ในปี 2535 อาจารย์ “นายจอนิ โอ่โดเชา” ปราชญ์ชาวบ้านและผู้นำชุมชนกะเหรี่ยงในตอนนั้น เห็นปัญหาชัดเจนสองประการ คือ 

หนึ่ง รัฐกำลังผลักดันนโยบายอพยพคนออกจากป่า แต่ชุมชนต้องการพิสูจน์ว่าคนสามารถอยู่กับป่าได้อย่างยั่งยืนด้วยภูมิปัญญาที่มีอยู่ 

สอง การศึกษาของรัฐอยู่ห่างเกินไป เด็กๆ ต้องการพื้นที่เรียนรู้ที่เข้าถึงได้

“นายจอนิ โอ่โดเชา” จึงหารือกับสมาคม IMPECT องค์กรพี่เลี้ยงในตอนนั้น และ กศน. เกิดเป็นพื้นที่เรียนรู้ขึ้นมาท่ามกลางป่า ท่ามกลางทุ่งนา เป็นที่ที่เด็กได้เรียนรู้ทั้งความรู้สมัยใหม่และภูมิปัญญาของตัวเอง ทั้งภาษาไทยและภาษากะเหรี่ยง

ต่อมาในปี 2559 จึงจดทะเบียนเป็นศูนย์การเรียนมอวาคีอย่างเป็นทางการตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ 

นับจากปี 2535 จนถึงปัจจุบัน ผ่านมา 34 ปีแล้ว แต่ความท้าทายบางอย่างกลับยังคงอยู่

ช่องว่างในกฎหมาย: เมื่อคำว่า “อาจ” กลายเป็นกำแพง

ขันแก้ว รัตนวิไลลักษณ์ ผู้ประสานงานการจัดการความรู้และวิชาการของศูนย์การเรียนมอวาคี ที่มีบทบาทเป็นผู้ร่วมดูแลการจัดการศึกษาและเป็นลูกหลานปกาเกอะญอ เธอเล่าถึงปัญหาที่ใหญ่ที่สุดของศูนย์การเรียนด้วยน้ำเสียงที่เรียบ แต่แฝงด้วยความหนักใจ

ปัญหาคือ ศูนย์การเรียนมอวาคี และศูนย์การเรียนที่จัดโดยองค์กรชุมชนทั่วประเทศ ไม่ได้รับเงินอุดหนุนจากภาครัฐเลย ไม่ใช่เพราะไม่มีกฎหมายรองรับ แต่เพราะกฎหมายรองรับแบบ “ไม่รับรอง”

กฎกระทรวงว่าด้วยศูนย์การเรียนขององค์กรชุมชนและองค์กรเอกชน ใช้ถ้อยคำว่าศูนย์การเรียนประเภทนี้ “อาจได้รับ” สิทธิประโยชน์ด้านเงินอุดหนุน ในขณะที่กฎกระทรวงฉบับอื่นๆ เช่น ศูนย์การเรียนของสถานประกอบการ ใช้คำว่า “ต้องจัดสรร” และเปิดโอกาสให้ได้รับเงินอุดหนุนตั้งแต่แรก

คำเพียงคำเดียว ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำอย่างชัดเจน

ศูนย์การเรียนมอวาคีจึงต้องพึ่งพาเงินจากภายนอก ทั้งจากองค์กรเอกชน องค์กรการกุศล  กสศ. การบริจาค และการระดมทรัพยากรจากภาคีเครือข่าย  ซึ่งไม่มีความแน่นอนและไม่ยั่งยืน แม้กระทั่งอาหารกลางวันสำหรับเด็ก ก็ต้องพึ่งพาการบริจาค

ทำหน้าที่เหมือนโรงเรียน แต่ไม่ได้สิทธิเหมือนโรงเรียน

การเป็นคนที่เติบโตมาในพื้นที่ ขันแก้วเข้าใจดีว่าความไม่เท่าเทียมไม่ได้อยู่ที่สัญชาติของเด็ก แต่อยู่ที่ระบบ เธอสะท้อนความขัดแย้งที่เห็นมาตลอดว่า เด็กที่ไม่มีสัญชาติไทยแต่เข้าเรียนในโรงเรียนของรัฐ ยังได้รับสิทธิเท่าเทียมกับเด็กไทยทุกประการ ทั้งอาหารกลางวัน ทั้งเครื่องแบบ ทั้งอุปกรณ์การเรียน

แต่เด็กที่เรียนในศูนย์การเรียน กลับไม่ได้รับสิทธิอะไรเลย

“จากประสบการณ์ตรง เราเห็นว่านักเรียนที่ไม่ใช่คนไทย ที่ไม่มีสัญชาติ แต่เวลาที่เขาเข้าไปอยู่ในระบบการศึกษาของรัฐแล้ว เขาก็มีสิทธิเท่าเทียมกับเด็กทั่วไป แต่ในขณะเดียวกัน ศูนย์การเรียนหรือว่านักเรียนที่เขาอยู่ในระบบการเรียน ถึงแม้จะเป็นคนไทย แต่เพียงแค่เขาไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษาของรัฐ เขากลับไม่ได้รับสิทธิ์ใดๆ”

ขันแก้วพูดช้าๆ “มันยังไม่มีความเท่าเทียม ยังไม่มีความเป็นธรรมสำหรับเด็กทุกคน”

นี่คือความไม่เท่าเทียมที่ซ่อนอยู่ในโครงสร้าง ไม่ใช่ในจิตใจของใคร แต่อยู่ในตัวอักษรของกฎหมาย ที่รอวันแก้ไข

ความท้าทายที่หนักกว่าเงิน คือถูกมองเป็น “โรงเรียนเถื่อน”

หากปัญหางบประมาณยังแก้ได้ด้วยการหาทุน สิ่งที่หนักกว่านั้นคือ การไม่ถูกรับรู้ การไม่ถูกยอมรับ

เด็กที่จบจากศูนย์การเรียนมอวาคี เวลาไปสมัครเรียนต่อหรือสมัครงาน มักถูกถามด้วยสายตาสงสัย “จบที่ไหน? ไม่เคยได้ยินชื่อโรงเรียนนี้เลย เป็นโรงเรียนเถื่อนหรือเปล่า?”

คำว่า “โรงเรียนเถื่อน” นี้เจ็บปวดกว่าการขาดงบประมาณ เพราะมันทำลายความมั่นใจของเด็ก ทำให้เด็กต้องมานั่งอธิบายซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า ศูนย์การเรียนไม่ใช่โรงเรียนเถื่อน แต่เป็นสถานศึกษาที่ถูกต้องตามกฎหมาย จดทะเบียนตาม พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ มีหลักสูตรครบ 8 สาระ เทียบเคียงได้กับโรงเรียนทั่วไป

“ทุกวันนี้เรายังต้องเอา ปพ.1  มาเทียบเกรดให้เด็ก  แต่เราไม่ได้มีปัญหาตรงนี้หรอกค่ะ เพราะที่ศูนย์การเรียนมีครบ 8 สาระ เทียบเคียงหลักสูตรแกนกลางของ สพฐ.ได้อยู่แล้ว” ขันแก้วพูดด้วยน้ำเสียงที่ฟังดูเหนื่อย 

“แต่เราอยากให้รัฐรับรองสถานะ อยากให้หน่วยงานด้านการศึกษาต่างๆ เข้าใจเสียทีว่า ศูนย์การเรียนก็ได้รับการรับรองจากรัฐไม่ต่างจากสถานบันศึกษาอื่น เพราะถ้าศูนย์การเรียนได้รับการรับรองและยอมรับ ครูในศูนย์ฯ ก็จะมั่นใจขึ้น เด็กเองก็จะมีความมั่นใจว่าเขาไม่ได้มาจากโรงเรียนเถื่อน เพราะศูนย์ฯ ก็ขึ้นกับ สพฐ. เหมือนกัน เพียงแค่ยังไม่ได้รับงบประมาณแค่นั้นเอง”

เธอชี้ให้เห็นว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ตัวบุคคล ไม่ได้อยู่ที่ครูผู้สอนในโรงเรียนของรัฐที่ไม่รู้จักศูนย์การเรียน แต่อยู่ที่โครงสร้าง อยู่ที่การที่ศูนย์การเรียนไม่ถูกนำเสนอในภาพการศึกษาของประเทศอย่างชัดเจน

“บุคลากรทางการศึกษาที่อยู่โรงเรียนของรัฐ หรือเป็นครูโรงเรียนของรัฐ ตอนนี้เขาแทบจะไม่รู้เลย ว่าศูนย์การเรียนคืออะไร” เธอพูดช้าๆ ราวกับกำลังชั่งน้ำหนักของแต่ละคำ “แล้วพอเด็กจากศูนย์การเรียนไปสมัครเรียนต่อ เขาก็จะถามเด็กว่า จบจากไหน ไม่รู้จัก ซึ่งมันฟังดูน่าสะเทือนใจสำหรับเด็ก”

เพราะเด็กต้องการ “ราก” ไม่ใช่แค่ “เกรด”

ที่ศูนย์การเรียนมอวาคี เน้นการศึกษาแบบสองวัฒนธรรม คือผสานความรู้ส่วนกลางเข้ามาด้วย ขณะเดียวกันก็ไม่ทิ้งรากฐานวัฒนธรรมชุมชน 

นี่ไม่ใช่ความดื้อดึง แต่เป็นการตระหนักว่า การศึกษาไม่ควรมีแค่แบบเดียว

ขันแก้วเล่าถึงอดีตของตัวเองด้วยน้ำเสียงเรียบๆ “แม้แต่ตัวเราสมัยก่อน เราก็ถูกให้เรียนหลักสูตรแกนกลาง เพราะโรงเรียนรัฐไม่มีสอนภาษาของชุมชนเรา กว่าเราจะได้เรียนภาษาของตัวเอง ก็ตอนที่มีครูสอนศาสนาเข้ามาช่วยสอนในวันหยุดเสาร์อาทิตย์เท่านั้น” 

“เมื่อก่อนตอนเราไปเรียนโรงเรียนรัฐ เราไม่กล้าบอกว่าฉันเป็นกะเหรี่ยง เพราะกลัวเพื่อนล้อ เวลาพูดไม่ชัดก็จะอาย เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เราที่เจอ แต่เด็กชนเผ่าพื้นเมืองทุกคนก็เจอเรื่องนี้”

เธอหยุดเล็กน้อย ก่อนจะพูดต่อด้วยน้ำเสียงที่มั่นคงขึ้น “พอชุมชนมีโอกาสจัดทำหลักสูตรการสอนเพื่อใช้ในศูนย์การเรียน ชุมชนก็เห็นว่า เป็นเรื่องสำคัญที่เด็กควรได้เรียนรู้เรื่องรากของเขา ตัวตนของเขา เขาจะได้รู้ว่าฉันคือใคร มาจากไหน รากก็สำคัญไม่แพ้เกรด”

นี่คือเหตุผลที่มอวาคียืนกรานว่า เด็กต้องได้เรียนรู้ทั้งความรู้สมัยใหม่และภูมิปัญญาท้องถิ่น ทั้งภาษาไทยและภาษากะเหรี่ยง เพราะการมีรากทำให้เด็กมีความมั่นใจในตัวตน

นี่คือสิ่งที่เด็กต้องการ ไม่ใช่แค่วุฒิการศึกษา แต่คือความมั่นใจในตัวตน ความภาคภูมิใจในที่มาของตัวเอง

น้ำบ่อหน้า น้ำบ่อหลัง และกระจกมองข้างหลังของรถเบนซ์

ปราชญ์ชาวบ้านที่มอวาคีมักใช้คำเปรียบเทียบที่ทรงพลัง ขันแก้วเล่าให้ฟังด้วยน้ำเสียงที่มีรอยยิ้ม

ท่านหนึ่งเปรียบเทียบว่า เด็กต้องการทั้ง “น้ำบ่อหลัง” คือความเป็นตัวตน รากแก้วของตัวเอง ภูมิหลัง และ “น้ำบ่อหน้า” คือการเรียนรู้ไปข้างหน้า การมองโลกภายนอก

อีกท่านหนึ่งถามว่า “รถที่แพงที่สุดในโลกคือรถอะไร? รถเบนซ์ใช่ไหม? แล้วทำไมรถเบนซ์ถึงต้องมีกระจกมองข้างหลังด้วย ถ้ามันดีที่สุดแล้ว ทำไมต้องมองข้างหลัง?”

คำตอบคือ เพราะเราต้องการความปลอดภัย เราต้องรู้ว่าเรามาจากไหน ข้างหลังมีอะไร เพื่อจะได้เดินไปข้างหน้าอย่างมั่นใจ

และอีกท่านหนึ่งเปรียบเทียบระหว่างต้นไม้ในป่ากับต้นไม้ในรีสอร์ท ว่าต้นไม้ในรีสอร์ทตั้งเป็นแถวเป็นแนว สวยงาม แต่ต้องรดน้ำทุกวัน ถ้าไม่รดน้ำวันเดียว ก็เหี่ยวเฉาตาย เพราะไม่มีราก

แต่ต้นไม้ในป่า มีทั้งต้นเล็กต้นใหญ่ มีวัชพืช มีความหลากหลายทางชีวภาพ มันอาจดูไม่เป็นระเบียบเท่า แต่มันยั่งยืน มันอยู่ได้เอง เพราะมันมีระบบนิเวศที่สมบูรณ์

“เราไม่ได้โทษว่าการศึกษาของไทยไม่ดี หรือว่าการเรียนแกนกลางไม่ดี มันดี แต่มันจะเสริมซึ่งกันและกันได้อย่างไร มันจะเสริมให้เด็กที่มีความแตกต่าง มีฐาน มีราก มีภูมิคุ้มกันของตัวเอง รู้จักตัวเอง แล้วก็รู้จักภายนอกได้อย่างไร”

ที่นี่เราเรียนในป่า เรียนในนา เรียนใต้ถุนบ้าน

ด้วยแนวคิดเหล่านี้ ผู้สอนของศูนย์การเรียนมอวาคีจึงไม่ใช่แค่ครูจากทางการ แต่เป็นการบูรณาการของครูสามกลุ่ม คือ ครูที่มีความรู้ทางวิชาการ ผู้รู้ในชุมชนที่มีภูมิปัญญาท้องถิ่น และครูประจำการที่เป็นชาวกะเหรี่ยงจบปริญญาสาขาครู ที่รู้ทั้งภาษาของตัวเอง รู้วิถีวัฒนธรรม และรู้หลักสูตรสมัยใหม่  

การเรียนรู้ไม่ได้เกิดขึ้นแค่ในห้องเรียนสี่เหลี่ยม แต่เกิดขึ้นในทุ่งนา ในป่า ใต้ถุนบ้าน ใต้ต้นไม้

“บางทีคนอื่นเขาอาจจะมองว่ามันสะเปะสะปะ เเดี๋ยวเรียนในห้องเรียน เดี๋ยวไปเรียนในทุ่งนา เดี๋ยวก็ไปเรียนในป่า เดี๋ยวก็ไปเรียนใต้ถุนบ้าน ใต้ต้นไม้ ไม่เห็นเรียนในห้องเรียนสี่เหลี่ยม”

แต่ขันแก้วอธิบายว่า นี่คือการเรียนรู้ด้วยสถานการณ์จริง ด้วยการปฏิบัติจริง เพื่อให้เด็กมีทั้งความรู้และทักษะชีวิต เพื่อให้เด็กเห็นว่าความรู้ในตำราเชื่อมโยงกับชีวิตจริงอย่างไร

นโยบายที่ต้องการ : จากคำว่า “อาจ” สู่ “ให้”

การเคลื่อนไหวเพื่อปรับปรุงกฎกระทรวงว่าด้วยศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 จึงเป็นความหวังสำคัญ โดยนับจนถึงตอนนี้ มีการประชุมแลกเปลี่ยนมุมมองเพื่อพัฒนากฎกระทรวงฯ ให้สามารถขับเคลื่อนเจตนารมณ์ของ พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ได้อย่างแท้จริง

ซึ่งมีสองประเด็นหลักที่ถูกขับเคลื่อนอยู่ ดังนี้

ประการแรก ปลดล็อกคุณสมบัติผู้เรียน จาก “ผู้ขาดโอกาส” เป็น “พื้นที่แห่งโอกาส” สำหรับนักเรียนทุกคนที่ต้องการการศึกษาที่ยืดหยุ่น สอดคล้องกับความสนใจและจังหวะชีวิตของตนเอง

ประการที่สอง และสำคัญที่สุด คือ ยืนยันสิทธิด้านเงินอุดหนุน จากคำว่า “อาจได้รับ” เป็น “ให้ได้รับ” สิทธิประโยชน์ด้านเงินอุดหนุนจากรัฐสำหรับการศึกษา เพื่อให้ศูนย์การเรียนได้รับเงินอุดหนุนจากภาครัฐเท่าเทียมสถานศึกษาทุกประเภท

ขันแก้วบอกว่า หากได้รับงบประมาณอย่างเท่าเทียม ศูนย์การเรียนจะสามารถพัฒนาคุณภาพการศึกษา สนับสนุนเด็กด้านอาชีพมากขึ้น เช่น การส่งเด็กไปฝึกงาน การเทียบประสบการณ์ “เด็กก็ได้ทั้งในเรื่องของอาชีพ ได้รายได้ แล้วก็เราสามารถเข้าไปเทียบประสบการณ์เด็กออกมาเป็นวุฒิได้ด้วย”

พ้นไปจากงบประมาณ คืออยากเห็นเด็กเรียนอย่างเป็นสุข

เมื่อถามถึงความหวังสูงสุดของศูนย์การเรียน ขันแก้วไม่ได้พูดถึงอาคารสถานที่ ไม่ได้พูดถึงงบประมาณ

แต่เธอพูดถึงเด็ก

“ความหวังสูงสุดของเราคือ อยากให้เด็กในศูนย์การเรียนมีความเชื่อมั่น มีความมั่นใจ และที่สำคัญคืออยากเห็นเขาเรียนด้วยความสุขในทุกวัน ในทุกวิชา และเมื่อจบออกมาแล้ว เขาจะได้เป็นเด็กเยาวชน หรือจะเป็นผู้นำคนต่อไปที่มีภูมิปัญญา เป็นผู้นำสองวัฒนธรรม หรือผู้นำพหุวัฒนธรรม รู้จักตัวตนแล้วก็รู้จักผู้อื่น ทั้งในชุมชนและนอกชุมชน”

นอกจากนี้ ขันแก้วยังกล่าวย้ำว่า ทุกสถานศึกษาล้วนมีคุณค่าและความหมาย ไม่อยากให้ครูหรือเขตพื้นที่การศึกษา ตีตราเด็กจากแค่เกรดเฉลี่ยเท่านั้น

“ทุกสถานศึกษามันมีความหมายแล้วก็มันมีคุณค่า ศูนย์การเรียนมอวาคีเราไม่ได้เน้นแค่เกรด แต่อยากให้เด็กได้เรียนรู้ตามความถนัดของเขา เพราะเขาอาจมีความสามารถเฉพาะด้านในหลากหลายมิติ คิดว่าสิ่งสำคัญคือเราควรเปิดช่องทางให้เด็ก เพื่อที่เขาจะเดินไปอย่างมั่นใจ” เธอกล่าวปิดท้าย

34 ปีที่ศูนย์การเรียนมอวาคียืนหยัดในพื้นที่ห่างไกล พิสูจน์แล้วว่า การศึกษาสองวัฒนธรรมคือรากฐานที่ทำให้เด็กเติบโตเป็นต้นไม้ที่แข็งแรง มีรากลึก มีภูมิคุ้มกัน 

ดังนั้น การปรับปรุงกฎกระทรวงเพื่อให้ศูนย์การเรียนได้รับสิทธิเท่าเทียมกับสถานศึกษาอื่นๆ โดยเฉพาะการเปลี่ยนจาก “อาจได้รับ” เป็น “ให้ได้รับ” เงินอุดหนุนจากรัฐ รวมถึงงบประมาณบุคลากร ไม่ใช่แค่เรื่องของเงินอย่างเดียว

แต่เป็นเรื่องของการยอมรับว่า ระบบการศึกษาของเรามีความหลากหลาย เด็กมีความต้องการที่แตกต่างกัน และทุกเด็กสมควรได้รับโอกาสที่เหมาะสมกับพวกเขา

บทความนี้เขียนจากการสัมภาษณ์ ขันแก้ว รัตนวิไลลักษณ์ ผู้ประสานงานการจัดการความรู้และวิชาการ จากสมาคมศูนย์รวมการศึกษาและวัฒนธรรมของชาวไทยภูเขาในประเทศไทย (ศ.ว.ท.)/ IMPECT / และผู้จัดการศึกษาศูนย์การเรียนมอวาคี

The post เมื่อกฎหมาย “อาจ” กลายเป็นกำแพง ทำให้เด็กศูนย์การเรียน ไม่ได้รับเงินอุดหนุน ว่าด้วยเคสของมอวาคี กับ 34 ปีที่ยืนหยัดมา first appeared on กสศ..

ห้องเรียนระบบสอง เป็นการจัดการศึกษาแบบยืดหยุ่น ที่ ‘ผอ.พิเศษ ถาแหล่ง’ ผู้อำนวยการโรงเรียนห้วยซ้อวิทยาคม รัชมังคลาภิเษก นำมาใช้ในโรงเรียนเพื่อป้องกันปัญหานักเรียนเสี่ยงหลุดระบบการศึกษา หรือหากหลุดระบบการศึกษาไปแล้วก็สามารถกลับเข้าระบบการศึกษาตามความยืดหยุ่นของปัจจัยหรือสภาพแวดล้อมของเด็กคนนั้นๆ ได้

“เด็กห้องเรียนระบบสองไม่ต้องเข้าห้องเรียนไปเรียนแบบปกติ เพราะบางคนเขาต้องทำงานหาเงิน บางคนต้องดูแลพ่อแม่ ขอแค่เขาอยากเรียนจบ อยากมีวุฒิก็มาเรียนห้องเรียนระบบสองกับเรา ทำงานของตัวเองไปแล้วก็จะมีครูเข้ามาถามทักษะอาชีพ อย่างการทำนา ต้องใช้ปุ๋ยกี่กระสอบ ถ้าเขาตอบได้ นี่ก็คือการเรียนรู้ของเขาแล้ว เขาก็สามารถเรียนจบได้เหมือนคนอื่นๆ ” ผอ.พิเศษ กล่าวถึงรูปแบบห้องเรียนระบบสองคร่าวๆ 

ห้องเรียนระบบสอง นอกจากจะถูกปรับใช้กับเด็กนักเรียน หรือเด็กในพื้นที่ห้วยซ้อแล้ว โรงเรียนห้วยซ้อวิทยาคมฯ ยังทำความร่วมมือกับ ‘ศูนย์การเรียนไร่ส้มวิทยา’ เพื่อสร้างโอกาสทางการศึกษาแก่เด็กๆ ให้ได้รับการเรียนรู้แบบยืดหยุ่นเช่นเดียวกับเด็กๆ ในห้วยซ้อ แม้ว่าคณะครูจะต้องเดินทางไปสอน หรือทำกิจกรรมการเรียนรู้ข้ามจังหวัดทุกอาทิตย์ก็ตาม 

“ส่วนใหญ่ครูจะไปกัน 5-6 คน วันศุกร์ใกล้เลิกเรียนคาดสุดท้าย 15.30 ครูที่จะไปรอบนี้ก็ไปเตรียมสัมภาระถึงเชียงใหม่ก็ค่ำพอดี กินข้าว เข้าที่พัก เสาร์ก็ไปสอน ทำกิจกรรมจนถึงวันอาทิตย์อีกครึ่งวัน หรืออาจจะเลยไปบ่ายนิดๆ แล้วก็เดินทางกลับ ถึงเชียงรายราว 4-5 โมง ครูก็มีเวลาซักเสื้อผ้าช่วงค่ำๆ วันอาทิตย์” ข้อมูลจาก ผอ.พิเศษ

รวมระยะเวลาจากเชียงรายไปเชียงใหม่ไปกลับเกือบ 6 ชั่วโมง และการเสียสละเวลาวันหยุด 2 วันของคุณครู ไม่ได้ทำให้รถโรงเรียนห้วยซ้อฯ ที่ต้องเดินทางไปศูนย์การเรียนไร่ส้มฯ มีที่ว่างเพิ่มขึ้น แต่บางอาทิตย์กลับมีจำนวนผู้คนเกินกว่าจำนวนที่นั่งภายในรถด้วยซ้ำ 

“ตอนแรกก็ไม่เข้าใจว่าทำไมครูต้องมาทำอะไรแบบนี้ จนมาเจอเด็กๆ ที่ไร่ส้มฯ เขากระตือรือร้นที่อยากจะเรียน ถามอะไรก็ตอบ พยายามมีส่วนร่วมทุกกิจกรรม มันทำให้เราตื้นตันว่าเด็กๆ เขาอยากจะเรียนขนาดนี้ ครูอย่างเราก็อยากมาสอน อยากมามอบทักษะวิชาบางอย่างให้เขาได้ไปต่อยอดชีวิต ครั้งต่อมาก็เลยขอมาเองบ้างแม้ว่าจะไม่ได้รับมอบหมายก็ตาม” ครูแม็ก ภูวนัย หม่องพิไชย หนึ่งในคณะครูที่สอนวิชาการงานอาชีพ ไอที กล่าวถึงความรู้สึกในการสอนเด็กๆ ห้องเรียนระบบสอง 

ความยืดหยุ่น คือหัวใจหลักของห้องเรียนระบบสอง โดยที่คณะครูห้วยซ้อฯ ออกแบบการเรียนรู้เชิงกิจกรรมในแต่ละครั้งไม่ซ้ำกัน และมีการประเมินผลที่หลากหลาย ไม่ใช่แค่การตัดเกรด หรือนับจำนวนการเข้าเรียนเพียงอย่างเดียว เพราะเด็กๆ เสี่ยงหลุดระบบการศึกษาบางคนมีปัจจัยบางอย่างที่ไม่เอื้อให้เขาได้ใส่ชุดนักเรียนพร้อมเข้าแถวตอน 8 โมงเช้า แต่เด็กบางคนต้องสวมเสื้อแขนยาว รองเท้าบูทเข้าสวนยางตั้งแต่ตี 3 หรือบางคนต้องใช้ชีวิตในไร่ส้มตั้งแต่ฟ้าสางเพื่อทำงานหาเงินจุนเจือครอบครัว

ปัจจัยหลักๆ ที่ผอ.พิเศษ เห็นระหว่างการทำงานเกี่ยวข้องกับเด็กเสี่ยงหลุดระบบหรือเด็กที่หลุดระบบการศึกษาไปแล้ว คือข้อจำกัดที่เกิดขึ้นรอบๆ ตัวเด็ก โดยเฉพาะปัจจัยทางเศรษฐกิจ และความไม่ยืดหยุ่นของระบบที่ไม่สามารถเข้ากับสภาพแวดล้อมของเด็กแต่ละคนได้

“เด็กอยากมาโรงเรียน แต่ปัญหาคือเขาไม่มีรายได้ ประกอบกับมาโรงเรียนแล้วขาดรายได้ บางคนต้องไปช่วยครอบครัวหารายได้ ถ้าเขามาโรงเรียนไม่มีใครไปช่วย ข้อนี้ทำให้เด็กอยู่ในภาวะที่เสี่ยงหลุดระบบ อีกอย่างผมมองว่าเป็นระบบของการศึกษาที่อาจจะไม่ตอบสนอง หรือเด็กอาจจะไม่เหมาะกับระบบวิธีการเรียนที่ต้องมา 8 โมงเช้า กลับ 4 โมงเย็น เพราะอะไรต่างๆ มันเปลี่ยน ถ้าเรายังอยู่ในระบบหรือวิธีคิดเดิมๆ ผมว่ามันแข็งตัวเกินไป หมายถึงระบบการจัดการศึกษาในขณะนี้ทำให้เด็กหลายคนรู้สึกไม่เหมาะกับระบบนี้เลยออกดีกว่า”

ส่วนที่ยากที่สุดของการทำห้องเรียนระบบสองคือการปรับทัศนคติของครู เนื่องจากการทำงานห้องเรียนระบบสองต้องมีการวัดผล หรือติดตามผลงานต่างจากเด็กห้องเรียนปกติ ทำให้ครูมีภาระเพิ่มเข้ามาอย่างเลี่ยงไม่ได้ 

“ตอนทำห้องเรียนระบบสองแรกๆ มีแรงเสียดทานจากคณะครูว่าเด็กบางคนไม่เข้าเรียนแต่ยังต้องมีเกรดให้ แต่ก็พยายามบอกครูๆ เขาว่าอย่าคิดว่าวิชา หรือเกรดเป็นของตัวเอง อย่าเอาตัวเองเป็นศูนย์กลาง ต้องเอาเด็กเป็นศูนย์กลาง หรือพยายามสลัดความคิดเรื่องภาระออกไปให้เขา ถ้าครูคนไหนเต็มใจทำก็ทำ ถ้าไม่ทำเราก็ไม่บังคับ”

ปัจจุบันโรงเรียนห้วยซ้อวิทยาคมฯ จัดตั้งคณะครูทำงานเกี่ยวกับห้องเรียนระบบสองขึ้นซึ่งมี ครูกิ๊ก พรรณภา ชิมโพธิ์ครัง และ ครูนุ้ย จารุณี ทายะ เป็นหัวหน้าผู้ดูแลเป็นหลัก โดยทุกครั้งก่อนที่จะจัดกิจกรรมการเรียนรู้ทั้งในห้วยซ้อเอง หรือไปที่ศูนย์การเรียนไร่ส้มฯ จะมีการประชุมคณะครูและถามความสมัครใจ 

“แรกๆ ก็มีครูไปไม่กี่คนก็เอาครูที่พร้อมและคิดว่าไปได้ หลังๆ มีการเรียกร้องว่า ‘หนูอยากไปไร่ส้ม’ หมายถึงครูนะ เพราะทีมที่ไปแล้วกลับมาก็จะมาคุยกันว่ารู้สึกมีพลังแทนที่จะไปเหนื่อยกับการทำงาน เพราะเด็กไร่ส้มเป็นเด็กที่โหยหาการเรียนรู้ ให้ทำอะไรก็ทำ ให้ความร่วมมือหมด ผมก็ต้องเลือกครูไป บางทีเราก็ต้องดูว่าไปแล้วเข้ากับทีมได้มั้ย ดูเป็นรายกรณี”

ในแต่ละครั้งก่อนเดินทางไปศูนย์การเรียนไร่ส้มฯ คณะครูจะมีประชุมจัดการเรียนการสอนว่าครั้งนี้จะเน้นทักษะอะไรที่สามารถเชื่อมโยงสู่ข้อเรียนรู้ด้านวิชาการได้

“การไปสอน หรือไปจัดกิจกรรมให้เด็ก ครูต้องเตรียมพร้อมก่อน ซึ่งโจทย์ที่ได้รับจะถูกปรับเปลี่ยนไปตามเด็กๆ แต่ละครั้งที่เราไปสอนแล้วถอดออกมาเป็นบทเรียน เช่น เดือนที่แล้วครูที่ไปสอนแจ้งว่าเด็กมีความสนใจอยากเรียนภาษาอังกฤษนะ เดือนนี้ครูก็จะมีประชุมกันเพื่อจัดการเรียนรู้ เราก็จะมาเซ็ตทีมที่พอจะไปได้ บางทีก็ไม่ใช่ครูภาษาอังกฤษหรอก อาจจะเป็นครูที่มีทักษะการสื่อสารภาษาอังกฤษ ครูทั้งหมด 5-6 คนก็จะต้องมาออกแบบกิจกรรม เหมือนไปเป็นวิทยากร พอไปถึงต้องเช็กอินยังไง กิจกรรมที่หนึ่ง สอง สาม ต้องคุยกัน คนนี้รับผิดชอบเซคชันนี้ คนนี้เตรียมสื่อ เตรียมข้อมูล เตรียมวัสดุอุปกรณ์อะไร” ผอ.พิเศษกล่าว

เมื่อไปถึงที่ศูนย์การเรียนไร่ส้มฯ คณะครูจะเช็คอินเด็กๆ เพื่อสร้างความผ่อนคลายก่อนการเรียนรู้ รวมถึงการพูดคุยจุดประสงค์ของการเรียนให้เข้าใจโดยทั่วกัน แล้วค่อยเข้าสู่เซคชันการเรียนรู้ถัดไป

ปี 2568 หรือถ้านับเป็นภาคการศึกษา 2564 ห้องเรียนระบบสองมีนักเรียนในโครงการทั้งหมดกว่า 70 คน แบ่งเป็นที่ห้วยซ้อฯ 50 คน และที่ศูนย์การเรียนไร่ส้มวิทยา 21 คน โดยมีการจัดการเรียนรู้ที่ไม่ได้พบกันเท่านั้น แต่มีความยืดหยุ่นด้วยการออกแบบแบบ 6 Ons คือ Online การเรียนผ่านช่องทางออนไลน์ ที่จะเปิดการเรียนการสอนโดยครูทุกวันพุธ 1 ชั่วโมง ตั้งแต่เวลา 18.00 -19.00 น. On-site พบปะกันที่โรงเรียนเพื่อชี้แจงรายละเอียดการเรียน ทั้งหมดแค่ 3 ครั้ง คือต้นเทอม กลางเทอม และปลายเทอม On-demand เรียนรู้ด้วยตัวเองพร้อมเก็บภาพ/ วิดีโอ เพื่อเก็บเป็นบันทึกร่องรอยการเรียนรู้ On-Hand เรียนรู้ผ่านวิดิโอและแบบฝึกหัด เน้นการทำแบบฝึกหัดจากคลิปการสอนที่ครูจัดทำขึ้น  On-Home ทำกิจกรรมร่วมกับที่บ้าน การมีส่วนร่วมกิจกรรมกับที่บ้าน  On-Community เรียนรู้จากชุมชน เน้นการเข้าไปมีส่วนร่วมต่างๆ กับชุมชน

“เด็กๆ ไม่จำเป็นต้องเรียนทั้ง 6 Ons เอาที่เขาพร้อมและสะดวก เพราะเขามีข้อจำกัดอยู่แล้ว ถ้าไปยกว่าเธอต้อง 6 Ons มาเป็นเงื่อนไขในชีวิตเขาอีกมันยิ่งแย่เข้าไปใหญ่ เรามีข้อเสนอเพิ่มด้วย ถ้านอกเหนือจาก 6 Ons แล้วเธอมีอะไรดีๆ ให้ครูแทน แล้วโรงเรียนรับได้ก็เอามาหนึ่งในการเรียนรู้เทียบจบ”

“วันนี้จะได้ทำกิจกรรมเกี่ยวกับทักษะไอที การหาข้อมูลในอินเทอร์เน็ต มีทักษะวิชาการงานอาชีพก็คือหาข้อมูลมาต่อยอดอาชีพด้วยการโยนโจทย์ให้พวกเด็กๆ เอาส้มของขึ้นชื่อไร่ส้มไปทำเมนูอะไรขายได้บ้าง แล้วภาคบ่ายก็จะมีพาเด็กๆ ทำข้าวพอง เผื่อเขาต่อยอดเอาไปขายต่อได้” ครูกิ๊ก เล่าถึงกระกวนการเรียนรู้ในครั้งนี้ 

กิจกรรมการเรียนรู้ของห้องเรียนระบบสองไม่มีตัวชี้วัดแน่ชัด แต่ถูกปรับเปลี่ยนไปเป็นร่องรอยการเรียนรู้แทน 

“เอาสิ่งที่เด็กได้ลงมือทำมาเป็นร่องรอยมากกว่า แล้วครูก็พยายามเชื่อมโยงร่องรอยนั้นว่าไปตรงกับตัวชี้วัดไหน ได้บ้างไม่ได้บ้าง อาจจะต้องอยู่บนพื้นฐานการยืดหยุ่นให้เด็ก มันจะใช้มาตรฐานเหมือนปกติทั้งหมด ถ้าเป็นแบบนั้นเด็กจะไปไม่รอดหรอก สุดท้ายเด็กก็หลุดระบบ เราต้องยืดหยุ่นทั้งความคิดและวิธีการค่อนข้างสูงพอสมควร” ผอ.พิเศษกล่าว

ครูหนิง หทัยชนก ถาแหล่ง ผู้รับผิดชอบดูแลวิชาข้าวพอง กล่าวว่า ก่อนที่จะฝึกปฏิบัติจริง จะมีการเรียนรู้เรื่องการคำนวณต้นทุนก่อน

“ก็จะถามเด็กๆ ว่าทำข้าวพองต้องใช้ข้าวกี่กรัม น้ำผึ้งกี่กรัม เกลือเท่าไร แล้วช่วงที่ฝึกทำจริงก็ต้องทำตามสูตรที่มีการชั่งตวงตามหลักถูกต้อง จริงๆ แล้วคิดว่าการทำแบบนี้ไม่ได้อะไร แต่ในอนาคตเขาอาจจะเอาการทำข้าวพองไปหารายได้ก็ได้ เพราะครูก็เคยทำขายในโรงเรียน และการคำนวณเรื่องส่วนผสมก็คือการเรียนวิชาคณิตศาสตร์ไปในตัว”

“เด็กๆ มาถ่ายรูปใส่ใบวุฒิการศึกษา แต่งตัวทำผมให้เรียบร้อยแล้วมาต่อแถวกันเลย” ครูแชมป์ ธิติสรรค์ กันทะนิด หนึ่งในคณะครูที่เดินทางไปจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ศูนย์การเรียนไร่ส้มฯ กล่าวว่าการมาสอนครั้งนี้เป็นครั้งสุดท้ายแล้วสำหรับเด็กๆ รุ่นนี้ เพราะถ้าใครผ่านเกณฑ์ก็จะได้รับวุฒิการศึกษาตามระดับที่ลงเรียนไว้ ซึ่งคณะครูต้องเป็นผู้ประเมิน ตรวจสอบการเรียนรู้ทุกอย่างที่ผ่านมาของเด็กๆ รวมถึงแม้กระทั่งตัดต่อรูปทำใส่ในใบวุฒิ

“ขอแค่มีหน้าพวกเขา ครูก็จะเอาไปตัดต่อ เราบังคับถ่ายทุกคน จบไม่จบไม่รู้ถ่ายไว้ก่อน ซึ่งเราก็หวังว่าเด็กจะจบทุกคนนะ” ครูแชมป์ กล่าว 

การทำงานของคณะครูเข้มข้นที่สุดคือช่วงการประเมินจบ โดยต้องตรวจสอบบันทึกร่องรอย การประเมิน ถอดบทเรียนของเด็กๆ แต่ละคนเพื่อประชุมกับคณะครูทุกคนอีกที นอกจากนี้ยังมีการแนะแนวทางเลือกให้กับคนที่สนใจเรียนต่อในระดับที่สูงขึ้น

“ใจจริงผมไม่อยากให้มีเด็กระบบสองเพิ่มขึ้นสักคนเลยนะ ฟังดูใจร้ายแต่จริงๆ คืออยากให้ทุกคนได้เรียนในระบบปกติ ถ้าไม่มีห้องเรียนระบบสองแล้วก็คือจะไม่มีเด็กคนไหนเสี่ยงหลุดระบบแล้ว แต่ตอนนี้ก็พยายามทำได้ สร้างทางเลือกให้เด็กได้มากที่สุด พวกเขาก็เหมือนลูกหลาน” ความในใจทิ้งท้ายจาก ผอ. พิเศษ

เรื่อง : มยุรา ยะทา 
ภาพ : ธาตรี แสงมีอานุภาพ

The post 200 กม. จากห้วยซ้อวิทยาคม ถึง ศูนย์การเรียนไร่ส้มวิทยา : การเดินทางทุกวันศุกร์ของคณะครู เพื่อมอบการเรียนรู้แบบยืดหยุ่นให้เด็กๆ ในห้องเรียนระบบสองแบบข้ามจังหวัด first appeared on กสศ..

คำถามนี้อาจจะฟังดูมีคำตอบตายตัวว่าเป็นสถานที่ที่มีอาคารสำหรับเรียนหนังสือ มีกระดานเอาไว้ให้ครูเขียนตัวอักษร มีสนามหญ้าให้เตะบอล และมีเสาธงให้ยืนเข้าแถวเคารพธงชาติในตอนเช้า

แต่สำหรับเด็กที่ ‘บ้านกองผักปิ้ง’ หมู่บ้านเล็กๆ ที่ตั้งอยู่ในตำบลเมืองนะ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ โรงเรียนไม่จำเป็นต้องมีหน้าตาแบบนั้นเสมอไป

“โรงเรียนคือที่ที่เราได้เรียนรู้ในสิ่งที่เรายังไม่รู้”​ 

นี่คือคำตอบจาก ป่าดิ เด็กชายวัย 15 ปี อดีตกัปตันทีมฟุตบอลของโรงเรียนในตัวเมืองเชียงดาว

ป่าดิเป็นเด็กชาติพันธุ์ลาหู่ที่ไร้สัญชาติไทย ไม่มีบัตรประชาชน และก่อนได้มารู้จักกับไมตรี ป่าดิเคยถูกส่งไปอยู่ฝั่งพม่ากับญาติเพื่อทำงานหาเงิน เขาเคยเข้าเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ที่โรงเรียนในเมืองนะ ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากหมู่บ้าน แต่พอจบภาคเรียนกลับต้องซ้ำชั้น แม่ของป่าดิจึงต้องพาเขาย้ายไปเรียนที่โรงเรียนวัดจันทร์ จังหวัดเชียงใหม่แทน

“ตอนนั้นผมเรียนถึงแค่ ป.2 ก็โดนไล่ออก เพราะผมเกเร ผมดมกาว ตีกับคนอื่นไปทั่ว”

หมู่บ้านกองผักปิ้ง เป็นพื้นที่สีแดงที่กรมการปกครองมองว่ายาเสพติดชุกชุม เนื่องจากมีพื้นที่อยู่ติดชายแดน ยาเสพติดจึงเดินทางเข้า-ออกได้ง่าย และต่อให้ไม่ออกไปไหน ยาเสพติดก็พร้อมมาเคาะประตูหน้าบ้านเสมอ จึงไม่ใช่เรื่องแปลกของที่นี่หากป่าดิจะรู้จักกับการดมสารเสพติดในกาวตั้งแต่อายุยังน้อย

ป่าดิต้องไปเริ่มต้นใหม่ที่โรงเรียนในตัวเมืองเชียงดาว ทำให้เขาได้เป็นส่วนหนึ่งของทีมฟุตบอลประจำโรงเรียน ได้เตะบอลกับเพื่อนๆ ภายใต้เสื้อหมายเลข 11 และครอบครองตำแหน่งกัปตันทีม แม้จะมีความสุขกับการเป็นส่วนหนึ่งของทีม แต่ปัญหาเรื่องการเรียนและการเงินของครอบครัว ทำให้ป่าดิต้องลาออก แม้ว่ายังไม่จบชั้นประถมก็ตาม

“ตอนเรียนอยู่ผมเป็นนักฟุตบอลนะพี่ ใส่เสื้อเบอร์ 11 ผมเป็นกัปตันทีม ตอนที่ยังไม่ออกก็ไปแข่งเรื่อยๆ”

ชีวิตประจำวันของป่าดิตั้งแต่ออกจากโรงเรียนจึงเป็นการตื่นเพื่อออกไปทำงาน บ้างก็เป็นการตัดกระเทียม บ้างก็เป็นการเก็บข้าวโพด ขึ้นอยู่กับว่านายจ้างจะให้ทำอะไร ซึ่งการที่ป่าดิได้รู้จักกับ ‘ไมตรี จำเริญสุขสกุล-ยุพิน ซาจ๊ะ’ ทำให้ป่าดิมีพื้นที่ที่จะได้เป็นเด็กอีกครั้ง เพราะเมื่อไหร่ที่ว่าง เขาก็จะมานั่งเล่นที่บ้านของไมตรีและยุพินเป็นประจำ

“ตอนกลางคืนผมก็มานอนที่นี่นะ มานอนเล่นเกมกับเพื่อน ใช้ไวไฟของที่นี่เล่น FreeFire บางวันก็มากินข้าวที่นี่เลย”

นอกจากนี้ยังทำให้เขาได้เอาประสบการณ์การทำงานในแต่ละวันของตัวเองมาร้อยเรียงเป็นบันทึก เกิดเป็นชิ้นงานสำหรับการศึกษาที่ทำให้เขาได้วุฒิป.6 ติดตัว

“เวลาไปทำงานก็จะถ่ายรูปมาโพสต์ใน Facebook แล้วจะมีครูเข้ามาถามคำถามในคอมเมนต์”

ไมตรี พี่เลี้ยงโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ที่ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยแม่โจ้ และศูนย์การเรียนไร่ส้มวิทยา เจ้าของบ้านที่เปิดพื้นที่ให้เด็กๆ บ้านกองผักปิ้งวิ่งเข้ามาหา อธิบายว่า การเรียนของป่าดิและเด็กกองผักปิ้งคนอื่นๆ คือ การเรียนแบบองค์รวม ที่จะให้เขาลองคิดจากกิจกรรมหรืองานที่ตัวเองทำว่า พวกเขาได้เรียนรู้อะไร และครูจะเอาไปพิจารณาเทียบเคียงกับวิชาการตามหลักสูตรปกติทั่วไป

หรือที่เรียกว่า ‘ห้องเรียนชีวิต’

“ตัวอย่างเช่น ถ้าเขาไปทำงานปลูกข้าว ครูก็จะถามว่าปลูกกี่ไร่ มีพื้นที่เท่าไหร่ เขาก็ต้องไปคิดหาคำตอบ เรื่องนี้ก็จะตรงกับวิชาคณิตศาสตร์” 

“เรามองว่าการเรียนไม่จำเป็นต้องเป็นการนั่งฟังใครสักคนบ่น แต่เราสามารถเรียนรู้ได้ทุกๆ ที่ แม้กระทั่งใต้ต้นไม้ก็สามารถเป็นห้องเรียนได้” ไมตรีเสริม

สำหรับป่าดิ วิธีการเรียนแบบนี้ทำให้เขามีความสุขที่ได้เรียนรู้สิ่งต่างๆ ผ่านการทำงาน หรือการไปร่วมกิจกรรมที่ทางไมตรีและยุพินจัดมาให้ ซึ่งต่อให้วิธีการพูดของป่าดิจะสำเนียงลาหู่ ทำให้เราจับใจความได้ยาก แต่ที่สัมผัสได้จากน้ำเสียงคือ ความดีใจที่เก็บไว้ไม่อยู่เพราะกำลังจะได้วุฒิการศึกษา

“ผมดีใจนะที่จะจบ ป.6 แล้ว หลังจากนี้ผมก็อยากเรียนต่อนะ เรียนแบบนี้ก็ได้ จะได้มีความรู้เพราะตอนนี้ยังมีความรู้ไม่มาก”

ส่วนความฝันที่จะได้เป็นนักบอลของป่าดิก็ยังไม่หายไปไหน เพียงแต่อาจจะไม่ได้มีเส้นทางที่ชัดเจน ป่าดิยังคงชอบเล่นฟุตบอล ถ้าเจอสนามบอลก็จะเข้าไปเล่น หรือถ้าไม่มีที่เล่นจริงๆ ก็จะมาเตะฟุตบอลที่บ้านของไมตรี และวันไหนที่ ‘เอ็มบัปเป้’ นักเตะขวัญใจป่าดิลงสนาม เขาก็จะรับชมการแข่งขันผ่านจอมือถือของตัวเอง

พื้นที่ ‘โครงการการพัฒนาทักษะการผลิตสื่อดิจิทัลเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของเยาวชนนอกระบบการศึกษา’ ภายใต้การสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ใต้รั้วบ้านของไมตรีและยุพิน จึงเป็นพื้นที่ที่ทำให้เด็กได้มีโอกาสกลับมาเป็นเด็กธรรมดาๆ อีกครั้ง ไม่ใช่เด็กเกเรเพราะไม่เรียนหนังสือแบบที่ผู้ใหญ่คนอื่นในหมู่บ้านเข้าใจ จนผลักให้พวกเขาอยู่นอกสายตา

อยากเป็นนายช่าง

“อยากเรียนวิชาช่างยนต์ เพราะอนาคตผมอยากเปิดอู่ครับ” เดวิด เด็กชายวัย 17 ปี ตอบเมื่อโดนยิงคำถามว่าจะเอาวุฒิที่กำลังจะได้ไปทำอะไรต่อ ซึ่งเจ้าตัวก็ชี้ให้ดูว่ารถมอเตอร์ไซต์ของตัวเองก็ผ่านการเปลี่ยนล้อ เปลี่ยนโซ่ เปลี่ยนสายไฟด้วยสองมือของตัวเอง

แต่ถ้าถามเดวิดว่าอยากกลับไปเรียนที่โรงเรียนไหม เขาตอบกลับโดยทันทีว่าไม่อยาก

เดวิดเป็นเด็กที่ไม่มีบัตรประจำตัวประชาชน เพราะไม่มีเอกสารยืนยันการเกิดจากพ่อแท้ๆ และในตอนนี้เดวิดกลายเป็นกำลังสำคัญในการทำงานหาเงินดูแลปากท้องของตัวเอง แม่ และน้องๆ ในครอบครัว เพราะพ่อใหม่ถูกจับจากคดียาเสพติดการเรียนจึงไม่ได้อยู่ในทางเลือกหลักของเด็กชายคนนี้

เดวิดเป็นอีกคนหนึ่งที่กำลังจะได้วุฒิป.6 จากการเข้าร่วมโครงการภายใต้พื้นที่บ้านของไมตรีและยุพิน ซึ่งก่อนหน้านี้ ระดับชั้นสุดท้ายที่เดวิดได้เข้าไปเรียนที่โรงเรียน คือ ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ทั้งที่เขาควรจะได้ขึ้น ป.5

“ตอนแรกผมได้ขึ้นป.5 แต่เพราะผมไปทำงานแล้วขาดเรียนไปเดือนนึง ครูเขาเลยเอาผมลงมาป.4 เหมือนเดิม”

นอกจากการถูกลดระดับชั้น เดวิดยังรู้สึกว่าการเรียนในโรงเรียนนั้นไม่ได้ประโยชน์ต่อตัวเองสักเท่าไร และต้องเผชิญหน้ากับครูที่มักจะดุด่าเขา

“แค่เสื้อออกนอกกางเกงนิดเดียว เขาก็ถือไม้มายืนด่าแล้ว เวลาเรียนแล้วจะขอไปเข้าห้องน้ำเขาก็ไม่ให้ไป”

เดวิดจึงลาออกจากโรงเรียนมาทำงานในสวนในไร่ รับจ้างทั่วไป ไม่ได้มีความคิดที่จะกลับไปเรียนอีกเลย แต่การที่มีไมตรีเป็นเพื่อนบ้านที่อยู่ไม่ห่างกัน ทำให้เดวิดเข้ามาอยู่ใต้ร่มโครงการ และในตอนนี้เดวิดกำลังจะได้วุฒิ ป.6 จาก ‘ห้องเรียนในฝัน’

เดวิดอธิบายว่า ห้องเรียนในฝันคือการเรียนรู้ผ่านการบันทึกงานที่ตัวเองรับจ้างทำในแต่ละวันลงใน Facebook ส่วนตัวของตัวเอง หรือหากวันไหนไม่มีงานแต่เข้ามาทำกิจกรรมกับไมตรีก็สามารถจดบันทึกได้เช่นกัน

“ถ้าผมไปทำงานหักข้าวโพด ผมก็จะถ่ายรูปไร่ข้าวโพดเพื่อไปโพสต์บน Facebook แล้วผมก็จะเขียนว่าผมไปทำงานที่ไหน ทำยังไง แล้วก็เขียนชื่อตัวเองไว้ในโพสต์พร้อมแท็กที่อยู่ รอครูเข้ามาถามใต้โพสต์”

ซึ่งคำถามที่ครูถาม จะเป็นคำถามที่เปิดโอกาสให้เด็กคิดและค้นคว้าคำตอบด้วยตัวเอง เช่น หากในโพสต์ระบุว่าไปทำงานช่วงพระอาทิตย์ขึ้น ครูก็จะถามว่าพระอาทิตย์ขึ้นกี่โมง เด็กที่ถูกถามก็ต้องไปค้นคำตอบใน Google มาตอบให้ถูกต้อง 

เดวิดจึงมองว่า การเรียนรู้แบบนี้ไม่ได้ยาก เพียงแค่ต้องโพสต์ให้ครบ 30 คอร์ส โดยที่ภาพและเนื้อหาไม่ซ้ำกันก็พอ แต่สิ่งเดียวที่เดวิดไม่ค่อยชอบเกี่ยวกับการเรียนแบบนี้ คือการที่ต้องตอบคำถามเยอะๆ 

เหมือนกับป่าดิเพื่อนของเขาที่รู้สึกว่าคำถามประเภท “5 ปีข้างหน้าอยากเป็นอะไร” นั้นเป็นคำถามที่ยากที่สุด เพราะแค่พรุ่งนี้จะทำอะไรเขาก็คิดไม่ออกแล้ว แต่การถูกตั้งคำถามในแต่ละครั้งก็ทำให้พวกเขาได้ฝึกคิด ฝึกหาข้อมูล

และต่อให้ไม่ชอบที่จะตอบคำถาม แต่พวกเขาก็ยินดีที่จะตอบไม่ว่าจะถูกถามกี่คำถามก็ตาม เพราะทุกคำตอบมีคะแนน และจะทำให้เขาเข้าใกล้ความฝันที่ใกล้จะเอื้อมถึงอย่างการได้วุฒิการศึกษา ที่สามารถต่อยอดอนาคตของพวกเขาได้

“ถ้าไปรับจ้างเขาก็จะมาถามใต้โพสต์ว่าได้เท่าไหร่ ทำยังไง เราก็ต้องตอบกลับไปในนั้นแล้วครูเขาจะคิดคะแนนให้ แต่เขาถามเยอะ ถามหลายอย่าง”

โดยการไปรับจ้างแต่ละครั้งนั้นได้ค่าแรงไม่เท่ากัน บางครั้งก็ได้มาก บางครั้งก็ได้น้อย แต่ถ้าเดวิดสามารถเป็นเจ้าของอู่ได้ เขาเชื่อว่าตัวเองจะมีรายได้ที่ดีและมั่นคง เพราะเขาเห็นว่าเจ้าของอู่ในเมืองนะรวย

ต่อ วัย 15 ปีก็เป็นอีกคนที่เห็นว่าการมีอาชีพที่มั่นคงจะทำให้ปากท้องของตัวเองดีขึ้น ถึงแม้จะไม่ชอบเรียน จนทำให้ต้องออกจากโรงเรียนตอนอยู่ ป.5 แต่เขาก็ยังอยากเรียนแบบเดียวกับเพื่อนๆ ที่แวะเวียนมาเล่นที่บ้านของไมตรีเพื่อให้ได้วุฒิ ม.6 ก่อนจะไปฝึกวิชาช่างไฟเพื่อหาเลี้ยงชีพตัวเอง

“อยากเป็นช่างไฟ เพราะรายได้มันเยอะ”

หากต่อสามารถซ่อมไฟ หรือเปลี่ยนไฟได้ เขาเชื่อว่าตัวเองจะมีรายได้ที่ดี เพราะที่ผ่านมาเวลาไฟในหมู่บ้านมีปัญหา ก็จะมีเพียงช่างไฟชาวไทใหญ่เพียงคนเดียวเท่านั้นที่รับจ้างซ่อม

ความฝันของเด็กๆ บ้านกองผักปิ้งอาจไม่ได้ยิ่งใหญ่หวือหวา เพียงแค่มีงานที่ได้รายได้ดีก็เพียงพอ เพราะสิ่งที่สำคัญสำหรับพวกเขาในตอนนี้ คือ ปากท้องต้องมาก่อน

จากเด็กเกเรสู่เด็กในสายตา

ในขณะที่หนุ่มๆ ในบ้านไมตรีฝันอยากเป็นช่าง ฝันอยากเป็นนักบอล รุ้ง เด็กหญิงวัย 20 ปีไม่ได้มีความฝันอะไรเป็นพิเศษ 

รุ้งเป็นอีกหนึ่งคนที่เคยเข้าระบบการศึกษาทั่วไป แต่เพราะต้องย้ายที่เรียนไปมาและมีปัญหาสุขภาพ ทำให้ไม่ค่อยได้ไปเรียน ท้ายที่สุดก็ต้องลาออกจากโรงเรียน

“หนูออกตอนม.1 เพราะเราไม่ได้ไปเรียนเลยซ้ำชั้นบ่อย ซ้ำชั้นเดิมหลายๆ ครั้ง ตามเพื่อนเขาไม่ทัน”

ถึงแม้รุ้งจะไม่มีความฝันเหมือนใคร แต่รุ้งก็เป็นอีกคนหนึ่งที่พื้นที่แห่งนี้เปิดรับ เพราะแค่มีความตั้งใจที่จะเรียนรู้ ก็สามารถเป็นส่วนหนึ่งของโครงการนี้ได้

“พี่เขามาถามว่าอยากเรียนไหม ถ้าอยากเรียนให้เขียนชื่อไป ผมไม่มีทางเลือก ไม่รู้ทำยังไงถึงจะได้เรียนต่อ ผมเลยบอกชื่อไป เขาเลยเรียกให้มาอยู่ที่นี่”​ ป่าดิเล่าให้ฟังหลังจากเราถามว่ามาอยู่กับไมตรีได้อย่างไร

หากใครบอกว่าโรงเรียน คือ บ้านหลังที่ 2 บ้านหลังที่สองของป่าดิ คือ บ้านของไมตรีและยุพิน เพราะตลอดระยะเวลา 10 เดือนที่เขามาอยู่ที่นี่ ป่าดิแวะเวียนมานั่งเล่น มากินข้าว มาค้างคืนอยู่เป็นประจำ

ป่าดิเล่าว่าไมตรีและยุพินดีกับเขามากๆ เพราะก่อนหน้าที่ป่าดิจะได้เข้าโครงการ เขาไม่สามารถเลิกดมกาวและเลิกกัญชาได้ แต่พอถูกดึงเขามาอยู่ในสายตาของไมตรี ถูกสอนให้ค่อยๆ เลิก ป่าดิในตอนนี้จึงไม่กลับไปแตะสารเสพติดอีกเลย และถ้าพี่เลี้ยงทั้งสองคนอยากให้เขาช่วยอะไร เขาก็ยินดีทำ

1 ในกิจกรรมการเรียนรู้ที่ไมตรีและยุพินจัดสรรให้กับเด็กในโครงการ คือ กิจกรรมอนุรักษ์วัฒนธรรมลาหู่ อย่างการเต้นจะคึ (การเต้นเพื่อบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในพิธีกรรมสำคัญของชาวลาหู่) ทำให้เด็กกลุ่มนี้มีโอกาสออกนอกพื้นที่เพื่อไปแสดงที่กรุงเทพ และได้รับโอกาสจากคนในหมู่บ้านให้ไปแสดงในวันสำคัญของหมู่บ้าน

“ก่อนหน้านี้เด็กพวกนี้จะโดนผู้นำหมู่บ้านด่าตลอดว่าไม่ได้เรื่อง เป็นเด็กมีปัญหา” 

ไมตรีอธิบายว่า หากย้อนไปก่อนหน้านี้ ไม่มีผู้ใหญ่คนไหนในหมู่บ้านอ้าแขนต้อนรับเด็กกลุ่มนี้ มิหนำซ้ำยังมองว่าเป็นเด็กเกเรเพราะไม่ไปเรียน และเป็นต้นเหตุของการทะเลาะวิวาทกับเด็กชาติพันธุ์อื่น

“เขาด่าพวกผมใส่ลำโพง ด่าระบุชื่อเรียงคน แต่ว่าพวกผมไม่ได้เป็นคนทำ”

เดวิดและเพื่อนๆ เคยโดนผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านด่าผ่านเสียงตามสาย ซึ่งข้อความในเสียงตามสายบอกว่าพวกเขาเป็น ‘คนเลว’ เพราะยกพวกไปทะเลาะวิวาทกับคนนอกหมู่บ้าน เดวิดและเพื่อนจึงต้องยกโขยงกันไปหาผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านเพื่อประท้วงว่าพวกเขาไม่ได้ทำ

“ผมไปคุยว่าทำไมเรียกชื่อพวกผมทั้งๆ ที่ไม่ได้ทำอะไรผิด เขาก็ขึ้นเสียงใส่ว่าไปทำไม่ดีแบบนั้นทำไม ผมเลยโมโหขึ้นเสียงกลับไปว่าไม่ได้ทำ ฟังมาจากไหน ฟังให้ดีๆ ก่อนว่าใครเป็นคนทำ”

พอเดวิดยืนกรานว่าตัวเองไม่ได้ทำ ฝ่ายผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านก็ขอโทษและบอกว่าได้ยินมาจากคนอื่น แต่การขอโทษนั้นได้ยินเพียงเดวิดและเพื่อนๆ ไม่เหมือนตอนด่าออกลำโพงของหมู่บ้านที่ได้ยินกันทั้งหมู่บ้าน คนในหมู่บ้านจึงเข้าใจผิดไปกันหมดว่าเดวิดและเพื่อนเป็นเด็กเกเร

แต่พอพื้นที่บ้านของไมตรีเปิดให้เด็กๆ วิ่งเข้ามาหา โครงการเริ่มต้นขึ้นให้เด็กๆ ได้เรียน ได้มีวุฒิ ผู้คนในหมู่บ้านก็เริ่มมีทัศนคติที่ดีขึ้นกับเด็กๆ กลุ่มนี้ พอมีงานสำคัญก็เรียกให้ไปแสดงการเต้นจะคึ เพราะไม่มีใครในหมู่บ้านเต้นได้นอกจากเด็กๆ กลุ่มนี้ 

“ผมพาพวกเขาไปเต้นเพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ดีต่อชุมชน”

ไมตรี ยุพิน และพื้นที่ภายใต้รั้วบ้านแห่งนี้ จึงเป็นเหมือนที่พักพิงที่มีคนพร้อมรับฟังให้กับเด็กๆ ในหมู่บ้านที่ถูกคนในหมู่บ้านตีตราว่าเป็นเด็กเกเรเพราะไม่เรียนหนังสือ ให้มีโอกาสได้รับวุฒิการศึกษา และถอยห่างจากปัญหายาเสพติดที่ผู้ใหญ่คนอื่นในสังคมไม่ใส่ใจ

เรื่อง : ธันยพร เกษรสิทธิ์
ภาพ : ธาตรี แสงมีอานุภาพ
ภาพประกอบ : ภัทราภรณ์ สงสาร

The post ได้เรียน ได้เล่น ได้ฝัน : บันทึกจากเด็กเกเรแห่งกองผักปิ้งที่ถูกด่าผ่านลำโพงของหมู่บ้าน สู่แก๊งเด็กในสายตาที่ได้รู้จักกับ ‘ห้องเรียนชีวิต’ first appeared on กสศ..

โดยการจัดงานปีนี้ นายเศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรี ได้กล่าวปราศรัยผ่านคลิปวิดีโอ ชวนทุกฝ่ายรวมพลังเพื่อพัฒนาชีวิตผู้พิการ ระบุว่า วันคนพิการสากลปีนี้ สหประชาชาติได้กำหนดประเด็นหลักคือรวมพลังเป็นหนึ่งเดียว เพื่อพลิกฟื้นและบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนร่วมกับคนพิการ เพื่อคนพิการ โดยคนพิการ ซึ่งรายงานสถานการณ์คนพิการของประเทศไทยจากกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ทำให้ทราบว่าคนพิการของไทยมีอุปสรรคนอกเหนือจากความสามารถในการใช้ชีวิตอิสระแล้ว ยังถูกซ้อนทับด้วยโอกาสในการเข้าถึงการศึกษาและความเป็นอยู่ที่ยากลำบากขึ้นโดยเฉพาะในสภาวะความสูงอายุ ซึ่งมีปัจจัยหลักมาจากปัญหาความยากจน

ทั้งนี้ คนพิการในประเทศไทยมีจำนวน 2.2 ล้านคน เป็นผู้พิการในกลุ่มที่มีอายุมากกว่า 60 ปี 1.29 ล้านคนหรือเกินครึ่ง และมีคนพิการที่จบการศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาจำนวน 1.4 ล้านคนซึ่งเกินครึ่งอีกเช่นกัน ส่วนคนพิการในวัยแรงงาน 860,000 คน ได้รับการจ้างงานที่ 54,000 คนจากสถานประกอบการ 20,000 แห่ง ซึ่งกรณีนี้ต้องขอขอบคุณประชาชน สถานประกอบการ รวมทั้งหน่วยงานของรัฐ ที่ให้โอกาสคนพิการได้แสดงศักยภาพเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตให้ดียิ่งขึ้น และเปิดโอกาสให้เข้ามาร่วมเป็นพลังสร้างเศรษฐกิจ ผลักดันประเทศไทยไปข้างหน้าไม่ต่างจากคนทั่วไป

นายกรัฐมนตรีกล่าวว่า รัฐบาลให้ความสำคัญกับความเท่าเทียมของคนทุกกลุ่ม ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มเปราะบาง คนพิการ ผู้สูงอายุและกลุ่มชาติพันธุ์ โดยจะดูแลให้มีเกียรติมีศักดิ์ศรี มีงานมีรายได้ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีกว่าเดิมด้วยสวัสดิการรัฐที่จะพยายามขับเคลื่อนให้เกิดขึ้น คือการจัดสวัสดิการตั้งแต่ต้นตอ เกิดแนวทางการสร้างรายได้ให้คนไทยทุกคนลดรายจ่าย ภาครัฐใช้ทรัพยากรที่จำกัดด้วยแนวคิดยิงศรให้ตรงเป้าให้ได้ผลเท่าทวีคูณ ซึ่งหวังผลสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของคนไทยทุกคน ขจัดความเหลื่อมล้ำที่มีอยู่ลง สร้างสังคมที่หยิบยื่นโอกาสอย่างเท่าเทียม เราจะเปลี่ยนแปลงประเทศนี้ให้ดีขึ้น โดยมีเป้าหมายที่สำคัญที่สุดคือไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

ด้านสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่ สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเชียงใหม่ สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดเชียงใหม่ และกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ผนึกพลังความร่วมมือขับเคลื่อนกลไกจังหวัดลดความเหลื่อมล้ำ ด้วยการพัฒนาระบบการขอมีบัตรประจำตัวคนพิการแบบ One Stop Service ตามที่กระทรวง พม. และ กสศ. ได้ร่วมกันพัฒนาระบบการดูแลช่วยเหลือเด็กเยาวชนด้อยโอกาสเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาและสังคม (พม. Smart) มาแล้ว รวมถึงมีการบูรณาการเชื่อมโยงข้อมูลทั้งในระดับพื้นที่ จังหวัด ส่วนกลาง และระหว่างหน่วยงาน เพื่อสร้างเสริมโอกาสให้เด็ก เยาวชน และครอบครัวมีความเสมอภาคทางการศึกษาและสังคม

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ภายหลังการลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ สิ่งที่จะเกิดขึ้นคือการสร้างความร่วมมือในการพัฒนาระบบกลไกจังหวัดในการลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม สุขภาพ และการศึกษา ให้กับประชากรกลุ่มเปราะบางโดยเฉพาะคนพิการ ซึ่งจะดำเนินการผ่านแอปพลิเคชัน พม. Smart เพื่อเป็นเครื่องมือสำคัญในการช่วยรับรองสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ของผู้พิการ เริ่มจากระบบการขอบัตรประจำตัวคนพิการ

ทั้งนี้ การเข้าถึงสวัสดิการและชุดสิทธิประโยชน์ขั้นพื้นฐานที่ควรได้รับของผู้พิการ จำเป็นต้องได้รับบัตรประจำตัวคนพิการก่อน แต่การออกบัตรประจำตัวคนพิการมีขั้นตอนที่ต้องใช้เวลานาน มีค่าใช้จ่ายที่ผู้พิการและผู้ดูแลจะต้องเดินทางเพื่อเข้ารับการบริการจากหน่วยงานต่าง ๆ หลายขั้นตอน ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางไปยังโรงพยาบาลเพื่อรับการตรวจร่างกาย การเดินทางเพื่อนำใบรับรองความพิการไปที่สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ประจำจังหวัด (พมจ.) หรือองค์กรปกครองท้องถิ่น (อปท.) ตามที่ผู้พิการสังกัดอยู่เพื่อลงทะเบียนรับเบี้ยยังชีพคนพิการ หากอยู่ในพื้นที่ห่างไกลก็จะเป็นอุปสรรคกับผู้พิการเป็นอย่างมาก

กรณีดังกล่าว จึงทำให้เกิดความร่วมมือระหว่างสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่ สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเชียงใหม่ สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดเชียงใหม่ และกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา เพื่อพัฒนาระบบการขอมีบัตรคนพิการขึ้น โดยระบบการขอบัตรประจำตัวผู้พิการ ได้รับการออกแบบมาเพื่อลดขั้นตอนของการขอมีบัตร เพื่ออำนวยความสะดวกให้เกิดแก่ผู้พิการและผู้ดูแล โดยสามารถไปที่โรงพยาบาลเพื่อดำเนินการทำเรื่องขอบัตรประจำตัวคนพิการ ณ จุดเดียวแบบ One Stop Service

ซึ่งการดำเนินการ ผู้พิการจะต้องเตรียมเอกสารเพื่อทำเรื่องขอมีบัตรประจำตัวคนพิการดังนี้ 1.ใบรับรองความพิการจากโรงพยาบาล ซึ่งขอรับได้จากโรงพยาบาล 2. แบบคำขอมีบัตรประจำตัวคนพิการจาก พมจ. ซึ่งสามารถเข้าไปดูเอกสารดังกล่าวได้ในระบบออนไลน์ 3.สำเนาบัตรประชาชน (ต้องเตรียมมา) 4.สำเนาทะเบียนบ้าน (ต้องเตรียมมา) 5.รูปถ่ายผู้พิการ (สามารถถ่ายได้ทันที) เมื่อมีเอกสารครบทั้ง 5 อย่างแล้วผู้พิการหรือผู้ดูแลสามารถนำเอกสารเข้าสู่ระบบ พม.Smart ได้ทันที

ระบบดังกล่าว ถูกออกแบบให้สามารถเลือกนำเข้าที่โรงพยาบาลหรือที่บ้านของผู้พิการเองได้ผ่านอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ โทรศัพท์มือถือหรือแท็บเล็ต ในกรณีที่ผู้พิการนำเอกสารมาไม่ครบ ผู้พิการสามารถรวบรวมเอกสารใหม่เพื่อดำเนินการขอบัตรประจำตัวผู้พิการผ่าน อปท. ที่สังกัดอยู่ได้เช่นเดียวกัน โดยทางเจ้าหน้าที่ จะดำเนินการตรวจสอบเอกสารและนำส่งให้สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ทันที เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจสอบเอกสารเสร็จสิ้นเรียบร้อยแล้ว ผู้พิการจะสามารถรับบัตรประจำตัวคนพิการได้ ณ ที่อยู่ หรือสามารถรับได้ที่องค์กรบริหารส่วนท้องถิ่นที่สังกัด

ดร.ไกรยส กล่าวว่า เป้าหมายในการพัฒนาระบบการขอบัตรประจำตัวคนพิการที่ได้ถูกออกแบบขึ้น มีเป้าหมายเพื่อช่วยให้การออกบัตรประจำตัวคนพิการเป็นไปอย่างสะดวกรวดเร็ว ลดภาระในการเดินทางของผู้พิการ ส่งเสริมให้ผู้พิการสามารถเข้าถึงสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ที่ช่วยเหลือให้การดำเนินชีวิตเป็นไปอย่างสะดวกและเท่าเทียมมากขึ้น รวมทั้งสนับสนุนให้เกิดกระบวนการส่งเสริม ให้ความช่วยเหลือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ภาคเอกชนหรือภาคประชาสังคม เพื่อให้เด็กกลุ่มเปราะปรางได้รับการพัฒนาที่เหมาะสมกับวัย 

พร้อมทั้งสนับสนุน ให้ความช่วยเหลือเด็กและเยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์หรือด้อยโอกาสให้ได้รับการศึกษา แนวทางการพัฒนาความรู้ความสามารถในการประกอบอาชีพ และมีศักยภาพที่จะพึ่งพาตนเองในการดำรงชีวิต รวมถึงการศึกษาวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้เพื่อพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ และลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา

ด.ช.วรพจน์ ชื่นแสน นักเรียนชั้น ม. 2 โรงเรียนศรีสังวาลย์เชียงใหม่ กล่าวว่า หากมีแอปพลิเคชันหรือระบบการลงทะเบียนออนไลน์ เพื่ออำนวยความสะดวกในการติดต่อราชการ เชื่อว่าจะสามารถช่วยเหลือผู้พิการได้เป็นจำนวนมาก เพราะการติดต่อราชการในแต่ละครั้ง ต้องมีค่าใช้จ่าย และการดำเนินการหลายขั้นตอน

“ข้อจำกัดสำคัญคือเรื่องสถานที่ กรณีของผมซึ่งใช้วีลแชร์ก็จะเดินทางลำบาก เช่น หากจะติดต่อโรงพยาบาล คนทั่วไปอาจจะใช้มอเตอร์ไซด์เดินทางไปได้ แต่ผู้พิการที่ต้องใช้วีลแชร์ จะเดินทางแต่ละครั้งต้องใช้รถยนต์ รถกระบะ ถ้าไม่มีก็ต้องจ้างแบบจ้างเหมา ซึ่งแต่ละครั้งต้องเสียค่าใช้จ่ายจำนวนมาก แต่ผมยังโชคดีที่เป็นนักเรียน หากมีความจำเป็นต้องเดินทางไปติดต่อหน่วยงานต่าง ๆ ก็สามารถบอกให้รถโรงเรียนไปส่งได้” ด.ช.วรพจน์ กล่าว

นายปฐมพงษ์ แสงบุญ เจ้าพนักงานพัฒนาชุมชนปฏิบัติงาน อบต.เวียง อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ กล่าวว่า จากการทำงานดูแลผู้พิการใน 20 หมู่บ้านที่ผ่านมา ทำให้ทราบว่าแต่ละพื้นที่มีผู้พิการมีหลายประเภท กระจายอยู่ในหลายพื้นที่ บางคนอาจจะอยู่ในพื้นที่สูง การเดินทางยากลำบาก หากมีแอปพลิเคชันหรือระบบการลงทะเบียนออนไลน์ ก็จะช่วยให้การช่วยเหลือไปถึงผู้พิการกลุ่มต่างได้รวดเร็วขึ้น เพราะช่วยเหลือด้านต่างๆ ภายหลังจากการสำรวจพบ ผู้พิการหรือผู้ดูแลจำเป็นต้องลงทะเบียนผู้พิการเพื่อรับความช่วยเหลือด้านต่างๆ จากภาครัฐก่อน ซึ่งที่ผ่านการลงทะเบียนอาจจะต้องใช้เวลานาน เพราะติดเรื่องเอกสาร ทำให้เกิดความล่าช้าจนการช่วยเหลือเข้าไปถึงล่าช้าตามไปด้วย

นายสุริยา เดชอินทร์ ครูสอนวิชาคณิตศาสตร์ โรงเรียนศรีสังวาลย์เชียงใหม่ กล่าวว่า การเดินทางไปติดต่อราชการของกลุ่มผู้พิการที่ใช้วีลแชร์ในแต่ละครั้งต้องมีการเตรียมการหลายด้าน นอกเหนือจากการเดินทางซึ่งต้องใช้รถยนต์ การเดินทางเเต่ละครั้ง จะต้องมีผู้ดูแลติดตามไปคอยช่วยเหลืออำนวยความสะดวกด้วย แม้สถานที่ราชการส่วนใหญ่จะมีการปรับพื้นที่เพื่อรองรับผู้พิการแล้ว แต่บางแห่งก็อาจจะไม่รองรับการเดินทางเข้าไปรับบริการของผู้พิการ ไม่มีทางลาดขึ้นตึก ไม่มีห้องน้ำเฉพาะผู้พิการ 

“อุปสรรคที่สำคัญที่สุดคือเรื่องของการเดินทาง เพราะบางคนก็ไม่พร้อมทั้งเรื่องทุนทรัพย์และคนดูแล โดยเฉพาะเรื่องค่าใช้จ่าย บางคนมีบ้านอยู่ในอำเภอรอบนอกจะติดต่อตัวจังหวัดก็ต้องเหมารถเดินทางเข้ามา ซึ่งค่าใช้จ่ายในการเหมารถเพื่อเดินทางมาติดต่อราชการแต่ละครั้ง อาจจะหมายถึงรายได้ทั้งเดือนของครัวเรือนนั้น ๆ เด็กบางคนที่อาศัยอยู่บนพื้นที่สูงหรือบนดอย ในระยะทางที่ไกลที่สุดที่เคยเจอ อาจจะต้องเสียงค่าเดินทางไปกลับแต่ละครั้งถึง 3,000 บาท หากมีทางเลือกอื่นเพื่อเข้ามาดูแลปัญหานี้ ก็จะช่วยแต่ละคนได้มาก” ครูสอนวิชาคณิตศาสตร์ โรงเรียนศรีสังวาลย์เชียงใหม่ กล่าว

The post เชียงใหม่พร้อมลุย! จับมือ กสศ. เดินหน้ากลไกจังหวัดลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม สุขภาพ และการศึกษาเพื่อคนพิการแบบ One Stop Service first appeared on กสศ..

ล่าสุดเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2566 ที่ผ่านมา ได้จัดเวทีเป็นครั้งที่ 2  ในภาคเหนือ ณ ห้องอิมพีเรียลบอลรูม โรงแรมดิเอ็มเพรส เชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ โดยมีภาคีเครือข่าย นักขับเคลื่อนด้านการเรียนรู้จากภาครัฐ ท้องถิ่น ภาควิชาการ วิชาชีพ ภาคประชาสังคม ภาคธุรกิจเอกชน และภาคสื่อมวลชน เข้าร่วมจาก 13 จังหวัดในภาคเหนือ มากกว่า 120 คน นับเป็นก้าวสำคัญของการประกาศความร่วมมือเพื่อผลักดันการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในระดับภูมิภาค  

นายวรวิทย์ ชัยสวัสดิ์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ กล่าวว่าการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ถือเป็นวาระสำคัญของจังหวัดที่มีความสำคัญ จังหวัดเชียงใหม่พร้อมที่จะสนับสนุนบทบาทของ กสศ. ควบคู่ไปกับงานตาม Function ที่มีศึกษาธิการจังหวัด กศน. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่าง ๆ 

รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ ระบุว่า ปัจจุบันยังมีเด็กที่อยู่นอกระบบ เด็กพิการ ด้อยโอกาส อยู่เป็นจำนวนมาก ดังนั้นต้องร่วมกันพาเด็กทุกคนเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาอย่างเสมอภาค  โดยเฉพาะการแก้ปัญหาเด็ก ๆ ที่อยู่ในพื้นที่ชนบท พื้นที่ห่างไกล จำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีเพื่อการสื่อสาร โดยเด็กไม่จำเป็นต้องเดินทางแต่สามารถเข้าถึงการศึกษาได้ เรื่องนี้เป็นวาระสำคัญของจังหวัดเพื่อให้ทุกภาคส่วนร่วมมือสนับสนุนเด็กเยาวชนมีโอกาสเข้าถึงการศึกษา โดยเฉพาะที่อยู่พื้นที่ห่างไกล ด้อยโอกาส หรือมีสถานะการเงินไม่ดี เวทีรับฟังความเห็นครั้งนี้ถือเป็นการเปิดโอกาสให้ประชาชนทุกภาคส่วนร่วมมือกันสร้างเด็กให้มีคุณภาพ 

“เราสร้างงานสร้างรายได้ให้ประชาชนมีอาชีพมั่นคง เพื่อสร้างเชียงใหม่เป็นเมืองคุณภาพ ซึ่งการที่คนจะมีคุณภาพดี หมายถึงต้องมีการศึกษาดีก่อน ผมมองว่าการศึกษาเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด ในเรื่องปูพื้นฐานชีวิตคนคนหนึ่งเพื่อก้าวสู่การมีอาชีพที่ดี ความเป็นอยู่ที่ดี คนเราถ้ามีการศึกษาดี จะมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น มีคุณภาพชีวิตดีขึ้น กระทรวงศึกษาธิการ ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยที่เกี่ยวข้องต้องร่วมแรงร่วมใจ เราปล่อยให้เด็กโดดเดี่ยว เสียโอกาสไม่ได้อีกต่อไป” 

นายชาตรี ม่วงสว่าง ศึกษาธิการภาค 15  กล่าวว่าปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในพื้นที่ 4 จังหวัดที่ดูแล ได้แก่ เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง และลำพูน เป็นวาระที่ทุกคนในพื้นที่ต้องมีส่วนร่วม ภาครัฐ เอกชน ทุกส่วน ทำงานร่วมกับ กสศ. ในการรวมพลังทรัพยากร ซึ่งกระทรวงศึกษาในพื้นที่พร้อมขับเคลื่อนดูแลทุกภาคส่วน ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน กศจ. ในการขับเคลื่อนเรื่องนี้เป็นทิศทางเดียวกัน กสศ. ทำงานร่วมกันผ่านกลไกตรงนี้ เพื่อให้เกิดประโยชน์ไปถึงเด็กและเยาวชนโดยตรง 

“ความเหลื่อมล้ำที่เป็นเรื่องเร่งด่วนที่สุดคือการขาดช่องทางเข้าถึงการศึกษาที่มีความหลากหลาย เด็กหลุดจากระบบ โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล ด้วยจากภาวะเศรษฐกิจหน่วยงานเข้าไปไม่ถึงดังนั้นต้องช่วยกันสนับสนุนให้เด็ก ๆ ให้มีช่องทางการศึกษาที่หลากหลาย มีทางเลือก  มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาอย่างเสมอภาค”  

อาจารย์ทวีศักดิ์ ธิมา จากโรงเรียนแม่ตะละวิทยา จังหวัดเชียงราย กล่าวว่าสำหรับเด็ก ๆ ในพื้นที่ห่างไกล ต้องเริ่มต้นจากโอกาสในการเข้าถึงปัจจัยพื้นฐานการศึกษาที่เท่าเทียม ขณะนี้พื้นราบถกเถียงกันเรื่องอินเทอร์เน็ตความเร็วสูง แต่เด็ก ๆ บนดอยยังไม่มีทั้งไฟฟ้า อินเทอร์เน็ต สื่อการเรียนการสอนที่ใช้อยู่ในโรงเรียนเป็นสื่อออฟไลน์ คือสื่อกระดาษทั้งหมด สวนทางกับการศึกษาสมัยนี้ 

“เด็กไม่สามารถเข้าถึงโลกดิจิทัลได้เลย ขอให้รัฐลงทุนเรื่องอินเทอร์เน็ตบนพื้นที่ห่างไกล แม้จะเป็นการลงทุนที่สูงแต่เพื่อให้ได้ทรัพยากรทางการเรียนรู้ที่เท่าเทียมนั้นคุ้มค่า นอกจากนี้ ควรมีวิธีการจัดสรรเงินรายหัวใหม่ที่คำนึงถึงความแตกต่างของพื้นที่ การเดินทาง ใช้ข้อมูลแวดล้อมในการพิจารณา”

นายสายัญ โพธิ์สุวรรณ์ รองผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ เขต 5  กล่าวว่าหลักประกันเรื่องทรัพยากรการศึกษานั้นสำคัญมาก ปัญหาสำคัญที่ผ่านมา เช่น 1.นักเรียนชั้นมัธยมต้นอาหารกลางวันยังไม่ได้ 2.การอุดหนุนงบประมาณ/ทรัพยากรที่ไม่เพียงพอ 3.โรงเรียนพื้นที่สูงห่างไกลหรือเกาะแก่ง เข้าไม่ถึงอินเทอร์เน็ต ไฟฟ้า

“ถ้าให้ดีที่สุดควรปรับระเบียบแนวปฏิบัติ กำหนดสิทธิ เด็กมัธยมต้นทุกคนต้องได้รับค่าอาหารกลางวัน ปรับสูตรจัดสรรงบประมาณที่เสมอภาคเพื่อช่วยโรงเรียนพื้นที่ยากลำบาก  โรงเรียนที่ดูแลเด็กเปราะบางหรือแม้แต่คนจนเมืองก็มีบริบทที่แตกต่าง รวมถึงการเติมครูให้พอ และมีกลไกในการพัฒนาครู  ทั้งหมดนี้เป็นปัญหาขนาดใหญ่ ถ้าเรารอจากระบบนานมาก เกินกำลังฝ่ายรัฐแบกไว้ ต้องสนับสนุนการมีส่วนร่วมจากทุกฝ่ายเข้ามาช่วยกัน”

อาจารย์เอมอร ลิ้มวัฒนา ครูชำนาญการวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน กล่าวว่าในพื้นที่สูง ห่างไกล ระบบโครงสร้างพื้นฐานเป็นเรื่องสำคัญมาก สาธารณูปโภคเบื้องต้นไม่ว่าจะเป็นไฟฟ้า อินเทอร์เน็ตไม่เสถียร ไม่เฉพาะบนดอยแต่รวมถึงในตัวเมือง ฤดูฝนต้นไม้ล้มทำให้สายไฟขาด ฤดูร้อน ไฟไหม้สายไฟ ไฟเคยดับต่อเนื่องสองวัน  สายอินเทอร์เน็ต สายสัญญาณสื่อสารก็ยังมีปัญหาเรื่องความชัดเจนและครอบคลุม ไม่ว่าจะของรัฐหรือเอกชน  ทั้งหมดนี้เป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้ 

“รัฐบาลลงทุนเรื่องนี้จะมีความคุ้มค่า ไม่ใช่จบแค่รุ่นนี้ แต่จะถูกใช้ต่อเนื่อง เป็นการลงทุนที่มีผลต่อการพัฒนาทรัพยกรมนุษย์  ที่ผ่านมาของบประมาณไปกว่าจะได้งบประมาณ โลกเปลี่ยนไป อุปกรณ์ที่ขอไปก็อาจจะไม่ตอบโจทย์อีกแล้ว ดังนั้นควรพิจารณาถึงความจำเป็นเร่งด่วนของพื้นที่ควบคู่กันไปด้วย”

The post “เชียงใหม่” ประกาศวาระเร่งด่วน “แก้เหลื่อมล้ำการศึกษา” ผนึกเครือข่ายภาคเหนือจับมือ กสศ. นำการเรียนรู้ไปให้ถึงเด็กห่างไกล first appeared on กสศ..

การที่เด็กคนหนึ่งต้องหลุดออกไปจากระบบการศึกษาไม่เพียงแค่ทำให้ตัวเขาต้องเสียโอกาสการเรียนรู้เท่านั้น​​แต่ยังเพิ่มความเสี่ยงที่จะทำให้พวกเขาก้าวเข้าไปสู่วงจรอุบาทว์ ทั้งยาเสพติด อาชญากรรม ต่อไปได้​ ดังนั้น การสกัดไม่ให้เด็กหลุดจากระบบการศึกษาในช่วงนี้จึงเป็นเรื่องสำคัญที่จะต้องร่วมไม้ร่วมมือกันทุกฝ่ายอย่างจริงจัง

โรงเรียนบ้านห้วยปูลิง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นอีกโรงเรียนที่เอาจริงเอาจัง​ตั้งแต่การจัดการเรียนการสอน ที่มุ่งเน้นสร้างการเรียนรู้ให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องแม้จะต้องปิดเรียนมานานหลายเดือน​อีกด้านหนึ่งยังคอยติดตามอย่างใกล้ชิดไม่ให้เด็กหลุดหายไปในช่วงล็อคดาวน์

ทำทุกวิถีทางสร้างการเรียนรู้ในพื้นที่ช่วงล็อกดาวน์

พวงชมพู เฮ็งประเสริฐ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยปูลิง เล่าให้ฟังว่า แม้จะต้องปิดเรียนตั้งแต่เดือน พ.ย.ปีที่ผ่านมา และเพิ่งจะกลับมาเปิดเรียนออนไซต์ได้ตามปกติอีกครั้งได้ช่วงกลางเดือน ม.ค.ปีนี้ แต่ทางโรงเรียนได้พยายามทุกวิถีทางเพื่อทำให้ให้เด็กได้เกิดการเรียนรู้ที่ต่อเนื่อง  ไม่ว่าจะเป็นการใช้ใบงานไปส่งให้นักเรียนถึงที่บ้าน แต่ด้วยการเดินทางในพื้นที่เขาสูงทำได้ลำบาก ทำให้ไม่อาจทำตามแผนเดิมที่ตั้งใจจะส่งให้สัปดาห์ละครั้ง โดยปรับตามความเหมาะสมของพื้นที่

“ในส่วนของเด็กเล็กช่วงแรก ๆ ครูจะใช้วิธีรวมเด็กที่อยู่ใกล้กันมาสอนตามหย่อมบ้านช่วงที่ลงไปแจกใบงาน จนเริ่มระบาดรุนแรงก็เหลือแค่ไปแจกใบงานอย่างเดียว​ช่วงแรกจะมีความขลุกขลักอยู่มาก เด็กบางคนบ้านอยู่ไกลเดินทางลำบากครูก็จะไปส่งใบงานให้ทำได้ยาว ๆ ส่วนบางพื้นที่ใกล้ ๆ ตอนแรกยังเข้าไปแจกใบงานสอนการบ้านได้ แต่พอช่วงระบาดหนักมีมาตรการเฝ้าระวังเข้มข้นครูก็เข้าไปในพื้นที่ไม่ได้ ทำให้การเรียนรู้ไม่สม่ำเสมอ ที่สำคัญคือผู้ปกครองส่วนใหญ่ไม่สามารถสอนลูกหลานของตัวเองได้ยิ่งทำให้สถานการณ์ลำบากขึ้น”​

วิเคราะห์ 3 สาเหตุหลักพาเด็กหลุดจากระบบการศึกษา

อย่างไรก็ตาม ช่วงนี้ช่วงนี้ทางโรงเรียนเริ่มกลับมาเปิดสอนปกติ เด็กส่วนใหญ่กลับมาเรียนปกติมีแค่รายเดียวที่ยังไม่กลับมา ทางคุณครูได้ลงพื้นที่ไปสำรวจพบว่าเป็นเด็กบ้านไกล ไม่ได้อยู่กับพ่อแม่ เริ่มหายไปช่วงโควิดตอนนี้พยายามติดตามกลับมา ก่อนหน้านี้มีบางคนที่หายไปช่วงโควิดแต่ก็ตามกลับมาได้เหลือเพียงแค่คนเดียว สาเหตุที่หายไปจากระบบช่วงแรกส่วนหนึ่งเป็นเพราะผู้ปกครองไม่อยากให้มาเพราะกลัวติดโควิด สองอยู่บ้านนาน ๆ แล้วไม่อยากมาเรียน สามคือไปช่วยที่บ้านทำไร่ทำสวน

ครูประจำชั้นจะคอยมอนิเตอร์ว่าเด็กคนไหนหายไปและคอยติดตามให้กลับมาเรียน สาเหตุที่ต้องพยายามทำทุกวิธีเพื่อป้องกันไม่ให้เด็กหลุดจากระบบการศึกษาเพราะจะทำให้พวกเขาเสี่ยงกับเรื่องยาเสพติด หากยังอยู่ในระบบการศึกษาก็ยังพอสอดส่องดูแลทั้งเรื่องการเรียน ความเป็นอยู่และเรื่องอื่น ๆ ไปด้วยกัน

ความรู้ถดถอย ปัญหาเร่งด่วนรอการแก้ไข

อีกด้านหนึ่งยังงพบว่าหลังเปิดเรียนมาได้สองสัปดาห์​เด็ก ๆ มีความเรื่องความรู้ถดถอยบ้างแต่ก็ดีกว่าที่คาดการณ์เพราะหายไปเกือบ 7 เดือน ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นเพราะที่ผ่านมาโรงเรียนใช้รูปแบบการเรียนการสอนแบบบูรณาการฐานสมรรถนะ ใช้จิตศึกษาเข้ามาช่วยทำให้เด็กปรับตัวได้เร็ว มีความกระตือรือร้น มีสมาธิในการทำงาน ถามว่าเรื่องเนื้อหาสำคัญไหมเราก็มองว่าสำคัญ แต่เราได้จัดลำดับความสำคัญรองลงมาจากสมรรถนะที่เราอยากให้เด็กเกิด ถ้าเราเสริม ฝึกฝนเขาช่วงสองเดือนที่เหลือ ในเรื่องสมรรถนะ ทักษะที่จำเป็น เครื่องมือพวกนี้จะติดตัวไปช่วยให้เขาสามารถไปหาความรู้ด้วยตัวเองต่อไปได้

แนวคิดนี้มาจากบริบทของโรงเรียนที่ตั้งอยู่ในพื้นที่เขาสูงซึ่งเด็ก 80% ไม่ได้เรียนต่อมหาวิทยาลัย  เรียนจบแล้วก็ทำงานในพื้นที่ ดังนั้นจะมีวิธีอย่างไรทำอย่างไรให้เขามีรายได้ มีความสุขในการใช้ชีวิต การเรียนจึงเน้นเรื่องฐานสมรรถนะ ซึ่งทำให้เขาที่อยู่บนดอยก็ยังสามารถสร้างรายได้ใช้ชีวิตมีความสุข อาจจะทำไร่ไถนาแต่ก็จะเป็นรูปแบบที่ยั่งยืนในพื้นที่

บูรณาการหน่วยการเรียนรู้​เน้น PBL สร้างสมรรถนะ

สำหรับการจัดการเรียนการสอนในรูปแบบใหม่จะเริ่มจากการปรับตารางสอนใหม่เหลือแค่วิชาหลัก 3 วิชาคือ ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ คณิตศาสตร์ วิชาที่เหลือจะเป็นบูรณาการรวมกันเป็นการเรียนรู้ที่ใช้ปัญหาเป็นฐาน (PBL) เรียนปีการศึกษาละ 4 หน่วยการเรียนรู้ โดยไม่เน้นแค่การเรียนในห้องเรียนตลอดเวลา แต่ให้ลงพื้นที่ไปสำรวจ ได้รู้จักการแก้ไขปัญหา เมื่อต่อไปเขาเจอปัญหาก็จะสามารถดึงทักษะที่ฝึกฝนมาแก้ปัญหาต่าง ๆ ได้  ​

เรื่องเร่งด่วนเวลานี้การช่วยกันทำให้เด็กๆ กลับมามีพัฒนาการการเรียนรู้ที่ดีขึ้น  คุณครูที่เขาเริ่มปลุกปั้นเห็นการพัฒนาของเด็ก ๆ ตั้งแต่เริ่มปรับรูปแบบการเรียนการสอนที่ทำให้เด็กเกิดการเรียนรู้ที่ดีขึ้น แต่ช่วงโควิดที่ผ่านมาต้องมาสะดุดเกิดการถดถอย ช่วงที่มา PLC กันทุกคนเห็นสภาพปัญหาที่ไม่ต่างกันและมาช่วยกันคิดว่าจะจะต้องทำให้กลับมาพัฒนาได้เหมือนเดิม

The post “ดึงน้องกลับห้องเรียนที่บ้านห้วยปูลิง” first appeared on กสศ..

ทางกลุ่มเข้าร่วมกับโครงการพัฒนาเพื่อยกระดับทักษะฝีมือการทอผ้าและเพิ่มโอกาสทางการตลาดของผู้ด้อยโอกาสที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์โควิด-19 โดยการสนับสนุนทุนพัฒนาอาชีพ จากกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ด้วยหวังว่าจะสามารถพลิก ‘วิกฤต’ เป็น ‘โอกาส’ ต่อเติมความหวังให้กับคนในชุมชนได้ 

นอกจากจะเป็นการพัฒนายกระดับคุณภาพการทอ และส่งเสริมให้กลุ่มคนเปราะบางได้เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาอาชีพ ทั้งผู้สูงอายุ คนว่างงาน ผู้ได้รับผลกระทบจากการลดเวลาการทำงาน และผู้พิการแล้ว ยังถือเป็นการยกระดับทักษะ (Upskill – Reskill) คนในชุมชน ให้พร้อมสำหรับโอกาสใหม่ๆ

จุดเด่นของผ้าฝ้ายเชิงดอย คือเป็นผ้าย้อมหินสีจากธรรมชาติ ให้สีโทนพาสเทล ได้แก่ สีเทาอมฟ้า สีชมพู ม่วงอมขาว และใช้เทคนิคการทอสี่ตะกอ หรือการทอยกดอกเป็นลายดอกกวัก ดอกแก้ว ทำให้มีเสน่ห์เฉพาะตัวที่สวยงาม 

เดิมทีปัญหาของกลุ่มคือต้องซื้อวัตถุดิบ โดยเฉพาะฝ้ายจากแหล่งอื่น เพราะในพื้นที่ผลิตไม่เพียงพอ การแก้ไขปัญหาอย่างตรงไปตรงมาคือการส่งเสริมการปลูกเพื่อซื้อวัตถุดิบในพื้นที่ กลุ่มคนเปราะบางในชุมชนต้องการความรู้เกี่ยวกับขั้นตอนการทอผ้า เพื่อนำไปประกอบเป็นอาชีพเสริมในกรณีที่มีงานทำอยู่แล้ว และสร้างรายได้เพื่อความอยู่รอดในกลุ่มผู้ว่างงาน จึงนำไปสู่กิจกรรมอบรมให้ความรู้ในเรื่องการปลูกฝ้าย ปลูกคราม ปั่นฝ้าย กลิ้งฝ้าย การย้อมคราม ย้อมหิน กลุ่มอีด (กระบวนการทำเส้นฝ้าย) การทอขั้นพื้นฐาน 

กลุ่มที่เป็นสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจผ้าฝ้ายเชิงดอยอยู่แล้ว ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุและต้องการยกระดับทักษะ จะได้รับการฝึกการทอกี่ตะกอ และผ้าทอจกล้านนา ซึ่งต้องฝึกเทคนิคการปั่นฝ้ายสองเส้น เทคนิคการทำเกลียวเส้นด้ายให้พอดี

สำหรับการอบรมให้ความรู้แต่ละกิจกรรมใช้เวลาประมาณ 3 วัน ซึ่งหากอยู่ในสถานการณ์ปกติคงเป็นไปได้ยาก แต่ในช่วงที่เกิดโรคระบาด ชาวบ้านใช้เวลาอยู่บ้านมากขึ้น ได้มีเวลาเรียนรู้อย่างเต็มที่ ส่วนทางกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผ้าฝ้ายเชิงดอยเองก็มีเวลาสืบค้นภูมิปัญญาท้องถิ่นเรื่องผ้า อาทิ ผ้าทอจกล้านนา ซึ่งเคยเป็นลวดลายในวิถีชีวิต เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมที่เริ่มหายไป ได้รื้อฟื้นและนำเทคนิคการทอและลวดลายกลับมาอีกครั้ง รวมถึงมีโอกาสพัฒนาผลิตภัณฑ์อื่นๆ อีกด้วย

เมื่อโครงการสิ้นสุดลงยังพบว่าหลายคนมีศักยภาพในการเป็นครูภูมิปัญญาด้านการทอผ้า นอกจากนี้ยังเกิดกลุ่มผู้ปลูกคราม ปลูกฝ้าย ซึ่งในอนาคตเมื่อได้ผลผลิตแล้ว สามารถนำวัตถุดิบส่งขายให้กับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผ้าฝ้ายเชิงดอยอีกด้วย

หลังจากนี้เมื่อสถานการณ์โควิดคลี่คลาย การซื้อขายและการท่องเที่ยวกลับคืนสู่สภาวะปกติ ผลลัพธ์จากความร่วมแรงร่วมใจนี้จะทำให้กลุ่มกลับมาแข็งแรงอีกครั้ง สามารถกระจายสินค้าและผลิตภัณฑ์ไปได้อย่างทั่วถึงมากกว่าเดิม ด้วยศักยภาพที่เพิ่มขึ้น ทั้งการผลิตวัตถุดิบ ทักษะการทอผ้า ในเชิงปริมาณและคุณภาพ ซึ่งนั่นหมายถึงโอกาสในการสร้างอาชีพและรายได้ให้กับคนในชุมชน

ทั้งหมดนี้ถือเป็นก้าวสำคัญของ ‘วิสาหกิจชุมชนผ้าฝ้ายเชิงดอย’ และเป็นความภาคภูมิใจของคนที่ได้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่สำคัญคือการสร้างสายใยให้เชื่อมร้อยคนในชุมชนอีกครั้ง

The post โอกาสเรียนรู้และปรับตัวใหม่ ด้วยหัวใจดวงเดิมของวิสาหกิจชุมชนผ้าฝ้ายเชิงดอย first appeared on กสศ..

“ตอนเป็นเด็กผมต้องไปอยู่ที่หอพัก คุณครูที่โรงเรียนดูแลผมดีมาก ไม่ต่างจากพ่อแม่ ทั้งเรื่องเรียน ชีวิต ความเป็นอยู่ หางานพิเศษมาให้ทำ เป็นคนที่ช่วยผลักดันในทุกด้าน เวลามีกิจกรรมอะไรก็สนับสนุนตลอด พาผมไปแข่งทักษะวิชาการ คุณครูออกค่าใช้จ่ายให้หมด ควักเงินส่วนตัวของครูเองด้วย โอกาสในวันนั้นทำให้ผมมีวันนี้ และผมก็อยากจะส่งต่อโอกาสที่ได้เคยรับไปให้กับน้องๆ”​

ชิตเล่าให้ฟังว่าฐานะทางบ้านไม่ดีนัก พ่อแม่ทำการเกษตร ปลูกข้าวโพด ช่วงกำลังจะจบ ม.6 ลังเลอยู่ว่าจะเรียนต่อเป็นครูอย่างที่ตั้งใจ หรือจะต้องเบนเข็มไปเรียนสายอาชีพเพื่อรีบออกมาหางานทำแบ่งเบาภาระที่บ้าน 

“ถ้าไม่ได้ทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น ของ กสศ. ​ผมไม่รู้ว่าจะเอาเงินที่ไหนเรียนด้วยซ้ำ พอรู้ว่ามีโครงการนี้ก็ไปสมัคร ผมตั้งใจเรียน เกรดเฉลี่ย 3.30 ตอน ม.5 เคยได้รางวัลวาดภาพระบายสีในการแข่งขันทักษะวิชาการ ได้รองชนะเลิศอันดับ 3 ของภาคเหนือ ไปเข้าค่ายสอบสัมภาษณ์จนได้รับคัดเลือก ทำให้มีโอกาสได้กลับมาเรียนอีกครั้ง ไปบอกที่บ้าน พ่อกับแม่ดีใจมาก”​

ปัจจุบันชิตเป็นนักศึกษาชั้นปีที่ 2 ภาควิชาการศึกษาปฐมวัย คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ อีก 3 ปีเขาจะกลับมาบรรจุเป็นครูที่โรงเรียนบ้านปางอุ๋ง ตำบลแม่ศึก อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ โรงเรียนที่เขาเคยเรียนเมื่อครั้งยังเป็นเด็ก

โรงเรียนแห่งนี้ตั้งอยู่บนเขาสูง การเดินทางค่อนข้างยากลำบาก ต้องใช้รถโฟร์วีลไดรฟ์ ช่วงหน้าฝนถนนก็ไม่ดี ไปไหนลำบาก​ ไฟฟ้าก็ดับบ่อย กระทบไปถึงการเรียน โดยเฉพาะวิชาคอมพิวเตอร์ ครูต่างถิ่นที่มาบรรจุสักพักก็จะย้ายออกไปที่อื่น ทำให้ขาดความต่อเนื่อง

ลดช่องว่าง “ภาษา”
เข้าใจบริบทชุมชนเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้

ในฐานะคนในพื้นที่ที่จะกลับมาเป็นครู เขามองว่าเป็นข้อดี ช่วยลดปัญหาการโยกย้ายครูในพื้นที่ห่างไกล เพราะเขาสามารถอยู่ใกล้ชิดกับครอบครัวได้ระหว่างที่เป็นครู ไม่ต้องคอยกังวลหรือเดินทางกลับบ้านไปเยี่ยมครอบครัวบ่อยๆ ที่สำคัญคือความใกล้ชิด รู้จักบริบทของชุมชน รู้จักเด็ก ๆ แถวบ้านที่จะช่วยให้การเรียนการสอนมีประสิทธิภาพมากขึั้น 

“ยิ่งบนดอยส่วนใหญ่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ ที่มีปัญหาเรื่องการสื่อสาร บางครั้งพูดภาษาไทยไม่ชัด ไม่กล้าพูด  พูดแล้วไม่เข้าใจ ซึ่งกระทบต่อไปถึงการเรียนรู้ของเด็กๆ เพราะเวลาไปพูดกับครูที่มาจากต่างถิ่นแล้วไม่เข้าใจ ก็ไม่กล้าถาม แต่ถ้าเราเป็นครูในพื้นที่ ก็จะทำให้สื่อสารเข้าใจกับเขาได้ง่ายกว่า เราเองก็เคยประสบปัญหาตรงนั้นมาก่อน เช่น เรื่องพูดไม่ชัด เราก็สามารถสอนเทคนิควิธีปรับให้เขากล้าพูด กล้าสื่อสารมากขึ้น”

เตรียมพร้อมสู่นักพัฒนาชุมชน
แก้ปัญหาเด็กต้องเริ่มจากที่ครอบครัว

เป้าหมายตอนนี้คือตั้งใจเรียน  เก็บเกี่ยวความรู้ประสบการณ์เพื่อกลับมาเป็นครู ซึ่งไม่ใช่แค่ทำหน้าที่สอนหนังสืออย่างเดียว แต่สำหรับครูรัก(ษ์)ถิ่นแล้ว หน้าที่ที่สำคัญอีกอย่างคือการเป็นนักพัฒนาชุมชนควบคู่ไปด้วย 

ในฐานะลูกหลานเกษตรกร ชิตมองว่าปัญหาเวลานี้คือข้าวโพดราคาตกต่ำ ทางแก้ไขคือควรสนับสนุนให้ความรู้เรื่องปลูกพืชเศรษฐกิจชนิดอื่นเสริมไปด้วย เพื่อให้มีรายได้เพิ่มมากขึ้น 

“เรื่องเศรษฐกิจของครอบครัวเป็นเรื่องสำคัญ เพราะส่วนใหญ่เด็ก ๆ ในชุมชนจบ ม.6 ก็ไม่ได้เรียนต่อ ต้องออกมาหางาน ถ้าเราจะทำให้เด็ก ๆ ได้เรียนต่อก็ต้องเริ่มจากการช่วยแก้ปัญหาเรื่องอาชีพและรายได้ของครอบครัว ให้เขามีความพร้อม หรือสอนให้เด็ก ๆ มีทักษะอาชีพ ​ให้เขาสามารถหารายได้เสริมระหว่างเรียนไปด้วยได้”

สิ่งสำคัญคือการถ่ายทอดสิ่งที่ชิตเคยเรียนรู้จากคุณครูตอนอยู่หอพัก เช่น เรื่องการปลูกผัก เลี้ยงไก่ไข่ เพื่อนำมาทำเป็นอาหาร ปัจจุบันทางมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ได้จัดกิจกรรมเสริมทักษะให้กับนักศึกษาโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ด้วยการจัดอบรมให้ความรู้เรื่องการปลูกผักสมัยใหม่ด้วยโรงเรือน การทำปุ๋ยหมัก ซึ่งสามารถนำไปใช้ได้จริงเมื่อกลับไปเป็นครูในพื้นที่

เรื่องราวของชิตเป็นอีกหนึ่งในตัวอย่างของนักศึกษาโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ซึ่งปัจจุบันเดินหน้าต่อเนื่องมาเป็นรุ่นที่ 3 ด้วยเป้าหมายเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา สร้างต้นแบบการผลิตครูระบบปิด ด้วยการให้การสนับสนุนเด็กในพื้นที่ห่างไกลให้มารับทุนการศึกษา เมื่อเรียนจบก็จะกลับไปบรรจุเป็นครูในพื้นที่บ้านเกิดของตัวเอง

ด้วยจุดแข็งของการเป็นคนในพื้นที่ ย่อมทำให้เข้าใจบริบท ภาษา วัฒนธรรม ตลอดจนชีวิตความเป็นอยู่ ที่จะช่วยให้การพัฒนาทำได้ดีขึ้น รวมทั้งจะเป็นอีกกลไกสำคัญที่จะช่วยลดปัญหาครูโยกย้ายถิ่นฐานในพื้นที่ห่างไกลได้​อีกด้วย

The post ส่งต่อ “โอกาส” ที่เคยได้รับ กลับไปเป็นครูบ้านเกิด พัฒนา “เด็ก” และ “ชุมชน” first appeared on กสศ..

แนวคิดสำคัญที่ทำให้คุณครู​ ผู้บริหารสถานศึกษา ตลอดจนบุคลากรที่เกี่ยวข้องมุ่งมั่นตั้งใจค้นหากลไกการทำงานเพื่อทำให้​การเรียนรู้ของนักเรียนไม่หยุดชะงักในช่วงการแพร่ระบาดของเชื้อ COVID-19

ปัญหาอยู่ที่โรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลมักเข้าไม่ถึงเทคโนโลยี ทำให้หลายครอบครัวไม่อาจเรียนผ่าน DLTV หรือ การเรียนการสอนแบบ On air ในขณะที่การเรียนการสอนแบบ On site ก็ไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับคุณครูที่จะไปส่งใบงานแบบฝึกหัดยังบ้านนักเรียนที่อยู่ห่างไกลและบางพื้นที่เดินทางยากลำบาก

อาสาสมัครการศึกษา หรือ อสม.การศึกษา จึงเป็นอีกกลไกสำคัญที่เข้ามาช่วยเติมเต็มการเรียนรู้ของเด็กนักเรียนในช่วงที่ต้องหยุดอยู่บ้าน ด้วยจุดเด่นที่ใช้คนในพื้นที่เข้ามาเป็นตัวกลางประสานระหว่างครู นักเรียนและผู้ปกครอง

ที่ผ่านมาหลายพื้นที่นำโมเดลนี้ไปใช้และประสบความสำเร็จเป็นอย่างดี ทำให้การเรียนรู้ของนักเรียนไม่หยุดชะงัก รวมทั้งยังช่วยดูแลด้านสุขภาวะ และชีวิตความเป็นอยู่ พร้อมรวบรวมข้อมูลที่ได้แจ้งกลับมายังสถานศึกษาเพื่อวางแผนการทำงานร่วมกันให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดกับนักเรียน

รร.ส่วนใหญ่ในอีสานขนาดเล็กครูน้อย
ไม่เพียงพอจะนำสื่อใบงานไปให้เด็กทั่วถึง

อนุกลู ศรีสมบัติ ผอ.สพป.เชียงใหม่ เขต 3 เล่าให้ฟังถึงการทำงานช่วยเหลือนักเรียนในพื้นที่ห่างไกลเขตพื้นที่อีสานในช่วงการแพร่ระบาดของเชื้อ COVID-19 รอบที่แล้ว เมื่อครั้งยังดำรงตำแหน่ง รองผอ.สพป.เลย เขต 1 ซึ่งมีเด็กหลายกลุ่มทั้งเด็กที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล บนภูเขาสูง ในไร่ ในสวนยางพารา ​ด้วยสภาพพื้นที่ทำให้เด็กจำนวนมากไม่สามารถเรียนรู้แบบ Online หรือ On air ได้ เพราะบางบ้านไม่มีทีวี บางบ้านมีอินเตอร์เน็ต บางบ้านไม่มีแม้แต่ไฟฟ้า

โรงเรียนส่วนใหญ่ในพื้นที่อีสานเป็นโรงเรียนขนาดเล็กมีครู 3-4 คน การจะให้ครูออกไปดูนักเรียน ทำแบบฝึกหัด คงไปได้ไม่ทั่วถึงครบทุกคนแน่นอน ดังนั้น การมีจิตอาสาในพื้นที่ซี่งเป็นคนในชุมชนเองเข้ามาช่วยเหลือดูแลนักเรียน ไปดูว่าแต่ละบ้านมีสภาพความเป็นอยู่อย่างไร มีไฟฟ้าไหม มีทีวีไหม เรียนออนแอร์ได้ไหม พร้อมช่วยครูนำสื่อใบงาน แบบฝึกหัดไปให้เด็ก เป็นตัวกลางเชื่อมครูกับนักเรียน

“อาสาสมัครเหล่านี้จะเป็นเหมือนไปรษณีย์ที่ไปรับส่งเอกสาร​เขาอาจไม่ได้ตรวจแบกฝึกหัดใบงาน แต่จะเป็นคนที่นำมาส่งให้คุณครูหากเด็กมีปัญหาก็จะนำมาสอบถามแล้วกลับไปบอกเด็ก หรือเรื่องไหนง่ายๆ เขาก็จะตอบได้เพราะเป็นความรู้ระดับประถม อีกด้านเขาจะช่วยดูแลเรื่องสุขภาพ ความเป็นอยู่ เพราะในพื้นที่ครูจะเดินไปหาเด็กทุกคนก็ยาก ยกตัวอย่าง อ.ด่านซ้าย จ.เลยแต่ละโรงเรียนห่างกัน 60-70 กม. แต่ละหมู่บ้านก็ห่างกัน อยู่กันคนละยอดดอย”

ไม่ใช่แค่ดูเรื่องการศึกษา
แต่ดูแลสุขภาพอนามัย ชีวิตความเป็นอยู่

 ส่วนใหญ่อาสาสมัครการศึกษาจะเป็นคนในหมู่บ้านทั่วไป เป็นคนที่ไม่ได้ทำงานอายุประมาณ​ 30-35 ปี  ครูก็จะไปหาคนที่อยู่ในพื้นที่ที่เขาอยากจะเข้ามาทำตรงนี้ เริ่มต้นจะมีการปฐมนิเทศแยกกันในแต่ละจังหวัด วางแนวทางการทำงานที่เป็นหลักปฏิบัติเบื้องต้นว่าจะต้องทำอะไรบ้าง​อีกด้านหนึ่งก็จะมีรายละเอียดของแต่ละโรงเรียนที่จะเพิ่มเติมขึ้นมา โดยจิตอาสาจะได้รับค่าตอบแทนเช่นค่าดูแลนักเรียน ค่าน้ำมัน เบี้ยประชุมที่รวมแล้วก็ไม่ได้มาก แต่ก็พอให้เขาทำงานได้

นอกจากเรื่องการศึกษา อาสาสมัครกลุ่มนี้ยังต้องดูแลเรื่องสุขภาพอนามัยคอยสอดส่องดูกลุ่มเสี่ยง อย่างผู้ปกครอง จ.เลย ที่ออกไปขายล็อตเตอรี เมื่อกลับเข้ามาในพื้นที่ก็ต้องคอยให้คำแนะนำในการดูแลตัวเอง รวมทั้งคอยให้คำแนะนำเด็กเรื่องการดูแลป้องกันตัวเองด้วย 7-8 ขั้นตอนการป้องกันความเสี่ยง เช่น เรื่องการใช้หน้ากาก ใช้เจลล้างมือ ซึ่งจะทำงานควบคู่กับอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน​​

การศึกษาไม่ขาดช่วง
เชื่อมผู้ปกครองและโรงเรียนช่วงโควิด

รวมถึงเรื่องการดูแลชีวิตความเป็นอยู่ว่าจะมีอะไรที่พอจะช่วยเหลือได้ เช่น บางครั้งเด็กนักเรียนอยู่กับปู่ ย่า ตา ยาย มีปัญหาเรื่องจานดาวเทียม อาสาสมัครก็จะไปช่วยติดตั้ง ช่วยปรับจูนให้เขาเรียนทางไกลผ่านดาวเทียมได้ ​และช่วงที่โรงเรียนกลับมาเปิดสอนได้อาสาสมัครเหล่านี้ก็ยังมาช่วยดูแลเรื่องสุขอนามัย แสกนอุณหภูมิ และช่วยเหลือคุณครูในด้านอื่นๆ 

“อาสาสมัครกลุ่มนี้ช่วยทำให้การศึกษาของเด็กๆ ในพื้นที่ห่างไกลไม่ขาดช่วง ด้วยสภาพพื้นที่ครูที่มีจำนวนน้อยยากที่จะไปเยี่ยมบ้านเด็กได้ครบในขณะที่การเรียนออนไลน์ อออนแอร์ ยังไม่สมบูรณ์แบบ อาสาสมัครกลุ่มนี้จะเป็นทั้งไปรษณีย์​​ เพราะใบงานเองแม้จะมีข้อดีแต่ก็ยังไม่ดีเท่าเรียนในห้องเรียน  แต่ก็ดีกว่าให้เด็กนั่งดูทีวีอย่างเดียวโดยไม่รู้ว่าเด็กทำได้ ไม่ได้ แต่ถ้าให้เด็กทำแบบฝึกหัด ใบงานแล้วให้ผู้ปกครองช่วยดู หรือบ้านไหนมีแต่ตายายจิตอาสาก็จะเข้ามาช่วยดูก็จะช่วยผู้ปกครองได้มาก” 

ความสำเร็จทีเกิดขึ้ทำให้​นักเรียน 7,993 คน จาก 51 โรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลเขตพื้นที่อีสาน ได้รับการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง  ผ่านอาสาสมัครการศึกษา 102 คน ในช่วงที่โรงเรียนต้องปิดตัว รวมทั้งมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ปลอดภัย  มีสุขอนามัยที่ดี ทั้งหมดมาจากความร่วมมือของบุคลากรทางการศึกษาในพื้นที่ ภายใต้โครงการหนุนเสริมการเรียนรู้และสุขภาวะสำหรับนักเรียนพื้นที่ห่างไกลในสถานการณ์ COVID-19 (โรงเรียนเครือข่ายภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)​ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ​

ร่วมสร้างโอกาสไปกับ
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
www.eef.or.th/donate/
ธนาคารกรุงไทย สาขาซอยอารีย์
เลขที่ : 172-0-30021-6
บัญชี : กสศ.มาตรา 6(6) – เงินบริจาค

The post การศึกษาไม่ขาดช่วง เชื่อมผู้ปกครองและโรงเรียนช่วงหยุดอยู่บ้าน first appeared on กสศ..

จากการออกแบบของ Starfish Academy ซึ่งทำงานร่วมกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ได้สร้างต้นแบบเพื่อให้เป็นตัวอย่างสำหรับโรงเรียนต่างๆ ที่จะสามารถนำไปประยุกต์ ออกแบบกล่องการเรียนรู้ของตัวเองที่ตอบโจทย์ความต้องการของนักเรียนในระดับชั้นต่างๆ และสอดรับกับสภาพบริบทของแต่ละพื้นที่ที่แตกต่างกันไป

โรงเรียนบ้านดง จ.ลำพูน ถือเป็นอีกตัวอย่างความสำเร็จในการใช้ Learning Box ในช่วงการแพร่ระบาดของเชื้อ COVID-19 รอบที่ผ่านมา วันเพ็ญ อินต๊ะขัติย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านดง เล่าให้ฟังว่า ช่วงที่ต้องหยุดเรียนเพราะโควิดได้แจก Learning Box ให้เด็กทุกคนตั้งแต่ชั้นอนุบาลถึง ป.6 โดยรวม 3 วิชาหลัก  ภาษาไทย คณิตศาสตร์ ภาษาอังกฤษ

ภายใน Learning Box จะประกอบไปด้วย อุปกรณ์เครื่องเขียน ปากกา สมุด ดินสอ สี​ ไม้บรรทัด ยางลบ ​แบบฝึกหัดของทางกระทรวง ประยุกต์รวมกับแผ่นใบงาน ที่เคยไปฝึกอบรมกับทาง Starfish Academy  ที่ให้เด็กได้คิดด้วยตัวเองว่าอยากจะหาความรู้เรื่องอะไร แล้วไปทดลองเขียนหาสาเหตุเกิดจากอะไร วิธีการค้นคว้า ค้นคว้าอย่างไร ​รวม 30-40 ชุด แบ่งออกเป็นช่วงชั้นต่างๆ อนุบาล ป.1-3 และ ป.4-6

ครูประจำชั้นลงติดตามผลพื้นที่ทุกสัปดาห์
ปรับเนื้อหาให้สอดคล้องกับความสามารถของเด็ก

สำหรับปัญหาที่พบคือผู้ปกครองส่วนใหญ่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์อ่านเขียนภาษาไทยได้น้อย ทำให้ต้องใช้กลไกให้ครูประจำชั้นลงไปช่วยติดตามผล ให้คำแนะนำสัปดาห์ละครั้ง โดยรวมกลุ่มเด็กบ้านที่อยู่ในละแวกเดียวกันมาอธิบายพร้อมกัน 5-6 คน ส่วนบ้านเด็กที่แยกห่างไกลออกไปครูจะไปเยี่ยมบ้านเป็นรายบุคคล โดยมีครู 10 คน ดูแลนักเรียนทั้งหมด 197 คน

การเรียนรู้ของเด็กแต่ละคนจะไม่เหมือนกันอยู่ที่การออกแบบของคุณครู เช่น เด็กบางคนเรียนรู้ไว ก็จะได้ปรับชุดการเรียนเพิ่ม ส่วนเด็กที่เรียนช้าครูก็จะปรับให้ง่ายขึ้นในรอบสัปดาห์ถัดไป​และในส่วนของ Steam Design Process เด็กจะได้เรียนรู้เรื่องที่อยากเรียนเช่น ในพื้นที่เด็กอยากรู้เรื่องปลูกลำไย ทอผ้ากระเหรี่ยง ก็จะไปสอบถามจากผู้ปกครอง คนในชุมชนและออกแบบการเรียนรู้ของตัวเองนอกจากวิชาปกติ

อุดช่องทางพื้นที่ไกลสัญญาณดาวเทียม
กลไกรุ่นพี่สอนน้องในหมู่บ้าน

“Learning Box ที่นำมาใช้ถือว่าได้ผลดีทีเดียว เพราะในพื้นที่ไม่สามารถเรียนแบบออนแอร์ได้ ผู้ปกครองไม่มีจานดาวเทียมที่บ้าน มีโทรศัพท์มือถือแต่ไม่มีเงินเติมอินเตอร์เน็ต กล่องนี้ก็ได้เข้าไปช่วยทำให้การเรียนรู้ของเด็กไม่ขาดช่วง อาจไม่ได้ผลเท่ากับมาเรียนที่โรงเรียนแต่ก็ถือว่ามีความก้าวหน้า จากการสำรวจกว่า 60% การเรียนรู้ดีขึ้น โดยนอกจากครูที่จะลงไปช่วยดูแลเด็กทุกสัปดาห์แล้ว ในพื้นที่ก็จะมีรุ่นพี่มัธยม ที่หากน้องคนไหนมีปัญหาก็ให้รุ่นพี่ช่วยอธิบายได้”​

ผอ.รร.บ้านดง อธิบายเพิ่มเติมว่า การระบาดรอบใหม่ โรงเรียนยังเปิดการเรียนการสอนได้ปกติ ​​จึงยังไม่ได้ใช้รูปแบบ Learning Box มาเสริมให้กับนักเรียน โดยยังคงรักษาความเข้มงวดในการคัดกรอง ตรวจวัดอุณหภูมิ ติดตามประวัติการเดินทางของนักเรียนผู้ปกครองเพื่อเฝ้าระวัง ไม่ให้เกิดกการแพร่ระบาดในโรงเรียน

รร.บ้านป่าเหมือด การเรียนไม่สะดุด
ปัดฝุ่น Learning Boxใช้อีกรอบทันที

อีกด้านหนึ่ง โรงเรียนบ้านป่าเหมือด อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม่ ซี่งตั้งอยู่ในพื้นที่ที่มีคำสั่งให้ต้องปิดเรียนเพราะการระบาดของเชื้อโควิดรอบใหม่ แต่ด้วยประสบการณ์ที่เคยใช้ Learning Box ได้ผลในการแพร่ระบาดรอบที่แล้ว ทำให้รอบนี้สามารถปัดฝุ่นนำกลับมาใช้ในรอบใหม่​​ตั้งแต่เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา ซึ่งเป็นกล่องเดียวกันกับที่เด็กทุกคนตั้งแต่อนุบาลถึงป.6 ​เคยได้รับ เพียงแต่ปรับเปลี่ยนใบงานและรายละเอียดกิจกรรมในกล่องใหม่ ให้เหมาะสมกับความต้องการของเด็กแต่ละช่วงวัย

ครูพิมพ์-วรรณพิศา พฤกษมาศ ครูอนุบาล 3 รร.บ้านป่าเหมือด  มองว่า จุดเด่นของ Learning Box ก็คือเด็กจะถือไปเรียนที่ไหน ในห้องเรียน นอกห้องเรียน  ไม่จำกัดเวลา ไม่จำกัดสถานที่พกพาไปได้หมด ช่วงโควิดระบาดปิดเรียนเด็กก็นำไปใช้ที่บ้าน เปิดเรียนก็นำมาใช้ที่โรงเรียน จนรอบใหม่ก็นำกลับไปใช้ที่บ้านได้อีกรอบ  

สำหรับอุปกรณ์ใน Learning Box จะมีความแตกต่างกันในแต่ละระดับชั้น ซึ่งไม่ได้มีเพียงแค่อุปกรณ์ ดินสอ ปากกา สีไม้ สีเมจิก ไม้บรรทัด ยางลบ คัตเตอร์ กรรไกร กาว เข็มเย็บผ้า ด้าย ​แต่บางชั้นเรียนจะมีอุปกรณ์อื่นเสริมของใช้ส่วนตัวเพื่อความปลอดภัยช่วงโควิด​ทั้ง ผ้าเช็ดมือ คู่ไปกับใบงานที่จะบูรณาการวิชาต่างๆ ​ให้เด็กได้เรียนรู้ผ่านกิจกรรมที่กำหนด  

ตั้งกลุ่มไลน์ อัดคลิปให้ผู้ปกครองช่วยลูกหลานที่บ้าน
แก้ปัญหาในพื้นที่อ่านภาษาไทยไม่ได้

ประสบการณ์จากการใช้ Learning Box รอบที่แล้ว ผู้ปกครองจำนวนมากเป็นไทยใหญ่อ่านภาษาไทยไม่ได้ จึงไม่สามารถช่วยดูบุตรหลานให้ทำใบงานได้ รอบนี้ครูพิมพ์จึงเปลี่ยนเป็นการอัดคลิปเสียง และคลิปวีดีโอ ว่าใบงานแต่ละเรื่องต้องทำอย่างไร ให้ผู้ปกครองช่วยดูแลตรงไหนบ้าง และส่งผ่านไปทางไลน์กลุ่ม

โดยในห้องเรียนอนุบาลที่สอนมี 23 คน ผู้ปกครองมีมือถือและอินเตอร์เน็ตใช้ 22 คน ส่วนหนึ่งคนที่ไม่มีก็ให้ผู้ปกครองที่บ้านอยู่ติดกันช่วยประสานงานให้​วิธีนี้ถือว่าได้ผลดีผู้ปกครองเข้ามามีส่วนร่วมมากกว่ารอบก่อน โดยเฉพาะรอบนี้คุณครูไม่สามารถเข้าไปในหมู่บ้านได้เพราะชาวบ้านเกรงว่ามีความเสี่ยงที่จะนำเชื้อเข้าไปติดในหมู่บ้านได้ “ไลน์” จึงกลายเป็นช่องทางเสริมสำหรับการใช้ Learning Box  

สำหรับกิจกรรมแบบฝึกหัดใน Learning Box  ครูแต่ละห้องจะคิดขึ้นมาเองให้เหมาะสมกับนักเรียนเพราะแต่ละห้องมีรายละเอียด ข้อจำกัดที่แตกต่างกัน  จากนั้นครูก็จะมา PLC ร่วมกันดูว่าใครมีปัญหาตรงไหนควรเสริมตรงไหน หรือนำแบบอย่างจากครูคนอื่นมาปรับใช้กับของตัวเองได้อย่างไร โดยใบงานจะเป็นการบูรณาการทั้ง คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ภาษาไทย ศิลปะ การออกแบบของเล่นจากเศษวัสดุเหลือใช้ที่อยู่ในบ้าน

“เมื่อเด็กทำเสร็จผู้ปกครองก็จะถ่ายรูปส่งมาในกลุ่มไลน์ ทุกคนก็จะได้เห็นได้เรียนรู้ร่วมกัน มีคอมเมนต์ ให้ฟีดแบ็ก อธิบายเสริม เสร็จแล้วก็รวมเป็นแฟ้มผลงานว่าทำไปถึงระดับไหน เก็บไว้ในระบบ “สตาร์ฟิช คลาส” จบเทอมการศึกษาก็จะปริ้นท์เป็นรีพอร์ตออกมาให้ผู้ปกครอง ซึ่งห้องครูพิมพ์ผู้ปกครองให้ความร่วมมือดีมากถึง 90%”

กระตุ้นพัฒนาการสร้างสรรค์ และมีวินัย
Learning Box เสริมการเรียนรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา

การระบาดของโควิดรอบนี้จึงไม่ได้เป็นปัญหาสำหรับการเรียนรู้มากนักเพราะมีประสบการณ์แล้ว Learning Box ช่วยให้ห้องเรียนเคลื่อนที่ไปพร้อมกับเด็กๆ จากเดิมที่เคยคิดว่าการเรียนต้องอยู่แต่ในห้อง แต่พอได้มาเห็นเขาวาดรูป ออกแบบของเล่น ทำกิจกรรมชุมนุม หรือนอกเวลาเรียนเขาก็เอา Learning Box ประยุกต์ใช้กับกิจกรรมอื่นได้  

“เขาสามารถใช้อุปกรณ์ในกล่องไปเพิ่มการเรียนรู้ได้ เราเห็นพัฒนาการของเขาเกิดขึ้น มีการสร้างสรรค์ผลงานเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เด็กได้ใช้ประโยชน์จริง มีความรับผิดชอบมากขึ้น มีวินัยในตัวเอง จุดสำคัญคือครูที่จะต้องคอยอำนวยความสะดวกให้เขาว่าอยากได้อะไร ทำให้กล่องนี้นำไปสู่ทักษะการเรียนรู้ เป็น​กล่องที่เสริมการเรียนรู้ได้ทุกที่เวลา อยู่ที่การออกแบบร่วมกันของครูและนักเรียน” ​ครูพิมพ์ กล่าวทิ้งท้าย

ร่วมสร้างโอกาสไปกับ
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
www.eef.or.th/donate/
ธนาคารกรุงไทย สาขาซอยอารีย์
เลขที่ : 172-0-30021-6
บัญชี : กสศ.มาตรา 6(6) – เงินบริจาค

The post ปิดช่องว่างพื้นที่ห่างไกล สร้างเสริมการเรียนรู้ได้ ทุกที่เวลา first appeared on กสศ..