความสำคัญกับการปรับตัวตามความต้องการและสถานการณ์ของผู้เรียนแต่ละคน ทั้งในเรื่องหลักสูตร วิธีการเรียน และการประเมินผล ซึ่งสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามความเหมาะสมและความจำเป็นของผู้เรียน ไม่ว่าจะเป็นการเรียนในโรงเรียน, การเรียนรู้แบบออนไลน์ หรือการเรียนรู้นอกระบบ เช่น การฝึกอาชีพ การทำเกษตร หรือการทำงานในชีวิตจริง

นวัตกรรมการจัดการศึกษา 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ ได้ช่วยให้เด็กเยาวชนที่เคยหลุดออกจากระบบการศึกษา หรือกลุ่มที่เสี่ยงจะหลุดจากระบบ สามารถกลับเข้าสู่การเรียนรู้ได้อีกครั้ง โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ผ่านมา การเรียนรู้ภายใต้ 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ ได้กลายเป็นทางเลือกและที่พึ่งสำคัญของเด็ก ๆ ซึ่งเผชิญกับปัญหาแตกต่างหลากหลาย เช่น ปัญหาทางเศรษฐกิจ สุขภาพ หรือความจำเป็นในการดูแลครอบครัว

ผลลัพธ์ที่ได้จากการนำร่องนวัตกรรม 1 โรงเรียน 3 รูปแบบในโรงเรียน 12 แห่งของจังหวัดราชบุรีในปี 2567 พบว่า เด็กเยาวชนที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงและเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษา รุ่นแรก จำนวน 98 คน สามารถกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีเพียง 1 คนที่ย้ายภูมิลำเนาออกจากจังหวัดราชบุรี

ในปี 2568 โครงการนี้จะก้าวไปอีกขั้น เมื่อภาครัฐและเอกชนในจังหวัดราชบุรี 25 องค์กร ได้ประกาศเจตนารมณ์ความร่วมมือเพื่อให้จังหวัดราชบุรีเป็น “จังหวัดแรกของประเทศ” ที่จะพัฒนาโรงเรียน 333 แห่งในสังกัด สพฐ. ให้กลายเป็นพื้นที่เรียนรู้ยืดหยุ่น 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ 100% ทั้งจังหวัด โดยมีเป้าหมายต่อไปในการสร้าง “ราชบุรี Zero Dropout: เด็กทุกคนต้องได้เรียน”

ครั้งนี้ กสศ. ขอเชิญชวนฟังเสียงจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในโครงการนี้ ตั้งแต่เขตพื้นที่การศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษาที่เริ่มดำเนินการ 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ รวมถึงเด็ก ๆ ที่ได้รับผลจากการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและตอบโจทย์ชีวิต รวมถึงผลลัพธ์จากการร่วมมือครั้งนี้ ซึ่งจะช่วยสร้างการเปลี่ยนแปลงในจังหวัดราชบุรี และวงการศึกษาไทยในระยะยาว

เขตพื้นที่การศึกษา: ผู้สื่อสารนโยบายที่เปิดกว้าง ผู้โอบอุ้ม และผู้ฉุดขึ้นเมื่อสะดุดล้ม

ดร.บรรเจิด อุ่นมณีรัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 1 กล่าวถึงบทบาทสำคัญของเขตพื้นที่การศึกษาในการสื่อสารนโยบายการจัดการศึกษาที่เปิดกว้างตามมาตรา 15 ซึ่งครอบคลุมทั้งการศึกษาในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัย โดยมีเป้าหมายออกแบบการเรียนรู้ที่ตอบสนองความต้องการของทุกชีวิต ด้วยเชื่อมั่นว่า “เด็กทุกคนมีความฝัน” และ “ทุกคนอยากจะบรรลุความฝันนั้น”

ดร.บรรเจิดเล่าต่อว่า ชีวิตของเด็กเมื่อย่างก้าวเข้าสู่โรงเรียนเหมือนผ้าขาว ที่จะต้องเผชิญกับอุปสรรคและข้อจำกัดของการเติบโตและการเรียนรู้ บางคนอาจข้ามผ่านไปได้ แต่ก็ยังมีเด็กจำนวนไม่น้อยที่สะดุดล้มระหว่างทาง ซึ่งเป็นหน้าที่ของผู้จัดการศึกษาที่จะต้องโอบอุ้มและฉุดช่วยเหลือเด็กกลุ่มนี้ให้กลับมายืนหยัดได้ โดยทำงานอย่างเต็มกำลังเพื่อส่งเสริมและผลักดันให้เด็กทุกคนเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาได้มากที่สุด

“ย้อนกลับไปสามปีที่แล้ว ตอนที่เรากำลังเริ่มต้นพาทีมจัดการศึกษาในรูปแบบ 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ เราไม่มั่นใจเลยว่าจะทำได้ แต่ด้วยความทุ่มเทของโรงเรียน ผู้บริหารโรงเรียน และครูทุกท่าน วันนี้เรามั่นใจแล้วว่าจังหวัดราชบุรีทำได้จริง” 

ดร.บรรเจิดกล่าวต่อ “โดยเฉพาะเมื่อสามหน่วยงานในเขตพื้นที่การศึกษาสังกัด สพฐ. จับมือกันทำงานร่วมกับ 25 หน่วยงานที่ลงนามความร่วมมือกัน เราเชื่อว่าจากนี้ไป จังหวัดราชบุรีจะสามารถสร้างตาข่ายคัดกรอง ส่งต่อ และจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นอย่างไร้รอยต่อได้ และจะไม่มีเด็กคนไหนหลุดจากระบบการศึกษาออกไปอีก”

การทำงานร่วมกันในพื้นที่ราชบุรีแสดงให้เห็นถึงการสร้างกลไกที่เข้มแข็งและยืดหยุ่น เพื่อให้เด็กทุกคนได้มีโอกาสทางการศึกษาที่เหมาะสมกับชีวิตของตนเองอย่างแท้จริง

ศุภกร วิแสง ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 2 กล่าวถึงเหตุผลที่ตัดสินใจเข้าร่วมโครงการ “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” ว่า เขามองเห็นว่าโครงการนี้เป็นการสร้างโอกาสให้กับนักเรียนทุกคน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีต้นแบบการทำงานที่สำเร็จแล้ว จึงมั่นใจว่าการจัดการเรียนรู้ในรูปแบบต่าง ๆ สามารถให้คุณภาพการศึกษาที่ดีและสร้างโอกาสให้ผู้เรียนได้จริง

“เริ่มแรกเราจะทำความเข้าใจกับโรงเรียนในสังกัด เพื่อให้ทุกสถานศึกษาเห็นถึงความสามารถในการจัดการศึกษาในหลากหลายรูปแบบ จากนั้นเราจะวางระบบบริหารจัดการให้ทุกโรงเรียนสามารถเข้าใจร่วมกันได้”  ผอ.ศุภกรกล่าว พร้อมเสริมว่า จะมุ่งเน้นการสร้างเครือข่ายสนับสนุน เพื่อให้การจัดการศึกษาที่เปิดกว้างและยืดหยุ่นสามารถรองรับเด็กทุกคนและทุกกลุ่มได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การดำเนินการนี้สะท้อนถึงความตั้งใจที่จะยกระดับการศึกษาให้เหมาะสมกับความต้องการของเด็กทุกกลุ่ม รวมถึงการทำงานร่วมกันระหว่างโรงเรียนในสังกัดเพื่อสร้างความเข้าใจและสนับสนุนกันในการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพและเปิดกว้าง

สิทธิพล พหลทัพ ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาราชบุรี กล่าวถึงบทบาทของ “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” ที่จะช่วยรองรับนักเรียนที่มีความหลากหลาย โดยเฉพาะเด็กที่ขาดความพร้อม ทั้งในด้านการเรียนรู้และปัจจัยต่าง ๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่สังคมต้องตระหนักถึง เนื่องจากในปัจจุบัน สังคมของเรามีความหลากหลายของเด็กมากขึ้น โรงเรียนจึงจำเป็นต้องปรับการเรียนการสอนให้ยืดหยุ่นและรองรับเด็กทุกกลุ่ม

“การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นจะช่วยให้เด็กได้รับโอกาสในการเรียนรู้มากขึ้น และสามารถจบการศึกษาได้ ซึ่งถือเป็นการเปิดทางไปสู่การศึกษาระดับที่สูงขึ้น” ผอ.สิทธิพลกล่าว พร้อมเน้นย้ำว่า หากเด็กหลุดจากระบบการศึกษาแล้วไม่กลับมาเรียนอีก เขาจะเสียโอกาสทุกด้านของชีวิต ไม่ว่าจะเป็นสิทธิในการเข้าถึงปัจจัยพื้นฐานหรือการเติบโตทางสังคม

ผอ.สิทธิพลยังบอกต่อว่า การดึงภาคีจากภาคส่วนต่าง ๆ มาช่วยสนับสนุนการทำงาน ทำให้โรงเรียนสามารถจัดการเรียนรู้ที่เด็กสามารถทำงานและเรียนไปพร้อมกันได้ โรงเรียนจึงต้องปรับหลักสูตรการเรียนการสอน และการวัดประเมินผล เพื่อให้ทุกคนเข้าถึงการศึกษาตามศักยภาพที่พึงมี และเปิดโอกาสให้เด็ก ๆ ได้พัฒนาศักยภาพและคุณภาพชีวิตอย่างเต็มที่

“เด็กหลายคนยังรอโอกาส บางคนอยากเรียนแต่ไม่มีช่องทาง หากโรงเรียนเปิดพื้นที่ให้มากขึ้น เราเชื่อว่าเด็กทุกคนจะมีโอกาสพัฒนาและมีชีวิตที่ดีขึ้น”

โรงเรียนที่เริ่มต้นแล้ว : “อยากบอกว่าการให้โอกาสเด็กที่ไม่มีความพร้อม ถ้าโรงเรียนไม่ทำ เด็กเหล่านี้ก็แทบจะไม่มีทางไปต่อ”

กันทิมา ตีกะพี้ รองผู้อำนวยการ โรงเรียนมหาราช 7 กล่าวถึงการนำนวัตกรรม “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” มาใช้ในโรงเรียนว่า โรงเรียนมหาราช 7 เริ่มใช้การเรียนรู้รูปแบบนี้ตั้งแต่ระดับชั้น ป.4 ถึง ม.3 รวมทั้งสิ้น 29 คน โดยเด็ก ๆ มีสาเหตุที่หลากหลายในการต้องการทางเลือกการศึกษาที่ยืดหยุ่น บางคนต้องทำงานหาเลี้ยงตัวเอง หรือบางคนต้องดูแลพ่อแม่ที่เจ็บป่วยจนไม่สามารถทำงานได้ การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นจึงเป็นการเพิ่มทางเลือกให้เด็ก ๆ สามารถทำงานประกอบอาชีพได้ ดูแลครอบครัวได้ และยังคงสามารถเรียนรู้ในวิธีที่เหมาะสมกับความจำเป็นในชีวิตของพวกเขา

“ยกตัวอย่างเด็กคนหนึ่งที่แม่พิการทำงานไม่ได้ เด็กต้องไปรับจ้างเลี้ยงวัว โรงเรียนก็ช่วยปรับหลักสูตรให้สอดคล้องกับแผนงานและรูปแบบชีวิตประจำวัน โดยครูจะไปสอบถามและพูดคุยกับนายจ้างและตัวเด็กจนทราบว่างานที่เด็กทำคือการตัดข้าวโพด โม่ข้าวโพด และบรรจุถุง โรงเรียนจึงนำงานที่เด็กทำมาประยุกต์ใช้ในการเรียน โดยเชื่อมโยงกับหลักสูตร เช่น คณิตศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการคำนวณปริมาณกิโลกรัมของข้าวโพดที่โม่ได้ในแต่ละวัน และคำนวณราคาในการขายได้ถุงละเท่าไหร่ เป็นต้น” รอง ผอ.กันทิมาอธิบาย

รองผู้อำนวยการโรงเรียนมหาราช 7 ยังกล่าวถึงข้อดีของการจัดการศึกษา 1 โรงเรียน 3 รูปแบบว่า เด็กที่ขาดโอกาส หรือเด็กที่ต้องเผชิญสถานการณ์เฉพาะที่ทำให้เสี่ยงหลุดออกจากระบบการศึกษา จะยังสามารถอยู่ในระบบได้อย่างมั่นคง โดยโรงเรียน ครู และสถานประกอบการหรือนายจ้างจะมีส่วนร่วมในการออกแบบการเรียนรู้ การทำงานร่วมกันนี้ช่วยพัฒนาชุมชนด้วยการให้โอกาสทางการศึกษากับเด็ก ๆ เพื่อในอนาคต เด็กเหล่านี้จะมีความรู้ความสามารถและกลายเป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนชุมชนและประเทศชาติ

การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นจึงไม่เพียงแต่ช่วยให้เด็ก ๆ สามารถเรียนต่อไปได้เท่านั้น แต่ยังเป็นการส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพของเด็กในทุก ๆ ด้านอย่างยั่งยืน

ดร.นุชนาถ สอนสง ผู้อำนวยการโรงเรียนพนมทวนชนูปถัมภ์ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากาญจนบุรี กล่าวถึงการติดตามเด็กที่หลุดออกไปให้กลับมาเรียนได้ว่า โรงเรียนจำเป็นต้องมีรูปแบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นและเปิดกว้างต่อความจำเป็นและความต้องการในชีวิตของเด็ก โดยเน้นให้เห็นว่าการเรียนรู้ที่สามารถทำได้ทุกที่ทุกเวลา จะช่วยรองรับเด็กที่มีความสามารถพิเศษที่อาจไม่ได้มาจากด้านวิชาการเท่านั้น

“เรามีเด็กคนหนึ่งที่หยุดเรียนเพราะต้องดูแลคุณยาย เขาจึงหางานทำและเริ่มหัดพากย์ฟุตบอล เมื่อทักษะดีขึ้นเขาก็เริ่มมีรายได้ พอโรงเรียนชวนกลับมาเรียน ใจเขาก็ยังอยู่ที่การพากย์บอล แต่เราเสียดาย อยากให้เด็กได้เรียนจบ จึงให้ครูออกแบบใบงานและนำบทเรียนไปให้เขาที่สนามฟุตบอล ด้วยวิธีนี้ เด็กก็สามารถเรียนได้ ดูแลคุณยายได้ และยังทำงานหารายได้ช่วยครอบครัวได้” ดร.นุชนาถอธิบาย

ผอ.นุชนาถยังเสริมว่า เป้าหมายของโรงเรียนคือการทำให้เด็กจบการศึกษาภาคบังคับก่อน จากนั้นเด็กจะมีโอกาสอื่น ๆ ในการศึกษาต่อ หรืออาจนำวุฒิการศึกษามาต่อยอดการเรียนรู้เฉพาะทาง เช่น การพากย์บอล ซึ่งจะช่วยพัฒนาและเพิ่มคุณภาพชีวิตให้กับเด็กได้ในอนาคต

การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นในรูปแบบนี้จึงไม่เพียงแค่ช่วยให้เด็กเรียนจบ แต่ยังสร้างโอกาสให้เด็กได้พัฒนาทักษะอื่น ๆ ที่สามารถใช้ทำงานและพัฒนาตัวเองต่อไปได้ในอนาคต  

ผอ.เปลว ปุริสาร ผู้อำนวยการโรงเรียนอนุบาลสวนผึ้ง อำเภอสวนผึ้ง กล่าวถึงการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นว่า โรงเรียนอนุบาลสวนผึ้งใช้วิธีการเรียนที่เปิดโอกาสให้เด็กบางคนที่ต้องทำงานหาเงินไปพร้อมกับการเรียน หรือบางคนที่มีปัญหาสุขภาพจนไม่สามารถมาเรียนทุกวันได้ โรงเรียนจะจัดตารางเรียนให้เด็กมาเรียนสัปดาห์ละอย่างน้อยหนึ่งวัน และที่เหลือจะให้เด็กทำงานหรือทำกิจกรรมที่สนใจไป จนเมื่อพวกเขาเรียนจบ

“หลายคนได้แสดงให้เห็นว่าโอกาสที่ได้รับได้เปลี่ยนความคิดของพวกเขาให้อยากเรียนต่อในระดับที่สูงขึ้น หลายคนกลายเป็นเสาหลักของครอบครัวทำงานหาเงิน และบางคนก็เปลี่ยนแปลงตัวเองจากเด็กเกเรมาเป็นคนใฝ่รู้ใฝ่เรียน เมื่อเขาเจอกับสิ่งที่ตัวเองสนใจ” ผอ.เปลวกล่าว

ผอ.ยังเน้นว่า การให้โอกาสเด็กที่ไม่มีความพร้อมเป็นสิ่งสำคัญ หากโรงเรียนไม่ทำเช่นนี้ เด็กเหล่านี้อาจไม่มีทางไปต่อได้ “โรงเรียนและครูต้องเป็นคนคอยพยุง ดูแล และเป็นเพื่อนคู่คิดที่สำคัญ ช่วยให้เด็กทุกคนพัฒนาได้ตามศักยภาพของตัวเอง ซึ่งการจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นจะช่วยให้ทั้งเด็กและครูไปถึงเป้าหมายร่วมกันได้”

การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการเปิดโอกาสให้เด็กทุกคนได้พัฒนาตามบริบทและสถานการณ์ของตัวเอง โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

โรงเรียนที่กำลังเข้าร่วม 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ : ฟังเสียงเด็ก ปรับการเรียนรู้ให้ตอบโจทย์ชีวิต เพื่อไม่ให้เด็กหลุดจากระบบและจบการศึกษา

วนิชยา กันขำ ครูโรงเรียนวัดบึงกระจับ อำเภอบ้านโป่ง กล่าวถึงการตัดสินใจเข้าร่วมโครงการ “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” ว่าเป็นวิธีการฟังเสียงของเด็ก ๆ ว่าเขาต้องการอะไร แล้วโรงเรียนจะจัดการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับสิ่งที่เด็กประสบ เพื่อไม่ให้เด็กหลุดออกไปจากระบบการศึกษาและสามารถเรียนจนจบได้

ครูวนิชยายกตัวอย่างเคสนักเรียนที่เคยหลุดออกจากระบบการศึกษาเพราะต้องทำงานช่วยแม่ เมื่อครูไปตามเด็กกลับมาที่โรงเรียน แต่เด็กไม่สนใจจะเรียนต่อแล้ว ซึ่งน่าเสียดายว่าเด็กคนนี้เสียโอกาสในการพัฒนาความสามารถที่มีอยู่ไป

“เด็กคนนี้อยู่ชั้น ป.6 และมีความสามารถด้านศิลปะ แต่เมื่อไปตามเขากลับไม่สนใจจะเรียนต่อ โดยยืนกรานว่าจะช่วยแม่ทำงาน” ครูวนิชยายอมรับว่ารู้สึกเสียดายที่เด็กมีทักษะ ซึ่งสามารถนำไปพัฒนาได้ไกลกว่านั้นเธอเชื่อว่า การนำ “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” มาใช้ จะเป็นวิธีที่ช่วยให้เด็กคนนี้กลับมามีโอกาสเรียนได้ใหม่ โดยไม่ทิ้งศักยภาพที่เขามีไว้ ซึ่งหลังจากนี้โรงเรียนจะใช้แนวทางนี้ในการช่วยดูแลและไม่ให้เด็กหลุดออกจากการศึกษาอีกต่อไป

ปวิช ไชยยุทธ์ รองผู้อำนวยการโรงเรียนรัฐราษฎร์อุปถัมภ์ กล่าวว่า “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” คือแนวทางที่โรงเรียนใช้ในการเข้าหาและรับฟังปัญหาของเด็ก ๆ เพื่อให้เข้าใจสิ่งที่เขาต้องการ จากนั้นโรงเรียนจะปรับการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เด็กเผชิญ เพื่อไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาและสามารถเรียนจนจบได้

รองผู้อำนวยการโรงเรียนรัฐราษฎร์อุปถัมภ์ยังกล่าวเสริมว่า การศึกษาไม่ควรหมายถึงแค่การทำเกรดให้ดีหรือเรียนจบสูงเท่านั้น แต่ควรคำนึงถึงการดูแลด้านสังคม จิตใจ และความเสี่ยงต่าง ๆ ที่เด็กอาจต้องเผชิญ โรงเรียนจึงควรเป็นที่พึ่งให้เด็กในทุกมิติและไม่ทอดทิ้งเขา เพื่อให้เด็กได้รู้ว่าเขาไม่ได้อยู่เพียงลำพัง

“การศึกษาคือการดูแลเด็กในทุกด้าน รวมถึงความรู้สึกและความท้าทายที่เขาต้องเผชิญ ซึ่งการใช้ 1 โรงเรียน 3 รูปแบบจะช่วยให้โรงเรียนสามารถทำหน้าที่นี้ได้อย่างเต็มที่ และทุกโรงเรียนสามารถประยุกต์ใช้วิธีนี้เพื่อช่วยเด็ก ๆ ได้” รอง ผอ.ปวิชกล่าว  

รองผู้อำนวยการโรงเรียนรัฐราษฎร์อุปถัมภ์ กล่าวว่า “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” คือแนวทางที่โรงเรียนใช้ในการเข้าหาและรับฟังปัญหาของเด็ก ๆ เพื่อให้เข้าใจสิ่งที่เขาต้องการ จากนั้นโรงเรียนจะปรับการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เด็กเผชิญ เพื่อไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาและสามารถเรียนจนจบได้

รองผู้อำนวยการโรงเรียนรัฐราษฎร์อุปถัมภ์ยังกล่าวเสริมว่า การศึกษาไม่ควรหมายถึงแค่การทำเกรดให้ดีหรือเรียนจบสูงเท่านั้น แต่ควรคำนึงถึงการดูแลด้านสังคม จิตใจ และความเสี่ยงต่าง ๆ ที่เด็กอาจต้องเผชิญ โรงเรียนจึงควรเป็นที่พึ่งให้เด็กในทุกมิติและไม่ทอดทิ้งเขา เพื่อให้เด็กได้รู้ว่าเขาไม่ได้อยู่เพียงลำพัง

“การศึกษาคือการดูแลเด็กในทุกด้าน รวมถึงความรู้สึกและความท้าทายที่เขาต้องเผชิญ ซึ่งการใช้ 1 โรงเรียน 3 รูปแบบจะช่วยให้โรงเรียนสามารถทำหน้าที่นี้ได้อย่างเต็มที่ และทุกโรงเรียนสามารถประยุกต์ใช้วิธีนี้เพื่อช่วยเด็ก ๆ ได้” รอง ผอ.ปวิชกล่าว  

สิริพร ลิ้นจี่ ครูโรงเรียนวัดโพธิ์ศรี ราชบุรี เขต 1 กล่าวว่า การเยี่ยมบ้านนักเรียนทุกคนทำให้ครูเข้าใจปัญหาของเด็ก ๆ ได้ดีขึ้น โดยเฉพาะทำไมบางคนไม่สามารถมาโรงเรียนได้ทุกวัน ดังนั้น “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” จึงเป็นการเรียนรู้ที่จะช่วยให้เด็กได้รับการศึกษาในรูปแบบที่เหมาะสม หลังจากการคัดกรองเพื่อหาว่าเด็กคนไหนจำเป็นต้องเรียนในวิธีที่แตกต่างออกไป

เธอกล่าวต่อว่า การเรียนรู้ตามความสนใจและความถนัดของเด็ก หรือแม้แต่ตามข้อจำกัดในชีวิต เป็นการศึกษาในรูปแบบที่ยืดหยุ่นและช่วยให้เด็กเข้าถึงการเรียนรู้ได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ยังสามารถเชิญบุคลากรจากภาคส่วนอื่น ๆ มาร่วมพัฒนาเด็ก ๆ ซึ่งจะช่วยให้เด็กมีทัศนคติที่ดีและมีความสุขในการเรียนมากขึ้น

“อยากชวนโรงเรียนอื่น ๆ ให้เข้ามาลองเรียนรู้และทำร่วมกัน เพราะเด็กทุกคนมีคุณค่า มีความสามารถ และมีความเก่งในแบบของตัวเอง เราในฐานะครูจะต้องช่วยพัฒนาและส่งเสริมให้เด็ก ๆ สามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองได้เต็มที่ที่สุด” ครูสิริพรกล่าว   

เด็กรุ่นแรกของโครงการ : “1 โรงเรียน 3รูปแบบ คือการมองเห็นจริง ๆ ว่าเด็กทุกคนมีคุณค่าและสามารถเรียนรู้พัฒนาตัวเองได้”

สิริวิมล เหลนปก ชั้น ม.2 โรงเรียนอนุบาลสวนผึ้ง เล่าว่าช่วง ม.2 เทอม 2 มีเหตุให้ขาดเรียนบ่อย จนในที่สุดก็หลุดไปจากโรงเรียน แต่ในที่สุดก็ได้กลับมาเรียนผ่าน 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ “ตอนหลุดออกไปแล้ว หนูได้รับคำแนะนำจากครูให้เรียนด้วยวิธีที่เราไม่ต้องมาเรียนทุกวัน มันทำให้หนูทำงานและเรียนไปพร้อมกันได้ คือตอนนี้หนูทำงานกับที่บ้าน เป็นร้านเสริมสวย ได้ค่าแรงเป็นวัน แล้วในหนึ่งอาทิตย์ก็จะไปโรงเรียน 2-3 วัน ส่วนวันที่ทำงานครูก็จะให้โจทย์มาเป็นรายวิชา เราก็จะเผื่อเวลาเรียนต่อวันไว้ แล้วพอถึงวันไปพบครูที่โรงเรียนก็จะมีการประเมินสิ่งที่เราได้เรียนรู้ พอเรียนด้วยวิธีนี้ ทำให้ตอนนี้กำลังจะจบ ม.2 แล้ว หนูคิดว่าการเรียนอย่างนี้ คือการมองเห็นจริง ๆ ว่าเด็กทุกคนมีคุณค่าและสามารถเรียนรู้พัฒนาตัวเองได้ค่ะ”

สุทัตตา เพ็งกัด นักเรียนชั้น ม.1 โรงเรียนมหาราช 7 เล่าว่าเธอต้องหยุดเรียนไปดูแลแม่ที่ผ่าตัดดวงตา หลังจากนั้นครูเห็นว่าเธอเสี่ยงจะหลุดจากระบบการศึกษา จึงแนะนำให้เรียนผ่านโครงการ “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” ซึ่งทำให้เธอสามารถทำงานรับจ้างในสวนเพื่อดูแลตัวเองและแม่ได้ แม้ว่าแม่จะยังไม่สามารถทำงานได้ 

เธอบอกว่า “หนูมองว่าข้อดีของการเรียนแบบนี้คือถึงเรามีเรื่องที่ต้องทำจนทำให้มาโรงเรียนไม่ได้ แต่เราก็ไม่ต้องออกจากโรงเรียนไปเลย ก็รู้สึกดีใจค่ะ ที่ยังมีสิทธิ์จบ ม.3 เหมือนเพื่อน ๆ”
ทั้งสองกรณีแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ซึ่งไม่เพียงแค่ช่วยให้เด็ก ๆ กลับมามีโอกาสในการศึกษา แต่ยังช่วยให้พวกเขาสามารถพัฒนาตัวเองตามสถานการณ์ชีวิตและความสามารถของแต่ละคน 

The post การศึกษาที่ยืดหยุ่น ลดเด็กหลุดจากระบบได้อย่างไร ? ฟังเสียงจากราชบุรี หลังนำร่อง 1 โรงเรียน 3 รูปแบบทั้งจังหวัด first appeared on กสศ..

ดังนั้นการจัดการศึกษาที่จะทำให้เด็กกลุ่มนี้มีรายได้จากการประกอบอาชีพตามเป้าหมายของตัวเอง และได้รับวุฒิการศึกษาไปด้วย คือ รูปแบบการศึกษาที่ตอบโจทย์ชีวิต เพื่อส่งเสริมให้เด็กๆ ได้รับการพัฒนาอย่างเต็มศักยภาพ 

การจัดการศึกษาในรูปแบบนี้ ภาคเอกชนมีประสบการณ์และความเชี่ยวชาญอย่างมาก ในการเชื่อมโลกการทำงานและโลกของการศึกษาไปด้วยกัน จึงเป็นที่มาที่ กสศ. ระดมความร่วมมือภาคธุรกิจเอกชนที่มีความสนใจพัฒนาหลักสูตรที่ตอบโจทย์ชีวิตเด็กและเยาวชนกลุ่มนี้ เพื่อให้พวกเขากลับเข้าศึกษาต่อจนจบการศึกษาขั้นพื้นฐานและได้รับการพัฒนาทักษะอาชีพตามความถนัดและพัฒนาได้อย่างเต็มศักยภาพ สามารถพึ่งพาตนเองได้ 

กสศ. ยังเชื่อมโยงภาคประชาสังคม ภาควิชาการ และภาคนโยบาย ที่มีความเชี่ยวชาญในการเทียบโอนประสบการณ์เป็นคุณวุฒิ ร่วมพัฒนาหลักสูตรนี้ด้วย จึงเป็นที่มาของ ‘หลักสูตรทักษะอาชีพและการเป็นผู้ประกอบการ’ ของ KFC หนึ่งในองค์กรภาคเอกชนที่ร่วมพัฒนากับ กสศ. และมูลนิธิปัญญากัลป์ที่มีความเชี่ยวชาญในการจัดการเรียนรู้นอกระบบและตามอัธยาศัย ซึ่งหลังจากพัฒนาเสร็จสมบูรณ์ และได้รับการอนุมัติหลักสูตรจากเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาอุบลราชธานี อำนาจเจริญ จึงได้นำไปทดลองใช้กับเด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมที่ครั้งหนึ่งในชีวิตอาจเคยก้าวพลาด จนต้องได้รับโทษทัณฑ์หรือหลุดออกจากเส้นทางการศึกษาไป 

หลักสูตรนี้จะช่วยสร้างสิทธิและโอกาสการศึกษาสำหรับเด็กทุกคนอย่างเสมอภาคและเท่าเทียม เพื่อให้การศึกษาเป็นเครื่องมือที่จะช่วยให้เด็กเหล่านั้นหวนกลับเข้าสู่เส้นทางชีวิตใหม่และใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมีศักดิ์ศรี เป็นประตูบานสำคัญที่จะนำพาให้พวกเขาก้าวข้ามอุปสรรค ไปสู่การพัฒนาทักษะ สร้างอาชีพ สร้างรายได้ และพึ่งพาตนเองได้ในท้ายที่สุด

วันนี้ กสศ. ชวนพูดคุยกับ แจนเน็ต รุ้งสิทธิกุล Senior Marketing Manager KFC Thailand และ ศุภชัย ไตรไทยธีระ ประธานมูลนิธิปัญญากัลป์ สองหัวเรือหลักที่ร่วมสร้างโอกาสทางการศึกษา ด้วยการสรรค์สร้าง ‘หลักสูตรทักษะอาชีพและการเป็นผู้ประกอบการ’ ที่เด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมจะได้เรียนรู้ผ่านโครงการ ‘KFC Bucket Search’ สร้างการศึกษาที่ยืดหยุ่น เพื่อดึงเอาศักยภาพของเด็กๆ ออกมาอย่างเต็มที่ ด้วยความเชื่อที่ว่าทุกศักยภาพไม่ควรถูกทอดทิ้ง ซึ่งจะทำให้ผู้อ่านเห็นภาพการทำงานอย่างเป็นรูปธรรมว่า ภาคธุรกิจหรือใครก็ตามที่มีไอเดียอยากจะเข้ามามีส่วนร่วมกับการแก้ปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาก็สามารถทำได้ 

อะไรเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้หันมาสนใจปัญหาการศึกษาของเด็กไทย

แจนเน็ต: สำหรับ KFC ต้องเท้าความถึงจุดเริ่มต้นของผู้พันแซนเดอร์ก่อนว่า ผู้พันแซนเดอร์ก็เป็นเด็ก Dropout คำว่าโอกาสและความเท่าเทียมจึงเป็นสิ่งที่สำคัญมาก เขาต้องการทำไก่ทอดที่อร่อย คุณภาพดี ในราคาที่ทุกคนเข้าถึงได้ ความเท่าเทียมจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด เพราะฉะนั้นจุดเริ่มต้นของ KFC จึงอยู่ที่การปลูกฝังเรื่องความเท่าเทียมให้กับทุกคน

จนมาถึงวันนี้เราได้เห็นว่าเรื่องการศึกษาเป็นอีกปัญหาหนึ่งที่ยังขาดความเท่าเทียมอยู่ ทั้งที่การศึกษาเป็นรากฐานของการพัฒนาประเทศ เราพบว่าปัญหาเรื่องการศึกษาในช่วงโควิด-19 คือช่วงที่หนักที่สุด เด็กหลายคนต้องหลุดออกจากระบบการศึกษา ไม่ได้เรียนหนังสือต่อ เพราะต้องออกมาทำงาน ตรงนี้จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เราสนใจปัญหาเรื่องการศึกษา

ศุภชัย: ช่วงปี 2563 เป็นปีที่ กสศ. ให้ความสำคัญเรื่องการทำงานกับเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษา ซึ่งทางมูลนิธิปัญญากัลป์ก็ได้รับการเชิญชวนให้มาช่วยกันคิดหาแนวทางช่วยเหลือหรือให้โอกาสเด็กที่หลุดออกจากระบบการศึกษาได้ยังไงบ้าง 

ในโปรเจกต์ที่ผมดูแลมีเด็กทั้งหมด 900 คน ในภาคอีสาน ในจำนวนนี้มีเด็ก 300 คน อยู่ในศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนและสถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน 9 จังหวัด ในการดูแลของกรมพินิจฯ ซึ่งเราพบว่าเด็กหลายคนออกจากระบบการศึกษาตั้งแต่ ม.ต้น เราจึงคิดว่าน่าจะมีวิธีช่วยเหลือเด็กเหล่านี้ จึงได้จัดตั้ง ‘ศูนย์การเรียน’ เพื่อช่วยแก้ปัญหาน้องๆ ที่หลุดออกจากระบบ ซึ่งตามมาตรา 12 ของ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 เปิดโอกาสให้ชุมชนหรือองค์กรภาคเอกชนสามารถที่จะจัดการศึกษาให้กับเด็กได้

ในปีแรกเราได้พิสูจน์แล้วว่าสามารถทำได้จริงและมีเด็กจบได้จริง โดยมีศูนย์การเรียน CYF (Children and Youth Development Foundation) ที่นครพนมเป็นต้นแบบในการจัดการศึกษาให้เด็กและเยาวชน หลังจากนั้น กสศ. ก็มีโครงการยกระดับการทำงานร่วมกับกรมพินิจฯ โดยมองว่าทำยังไงให้เด็กประคับประคองชีวิตตัวเองให้รอดได้จริงๆ และอยู่ในจุดที่เขายืนอยู่ได้โดยไม่กระทำผิดซ้ำ

เมื่อเรามาเสริมแรงกับ KFC เราก็ยิ่งเห็นว่ามีอาชีพหลากหลายให้เด็กได้ค้นหาตัวเอง โดยเราจัดเป็นโครงการ KFC Bucket Search ให้เด็กได้เห็นคนในอาชีพนั้นตัวเป็นๆ มายืนขายของให้ดู เห็นบาร์เทนเดอร์มาเขย่าให้ดูจริงๆ เห็นช่างตัดผมเท่ๆ เห็นพี่ๆ KFC มาเล่าประสบการณ์ก้าวพลาดของเขาเหมือนกัน เด็กเขาก็ได้แรงบันดาลใจในการที่จะไปต่อ อันนี้ก็เป็นจุดที่ทำให้เราเห็นว่าความสำคัญของการศึกษาไม่ใช่แค่วุฒิการศึกษาเท่านั้น แต่ทำยังไงให้ขยับไปสู่การสร้างความมั่นคงในชีวิตให้กับพวกเขาด้วย

บทบาทของมูลนิธิปัญญากัลป์ ในฐานะภาคีเครือข่ายของ กสศ. เข้ามามีส่วนร่วมแก้ปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาอย่างไรบ้าง

ศุภชัย: มูลนิธิปัญญากัลป์เองก็ทำหลายส่วน เราไม่ได้จัดศูนย์การเรียนอย่างเดียว แต่เราประสานศูนย์การเรียนเครือข่ายในแต่ละพื้นที่ให้มาร่วมจัดการศึกษาแก่เด็กในกระบวนการยุติธรรมด้วย ซึ่งได้รับความอนุเคราะห์อย่างดีจากสมาคมเครือข่ายศูนย์การเรียนโดยองค์กรชุมชนและองค์กรเอกชน อีกส่วนหนึ่งก็เชื่อมประสานภาคีทั้งภาคเอกชนกับภาครัฐในการจัดทำหลักสูตรรองรับ เพื่อให้สังคมเกิดภาพใหม่ในการมองเด็กเหล่านี้

นอกจากนี้เรายังขับเคลื่อนเชิงนโยบาย เช่น การเปลี่ยนระบบของกรมพินิจฯ โดยการพัฒนาตัวแบบการทำงานเชิงระบบที่ศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5 และร่วมผลักดันจนเกิดชั่วโมงที่เรียกว่า learning time คือปรับขยายเวลาในการขึ้นหอนอน ให้เด็กได้มีเวลาเรียนรู้ในสิ่งที่เขาสนใจ จากเดิมต้องขึ้นหอนอนตั้งแต่ 5 โมงเย็น ก็เปลี่ยนเป็น 2 ทุ่ม

ในฐานะหน่วยจัดการเรียนรู้ที่ใกล้ชิดกับเด็กเยาวชนมากที่สุด มูลนิธิปัญญากัลป์พบสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำและปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบในมิติใดบ้าง

ศุภชัย: อันนี้เห็นชัดมากโดยเฉพาะกับเด็กในกระบวนการยุติธรรม คือมันไม่ได้เป็นความก้าวพลาดที่เราจะโทษเขาคนเดียว เพราะเบื้องหลังของการเข้ามาอยู่สถานพินิจฯ มาจากสภาพปัญหาที่ซับซ้อน เช่น ปัญหาครอบครัวแตกแยก หย่าร้าง สภาพครอบครัวไม่มั่นคง หรือปัญหาความยากจนที่ผลักให้เขาต้องมาอยู่ในเส้นทางนี้ หรือบางคนอาจเป็นเด็กที่มีฐานะ แต่ภูมิคุ้มกันในตัวเองต่ำ ทักษะการใช้ชีวิตต่ำ ก็ไม่สามารถที่จะเผชิญหน้ากับเรื่องบางเรื่องได้ เราเห็นตรงนี้ชัดมาก

ถ้าสะท้อนให้เห็นเป็นกรณีศึกษา เราเห็นเด็กคนหนึ่งเป็นเด็กที่เรียนดีมาก อยู่ ม.5 ใกล้จะจบแล้วด้วย แล้วก็ถูกเพื่อนในโรงเรียนบูลลี่ว่าแม่ทำอาชีพเป็นพีอาร์ร้านเหล้า ร้านคาราโอเกะ ซึ่งแม่เขาเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว ต้องเลี้ยงเขากับน้องสองคน เขาก็เลยพยายามหาวิธีการในการได้มาซึ่งเงินเพื่อให้แม่หยุดทำอาชีพนี้ด้วยการไปขนยาเสพติด

ตอนที่เขาทำครั้งแรกและครั้งที่ 2 เขาไม่รู้ว่าเป็นยาเสพติด พอครั้งที่ 3 เขารู้และเขาอยากได้เงินมากขึ้น เพราะแม่ก็ยังไม่หยุดทำงาน ท้ายที่สุดเขาก็โดนจับด้วยคดีมียาเสพติดในครอบครองเพื่อจำหน่าย 6 ล้านเม็ด แต่ด้วยพฤติกรรมที่เขาเป็นเด็กตั้งใจดี มีความประพฤติดี ตอนนี้น้องกลับออกมาแล้วและผ่านโปรแกรมที่เราทำกับ กสศ. สำเร็จการศึกษาเป็นที่เรียบร้อย 

จากการทำงานเราค่อนข้างเห็นความซับซ้อนของปัญหาเยอะมาก กฎหมายหรือความยุติธรรมพูดถึงเรื่องความเหลื่อมล้ำได้ยากมาก เพราะทุกคนที่ทำผิดก็ต้องได้รับโทษตามที่กฎหมายกำหนด แต่ในขณะเดียวกันภาพความเหลื่อมล้ำที่เราเห็นคือ ภาพก่อนที่เขาจะเข้ามาอยู่ในกระบวนการยุติธรรม เราเห็นภาพที่มีปัญหาซ้อนทับในชีวิตของเด็กคนหนึ่งที่เราไม่สามารถปฏิเสธได้เลยว่ามันไม่ใช่ความผิดของพวกเขา เพราะพวกเราเองก็คือผลพวงของความผิดเหล่านั้นในชีวิตเด็กด้วย

จะเห็นว่าที่ผ่านมามูลนิธิปัญญากัลป์มีส่วนร่วมกับโครงการที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษามากมาย อยากทราบว่าทางมูลนิธิมีกลุ่มเป้าหมายอะไรที่ต้องการมุ่งเน้นเป็นพิเศษเพิ่มเติม

ศุภชัย: ตอนนี้นอกจากเด็กในกระบวนการยุติธรรม เราสนใจเด็กที่อยู่ในกลุ่มด้อยโอกาส เช่น พ่อแม่วัยใส กลุ่มเด็กที่ใช้ยาเสพติด แล้วก็มีกลุ่มเด็กจิตเวช คือเป็นวัฏจักรวนเวียนกัน เด็กใช้ยาเสพติดเข้ามาอยู่ในกระบวนการยุติธรรม แล้วเด็กใช้ยาก็ออกไปเป็นเด็กจิตเวช ยิ่งเด็กที่อยู่ในกลุ่มจิตเวชนี่มีข้อกังวลและข้อท้าทายเยอะมากว่าเราจะออกแบบการศึกษายังไงให้เขาสามารถเรียนรู้และฟื้นฟูตัวตนได้ 

สำคัญที่สุดคือต้องทำให้เขามี self esteem (เห็นคุณค่าในตนเอง) สูงขึ้นให้ได้ อย่างน้อยก็จะทำให้เขามีความยับยั้งชั่งใจ สามารถใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างปกติ เพียงแต่ว่าเขาจะต้องใช้ยารักษาในการควบคุมระดับของฮอร์โมนหรือพฤติกรรมบางอย่าง

ตอนนี้เราก็พยายามหาแนวทางเรื่องกระบวนการวินิจฉัยพฤติกรรมเบื้องต้น กับกระบวนการสังคมบำบัด ซึ่งเป็นโจทย์ที่ท้าทายและเป็นสิ่งที่อยากทำในอนาคต

ก่อนหน้านี้ได้เกริ่นถึงโครงการ KFC Bucket Search อยากให้ช่วยขยายความให้ฟังว่าโครงการนี้มีแนวคิดอย่างไร และอะไรคือเป้าหมายของ KFC 

แจนเน็ต: เราต้องการที่จะผลักดันให้สังคมเห็นว่า จริงๆ แล้วเด็กทุกคนมีศักยภาพ ขอแค่ให้โอกาสอย่างเท่าเทียม

KFC Bucket Search คือการค้นหาเด็กที่ไม่มีใครมองเห็น ก็คือเด็กที่หลุดออกจากระบบการศึกษา เราตั้งใจที่จะไปตามหาเด็กๆ เหล่านี้ เพราะเราเชื่อว่าเด็กทุกคนมีความสามารถและมีศักยภาพ เราจึงอยากให้เขากลับคืนสู่สังคม ซึ่งเราใช้คำว่ากลับคืนสู่สังคมไม่ใช่สู่ระบบ เพราะจริงๆ แล้วระบบอาจไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกคน ทุกคนมีความชอบและมีความถนัดที่แตกต่างกัน และเงื่อนไขชีวิตที่ต่างกัน

เพราะฉะนั้นโครงการ KFC Bucket Search จึงเป็นการตามเด็กกลับเข้ามาสู่สังคมโดยให้เด็กเป็นตัวตั้งต้น เราจะดูว่าพื้นฐานชีวิตของเด็กเป็นอย่างไร มีความชอบหรือความถนัดอะไร แล้วจัดทำเป็นหลักสูตรให้เขาเลือก เหมือนมี 2 ทางเดินว่าเขาอยากจะเรียนไปด้วยหรือทำงานไปด้วยไหม เพราะปัญหาของเด็กส่วนใหญ่คือความยากจน เป็นปัญหาอันดับหนึ่งที่ทำให้เด็กกลุ่มนี้ไม่สามารถที่จะเรียนหนังสือในระบบได้ 

ส่วนทางเดินอีกทางก็คือเรื่องการฝึกทักษะวิชาชีพ หรือการเป็นสเปเชียลลิสต์ต่างๆ อย่างที่เราเห็นว่าเด็กบางคนอาจมีความถนัดอย่างหนึ่ง เช่น เขาอยากเป็นช่างทำผม ซึ่งเป็นวิชาชีพที่เขาสามารถใช้เลี้ยงดูตัวเองได้ แต่การเรียนในระบบปกติอาจจะไม่เหมาะกับเขา เพราะฉะนั้นปลายทางของเราคือ ต้องการช่วยให้เด็กสามารถพึ่งพาตนเองได้ เราจึงพยายามสร้างทางเลือกต่างๆ ที่ยืดหยุ่น ไม่ใช่ว่าให้เด็กต้องกลับไปสู่โรงเรียนเท่านั้น เพราะนั่นไม่ใช่คำตอบที่ตายตัว 

สิ่งที่เรากำลังทำตอนนี้คือ เราตั้งใจสร้างหลักสูตรการเรียนร่วมกับศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ โดยใช้ร้าน KFC เป็นโรงเรียน เพื่อให้เด็กเข้ามาทำงานกับเราได้และสามารถที่จะเรียนจบไปพร้อมๆ กันได้ เราเรียกว่าหลักสูตร ‘entrepreneurship’ หรือ ‘ทักษะอาชีพและการเป็นผู้ประกอบการ’ และเราอยากให้คนเห็นว่าหลักสูตรการเรียนควรจะปรับให้เหมาะสมกับยุคสมัยอย่างไร ไม่ว่าจะเป็นวิชาที่เกี่ยวกับเรื่องการเงิน วิชาภาษาอังกฤษที่จำเป็นต้องใช้ โดยเรียนรู้ผ่านการทำงานจากประสบการณ์จริง 

อยากให้ช่วยยกตัวอย่างหลักสูตรหรือสาระวิชาของ KFC ที่สะท้อนถึงความยืดหยุ่นต่อการเรียนรู้ของเด็กว่าเป็นอย่างไร

แจนเน็ต: หลักสูตรเราชื่อว่า ‘ทักษะอาชีพและการเป็นผู้ประกอบการ’ ในรายวิชาจะมีชื่อวิชาที่เราพัฒนาขึ้นเพื่อให้เหมาะสมกับยุคปัจจุบัน เช่น วิชาจักรวาลภาษาในโลกธุรกิจ ซึ่งไม่ต้องไปนั่งเรียนหรือท่อง แต่เน้นการใช้ให้เป็น เพราะสำคัญที่สุดคือการใช้งาน จึงต้องเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ 

หลักสูตรนี้ตอบโจทย์กับเด็กที่อยากจะเปิดธุรกิจของตัวเอง การที่เข้ามาทำงานกับ KFC จะช่วยให้เห็นตั้งแต่ต้นกระบวนการเลยว่า การบริหารงานในร้านอาหารต้องทำยังไง รู้จักวิธีการทำ sales forecast (การพยากรณ์ยอดขาย) หรือวิธีการจัดการมาตรฐานอาหารที่ถูกสุขลักษณะ เราเห็นว่าเด็กๆ อยากทำร้านอาหาร อยากไปเปิดร้านก๋วยเตี๋ยว เราตั้งใจให้เขามีองค์ความรู้ตรงนี้ เพื่อเป็นจุดเริ่มต้นให้กับเขา ก็เลยเป็นที่มาของหลักสูตรที่ยืดหยุ่น

ทำความรู้จักห้องเรียน KFC ระดับชั้น ม.ปลาย

หลักสูตรทักษะอาชีพและการเป็นผู้ประกอบการ
• เรียนรู้จากการปฏิบัติงานแล้วเทียบโอนเป็นหน่วยกิตวิชา
• ระยะเวลา 12 เดือน แบ่งเป็นการปฏิบัติงานหน้าร้าน 7 หน่วยการเรียนรู้ และงานภายในออฟฟิศ 7 หน่วยการเรียนรู้
• ทุกๆ 3 เดือน จะหมุนเวียนการเรียนรู้ในแต่ละส่วน ได้แก่ หน้าร้าน กลางร้าน และหลังร้าน
• มีแผนการเรียนย่อยตามสาระการเรียนรู้ของรายวิชาพื้นฐาน

หน่วยการเรียนรู้แบบบูรณาการ
• หน้าร้าน
– การบริการและสุขาภิบาลอาหาร
– ด้วยใจรักนักบริการ
– ตัวตึงวงการอาหาร
– ปรมาจารย์ด้านการครัว
– ยอดนักขาย
– จักรวาลภาษาในโลกธุรกิจ
– นักการเงินตัวยง
• ออฟฟิศ
– การสื่อสารและการตลาดนอกรอบ
– ภาษาอังกฤษเพื่อความก้าวหน้า
– โลกสวยด้วยมือเรา ‘สร้างสรรค์สังคม’ ‘นักเปลี่ยนแปลงโลก’
– วิชาครีเอทีฟเพื่อโลก
– เข้าสู่โลกทำงานแบบดิจิทัล
– การบริหารและสื่อสารองค์กรฉบับผู้พันแซนเดอร์ส
– การจัดแผนงานลับสุดยอด

ศุภชัย: เด็กที่ได้ทุนจาก KFC หลายคนไปเป็นผู้ประกอบการ มีเคสหนึ่งเขานำเงินไปเช่าร้านเปิดร้านขายน้ำปั่นหน้าโรงเรียน แล้วก็ให้แม่มาเฝ้าร้าน ส่วนตัวเขาเองไปทำงานก่อสร้างเพื่อนำเงินมาจุนเจือด้วย ซึ่งทางคุณแจนเน็ตก็มีไอเดียขึ้นมาว่าเราควรมีวิชาที่จะเติมเรื่องการจัดการเงินไหม เพื่อให้เด็กๆ ได้โฟกัสกับการเติบโตและเดินตามความฝันได้อย่างเต็มที่ 

ที่ผ่านมาเรามักจะได้รับบทเรียนระหว่างทางเสมอ คือไม่ใช่แค่เด็กจะได้เรียนรู้ แต่คนทำงานเองก็ได้เรียนรู้ด้วยว่า ยังมีช่องว่างหรือมีจุดอ่อนตรงไหนที่เราจะเติมให้เด็กมีความสมบูรณ์มากขึ้นได้

หลักสูตรที่เราสร้างขึ้นจะมีความยืดหยุ่น สลายรายวิชา ใช้วิธีการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการหน่วยการเรียนรู้ เป็นการลดเวลาเรียน โดยที่เด็กๆ จะได้เรียนรู้ในหลายวิชาพร้อมๆ กัน 

ในหลักสูตรนี้มีแผนการจัดการศึกษาทั้งหมด 14 หน่วยบูรณาการ เป็นเหมือนห้องเรียนพิเศษสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษ ไม่ว่าเด็กจะอยู่ไหนก็สามารถเรียนได้ ทั้งการเรียนออนไลน์ เรียนทางไกล หรือมีการมอบหมายใบงานให้เด็กๆ กลับไปทำ 

พอเอาหลักสูตรนี้ไปให้เขตพื้นที่การศึกษาดู เขาว้าวมาก และทางเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาอุบลราชธานี อำนาจเจริญ ก็ร่วมทีมพัฒนาและให้ข้อเสนออย่างเต็มที่ ตั้งแต่วันที่เราเริ่มต้นจะทำเรื่องนี้ ผอ.เขต ก็อยากเห็นการศึกษาแบบนี้ในโรงเรียน เราก็ไปพัฒนาหลักสูตรและแผนการจัดการศึกษา แล้วส่งไปที่เขตอีกรอบ จากนั้นก็ขยายรายละเอียดเพิ่มเติม เป็นเหมือนสารตั้งต้นที่สามารถเอาไปประยุกต์ใช้จัดการศึกษาให้กับเด็กได้ ส่วนเรื่องการวัดประเมินผล เราจะเชิญผู้รู้ ผู้เชี่ยวชาญ มาช่วยเราในการทำให้หลักสูตรนี้สมบูรณ์ที่สุด

KFC มีความเชื่อมั่นเรื่องการสนับสนุนทุนทำงานเรื่องการศึกษากับ กสศ. อย่างไรบ้าง

แจนเน็ต: เพราะ กสศ. เป็นองค์กรที่ผลักดันเรื่องนี้อย่างชัดเจนและต่อเนื่อง และเราก็เห็นว่าไม่ได้เป็นแค่นโยบาย แต่มี action เกิดขึ้นจริง เราเห็นการทำงานลงพื้นที่จริงๆ และการทำงานร่วมกันกับภาคีเครือข่ายต่างๆ อย่างเช่นมูลนิธิปัญญากัลป์ หรือหน่วยงานต่างๆ ที่มาผนึกกำลังกันแก้ปัญหา 

อย่างกรณีเด็กที่หลุดออกจากระบบ ถ้าไม่มีระบบฐานข้อมูลในการติดตามค้นหาเด็กของ กสศ. การช่วยเหลือเด็กก็คงทำได้ยากมาก เราจึงเชื่อมั่นว่าถ้าเราเป็นอีกแรงหนึ่งในการสนับสนุนก็น่าจะทำให้ผลลัพธ์ไปถึงเด็กจริงๆ 

อีกอย่างที่สำคัญคือ กสศ. ใช้เด็กเป็นตัวตั้ง ไม่ว่าจะแก้ปัญหาอะไรก็ตาม ตรงนี้ก็เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ตัดสินใจสนับสนุนทุนทำงานเรื่องการศึกษากับ กสศ.

ภาคเอกชนอย่าง KFC มีอะไรเป็นต้นทุนสำคัญในการทำงานกับเยาวชน

แจนเน็ต: จริงๆ แล้วการให้ทุนอาจเป็นแค่พาร์ตหนึ่งเท่านั้น แต่สิ่งสำคัญคือคำว่า ‘โอกาส’ ที่จะทำให้เด็กสามารถมีทางเลือกในชีวิตที่มากขึ้นได้ อย่างหลักสูตรที่เราสร้างขึ้นมาก็เป็นการเปิดทางเลือกที่หลากหลาย เพราะฉะนั้นสำหรับภาคเอกชนอย่างเรา ต้นทุนสำคัญที่เรามีคือการหยิบยื่นโอกาสให้กับเด็ก แม้ว่าเด็กกลุ่มนี้จะมีเบื้องหลังชีวิตที่แตกต่างกัน แต่บทบาทของภาคเอกชนที่เราทำได้คือควรจะให้โอกาสกับเด็กๆ เหล่านี้อย่างเท่าเทียมกันด้วย

ช่วงแรกที่ KFC ทำงานร่วมกับ กสศ. จะเป็นการสนับสนุนเรื่องทุนการศึกษา เริ่มต้นจากการจัดกิจกรรมเวิร์กช็อป กิจกรรมแนะแนวเพื่อค้นหาตัวเองและเสริมสร้างความมั่นใจ ให้เด็กได้มีทักษะใหม่ๆ หรือเปิดมุมมองที่กว้างขึ้น หลังจากนั้นพอได้มาทำงานร่วมกับมูลนิธิปัญญากัลป์ในเชิงลึกมากขึ้น จึงเกิดไอเดียกันว่า ในเมื่อ KFC ก็มีหลักสูตรที่ต้องเทรนให้กับพนักงานอยู่แล้ว และเป็นหลักสูตรที่สามารถนำมาใช้จริงในการทำธุรกิจ ก็น่าจะนำมาปรับใช้กับเด็กได้ด้วย อันนี้ก็เป็นอีกหนึ่งต้นทุนที่เรามี 

ขณะเดียวกัน มูลนิธิปัญญากัลป์เองก็มีศูนย์การเรียน สามารถร่วมสร้างหลักสูตรเทียบโอนประสบการณ์เป็นหน่วยกิตได้ ก็เลยกลายเป็นความร่วมมือที่ใหญ่ขึ้นมา ณ วันนี้

ศุภชัย: ในการทำงาน เมื่อมีเพื่อนมาร่วมวงมากขึ้น ก็ทำให้เราเห็นโอกาสมากขึ้นและสนุกกับมันมากขึ้น ประกอบกับทุนเดิมที่ KFC มีอยู่ เราก็รู้สึกว่าทุกอย่างคือการเรียนรู้ได้หมดเลย ซึ่งเราทำงานเหมือนเป็นองค์กรเดียวกันไปแล้วตอนนี้

อีกอย่างคือ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ จริงๆ แล้วมีจุดแข็งเยอะมากที่จะทำให้เด็กเข้าถึงโอกาสทางการเรียนรู้ได้อย่างยืดหยุ่นและอิสระ ถ้าครูหรือผู้จัดการศึกษามีความกล้าพอที่จะพลิกแพลงและใช้ให้เป็นประโยชน์ 

มีคนเคยถามผมว่ากฎหมายการศึกษาไทยมีจุดอ่อนตรงไหน คือเราแทบหาจุดอ่อนไม่เห็นเลย เพียงแต่ว่าคนที่นำมาใช้ คนที่นำมาประยุกต์ อาจจะตีความในอีกแบบหนึ่ง คือมองกฎหมายเป็นเรื่องที่น่ากลัว แต่จริงๆ กฎหมายก็มีความยืดหยุ่นอยู่ 

ช่วยเล่าไทม์ไลน์การสร้างห้องเรียนพิเศษที่ทำร่วมกันให้ฟังหน่อยว่าจะเป็นอย่างไรต่อไป

ศุภชัย: เราเริ่มเปิดรับสมัครเด็กแล้ว ซึ่งเด็กๆ ที่รับเข้ามาในหลักสูตรนี้ก็คือเด็กที่ออกจากสถานพินิจฯ และศูนย์ฝึกฯ ตอนนี้รอน้องสัมภาษณ์กับทางแฟรนไชส์ของ KFC ที่น้องๆ อยากไปทำ 

ส่วนห้องเรียนพิเศษที่ว่านี้เป็นห้องเรียน ม.ปลาย จากปกติจะมีสายวิทยาศาสตร์-คณิตศาสตร์ หรือสายศิลป์ต่างๆ แต่ของเราจะเรียกว่าเป็นห้องเรียนอาชีพและผู้ประกอบการ เด็กจะเรียน 1 ปี ที่ KFC โดยเน้นในเรื่องหน่วยกิตหรือตัวชี้วัดในหน่วยการเรียนรู้ที่เด็กๆ จะต้องเก็บให้ครบตามหลักสูตรแกนกลาง เราจะออกแบบสมุดบันทึกไว้เล่มหนึ่ง เพื่อทำเป็นแฟ้มสะสมหลักฐานเชิงประจักษ์ในการเรียนรู้ของเด็กว่าเขาได้เรียนรู้อะไรบ้าง และนำไปเทียบเป็นเกรดในแต่ละเทอม พวกเขาจะเรียนจบอย่างมีคุณภาพ วัดทักษะจากการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์ชีวิตจริง

แจนเน็ต: การทำงานในร้าน KFC เราจะให้เรียนรู้ด้วยกัน 3 ส่วน จะมีตั้งแต่หน้าร้าน กลางร้าน หลังร้าน ซึ่งเรามีหลักสูตรการเรียนรู้และสอนงานลักษณะนี้เหมือนกับเป็นโรงเรียน KFC อยู่แล้ว มีการสอนทฤษฎี ปฎิบัติและวัดผล ดังนั้นจึงไม่ยากที่จะนำมาประยุกต์ใช้ในหลักสูตรนี้และเทียบโอนเป็นหน่วยการเรียนรู้ได้

การเทียบโอนประสบการณ์การเรียนรู้สามารถทำได้อย่างไร

ศุภชัย: จะเป็นการเอาประสบการณ์การทำงานของเด็กมาเทียบเป็นรายวิชา เช่น เด็กต้องสื่อสารกับชาวต่างชาติที่มาสั่งอาหาร ก็จะเอาไปเทียบโอนเป็นรายวิชา English for Business หรือชื่อวิชาว่า ‘จักรวาลภาษาในโลกธุรกิจ’

แจนเน็ต: หรืออย่างในรายวิชาที่เราตั้งชื่อไว้ว่า ‘ปรมาจารย์ด้านการครัว’ ก็สามารถไปเทียบโอนเป็นวิชาสุขศึกษา วิทยาศาสตร์ ตามหลักสูตรแกนกลางได้ 

ในมุมมองของภาคเอกชน มีความคาดหวังอย่างไรต่อเรื่องการศึกษาและการลงทุนในทุนมนุษย์

แจนเน็ต: หัวใจหลักที่เราตั้งใจทำเรื่องนี้ก็คือเรื่องการพัฒนาคน เราอยากเห็นภาพเด็กๆ เหล่านี้สามารถพึ่งพาตนเองได้ อันนี้เป็นคีย์เวิร์ดสำคัญ และเป็นที่มาว่าทำไมเราถึงได้มีการจัดเวิร์กช็อป หรือ training ต่างๆ เพราะบทสรุปของเราต้องการให้เขาสามารถดูแลตัวเองได้ ไม่เป็นภาระครอบครัวหรือสังคม อันนี้คือภาพความหวังที่อยากจะเห็นที่สุด

โครงการ KFC Bucket Search มีโอกาสที่จะต่อยอดไปสู่การออกแบบหลักสูตรเพื่อพัฒนาเด็กและเยาวชนกลุ่มอื่นๆ อย่างไรบ้าง

แจนเน็ต: KFC Bucket Search อาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้นเล็กๆ เป็นการทดลองทำกับเด็กเยาวชนจากกระบวนการยุติธรรม เพราะเด็กที่หลุดออกจากระบบการศึกษามีเยอะมาก ซึ่งเราอยากจะช่วยให้ได้มากขึ้นและอยากจะเข้าใจเด็กให้ได้มากที่สุด 

สิ่งต่อไปที่เราคิดคือ เราไม่อยากทำงานคนเดียว ในอนาคตเราอยากให้หลักสูตรของเราสามารถใช้ได้กับแบรนด์อื่นๆ อาจจะชวนเพื่อนๆ พาร์ตเนอร์ หรือคนที่อยู่ในองค์กรของเรามาช่วยกันทำให้มันใหญ่มากยิ่งขึ้น เพราะหลักสูตรของ KFC อาจจะมีแค่เรื่องของ entrepreneur ถ้ามี supplier ที่เขาถนัดเรื่องอื่นก็อยากที่จะชวนมาช่วยกันสร้างโอกาส

อันนี้ก็เป็นภาพรวมในระยะยาวที่ต้องการขยายความช่วยเหลือเด็กที่หลุดออกจากการศึกษาให้ครอบคลุมมากขึ้น และต้องการที่จะมีเพื่อนภาคีเครือข่ายในอนาคตที่จะมาร่วมกันค้นหาหาเด็กและให้โอกาสเด็กไปด้วยกัน

มีข้อค้นพบอะไรบ้างจากการทำโครงการ KFC Bucket Search

แจนเน็ต: อย่างแรกเลยคือเรื่องของความชอบและความถนัดของเด็ก ปกติเด็กในกระบวนการยุติธรรมเขาจะได้เรียนวิชาที่มีอยู่ที่ศูนย์ เราก็เลยพยายามค้นหาอาชีพอื่นๆ ให้เด็กได้เห็นอาชีพที่หลากหลายมากขึ้น

สิ่งที่เราค้นหาก็อย่างเช่น วิชาที่เกี่ยวกับการใช้ความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งเราคิดว่าเป็นพื้นฐานของทุกอย่างในการทำงานด้วยซ้ำ เราก็เลยมีบทเรียนจากอาชีพใหม่ๆ เข้ามาเสริมให้น้อง กลายเป็นว่าเราเห็นชัดเลยว่าเด็กสนใจอาชีพที่หลากหลายมาก มีเด็กบอกว่าอยากเป็นช่างทำผม ช่างตัดผม อยากขอเงินทุนไปทำธุรกิจของตัวเอง อยากทำร้านเครื่องดื่ม ร้านอาหาร อันนี้คือสิ่งที่เราเห็นได้จากการที่เราสำรวจอาชีพใหม่ๆ และไม่จำเป็นต้องเหมือนกันทุกคน 

ทางมูลนิธิปัญญากัลป์มองว่าอะไรคือโจทย์สำคัญของการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นและหลากหลาย

ศุภชัย: การศึกษาที่ยืดหยุ่นจะต้องคำนึงถึงความต้องการของเด็ก ฉะนั้นโจทย์ของการจัดการศึกษาจึงไม่ได้อยู่ที่ผู้จัด แต่อยู่ที่เด็ก อย่างโครงการ KFC Bucket Search ไม่ได้มองแค่เด็กที่หลุดออกจากระบบ แต่เรากำลังชวนให้เด็กค้นหาชีวิตตัวเองอีกครั้งว่าตัวเองต้องการอะไร สิ่งที่เขาเคยเห็นอาจเป็นทางเลือกที่น้อยนิดในมุมที่แคบ แต่พอเขาเปลี่ยนสภาพแวดล้อมใหม่ เขาเห็นโลกอีกใบที่กว้างกว่าเดิม เขาสามารถค้นหาหรือผจญภัยในโลกนี้ได้ เราก็เลยมองว่าจุดนั้นจะเป็นทั้งการเรียนรู้ของเด็กและการเรียนรู้ของคนทำงานด้วย

มีการกำหนดคุณภาพและมาตรฐานอย่างไรบ้างในการจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น

ศุภชัย: มันเหมือนกับการเรียนมหาวิทยาลัย เรามีหลักสูตรในมือที่ประยุกต์มาจากหลักสูตรแกนกลาง เพียงแต่เราทำให้วิชาและกิจกรรมการเรียนรู้มีความน่าสนใจมากขึ้น การวัดผลมีความยืดหยุ่นมากขึ้น เด็กๆ ก็มาช็อปปิงและสร้างตารางเรียนของตัวเอง

ไอเดียไม่ต่างจากการจัดการศึกษาผู้ใหญ่ การทำแบบนี้เด็กๆ ก็จะได้รับโอกาสในการเลือกนั้นด้วย เขาควรได้ตัดสินใจเองว่าเขาอยากเรียนอะไร อะไรคือความต้องการของเขา ฉะนั้นแล้วหน้าที่สำคัญของเราคือ การสร้างทางเลือกที่หลากหลาย ท้ายที่สุดก็เชื่อมโยงสิ่งที่เขาเรียนรู้กับมาตรฐานที่ได้มีการกำหนดไว้ เราก็พยายามเชื่อมโยงไปสู่จุดนั้นให้ได้

สำหรับเด็กกลุ่มเปราะบาง โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม เด็กกลุ่มนี้ควรได้รับแรงสนับสนุนหรือส่งเสริมในด้านใดอีกบ้าง

ศุภชัย: จริงๆ พอมองย้อนไปเด็กกลุ่มนี้ก็ได้รับการสนับสนุนมากกว่าเด็กกลุ่มอื่น ซึ่งเด็กกลุ่มนี้ควรกระจายโอกาสไปสู่เพื่อนๆ หรือเด็กกลุ่มอื่นที่ยังไม่ได้รับโอกาสด้วย

มีครั้งหนึ่งที่เราทำเวิร์กช็อปให้เด็กลองออกแบบดูว่าจะทำยังไงให้คนข้างนอกไม่ต้องเข้ามาอยู่ข้างในเหมือนกับเรา เด็กๆ บอกว่าเรื่องครอบครัวสำคัญ อยากจะทำค่ายครอบครัว เราก็เลยพาเขาออกไปทำค่ายข้างนอก

เด็กไปทำค่ายกับครอบครัวในชุมชนที่ลูกเขามีความเสี่ยง คือเราให้ผู้นำชุมชนเลือกเด็กจากครอบครัวที่ลูกมีพฤติกรรมเสี่ยง อยู่ในช่วงวัยรุ่น เด็กออกแบบค่ายได้ดีมาก เรามองว่าเขาเก่งกว่าการเป็นนักเรียนแล้วนะ เขาเป็นครูได้เลย และเขากระจายโอกาสให้กับคนอื่นๆ ได้ ดังนั้นเราจึงมองว่าควรทำให้เด็กในกระบวนการยุติธรรมได้มีโอกาสที่เขาจะได้ส่งต่อโอกาสให้กับเพื่อนๆ ไม่ใช่เพียงแค่เขาได้รับโอกาสเพียงคนเดียว

แจนเน็ต: จริงๆ แล้วเด็กในกระบวนการยุติธรรมไม่ได้เป็นเด็กกลุ่มเดียวที่เราจะช่วย ในความตั้งใจจริงเราอยากจะช่วยเด็กทุกคนที่ขาดโอกาสตรงนี้ไป เพียงแต่ว่ากลุ่มนี้เป็นกลุ่มแรกที่เราสามารถเข้าถึงได้ก่อน ซึ่งพอเราทำงานกับเด็กกลุ่มนี้ เราเห็นเลยว่าเขามีศักยภาพจริงๆ แต่การที่เขาต้องเข้ามาอยู่ในกระบวนการยุติธรรมอาจเพราะมีปัญหาหลายอย่างทับซ้อนกัน แต่เนื้อแท้เขามีความสามารถ มีความฝัน มีความถนัด และมีความตั้งใจอยู่แล้ว

คิดว่าการเข้ามามีส่วนร่วมขององค์กรเอกชนและภาคส่วนต่างๆ จะช่วยทลายวิกฤตปัญหาการศึกษาไปได้หรือไม่

ศุภชัย: ผมมองว่ามันเกี่ยวกับหลายส่วนมากเลย ทั้งเรื่องของความเชื่อ ภาวะทางเศรษฐกิจ หรือกระทั่งโครงสร้างอำนาจที่มันมีอยู่จึงทำให้ทำอะไรได้ยาก แต่เราจะทำยังไงให้คนตัวเล็กตัวน้อยในพื้นที่สามารถเข้าถึงได้ 

พอเราไปมองเรื่องของการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย การไปทลายกรอบความคิดเดิมของคนที่อยู่ภายใต้โครงสร้างอำนาจมันยากมากเลย ฉะนั้นเราอาจจะต้องเริ่มจากคนตัวเล็กตัวน้อย ทำให้เขาแข็งแรง สามารถยืนอยู่ได้ด้วยความมั่นใจว่า พวกเราที่ทำงานอยู่ตรงนี้คือเพื่อน เราจะไม่ทิ้ง เราจะช่วยเหลือ เข้าไปกระตุ้นและพยายามหาจุดเชื่อมโยง

อาจจะเป็น กสศ. ที่เป็นนักเชื่อมโยงโอกาสให้กับคนตัวเล็กตัวน้อยในพื้นที่ เชื่อมโยงเอาทรัพยากรที่รัฐมี แต่เขาเข้าไม่ถึง เชื่อมโยงเอาอำนาจที่รัฐมี แต่เขาไม่เคยได้สัมผัส หรืออะไรก็ตามแต่ ให้เขาได้สัมผัสและเข้าถึงได้

แจนเน็ต: ในเรื่องของวิกฤตทางการศึกษา สิ่งที่ภาคเอกชนอย่างเราสามารถทำได้คือสร้างโอกาส สร้างความตระหนัก ทำให้ประชาชนทั่วไปรับรู้เรื่องนี้ด้วย และพอทุกคนรับรู้ก็จะช่วยกันผลักดันไปเรื่อยๆ เพราะฉะนั้นความตั้งใจเราคือให้โอกาสเด็ก แล้วก็สร้างแรงกระเพื่อมในเรื่องนี้ให้กับทุกคนได้เข้าใจถึงปัญหานี้

อีกอย่างสิ่งที่เราทำในโครงการ KFC Bucket Search เราต้องการให้คนเห็นศักยภาพของเด็กเหล่านี้ ไม่ได้อยากจะดรามาว่าเด็กน่าสงสาร มันไม่ใช่ เราไม่ได้ใช้ความน่าสงสารเข้ามาช่วยเด็ก แต่เราอยากให้เห็นว่าเด็กๆ มีแวว แต่ด้วยอะไรก็ตามแต่ในชีวิตเขามันทำให้เขาขาดโอกาสตรงนี้ ดังนั้น เด็กเหล่านี้ควรได้โอกาสจากพวกเรา ทุกคนควรจะให้โอกาสเขาไปพร้อมๆ กัน

The post ‘ทุกศักยภาพไม่ควรถูกทอดทิ้ง’ ร้านไก่ KFC เปิดห้องเรียนยืดหยุ่น เติมความฝัน สร้างโอกาส ขยาย School Zone แก้ปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา first appeared on กสศ..

วันที่ 3 ส.ค. 2565 กทม.และ กสศ.ได้จัดการประชุม Teleconference ร่วมกับครูโรงเรียนในสังกัด กทม. 437 แห่ง เป็นครั้งแรก เพื่อชี้แจงการดำเนินโครงการจัดสรรเงินอุดหนุนนักเรียนยากจนพิเศษแบบมีเงื่อนไข (นักเรียนทุนเสมอภาค) ครั้งที่ 1 ประจำปีการศึกษา 2565

นายศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวว่า การแก้ปัญหาเด็กหลุดนอกระบบเป็นหนึ่งในนโยบายด้านการศึกษาที่สำคัญของกรุงเทพมหานคร โดยในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ถือเป็นปีแรกของการทำงานเพื่อจัดทำฐานข้อมูลเด็กและเยาวชนที่ยากจนด้อยโอกาสอย่างเป็นระบบ ทั้งที่อยู่ในระบบและนอกระบบการศึกษา ผ่านการทำงานร่วมกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ กสศ.

“ในการทำงานต้องอาศัยความร่วมมือของคุณครูสังกัด กทม. ทั้ง 437 โรงเรียน ช่วยลงพื้นที่เยี่ยมบ้านนักเรียนที่มีความเสี่ยงเป็นรายคน โดยเฉพาะกับครอบครัวของเด็กและเยาวชนที่ยากจนด้อยโอกาส ที่อยู่ในครอบครัวที่มีฐานะทางเศรษฐกิจ ต่ำกว่าเส้นความยากจนของประเทศ เป็นกลุ่มที่ต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายด้านการศึกษา สูงกว่าครอบครัวร่ำรวยถึง 4 เท่า และมีโอกาสศึกษาต่อระดับอุดมศึกษาเพียง 12% น้อยกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ 3 เท่า”

รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวต่อไปว่า แม้ปัจจุบันภาครัฐจะมีนโยบายเรียนฟรี 15 ปี สำหรับการศึกษาภาคบังคับ แต่ในความเป็นจริง ด้วยช่องว่างความเหลื่อมล้ำที่ถ่างขยายกว้างและปัญหาทางเศรษฐกิจในระดับรุนแรง จึงยังคงเป็นอุปสรรคทำให้เด็กและเยาวชนกลุ่มนี้ เสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษากลางคัน ด้วยข้อจำกัดที่หลากหลาย เช่น ผู้ปกครองไม่มีค่าครองชีพเพียงพอ ค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับการศึกษา ค่าเดินทางไปโรงเรียน โดยเฉพาะเมื่อต้องข้ามช่วงชั้น ที่โรงเรียนอยู่ห่างไปหลายกิโลเมตร หรือแม้กระทั่งทัศนคติของครอบครัวต่อการศึกษา ที่เลือกให้เด็ก ๆ ออกมาทำงาน ซึ่งส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นในช่วงชั้นรอยต่อ ( ป. 6 และ ม. 3) การหลุดจากระบบการศึกษา ส่งผลให้ตกอยู่ในวงจรความเสี่ยงและกับดักความยากจนข้ามรุ่น

นายศานนท์ กล่าวว่า ด้วยภาระงานในโรงเรียนที่มีอยู่จำนวนมาก กรุงเทพมหานครคำนึงเป็นอย่างยิ่งว่าจะปล่อยให้คุณครู กทม. ทำงานแต่ฝ่ายเดียวไม่ได้ เรื่องนี้เป็นหน้าที่ทุกฝ่ายช่วยกัน “It takes a village to raise a child” การสร้างเด็กคนหนึ่งต้องอาศัย คนทั้งหมู่บ้าน ทั้งชุมชน ดังนั้น สำนักงานเขตทั้ง 50 เขต จะมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการช่วยกันพัฒนาให้เกิดกลไกการทำงานร่วมกันระหว่างสำนักงานเขต โรงเรียน ผู้นำชุมชน อาสาสมัคร ภาคประชาสังคม ทำงานร่วมกับคุณครูเพื่อช่วยค้นหา ชี้เป้าหมายเด็กและเยาวชนกลุ่มที่ยากลำบากทั้งในและนอกระบบให้ได้โดยเร็ว การได้เห็นข้อมูลปัญหาเป็นรายคนจะช่วยให้สามารถออกแบบมาตรการการแก้ไขปัญหาได้

“ฐานข้อมูลที่จะได้มาจากปฏิบัติการร่วมกับ กสศ. ครั้งนี้ คือรากฐานสำคัญของการแก้ปัญหาความยากจนข้ามรุ่น และการพัฒนาระบบหลักประกันโอกาสการเข้าถึงการศึกษาร่วมกับ กสศ. เพื่อส่งต่อข้อมูลเป็นรายคนไปยังหน่วยจัดการศึกษาทุกสังกัด และ กสศ. จะช่วยจัดสรรเงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข หรือทุนเสมอภาคให้แก่นักเรียนยากจนพิเศษเพื่อบรรเทาอุปสรรคการมาเรียนให้แก่เด็ก ๆ นอกจากนี้ยังร่วมพัฒนาระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนทุกมิติเป็นรายคน เพื่อเฝ้าระวังและป้องกันความเสี่ยงทุกด้าน สุขภาพกาย จิตใจ สังคม ที่อาจนำไปสู่การหลุดออกจากระบบการศึกษา และการป้องกันหลุดจากระบบซ้ำ และเข้าถึงสิทธิ สวัสดิการ เพื่อส่งเสริมให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี” นายศานนท์ กล่าว

พลังของ ‘ข้อมูล’ คือหลักประกันทางการศึกษา

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กล่าวว่า การดำเนินงาน โครงการจัดสรรเงินอุดหนุนนักเรียนยากจนพิเศษแบบมีเงื่อนไข (นักเรียนทุนเสมอ) ครั้งที่ 1 ประจำปีการศึกษา 2565 ร่วมกับผู้บริหารเขตการศึกษา 50 เขต คุณครูและผู้บริหารสถานศึกษา 437 แห่ง ของ กทม. นอกจากจะเป็นการจัดสรรทุนการศึกษาให้แก่เด็กยากจนแล้ว ยังเป็นการสร้างระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษาในเขตพื้นที่ กทม. พัฒนาให้เกิดมาตรการป้องกันเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาอย่างยั่งยืน ลดปัญหาความเหลื่อมล้ำได้ในระยะยาว

“ข้อมูลของเด็กเหล่านี้ ที่จะมีการลงพื้นที่เยี่ยมบ้านเก็บข้อมูลเป็นรายครอบครัว เป็นรายบุคคลของเด็ก จะถูกส่งคืนไปให้ กทม. เพื่อส่งต่อให้สำนักต่าง ๆ สามารถมาบูรณาการการใช้ข้อมูล ไปพัฒนาชุมชน พัฒนาโรงเรียน สามารถสนับสนุนให้ กทม. ได้มีมาตรการเชิงนโยบาย รวมถึงเป็นนโยบายระดับชาติได้ด้วย และยังใช้ติดตาม ส่งต่อ ให้เด็กได้รับทุนการศึกษาต่อเนื่องไปจนถึงระดับอุดมศึกษา หรือเทียบเท่าในอนาคต” 

ดร.ไกรยส กล่าวว่า ด้วยข้อมูลเดียวกันนี้จะนำไปสู่โอกาสการเข้าถึงทุนอื่น ๆ ของ กสศ. เช่นกัน ซึ่งปัจจุบันมี ทุนเสมอภาค, ทุนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง ,ทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น ,ทุนพระกนิษฐาสัมมาชีพ ทุนพัฒนาอาชีพและนวัตกรรมที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน และข้อมูลจะเชื่อมกับระบบ TCASS เพื่อส่งต่อโอกาสให้เด็กได้เข้าถึงกองทุนของหน่วยงานอื่น ๆ ที่ทำงานร่วมกับ กสศ. เช่น กองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา หรือ กยศ. และกองทุนตามมหาวิทยาลัยต่าง ๆ

“เพราะฉะนั้นเด็กเยาวชนที่ได้รับการคัดกรองความยากจน และได้รับทุนเสมอภาคภายใต้โครงการนี้ เมื่อจบ ม. 3 ในโรงเรียนสังกัด กทม. แล้ว จะมีโอกาสเข้าสู่การรับทุนการศึกษาระดับสูงต่อไป ตั้งแต่ทุนที่เรียนจบไปเป็นครู ทุนการศึกษาระดับ ปวช. ปวส. หรือทุนการศึกษาในระดับปริญญาตรี โท เอก กสศ. มีทุนที่หลากหลาย ซึ่งเป็นทุนแบบให้เปล่าไม่มีการต้องใช้คืน และเป็นทุนที่ตั้งใจขยายโอกาสให้กับเด็กยากจนโดยเฉพาะ”

นอกเหนือจากทุนการศึกษาของเด็กในระบบแล้ว การลงพื้นที่ในครั้งนี้จะทำให้สามารถเก็บข้อมูลเด็กเยาวชนนอกระบบการศึกษาที่อยู่ใน กทม. ด้วย โดยคุณครูผู้ลงพื้นที่อาจมีโอกาสได้พบเด็กที่เพิ่งย้ายตามผู้ปกครองเข้ามา และยังไม่ได้เข้าสู่ระบบการศึกษา ซึ่งถ้าเจอก็สามารถส่งต่อให้เข้าสู่การดูแลของโรงเรียน กทม. กว่า 437 โรงเรียนได้ ในโครงการพาน้องกลับมาเรียน ที่ กสศ. เป็นหนึ่งในหน่วยงานทั้ง 11 หน่วยงาน ที่ดำเนินการอยู่ จะช่วยให้จำนวนเด็ก เยาวชน นอกระบบการศึกษาในความดูแลของ กทม. มีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง จะเป็นการแก้ปัญหาที่ยั่งยืน ส่วนเด็กที่หลุดออกไปแล้ว หรือว่ารอที่จะกลับเข้ามา จะมีการติดตามให้กลับเข้ามาได้ด้วยเช่นกัน

ดร.ไกรยส กล่าวว่า การดูแลของ กสศ. จะเริ่มต้นตั้งแต่ระดับอนุบาล โดยจะพยายามเชื่อมโยงข้อมูลไปให้ถึงศูนย์พัฒนาเด็กเล็กให้ต่อเนื่อง สำหรับกรุงเทพฯ เมื่อได้ข้อมูลรายบุคคลของโรงเรียนในสังกัด กทม. มาแล้ว จะมีการส่งข้อมูลให้กับคุณครูโดยเข้าถึงได้จากแอปพลิเคชันเพื่อให้มีการเยี่ยมบ้านหรือติดตามได้ต่อเนื่อง ซึ่งทุนการศึกษาที่น้อง ๆ จะได้ มีตั้งแต่อนุบาล 1 ถึง ม. 3 โดยจะมีการคัดกรองทุก ๆ 3 ปี

“เมื่อได้ทุนในช่วงอนุบาล 1 แล้ว จะมีการคัดกรองในช่วง ป.1 ป.4 และ ม.1 เพราะ กสศ. เชื่อว่าสถานะความยากจนอาจไม่ได้เปลี่ยนแปลงเร็ว และเมื่อมีการคัดกรองจะทำให้สามารถส่งต่อการดูแลช่วงรอยต่อไปยังหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงสามารถเข้าถึงแหล่งทรัพยากรทุนทางการศึกษาอื่นๆต่อไปได้ในอนาคต”

ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กล่าวว่า ในการดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ของ กสศ. จะกำหนดเป้าหมายเป็นบันได 6 ขั้น คือ บันไดขั้นที่ 1 นักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์เข้าสู่ระบบการศึกษา (หาตัวเจอ พากลับโรงเรียนเร็วที่สุด) บันไดขั้นที่ 2 เข้าสู่คัดกรองความยากจน บันไดขั้นที่ 3 ให้เงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข บันไดขั้นที่ 4 ติดตามผลการมาเรียน/การเจริญเติบโต/ผลการเรียนตลอดในระบบการศึกษาขั้นพื้นฐาน บันไดขั้นที่ 5 ส่งต่อระบบดูแลช่วยเหลือให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (สุขภาพ,พฤติกรรม,การเรียน) บันไดขั้นที่ 6 ได้รับโอกาสทางเลือก /ทุนนวัตกรรมสายอาชีพ /ทุนเติมเต็มศักยภาพ /กยศ. /ทุนอื่น จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือเอกชน

“สำหรับกรุงเทพ ซึ่งเป็นปีแรกในการทำงานร่วมกันจะเน้นเป้าหมายในบันไดขั้นที่ 1-4 เป็นหลัก เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา และให้เห็นความเชื่อมโยงว่าโครงการนี้ไม่ได้เป็นโครงการเพียงเพื่อการจ่ายเงิน แต่เป็นโครงการที่จะสร้างระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษา ให้เด็ก กทม. ได้ในระยะยาว”

ดร.ไกรยส ได้อธิบายเพิ่มเติมว่า กสศ. ยังได้พัฒนาระบบสารสนเทศเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา : Information System for Equitable Education หรือ iSEE ขึ้นเพื่อรองรับฐานข้อมูลขนาดใหญ่ ที่ครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายเด็กและเยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส โดยเชื่อมโยงข้อมูลกับ 6 กระทรวง และข้อมูลจากระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ (GIS) ที่สามารถระบุเป้าหมายของเด็กที่มีความเสี่ยงในการหลุดออกนอกระบบการศึกษาทั่วประเทศได้อย่างแม่นยำ ซึ่งที่ผ่านมายังไม่มีฐานข้อมูลจาก กทม. แต่จากนี้ไปก็จะมีข้อมูลของ กทม.อยู่ในนั้นด้วย จะทำให้ทุกฝ่ายสามารถใช้ประโยชน์ร่วมกันได้จากระบบนี้ และอาจขยายรวมไปถึงการได้รับทุนสนับสนุนด้านการศึกษาจากภาคเอกชนในภาคีเครือข่ายของ กสศ. ซึ่งใช้ฐานข้อมูลจาก iSEE ในการให้ความช่วยเหลือด้านการศึกษาในพื้นที่ที่เอกชนเหล่านี้ดำเนินงานอยู่

สุดท้าย เมื่อมีการคัดกรองแล้ว มีการจัดสรรทุนไปให้กับเด็กแล้ว ทาง กสศ. จะมีการติดตามอัตราการมาเรียนของเด็ก น้ำหนัก ส่วนสูง และในอนาคตอาจจะเป็นเรื่องของผลการเรียน หรือว่าข้อมูลอื่น ๆ เพื่อให้สามารถมั่นใจได้ว่า เด็กเยาวชนเหล่านี้ยังอยู่ในโรงเรียน และไม่มีความเสี่ยงในการหลุดออกจากระบบการศึกษา

“อัตราการมาเรียนต้องไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 หากมีอัตราลดลง ไม่ได้หมายความว่าเราจะตัดทุนเด็ก แต่จะมีการเตือนไปที่โรงเรียน เตือนไปที่ช่องทางต่าง ๆ เช่น สำนักการศึกษา หรือไปที่เขต ว่ามีเด็กเยาวชนที่อัตราการมาเรียนต่ำกว่าร้อยละ 80 แล้ว มีความเสี่ยงที่จะหลุดออกจากทุนการศึกษาเพื่อเป็นการกระตุ้นเตือนให้เกิดการเฝ้าระวังหรือแนะนำว่า ถ้ามีการติดตามช่วยเหลือเพิ่มเติม ก็อาจจะสามารถคุ้มครอง ป้องกัน ไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาได้” ดร. ไกรยส กล่าว

The post ‘กทม.’ ผนึก ‘กสศ.’ ลุยค้นหาเด็กนร.ยากจนด้อยโอกาสในเมืองหลวง ระดมครู 437 รร. ผู้นำชุมชน อาสาสมัคร ภาคประชาสังคม ร่วมชี้เป้าเร่งทำฐานข้อมูลแก้ความเหลื่อมล้ำ หยุดวงจรจนข้ามรุ่น ป้องกันเด็กหลุดจากระบบการศึกษา . first appeared on กสศ..

ขณะที่วิกฤตจากผลกระทบของโควิด-19 ทำให้เด็กกลุ่มเสี่ยงมีจำนวนเพิ่มขึ้น ทั้งการติดตามดูแลช่วยเหลือเด็ก ๆ กำลังจะกลายเป็นภาระหนักอึ้งจนแทบสุดมือ

…แต่ภายใต้การรวมใจของคนทั้งจังหวัดเพื่อผลักดัน ‘ยะลาเสมอภาค’ ให้ไปถึงเป้าหมาย ว่าเด็กเยาวชนทุกคนในจังหวัดยะลา จะต้องมีโอกาสเข้าถึงการศึกษาและพัฒนาชีวิตของตนในทิศทางที่เหมาะสมตามความถนัด โครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดยะลา จึงผุดโมเดล ‘ห้องเรียนฉุกเฉิน’ ที่พร้อมเข้ามารับไม้ต่อทันที ในการประคับประคองน้อง ๆ ที่มีความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษาในช่วงวิกฤตโควิด-19 ให้ได้อยู่บนเส้นทางต่อไป

และนี่คือต้นแบบของความ ‘มุ่งมั่นทุ่มเทสุดกำลัง’ ของบุคลากรทางการศึกษา รวมถึงพลังของเครือข่ายการทำงาน บนแนวทาง ‘All For Education’ หรือ ‘ปวงชนเพื่อการศึกษา’ ที่ร่วมกันประคองรับ ส่งต่อ และผลักดันให้นักเรียนทุกคนไปต่อได้ แม้ในห้วงวิกฤตมืดมน

The post ‘บ้าน โรงเรียน ชุมชน’ ต้นแบบเพื่อเยาวชนชาวยะลาเข้าถึงการศึกษาแบบเสมอภาค first appeared on กสศ..

ถึงวันนี้เข้าสู่ช่วงโค้งสุดท้ายของเทอม 2 ปีการศึกษา 2564 อดีตเพื่อนร่วมชั้นของเขากำลังเตรียมจะผ่านชั้น ม.2 ขึ้น ม.3 ขณะที่กิจวัตรทุกวันของฟาเดล คือการใช้เวลาเกือบทั้งหมดอยู่ในบ้านหลังเล็กทึมเทา สองคนกับพ่อที่อายุย่าง 64 ผู้สูญเสียการมองเห็น

“ตอนประถม ฟาเดลเป็นเด็กขยัน เรียนดี ไปโรงเรียนทุกวันแทบไม่เคยขาด แต่พอขึ้นชั้น ม.1 ก็เปลี่ยนไป” ลาติพะห์ มะแซตีเกานุง บัณฑิตอาสา ฯ หมู่ 1 ตำบลยะต๊ะ อำเภอรามัน จ.ยะลา ย้อนภาพของเด็กชายฟาเดล ที่เธอเห็นมาตั้งแต่ยังตัวเล็ก ๆ และคอยติดตามดูแลให้ความช่วยเหลือครอบครัวของน้องมาตลอด

“ถ้าจะพูดว่าปัญหามาจากโควิด-19 ก็ส่วนหนึ่ง เพราะเด็กในละแวกนี้ส่วนใหญ่แทบไม่มีความพร้อมในการเรียนออนไลน์ ส่วนผู้ปกครองก็ต้องดิ้นรนทำมาหากิน จนไม่มีเวลาเคี่ยวเข็ญลูกหลานให้มีสมาธิกับการเรียนหนังสือ พอโรงเรียนปิด ให้เด็กเรียนจากที่บ้าน หลายคนก็ขาดการติดต่อกับครูไปเลย”

‘การศึกษาขั้นพื้นฐาน’ เส้นชัยที่ (ยัง) ไม่มีใครไปถึง 

ลาติพะห์ กล่าวว่า หากจะให้มองถึงพื้นฐานของปัญหา อาจตั้งต้นได้ว่าความไม่พร้อมทั้งมวลเป็นผลจากความห่างไกล ความด้อยโอกาส ประชากรในพื้นที่มีรายได้ไม่มาก เด็กหลายคนจึงต้องทำงานก่อนวัยอันควร แต่เมื่อสำรวจลึกลงไปในกลุ่มเด็กเยาวชนที่เสี่ยงหลุดจากระบบ หรือรวมไปถึงคนที่หลุดจากระบบการศึกษามาแล้ว ก็ไม่สามารถชี้ชัดได้ว่า ‘ความยากไร้ขาดแคลน’ เป็นข้อเท็จจริงประการเดียว ที่ทำให้เด็กส่วนหนึ่งไปไม่ถึงผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา

เพราะหลังจากลงพื้นที่สำรวจข้อมูลเด็กเยาวชนในพื้นที่ ตามโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ซึ่งจังหวัดยะลาเป็น 1 ใน 20 จังหวัดนำร่อง จึงได้ข้อสังเกตว่า กรณีของฟาเดลที่อาศัยอยู่กับพ่อ ผู้มีรายได้จากเบี้ยผู้สูงอายุ ผู้พิการ และบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ แน่นอนว่าน้องย่อมไม่มีความพร้อมเต็มที่ในการเรียน แต่เหตุผลอีกประการหนึ่งที่ต้องคำนึงถึงในฐานะ ‘ตัวแปร’ สำคัญ คือ เขาเป็นน้องคนสุดท้องในหมู่พี่น้อง 7 คน ที่ไม่มีใครจบการศึกษาที่ไม่มีใครจบการศึกษาชั้น ม.3 แม้แต่คนเดียว ยังไม่รวมถึงว่าในชุมชนคนรอบตัวของเขา มีสัดส่วนของเด็กที่จบการศึกษาภาคบังคับไม่มากพอ ที่จะจูงใจให้เห็นว่าการศึกษาคือฐานรากของการสร้างและพัฒนาชีวิต

อนาคตที่แขวนไว้บนความ ‘ไม่รู้’

“พอลงพื้นที่เก็บข้อมูลเด็ก ๆ ในชุมชน พบว่าเด็กจำนวนมากขาดแรงจูงใจ มองไม่เห็นเป้าหมายการศึกษาแน่ชัด ไม่รู้ว่าเรียนไปทำไม จะไปต่อยังไง”

“ประเด็นคือไม่มีแบบอย่างให้เห็นเลย พ่อแม่พี่น้องในบ้านก็ไม่มีใครจบ ม.3 สักคน ยิ่งปีสองปีที่ผ่านมามีโควิด-19 ด้วย เด็กหลุดรอยต่อช่วงเปลี่ยนชั้นเยอะมาก หลายคนจบ ป.6 ก็เลิกเรียนแล้ว บางคนไม่ทันจบก็ไม่ไปเรียนเฉย ๆ ถามว่าทำไมไม่ไป เขาบอก ‘ไม่รู้’ แล้วพอออกมาก็อยู่บ้านไม่ทำอะไร ปล่อยเวลาผ่านไปจนหมดแรงกระตุ้น กลายเป็นขี้เกียจเรียน ไม่มีแรงบันดาลใจ ไม่มีเป้าหมายชีวิต กลุ่มนี้เรามองว่าถ้าเขารู้ว่าการเรียนสำคัญยังไง เรียนแล้วไปทำอะไรต่อได้ ก็น่าจะทำให้มีแรงผลักมากขึ้น”

แต่กับฟาเดล เป็นกรณีที่ต่างออกไป เพราะเมื่อผ่านการพูดคุยสำรวจความต้องการลึก ๆ แล้ว น้องตอบว่า ‘อยากเรียน’ หากติดขัดที่ ‘ต้นทุน’ ที่แม้ว่าเมื่อโครงการ ฯ เข้ามาพบและพร้อมสนับสนุนแล้ว ก็ยังมีเรื่องราวความซับซ้อนของปัญหา ทั้งจากสภาพจิตใจของน้อง ที่ต้องปรับหลังห่างจากระบบการศึกษามาเป็นระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งต้องอาศัยการสร้างเกราะป้องกันจากภายใน ร่วมกับส่งเสริมให้เห็นเป้าหมายปลายทาง และเข้าสู่กระบวนการค้นหาตนเอง เพื่อหลุดพ้นหล่มลึกที่ติดอยู่ออกไปให้ได้

ผลักดันการศึกษาทางเลือก สำหรับเด็กเยาวชน ‘ทุกคน’

รุ่งกานต์ สิริรัตน์เรืองสุข รองปลัดองค์การบริหารส่วนจังหวัด/กรรมการสภาการศึกษาเชิงพื้นที่จังหวัดยะลา กล่าวว่า เมื่อโครงการ ฯ มาพบฟาเดล ในเทอม 2 ของปีการศึกษา 2564 จึงได้เร่งสื่อสารหาทางช่วยเหลือตามกระบวนการ ‘ห้องเรียนฉุกเฉิน’ (Emergency Classroom) ซึ่งเป็นโมเดลรองรับกลุ่มเด็กเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษาและมีความพร้อม ให้กลับเข้าเรียนได้ทันที รวมถึงมีระบบดูแลช่วยเหลือฟื้นฟูเพื่อช่วยในการปรับตัวเข้าสู่ระบบ อย่างไรก็ตาม สำหรับฟาเดล หลังจากที่ทางโรงเรียนรับกลับเข้าเรียน และนำเข้าสู่ช่วงปรับพื้นฐานในห้องเรียนออนไลน์ ซึ่งทางโครงการ ฯ ได้ให้ความช่วยเหลือเพิ่มเติมในเรื่องอุปกรณ์การเรียน พบว่า น้องยังมีอุปสรรคในการปรับตัวเข้าระบบ โดยเฉพาะการปะติดปะต่อเนื้อหาวิชาต่าง ๆ รวมถึงการเชื่อมโยงกับ ‘สังคมในโรงเรียน’ จึงจำเป็นต้องกลับมาทบทวน และให้เวลาฟาเดลในการตัดสินใจอีกครั้ง เพื่อมองหาแนวทางที่จะช่วยให้น้องได้รับการศึกษาในรูปแบบที่เหมาะสมต่อไป

“จากการพูดคุยทำให้ทราบว่า ฟาเดลมีความตั้งใจอยากเรียนด้วยตนเอง แต่พอกลับเข้าไปเรียนจริง ๆ ก็ต้องเจอกับอุปสรรคที่ทำให้รอยต่อยังไม่แนบสนิท ส่วนหนึ่งเขาต้องได้รับการเสริมเกราะป้องกันในตัวเอง และได้รับการชี้ให้เห็นภาพใหญ่ของอนาคตว่าการเรียนจะพาชีวิตไปได้ถึงไหน เพื่อให้เกิดแรงจูงใจในการเรียนมากขึ้น เพราะตอนนี้น้องมองแค่ว่าอยากจบ ม.3 เพื่อจะได้มีวุฒิทำงาน เขายังมองไม่เห็นว่ามีความจำเป็นใดต้องเรียนสูงไปกว่านั้น

“และนี่คือเป้าหมายสำคัญอีกประการของการไปสู่ ‘ยะลาเสมอภาค’ ที่เราต้องมีกระบวนการชี้แนะแนวทางให้เด็ก ๆ รู้ว่าการศึกษาสำคัญต่อชีวิตอย่างไร เราต้องเผยให้เขาเห็นแบบอย่างของคนที่ศึกษาเรียนรู้แล้วเปลี่ยนแปลงตัวเองไปสู่ความสำเร็จได้ และการศึกษาในความหมายหนึ่งก็ไม่ได้หมายถึงโรงเรียนเพียงอย่างเดียว

“นอกจากนี้ โรงเรียนเองต้องมีการปรับหลักสูตรให้ดึงเด็กไว้ได้ ไม่ใช่พากลับเข้าไปแล้วหลุดออกมาอีก ทำอย่างไรให้เด็กเข้าไปเรียนแล้วตอบโจทย์ เห็นความเป็นไปได้ของชีวิตที่มากขึ้น แล้วจบมาก็สามารถทำงานหาเลี้ยงชีพได้จริง ๆ”

รองปลัด อบจ. ยะลา กล่าวว่านับแต่พบน้อง ๆ ที่หลุดออกจากโรงเรียนจากการดำเนินงานโครงการ ฯ ส่วนใหญ่ที่นำกลับเข้าสู่ระบบได้ คือเด็กเยาวชนที่มีใจรักการเรียน มีความตั้งใจ แต่ด้วยความขัดสนทำให้ต้องออกไปทำงานก่อนวัยอันควร ส่วนกลุ่มที่ออกจากโรงเรียนไปเฉย ๆ เป็นพวกที่นำกลับมายาก หรือคนที่หลุดจากระบบไปแล้วเกิน 1 เทอมหรือ 1 ปีการศึกษา ก็มักจะไม่สะดวกกับการกลับไปเรียนในโรงเรียนอีกครั้ง เนื่องจากเคยชินกับวิถีชีวิตที่หลุดพ้นกรอบกฎเกณฑ์ของสถานศึกษาไปแล้ว  

“ดังนั้น การจัดตั้งสภาการศึกษาหรือกองทุนเพื่อการศึกษาเด็กจังหวัดยะลา เพื่อไปสู่ ‘ยะลาเสมอภาค’ จึงไม่ได้ขึ้นอยู่ที่การนำเด็กเข้าสู่ระบบ หรือประคองให้เรียนจบเท่านั้น แต่ปลายทางที่แท้จริงหมายถึง เราต้องมี ‘การศึกษาทางเลือก’ สำหรับเด็กทุกคน ทุกประเภท ไม่ว่าเป้าหมายของเขาเป็นอย่างไร เขาต้องได้เรียนรู้ ได้พัฒนากระบวนการคิด ที่จะช่วยยกระดับการทำงานและคุณภาพชีวิตของตนเองและครอบครัวได้”

The post ฝ่ากำแพง ‘การศึกษาขั้นพื้นฐาน’ เส้นชัยที่ (ยัง) ไม่มีใครไปถึง first appeared on กสศ..

“เพราะความรู้สึกที่ซ่อนอยู่ข้างใน คือปราการด่านแรกของการทำงานกับหัวใจที่เปราะบางเหล่านี้ เมื่อแรกปะทะ เขาอาจแสดงออกว่าไม่ได้อยากเรียน หรือไม่ต้องการความช่วยเหลืออะไรเลย แต่ก่อนจะตัดสินหรือปล่อยให้เขาหลุดมือไป เราต้องอย่าลืมว่า ก่อนมาถึงตรงนี้ พวกเขาเคยหวั่นไหว ไม่มั่นคง ไร้ที่พึ่งจนต้องหลุดออกมาแล้วครั้งหนึ่ง ฉะนั้นเขาต้องสร้างกำแพงแน่นหนาในใจ ด้วยความระแวดระวังว่าจะไม่ยอมให้ตนเองกลับไปรู้สึกผิดหวังอีก…ขั้นตอนแรกของการทำงานจึงเป็นการทำให้เขารับรู้ถึงความจริงใจ ตั้งใจ และยืนยันว่าเราจะเป็นที่พึ่งพิงในระยะยาวได้จริงๆ บนเส้นทางการศึกษาที่เขากำลังจะกลับมา”

กล่าวในทางทฤษฎีเหมือนเป็นเรื่องง่าย แต่การค้นหาเด็กเยาวชนคนหนึ่งจนพบ แล้วพากลับเข้าสู่ระบบการศึกษา ที่รองปลัด อบจ.บอกว่าต้องทำให้น้องรับรู้ถึงความ ‘จริงใจ ตั้งใจ และพร้อมเป็นที่พึ่งได้ในระยะยาว’ นั้นต้องทำอย่างไร 

ชวนอ่านเรื่องราวของหนึ่งในเคสต้นแบบ

จากชายแดนใต้ ถึงสวนทุเรียนสุดฝั่งตะวันออก

“ที่ออกจากโรงเรียนไปทำงาน คิดอย่างเดียวเลยครับ อยากหาเงิน บ้านผมไม่ได้มีตังค์ ตอนนั้นคิดว่าเรียนไปก็ไม่มีใครส่ง ยังไงคงไม่จบอยู่ดี เลยตัดสินใจไม่เรียนดีกว่า”

‘น้องเต้’ อายุ 16 ปี เล่าถึงจุดเริ่มต้นการหลุดจากรั้วโรงเรียน ก่อนออกเดินทางไปกับรถขนผลไม้จากอำเภอเมืองฯ จังหวัดยะลาไปถึงจังหวัดจันทบุรี ปักหลักทำงานโยนทุเรียน รับค่าแรงวันละ 500 บาท แลกกับเวลาครึ่งเดือนเต็มไม่มีวันหยุด ต้องโยนทุเรียนขึ้นรถลูกแล้วลูกเล่าตั้งแต่ห้าโมงเย็นถึงรุ่งเช้า บางวันมีออกไปตัดทุเรียนต่อ กว่าจะได้นอนก็ราวเที่ยง

จนหมดรอบฤดูทุเรียน เต้ก็กลับมาอยู่บ้านเดิมที่อาศัยอยู่กับย่าและน้องๆ เหลือเงินเก็บสี่พันห้า กับความรู้สึกในใจที่เคว้งคว้างหาทางไปไม่เจอ ขณะที่เพื่อนๆ พากันขึ้นชั้น ม.4 หรือศึกษาต่อในสายอาชีพไปหมดแล้ว

“กลับมาก็อยู่บ้าน มีออกไปทำงานช่วยลุงที่รู้จักกันนานๆ ครั้ง เป็นงานก่อสร้าง แบกปูน ผสมปูน ได้เงินรายชั่วโมง ไม่เยอะ แต่นึกไม่ออกเลยว่าจะไปยังไงต่อ เริ่มคิดว่าอยากเรียนให้จบ มีวุฒิ ม.3 อยากเรียนสายอาชีพ เป็นช่างไฟ ย่าก็อยากให้กลับไปเรียน แต่ยากครับ เพราะพอออกมาก็เหมือนขาดกับโรงเรียนไปเลย ตังค์ก็ไม่มี ให้กลับไปทำงานเดิมก็ไม่ไหวแล้ว  

“…เหนื่อยครับ ทำงานตั้งแต่เย็นจนหัวรุ่ง บางวันได้นอน 2-3 ชั่วโมง เงินได้มาก็เอามาใช้เรื่อยเปื่อย เก็บไม่อยู่ ดียังได้เอามาให้ย่าบ้าง” เต้เล่า อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่สะพานเชื่อมโอกาสทอดมาจนถึง เต้กลับไม่กล้าคว้าเอาไว้ ด้วยระแวงว่าถึงจะกลับไปได้ ผลสุดท้ายคงไม่พ้นภาพในอดีต

จะทลายกำแพงในใจ ก็ต้องเอา ‘หัวใจ’ แลกกัน

นัยน์ตากร้าน กร้าว แลดูโกรธเกรี้ยว ไม่ไว้ใจ หล่อหลอมขึ้นจากประสบการณ์ชีวิตอันเข้มข้นของเด็กหนุ่ม คือปฏิกิริยาสะท้อนกลับที่มณีโชติกา อัลภาชน์ Case Manager หรือผู้ดูแลรายกรณีของเต้ บรรยายถึงคุณลักษณะเมื่อแรกพบกับน้อง

“ช่วงแรกที่คุยกัน ทั้งแววตา น้ำเสียงน้องจะแข็งมาก ไม่ว่าจะพูดอะไรก็ปฏิเสธท่าเดียว คือเขาไม่อยากสื่อสารอะไรกับเราเลย พอเป็นแบบนั้น เราก็ข้ามเรื่องการชวนน้องกลับโรงเรียนไปก่อน ชวนคุยเรื่องชีวิตความเป็นอยู่ ประสบการณ์ทำงาน สิ่งที่เขาสนใจ สิ่งที่อยากทำ จนรู้ว่าลึกๆ แล้วน้องเองก็อยากเรียน อยากมุ่งไปสายอาชีพ อยากทำงานที่ไม่ต้องใช้ร่างกายหนักเหมือนที่เคยทำ

“จากการพูดคุยเราได้รู้ว่าน้องหลุดจากระบบ เพราะไม่มีความพร้อมเรื่องเรียนเลย ที่บ้านมีรายได้หลักแค่เบี้ยผู้สูงอายุของย่า กับสวัสดิการผู้มีรายได้น้อยจากรัฐ เรียนไปถึงจุดหนึ่งน้องก็ออกมาเฉยๆ แล้วขึ้นรถขนทุเรียนไปทำงานที่จันทบุรีเพราะอยากได้เงิน แล้วด้วยความเป็นเด็กผู้ชาย ที่ไม่ชอบแสดงความรู้สึก เราต้องคุยอยู่นาน จนเขายอมแง้มสิ่งที่อยู่ในใจว่างานที่ไปทำหนักมาก เขาเหนื่อย แล้ว ทำให้พอกลับมาบ้านแล้วความคิดน้องเปลี่ยนไปเลย ตอนนี้เขารู้แล้วว่าวัยของเขายังไม่พร้อมกับงานหนักขนาดนั้น

“แต่พอน้องหลุดจากโรงเรียนมาพักหนึ่ง เขาหาทางเชื่อมต่อไม่ถูกว่าจะกลับไปยังไง คิดว่าตัวเองไม่มีโอกาสแล้ว ไม่รู้จักใคร เงินก็ไม่มี ทำให้เขาไม่เชื่อ ไม่ยอมรับว่าจะมีโอกาสอีกครั้งจริงๆ พอความคิดติดหล่มอยู่ตรงนั้น ก็กลายเป็นว่า สิ่งแรกที่เขาแสดงออกเมื่อเราชวนกลับไปเรียนคือการปฏิเสธ เพราะ ณ ขณะนั้นน้องไม่ไว้ใจใครเลย”

“ไม่ได้มาเพื่อพากลับไปเรียน แต่จะช่วยเป็นที่ปรึกษาแนะแนวทาง ว่าจะเดินต่อไปอย่างไรให้เข้าใกล้เป้าหมายที่คิดไว้”

ผู้ดูแลรายกรณีของเต้กล่าวว่า ความเชื่อใจไว้ใจนั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับ ‘เวลา’ หากต้องแลกเปลี่ยนด้วยความ ‘จริงใจ’ ที่เมื่อผู้รับสัมผัสได้ ความแข็งกร้าวในทีแรกก็จะกลับอ่อนเบาลงได้ในทันที

“ถ้าเราคุยกับเขาถูกจุด แตะไปถึงส่วนที่น้องกังวลอ่อนไหว รู้สึกไม่มั่นคง และทำให้เชื่อว่าจะมีคนเข้ามาช่วยได้จริงๆ ไม่นานเขาก็จะเปิดใจ นั่นเพราะเราแสดงความเป็นห่วงเป็นใยก่อนยื่นข้อเสนอเรื่องกลับไปเรียน เพื่อยืนยันว่า ไม่ว่าน้องตัดสินใจอย่างไร เราก็พร้อมเป็นที่ปรึกษา เป็นกองสนับสนุน แนะแนวในทุกเรื่องทุกทางที่น้องอยากไป เพื่อให้ไปถึงสิ่งที่ตั้งใจไว้ได้

“ทีนี้พอน้องเข้าใจสถานการณ์ตัวเองว่าเพิ่งหลุดมาไม่นาน สามารถกลับไปเรียน ม.3 ให้จบได้ น้องเต้จึงยอมรับข้อเสนอของโครงการ”

โรงเรียนเดิมพร้อมรองรับ จัดโปรแกรมช่วยปลดล็อกวิชาที่ค้าง เป้าหมายคือวุฒิ ม.3 เพื่อมุ่งสู่สายวิชาชีพ

ไม่นานหลังตอบตกลง น้องเต้จึงได้กลับเข้าเรียนชั้น ม.3 ในเทอม 2 ของปีการศึกษา 2564 ที่โรงเรียนเทศบาล 2 (บ้านมลายูบางกอก) ซึ่งเป็นโรงเรียนเดียวกับที่หลุดจากระบบไปเมื่อปีก่อน ทั้งเข้าเรียนออนไลน์ตามโปรแกรมปกติ ร่วมกับทำกิจกรรมและเรียนเสริมเพื่อสะสางเนื้อหาวิชาที่เรียนผ่านไปแล้วในเทอมแรก

รุ่งกานต์ สิริรัตน์เรืองสุข รองปลัด อบจ.ยะลา กล่าวว่า เมื่อได้รับการติดต่อจาก อบจ. ทางโรงเรียนตอบรับน้องเต้ทันที เพราะเห็นว่าน้องเพิ่งหลุดไปไม่นาน และมีความตั้งใจที่จะกลับมาเรียนอีกครั้ง

จากนั้นจึงประชุมบุคลากรครู เพื่อออกแบบหลักสูตรให้เก็บหน่วยกิตค้างและเรียนต่อเนื่องไปด้วย โดยแผนงานที่เกิดขึ้นเป็นไปตามแนวทางโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่จังหวัดยะลา ที่นำเอาโมเดลห้องเรียนฉุกเฉิน (Emergency Classroom) มาใช้ เพื่อนำเด็กเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษากลับเข้าเรียน โดยเฉพาะในช่วงสถานการณ์โควิด-19

เป้าหมายของน้องเต้คือ เรียนให้ได้วุฒิ ม.3 ภายในปีการศึกษา 2564 หรือ 2565 ที่กำลังจะมาถึง จากนั้นทางโครงการจะวางแนวทางสนับสนุนให้น้องได้เรียนต่อในสายอาชีพอย่างที่ตั้งใจ โดยในระหว่างทางจะมีผู้ดูแลรายกรณี คอยติดตาม เป็นที่ปรึกษา ให้ความช่วยเหลือในเรื่องอุปกรณ์การเรียน การแนะแนว และคุณภาพชีวิตรอบด้าน

รองปลัด อบจ.ยะลา กล่าวสรุปว่า การสื่อสารกับน้องๆ ด้วยความเข้าใจ คือส่วนสำคัญที่สุดก่อนจะไปถึงระบบการทำงานของห้องเรียนฉุกเฉิน และจะเป็นหลักประกันหนึ่งที่ช่วยยืนยันได้ว่าน้องๆ ที่กลับเข้าสู่โรงเรียน จะไปต่อได้จนถึงปลายทาง

“เราต้องเข้าใจส่วนที่เปราะบางของเขา เพราะถ้าแง้มหัวใจเขาออกมาไม่ได้ ต่อให้เราเจอเขาแล้วก็ใช่ว่าเด็กจะยอมกลับมาเรียน หรือถึงเข้าเรียนแล้วก็อาจไปได้ไม่ตลอดรอดฝั่ง“คือเราต้องคุยและอธิบายให้เขาเห็นภาพกว้าง ว่าชีวิตเขากำลังอยู่ตรงไหน แล้วค้นความต้องการของตัวเองให้พบ ซึ่งเราจะช่วยเติมภาพอนาคตให้ว่ามีทางเป็นไปได้อย่างไรบ้าง แล้วเราจะช่วยอะไรได้ เมื่อนั้นเขาจะอ่อนลง รับฟัง และอุ่นใจว่าหลังจากนี้ไม่ว่าสำเร็จหรือล้มเหลว เราจะไม่มีทางปล่อยเขาไปอีก”

The post ยะลาเสมอภาค รู้จัก ‘ห้องเรียนฉุกเฉิน’ นำเด็กกลับเข้าเรียนได้ทุกช่วงเวลา first appeared on กสศ..

การเรียนออนไลน์กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้  เมฆ-สิทธิพล เปี่ยมบุญ กำลังเรียนอยู่แค่ชั้น ม.1 ตัดสินใจหยุดเรียน และ​มีแนวโน้มที่จะหลุดจากระบบการศึกษาหากไม่มีใครเข้าไปช่วย 

ในแง่ความพร้อม “น้องเมฆ” ถือว่าได้เปรียบนักเรียนคนอื่นหลายคน เพราะมีทั้งมือถือ สัญญาณอินเทอร์เน็ต รวมทั้งฐานะทางบ้านก็ไม่ได้มีปัญหา แต่เป็นเพราะรูปแบบการเรียนที่แตกต่างไปจากห้องเรียนปกติ ทำให้เขาเรียนไม่รู้เรื่อง พอไม่ได้เข้าเรียนเป็นเวลานานก็ยากที่จะกลับไปเรียนต่อได้อีก 

“ตอนเริ่มปรับมาเรียนออนไลน์ แรกๆ ก็เข้าไปสองสามครั้ง เรียนรู้เรื่องบ้างไม่รู้เรื่องบ้าง ตอนหลังไม่รู้เรื่องเลย มันมึน งงไปหมด ก็เลยไม่เข้าไปเรียนอีก ผมไม่ชอบเรียนออนไลน์ ชอบเรียนที่โรงเรียนมากกว่า ตอนไปเรียนที่โรงเรียนก็ไปตลอด จนต้องมาเรียนออนไลน์ มันเรียนไม่รู้เรื่องก็เลยไม่เข้าเรียน นอนอยู่บ้านเฉยๆ”

เสียดายโอกาส
วุฒิการศึกษา ป.6 สมัครงานที่ไหนก็ไม่ได้

ช่วงที่หายไปแรกๆ ก็มีเพื่อนมาตาม บอกว่าครูให้มาตามกลับไปเรียน ถ้าไม่เข้าเรียนจะถูกปรับตก ตอนนั้นก็ไม่สนใจ คิดแค่ว่าไม่อยากเรียน  ไม่ชอบ ไม่เข้าใจ ต้องเข้ามาโหลดแอป กรอกอีเมล ตั้งพาสเวิร์ด พอเข้าไปเรียนยิ่งเนื้อหาวิชายากๆ ยิ่งไม่เข้าใจ  อย่างคณิตศาสตร์เข้าไปเรียนก็ไม่รู้เรื่อง ก็เลยไม่เข้าดีกว่า 

“ตอนนั้นไม่ได้คิดอะไรก็แค่หยุดเรียนไป แต่ตอนนี้เริ่มมองแล้วว่าเสียดายโอกาส เพราะเรียนยังไม่จบ ม.1  วุฒิการศึกษายังเป็นของ ป.6  เอาไปสมัครงานที่ไหนก็ไม่ได้  กลับไปเรียนตอนนี้ก็คิดว่าเรียนไม่ทันเพื่อนแล้ว เลยไม่อยากกลับไปเรียนแล้ว อยากทำงานมากกว่า ตอนนี้มารับจ้างทำสวนอยู่ แต่อนาคตก็ไม่แน่ เคยคิดว่าอยากกลับไปเรียนบ้าง ถ้ากลับไปเรียนได้ก็อาจจะกลับไปเรียน อาจจะเรียนซ้ำชั้น ม.1 ใหม่อีกรอบ”

ล้าจากการเรียนผ่านหน้าจอมือถือทั้งวัน

ในขณะที่ ​มาร์ค–คริษฐ์ สอนแสง ​นักเรียนชั้น ม.2 โรงเรียนปทุมคงคา  เป็นอีกคนที่ประสบปัญหาเรื่องการเรียนออนไลน์  เรียนรู้เรื่องบ้างไม่รู้เรื่องบ้าง  ช่วงเทอมหนึ่งที่ต้องเรียนออนไลน์ตลอด 5 วันต่อสัปดาห์ 7.30 -15.00 น. วิชาละ 50 นาที  รวม 7 วิชา เป็นไปด้วยความยากลำบาก

ถึงจะ​มีมือถือและสัญญาณอินเทอร์เน็ตที่ใช้ของที่บ้าน และซิมฟรีที่ได้รับแจกสำหรับเรียนออนไลน์ ที่ทำให้การเรียนเป็นไปได้สะดวกขึ้น แต่การเรียนผ่านจอมือถืออย่างเดียวตลอดทั้งวันก็ทำให้ล้าและเรียนไม่รู้เรื่องเท่ากับการเรียนในห้องเรียน 

“ถ้าเรียนไม่ไหวก็โดดเรียนบ้างแต่ไม่บ่อย ถ้าขาดบ่อยครูประจำชั้นก็จะมาตามกลับไปเรียน แต่ผมยังขาดไม่บ่อย นานๆ ขาดบ้าง ทำงานไปด้วยเรียนไปด้วย บางวันก็ไม่ไหว เพื่อนๆ ก็มีหายไปบ้างคนสองคน การเรียนออนไลน์ก็เป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้บ้าง  เทอมที่แล้วสอบก็พอทำได้  คะแนนออกมาก็กลางๆ

“อีกปัญหาที่ตามมาช่วงโควิดระบาดคือเรื่องฐานะของครอบครัว  เพราะที่บ้านทำธุรกิจขนส่ง ช่วงโควิดระบาดมีการห้ามขนส่งก็เลยทำให้ธุรกิจแย่ ที่บ้านต้องเอาเงินเก็บมาใช้ ไม่รู้ว่าจะกลับไปสู่สถานการณ์ปกติเมื่อไหร่  เป็นอุปสรรคที่ส่วนตัวคิดว่ารุนแรงกว่าการเรียนออนไลน์ไม่รู้เรื่อง”

เน็ตหลุด เน็ตกระตุก เรียนไม่ต่อเนื่องตามไม่ทันเพื่อน

ส่วน ดั๋ง–พรพรรณ บุญจันทร์  นักเรียนชั้น ม.5 โรงเรียนพระโขนงพิทยาลัย  มองว่าการเรียนออนไลน์ทำให้เรียนไม่รู้เรื่อง มีเนื้อหาที่ตามไม่ทัน เดิมเคยต้องจ่ายเงินค่าอินเทอร์เน็ต 400-500 บาทต่อเดือน แต่ภายหลังได้รับซิมเรียนออนไลน์ฟรีก็ลดภาระไปได้มาก ซึ่งแต่ละวันครูจะส่งลิงก์มาทางไลน์กลุ่มว่าจะเรียนผ่าน ZOOM  หรือ Google Meet

การเรียนออนไลน์ที่บ้านทำให้รู้สึกว่าไม่มีอะไรกระตุ้นให้เข้าเรียน เวลาเจอวิชายากๆ อย่างคณิตศาสตร์ ก็ไม่เข้าใจ ทำงานไม่ทัน  บางครั้งอินเทอร์เน็ตกระตุกหรือสัญญาณมีปัญหาก็เด้งออกจากห้อง ZOOM พอกลับเข้ามาอีกทีก็ตามไม่ทันแล้ว ตอนนี้ก็พยายามไล่ส่งงานย้อนหลังให้ครบ

“เคยมีบ้างที่เรียนไม่รู้เรื่องจนท้อใจไม่อยากเรียนต่อ  ก็มีหายไปบ้างเป็นบางวัน แต่ก็ยังกลับมาเรียนต่อ คิดว่าอีกแค่ปีกว่าก็จะจบ ม.6 แล้ว  ถ้าหยุดเรียนไปตอนนี้จะเสียดาย เลยกัดฟันกลับมาเรียนต่อ เวลาหายไปเพื่อนๆ ก็จะคอยตามว่าหายไปไหน ให้กลับมาเรียน ตอนนี้ก็เริ่มกลับมาเรียนออนไซต์ได้แล้ว เริ่มได้ถามเพื่อนถามครูในสิ่งที่ไม่เข้าใจ สถานการณ์ก็น่าจะดีขึ้น”

และนี่คือเรื่องราวบางส่วนของผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการเรียนออนไลน์ ที่ส่งผลรุนแรงต่อเส้นทางการศึกษาของเยาวชน

The post “เรียนออนไลน์ไม่รู้เรื่อง” ภัยเงียบ “ผลัก” เด็กหลุดจากระบบการศึกษา first appeared on กสศ..