“เรียนจบ แต่อาชีพครูไม่จบ” ครูรัก(ษ์)ถิ่น แม้จะเรียนจบ 4 ปีจากสถาบันการศึกษาแล้วก็ตาม แต่พวกเขาจะยังคงสร้างความต่อเนื่อง ทำหน้าที่พัฒนาการศึกษาในโรงเรียนปลายทางอย่างน้อย 6 ปีต่อเนื่องตามเงื่อนไขทุนจดทะเบียน

เมื่อมีวันปฐมนิเทศ ก็ย่อมต้องถึงวันแห่งการปัจฉิมนิเทศ สำหรับครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 1 ไม่ใช่การปัจฉิมเพื่อการจากลา แต่เป็นการปัจฉิมสถานะจากนักศึกษาสู่การเป็นครูจริงๆ เราจึงชวนครูรุ่นพี่ 5 คน ที่เดินทางในเส้นทางการศึกษา และมีคำหน้าว่าครูหรืออาจารย์อย่างยาวนาน มาฝากบอกอะไรแก่ครูรุ่นใหม่ที่จะช่วยกันสร้างการศึกษาให้มีความหวังต่อไป

รองศาสตราจารย์ ดร.ดารณี อุทัยรัตนกิจ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ประธานอนุกรรมการพัฒนาระบบการผลิตและพัฒนาครูสำหรับโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล

ในฐานะหัวเรือใหญ่ร่วมก่อฐานโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น อาจารย์ดารณี กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) และประธานอนุกรรมการพัฒนาระบบการผลิตและพัฒนาครูสำหรับโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล มีสิ่งที่อยากฝากบอกครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 1

“อันดับแรกเลยต้องขอบคุณที่เลือกมาเรียนครู เขาเรียนรู้มาเยอะ อยากให้เขามีความสุขกับการทำงาน อาชีพครูมีคุณค่า ทำประโยชน์ให้คนอื่น เรามีความสุข สร้างความสุข สร้างพลังให้ตัวเรา เด็กทุกคนมีชีวิตมีจิตใจ การที่เราได้มีโอกาสให้และหล่อหลอมให้เด็กคนหนึ่งได้โตมาทั้งร่างกายจิตใจ สติปัญญา อารมณ์ สังคม อยากให้เขาภูมิใจที่ได้เป็นครู ที่เราตั้งชื่อว่าครูรัก(ษ์)ถิ่น เมื่อไหร่ที่เขารักในวิชาชีพครู แล้วก็รักถิ่นฐานบ้านเกิด จิตวิญญาณของเขาก็จะทำงาน เพราะเขามีความรู้สึกว่าเขาเป็นเจ้าของ ความรู้สึกเป็นเจ้าของมันก็จะทำให้เขามุ่งมั่นในการที่จะสร้าง พัฒนา แล้วตัวเขาก็จะมีความสุขในการอยู่ด้วย”

“ขอบคุณที่เลือกมาเรียนครู เขาเรียนรู้มาเยอะ อยากให้เขามีความสุขกับการทำงาน อาชีพครูมีคุณค่า ทำประโยชน์ให้คนอื่น เรามีความสุข สร้างความสุข สร้างพลังให้ตัวเรา เด็กทุกคนมีชีวิตมีจิตใจ ที่เราตั้งชื่อว่าครูรัก(ษ์)ถิ่น เมื่อไหร่ที่เขารักในวิชาชีพครู ก็จะรักถิ่นฐานบ้านเกิด จิตวิญญาณของเขาก็จะทำงาน เพราะเขามีความรู้สึกเป็นเจ้าของ ความรู้สึกเป็นเจ้าของมันก็จะทำให้เขามุ่งมั่นในการสร้าง พัฒนา แล้วตัวเขาก็จะมีความสุขในการอยู่ด้วย”

อาจารย์พิศมัย รัตนโรจน์สกุล ผู้จัดการโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น

จากประสบการณ์ในการลงพื้นที่ไปเจอนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นมาทุกที่ อาจารย์ก็จะบอกเขาเสมอว่าสิ่งหนึ่งที่เห็นมาตลอดคือนักศึกษากำลังจะจบปี 4 จะรู้สึกว่าเขากำลังจะเป็นอิสระ จะหลุดพ้นแล้ว เหมือนลูกโป่งกำลังฟีบ เพราะเขาเหนื่อยกันมามาก วันแรกที่เขาเข้ารับทุนมันฮึกเหิม ตั้งปณิธานกัน ‘ฉันจะเป็นครูที่ดี’ ‘ฉันไปพัฒนาชุมชน’ แล้วพอไปเรียนไปเรื่อยๆ เจอทั้งงานหนัก ทั้งฝึกสอน เกิดสถานการณ์ที่มันบั่นทอน ความรู้สึกเหล่านี้มันหดหายไป ความเข้มข้นในจิตใจของเขาต่อการกลับไปเป็นครูที่มุ่งมั่นลดลง

อย่าลืมอุดมการณ์ความเป็นครู ตั้งแต่ที่บอกไว้ในตอนแรกจะรับทุนครูรักษ์ถิ่นแล้ว ที่บอกว่าจะเป็นครูแบบไหน จะตั้งใจทําอะไรบ้าง อย่าลืมสิ่งตัวเองตั้งใจไว้

“อย่าลืมอุดมการณ์ความเป็นครู ตั้งแต่ที่บอกไว้ในตอนแรกจะรับทุนครูรักษ์ถิ่นแล้ว ที่บอกว่าจะเป็นครูแบบไหน จะตั้งใจทําอะไรบ้าง อย่าลืมสิ่งตัวเองตั้งใจไว้”

อาจารย์นิตยา เรืองมาก รองคณบดีคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง

สิ่งสําคัญที่สุดของคุณสมบัติคือเราอยากให้นักศึกษาที่เราผลิตออกไปเป็นครูต้นแบบ ไม่ใช่ไม่ใช่สักแต่เป็นครูอย่างเดียว แต่เป็นต้นแบบเรื่องที่ดี คุณสมบัติตัวที่สองก็คือความรับผิดชอบต่อหน้าที่และความซื่อสัตย์ต่ออาชีพ ซึ่งเราจะเห็นได้ว่าทุกวันนี้ครูมีทั้งบวกและลบ เพราะฉะนั้นเราจะทําอย่างไรให้ครูมีความรับผิดชอบและซื่อสัตย์ต่อหน้าที่ของตัวเอง และสุดท้ายคือในเรื่องของจรรยาบรรณ อย่างไรเสียคนเป็นครู คือเรามีหัวโขนที่ค้ำคออยู่แล้ว

“อยากให้นักศึกษาที่เราผลิตออกไปเป็นครูต้นแบบ ไม่ใช่สักแต่เป็นครูอย่างเดียว แต่เป็นต้นแบบในเรื่องที่ดี คุณสมบัติที่สองคือความรับผิดชอบต่อหน้าที่และความซื่อสัตย์ต่ออาชีพ และสุดท้ายคือจรรยาบรรณ อย่างไรเสียคนเป็นครู เรามีหัวโขนที่ค้ำคออยู่แล้ว”

“อยากให้นักศึกษาที่เราผลิตออกไปเป็นครูต้นแบบ ไม่ใช่สักแต่เป็นครูอย่างเดียว แต่เป็นต้นแบบในเรื่องที่ดี คุณสมบัติที่สองคือความรับผิดชอบต่อหน้าที่และความซื่อสัตย์ต่ออาชีพ และสุดท้ายคือจรรยาบรรณ อย่างไรเสียคนเป็นครู เรามีหัวโขนที่ค้ำคออยู่แล้ว”

เกศฤทัย คำษร ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านจันเดย์ จังหวัดกาญจนบุรี

คาดหวังว่าเขาจะส่งต่อสิ่งดีๆ ให้กับชุมชน หรือแม้แต่การเป็นตัวแทนของโรงเรียนที่เข้าไปประสานและพัฒนาชุมชนในเรื่องต่างๆ เพราะความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชนต้องอยู่ในบริบทช่วยเกื้อหนุนกัน แล้วถ้าครูๆ เชื่อมสังคมสู่โรงเรียนได้แล้ว เขาก็จะสามารถเอาสิ่งดีๆ ในชุมชนเข้ามาสู่โรงเรียนได้ เช่นบ้านนักเรียน ถ้าเราเข้าไปสัมพันธ์กับเขาได้ บางบ้านก็จะเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ดี เช่นด้านภูมิปัญญาต่างๆ หรือผู้ปกครองเองก็เป็นวิทยากรที่ดีได้ การที่ผู้ปกครองมีความร่วมมือมีความเข้าใจโรงเรียนไปทางเดียวกัน สิ่งเหล่านี้สามารถสร้างสังคมที่ดีได้

“คาดหวังว่าเขาจะส่งต่อสิ่งดีๆ ให้กับชุมชน หรือแม้แต่การเป็นตัวแทนของโรงเรียนที่เข้าไปประสานและพัฒนาชุมชนในเรื่องต่างๆ เพราะความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชนต้องอยู่ในบริบทช่วยเกื้อหนุนกัน แล้วถ้าครูๆ เชื่อมสังคมสู่โรงเรียนได้แล้ว เขาก็จะสามารถเอาสิ่งดีๆ ในชุมชนเข้ามาสู่โรงเรียนได้ ”

อุดม กูลดี ผู้อำนวยการโรงเรียนอ่าวกะพ้อ เกาะยาว จังหวัดพังงา

อยากฝากบอกก็คืออยากให้มีครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นต่อไปเรื่อยๆ ไม่ใช่แค่ 5 รุ่นแล้วจบไป เพราะการผลิตครูแบบนี้มันตอบโจทย์โรงเรียน และมั่นใจว่าวันที่ครูรัก(ษ์)ถิ่นได้เข้ามาสอนในโรงเรียนเต็มตัว เขาจะเป็นครูที่ดีที่โรงเรียนแล้วก็สามารถที่จะถ่ายทอดให้กับเด็ก แล้วก็อยู่ร่วมกับชุมชนได้

“มั่นใจว่าวันที่ครูรัก(ษ์)ถิ่นได้เข้ามาสอนในโรงเรียนเต็มตัว เขาจะเป็นครูที่ดีที่โรงเรียนสามารถถ่ายทอดให้กับเด็ก แล้วก็อยู่ร่วมกับชุมชนได้”

The post ปัจฉิมครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 1… สิ่งที่ครูรุ่นพี่อยากฝากบอกครูรุ่นน้อง first appeared on กสศ..

สำหรับเขานี่ถือเป็นโจทย์รับน้องที่เขาต้องหาทางแก้ไขในฐานะผู้นำโรงเรียน ผอ.อุดมมองว่า เป็นสิทธิ์ของแต่ละคนที่เลือกได้ว่า อยากทำงานที่ไหน การออกมาทำงานไกลบ้าน อยู่บนเกาะที่ห่างไกลแผ่นดินใหญ่ ย่อมไม่ได้สะดวกสบาย โดยเฉพาะการเดินทาง

“ผมว่าทุกคนอยากกลับบ้าน ต่อให้อยู่ที่ไหนก็ไม่สุขใจเท่าบ้าน เขาอยากกลับไปอยู่กับครอบครัว อยากกลับไปอยู่ที่ที่เคยอยู่ เขามาอยู่บนเกาะจะกลับบ้านที่ลำบาก เจ็บไข้ได้ป่วยมันก็ไม่สะดวกสบาย ต้องนั่งเรือไปรักษา เวลาเกิดคลื่นลมมีความเสี่ยงอันตรายในชีวิต เขาก็คิดว่ากลับบ้านดีกว่า เหมือนเราที่มีความตั้งใจว่าอยากกลับบ้าน ก็ไม่ได้ห้ามใครจะกลับบ้าน เข้าใจวิถีชีวิตเขา ผมเชื่อว่าถ้ากลับไปอยู่กับครอบครัว เขาก็มีความสุขกับการทำงาน”

งานแรกของอุดมในฐานะผอ.โรงเรียน คือ การแก้ปัญหาครูโยกย้าย เขาเริ่มจากการทำนโยบาย ‘ชวนน้องกลับบ้าน’ ชวนครูที่เป็นคนเกาะยาวใหญ่ ที่ไปสอนพื้นที่อื่น ให้ขอย้ายกลับมาสอนที่โรงเรียน จนขยับมาเข้าโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น โดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) สนับสนุนทุนการศึกษาสำหรับเด็กขาดโอกาสได้เรียนครูตามความฝัน และแก้ปัญหาครูขาดแคลนในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล โดยมีเงื่อนไขว่า ต้องจบออกมาบรรจุในโรงเรียนใกล้บ้านอย่างน้อย 6 ปีหลังเรียนจบ

เพราะเกาะยาวใหญ่เป็นบ้านเกิดของ ผอ.อุดม และความรักในการทำงานอยู่ในระบบการศึกษา จึงเป็นความตั้งใจของเขาที่อยากกลับมาอยู่บ้านเกิด พัฒนาระบบการศึกษาและชุมชน ซึ่ง ผอ.อุดมไม่ได้มีเป้าหมายนี้เพียงคนเดียว คนอื่นๆ บนเกาะต่างมีเป้าหมายนี้เช่นกัน กลายเป็นการรวมพลังภายใต้โจทย์ที่ว่าต้องพัฒนาเกาะยาวใหญ่ให้ดีขึ้น การเข้าร่วมโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นของโรงเรียนอ่าวกะพ้อกลายเป็นผลพลอยได้หนึ่ง มันช่วยแก้ปัญหาที่โรงเรียนมีมาตลอด ไปพร้อมๆ กับการพัฒนาชุมชน

เด็กไม่ออกมาทำงานก็ย้ายไปเรียนต่อที่อื่น การเสพยาเสพติด สารพัดปัญหาบนเกาะยาวใหญ่ที่แก้ผ่านความเชื่อของ ‘ศาสนาอิสลาม’

“เป็นเรื่องที่ฝังอยู่ในใจผม ตอนที่ผมเป็นวัยรุ่นเพื่อนติดยาเสพติดเยอะ มีอาการหลายๆ อย่าง เช่น ลงแดง เสียชีวิตไปก็หลายคน ผมก็ต้องไปช่วยทำศพให้เขา มันเป็นอะไรที่เศร้าใจมาก ก็คิดว่าสังคมบ้านเราต้องอยู่แบบนี้เหรอ แล้วลูกหลานเราต่อไปจะอยู่อย่างไร”

การใช้ชีวิตบนเกาะที่ยาวนานจนเข้าทำเนียบคนเก่าคนแก่ ก็ทำให้สมบูรณ์ อาษาราษฏร์ วิทยากรอิสลามศึกษา ประจำโรงเรียนอ่าวกะพ้อ ได้เห็นสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้น อย่างปัญหาการเสพยาของวัยรุ่นบนเกาะ ก็มีต้นตอส่วนหนึ่งมาจากที่ต้องออกจากการเรียนกลางคัน ไม่ว่าด้วยฐานะเศรษฐกิจครอบครัวที่ไม่เอื้ออำนวย หรือถูกส่งไปเรียนข้างนอกแล้วเรียนไม่จบ ต้องกลับมาอยู่ที่บ้าน ชีวิตของเด็กหลายคนจึงไม่ใช่ผู้ใหญ่ที่สมบูรณ์ หรือไม่มีโอกาสเติบโต

เป็นความตั้งใจที่สมบูรณ์อยากพัฒนาเกาะยาวใหญ่ให้ดีขึ้น โดยเฉพาะที่ชุมชนในตำบลพรุในที่เขาอาศัยอยู่ ‘ศาสนาอิสลาม’ เป็นเครื่องมือหนึ่งที่สมบูรณ์มองว่า จะช่วยแก้ปัญหาเหล่านี้ได้ ตามหลักศาสนาอิสลามแล้ว ผู้ที่นับถือจะต้องเรียนรู้ทำความเข้าใจหลักคำสอนอย่างลึกซึ้ง เพื่อให้เข้าถึงวิถีชีวิตที่ถูกต้องตามหลักศาสนา เด็กๆ ถูกส่งไปเรียนศาสนาตั้งแต่ยังเล็กๆ สถานที่เรียนถ้าไม่ใช่ที่มัสยิดที่จะมี ‘โต๊ะครู’ หรือผู้เชี่ยวชาญด้านศาสนาอิสลามสอน ก็จะเป็นที่ ‘ปอเนาะ’ โรงเรียนสอนศาสนาอิสลามอย่างเข้มข้น

น่าเสียดายที่สภาพแวดล้อมบนเกาะยาวใหญ่ไม่สามารถดึงดูดใจผู้ปกครองให้ส่งลูกมาเรียนได้ พวกเขาตัดสินใจส่งลูกไปเรียนที่อื่นตามแต่กำลังทรัพย์ที่มี ยะลา ภูเก็ต ตรัง ฯลฯ คือจุดหมายที่ครอบครัวนิยมส่งไป ความห่างเหินเลยเกิดขึ้นภายในครอบครัว และมีผลต่อประสิทธิภาพในการเรียน

“เมื่อเด็กเรียนไม่จบ ด้วยเหตุผลต่างๆ เช่น เรื่องเงิน ส่งไปเรียนได้ถึงม.5 ไม่มีทุนส่งต่อ ก็ต้องย้ายกลับมา หรือความห่างเหิน พ่อแม่ไม่ได้ดูแลลูกอย่างใกล้ชิด ส่งไปอย่างเดียว ไม่รู้ว่าลูกฝั่งโน้นเรียนหรือเปล่า ถ้าลูกคุณตั้งใจเรียนก็โอเค แต่ถ้าไม่ตั้งใจเรียนก็มีโอกาสที่จะเรียนไม่จบ ไม่สนใจเรียน แต่พ่อแม่บางคนไม่เห็น เหมือนปิดหูปิดตา อยู่ห่างไกลด้วย บางทีไปหวังกับครูให้ดูแล เขาเองก็มีเด็กที่ต้องดูแลเป็นร้อยคน เรามีลูกคนเดียวต้องซัปพอร์ตให้ถูกต้อง”

เป็นเรื่องที่ผอ.อุดมเห็นตรงกัน เกิดการผลักดันให้โรงเรียนอ่าวกะพ้อใช้ ‘หลักสูตรอิสลามศึกษา’ คือ จัดให้มีการสอนศาสนาอิสลามควบคู่ไปกับวิชาอื่นๆ นี่ก็เป็นนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการอยากให้เด็กๆ ได้เรียนรู้และมีวิถีชีวิตที่สอดคล้องกับความเชื่อของตัวเอง เปิดโอกาสให้โรงเรียนในพื้นที่ที่ประชากรนับถืออิสลามเป็นส่วนใหญ่ สามารถออกแบบจัดการเรียนการสอนศาสนาได้

หลักสูตรนี้เปิดให้จ้างวิทยากรอิสลามศึกษา คือ ผู้เชี่ยวชาญด้านอิสลามเข้ามาสอนได้ สมบูรณ์ก็เลยได้มีโอกาสเข้ามามีส่วนร่วมผ่านตำแหน่งวิทยากรอิสลามศึกษา สอนศาสนานักเรียนอ่าวกะพ้อทุกชั้น  

ความเข้มข้นของการสอนศาสนาบนเกาะยาวใหญ่ช่วยลดอัตราการส่งเด็กๆ ออกไปเรียนข้างนอก รวมถึงลดปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้น

“เราเป็นโรงเรียนรัฐบาล จะได้เปรียบกว่าโรงเรียนเอกชนอื่นๆ ที่เขาเปิดสอนศาสนาโดยเฉพาะ เด็กเรามีโอกาสเข้าสู่ตลาดแรงงานได้มากกว่า เพราะเราสอนวิชาสามัญด้วย” ผอ.อุดมขยายเพิ่มเติม

จากชวนครูกลับบ้าน สู่โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น

ประชากรบนเกาะยาวใหญ่นับถือศาสนาอิสลามเกือบ 90% ศาสนาเลยเป็นหนึ่งในสิ่งที่เชื่อมคนทั้งเกาะไว้ด้วยกัน ภาพที่เห็นชัดเจน คือ ความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียน ชุมชน และมัสยิด สถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาอิสลาม โรงเรียนเป็นพื้นที่จัดกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับชุมชน เช่น การเลือกตั้ง ประชุมหมู่บ้าน และกิจกรรมบางอย่างที่ไม่สามารถจัดที่มัสยิดได้อย่างจัดสอบคุรุสัมพันธ์ การสอบสำหรับผู้ที่นับถือศาสนาอิสลาม 

บ่อยครั้งที่โรงเรียนอ่าวกะพ้อมักส่งนักเรียนและบุคลากรครูไปช่วยงานมัสยิดและชุมชน ขณะเดียวกันมัสยิดและชุมชนเองก็พร้อมจะส่งคนมาช่วยงานโรงเรียนเช่นเดียวกัน 

“ที่เกาะยาวใหญ่เรารู้จักทั้งเกาะ มีความสนิทสนมจนกลายเป็นความผูกพันอย่างพี่น้อง เราถือว่าเด็กทุกคนเป็นเด็กของชุมชน เพราะฉะนั้นมีกิจกรรมอะไรที่ช่วยได้จะส่งเด็กไป เช่น จะไปช่วย ตั้งแต่เกิดจนตาย เช่น พิธีต้อนรับเด็กแรกเกิด ขึ้นบ้านใหม่ คนอ่านคัมภีร์อัลกุรอานในพิธีต่างๆ ละหมาดให้คนตาย (ละหมาดญะนาซะห์) ส่งเด็กๆ ไปช่วย ส่วนครูผู้หญิงก็จะไปช่วยทำครัวทำอาหาร บางทีโรงเรียนก็ซื้อข้าวสาร 1 กระสอบช่วยเขา ทำให้โรงเรียนกับชุมชนจะผูกพันกันมาก”

สำหรับผอ.อุดม จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ครูในโรงเรียนควรเป็นคนในพื้นที่ เพราะพวกเขารู้จักพื้นที่ดี และสามารถใช้ชีวิตในความสัมพันธ์นี้ ที่สำคัญมันช่วยลดจำนวนการย้ายของครูที่เป็นปัญหาเกิดขึ้นในโรงเรียนยาวนาน

“ผมว่าทุกคนอยากกลับบ้าน ต่อให้อยู่ที่ไหนก็ไม่สุขใจเท่าบ้าน เขาอยากกลับไปอยู่กับครอบครัว อยากกลับไปอยู่ที่ที่เคยอยู่ เขามาอยู่บนเกาะจะกลับบ้านทีลำบาก เจ็บไข้ได้ป่วยมันก็ไม่สะดวกสบาย ต้องนั่งเรือไปรักษา เวลาเกิดคลื่นลมมีความเสี่ยงอันตรายในชีวิต เขาก็คิดว่ากลับบ้านดีกว่า เหมือนเราที่มีความตั้งใจว่าอยากกลับบ้าน ก็ไม่ได้ห้ามใครจะกลับบ้าน เข้าใจวิถีชีวิตเขา ผมเชื่อว่าถ้ากลับไปอยู่กับครอบครัว เขาก็มีความสุขกับการทำงาน”

ก่อนจะเข้าร่วมโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ผอ.อุดมมีความตั้งใจทำนโยบาย ‘ชวนน้องกลับบ้าน’ คือ ชวนครูๆ ย้ายกลับมาสอนที่โรงเรียน แต่นโยบายนี้มีความยากตรงที่ว่า ครูที่จะย้ายมาและโรงเรียนปลายทางต้องระบุคำขอให้ตรงกัน การย้ายจึงจะสมบูรณ์ 

แต่โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นแตกต่างออกไป คือ เป็นการคัดเลือกเด็กในพื้นที่ไปเรียนครู เพื่อกลับมาบรรจุที่บ้านเกิด ทำให้คนในโรงเรียนและชุมชนเองได้เห็นพัฒนาการเด็ก เกิดความใกล้ชิด 

วิฑูรย์ บุญสพ กำนันตำบลพรุใน เล่าให้ฟังว่า ความใกล้ชิดระหว่างครูกับผู้ปกครองเป็นสายใยที่เกิดขึ้นมานาน ผู้ปกครองไม่ได้พูดคุยกับครูแค่เรื่องผลการเรียน หรือต้องการแค่ใบเกรด แต่อยากสร้างความสัมพันธ์ระหว่างพวกเขา รวมไปถึงทำให้บรรดาคุณครูที่มาจากต่างบ้านต่างเมืองได้อบอุ่นใจเหมือนยังอยู่บ้านตัวเอง 

“มันเป็นแนวทางของโรงเรียนอ่าวกะพ้อดั้งเดิม สมัยผมเด็กๆ ครูจะมาจากจังหวัดไหนก็ตาม ถ้ามาบรรจุที่โรงเรียนนี้จะได้รับการต้อนรับจากคนในชุมชนอย่างดี เขาจะไม่ยอมให้ครูต้องหุงข้าวกินเอง ต้องไปกินกับคนในชุมชน อยู่แล้วมันเกิดความผูกพันมีความสุข โครงการนี้ทำให้เราได้ความสัมพันธ์นี้กลับมา”

ทุกๆ เช้า ผู้ปกครองจะไปทักทายครูเมื่อส่งลูกๆ พอถึงมื้ออาหารเย็นก็ชวนครูมากินข้าวที่บ้าน กำนันบอกว่า ถือเป็นการแข่งขันเล็กๆ ด้วยซ้ำ ถ้าบ้านหลังไหนได้ตัวครูไปกินข้าวด้วย ก็จะมีบ้านอื่นๆ ต่อคิวรอชวนครูไปกินข้าวต่อ

แต่น่าเสียดายที่ความสัมพันธ์นี้ค่อยๆ เบาบางลง เลยเป็นโอกาสดีที่ครูรัก(ษ์)ถิ่นจะช่วยฟื้นฟูความสัมพันธ์นี้ให้กลับมา

เมื่อครูรัก(ษ์)ถิ่น พร้อมเป็นนักพัฒนาชุมชนไปด้วย

ปัจจุบันครูรัก(ษ์)ถิ่นดำเนินมาถึงรุ่นที่ 5 และเร็วๆ นี้ครูรุ่นที่ 1 กำลังจะจบการศึกษา  กลับไปบรรจุที่โรงเรียนในบ้านเกิด ศิริพงษ์ ไถนาเพรียว หรือมู เป็นครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นแรกของอ่าวกะพ้อ ตอนนี้ทั้งโรงเรียนและชุมชนเลยต่างเฝ้ารอคอยการกลับมาของมู

ที่ใช้คำว่า ‘กลับ’ เพราะการเป็นครูรัก(ษ์)ถิ่น นักศึกษาครูต้องกลับไปสังเกตการณ์สอนที่โรงเรียนที่ตัวเองจะไปบรรจุทุกปีการศึกษา และการเรียนปีสุดท้ายจะต้องไปฝึกสอนที่นั่น คนในโรงเรียนและชุมชนจึงคุ้นเคยกับมูเป็นอย่างดี โดยเฉพาะสมบูรณ์ที่รับบทที่ปรึกษาให้มูตอนทำผลงานจบ คือ ออกแบบนวัตกรรมการศึกษา สิ่งที่ครูรัก(ษ์)ถิ่นต้องทำ มูเลือกทำเป็นนิทานพิธีฮัจญ์ (Hajj) หนึ่งในพิธีสำคัญของคนมุสลิม การปฏิบัติศาสนกิจสำคัญของชาวมุสลิมตามบทบัญญัติแห่งศาสนาอิสลาม ซึ่งจะต้องทำพิธีที่นครเมกกะ ประเทศซาอุดีอาระเบีย พิธีจะทำในวันที่ 8 – 13 ของเดือนซุลฮิจญะฮ์ (เดือนที่ 12 ในปฏิทินอิสลาม) ของทุกปี

การเดินทางไปซาอุดีอาระเบียถือเป็นเรื่องใหญ่ของบางคน ทั้งเรืองค่าใช้จ่ายและความยากในการเดินทาง พิธีฮัจญ์เลยเป็นเพียงความฝันสำหรับบางคน นิทานของมูเป็นการให้ข้อมูลเกี่ยวกับพิธีและนำนิทานนั้นมาจำลองเป็นพิธีกรรมในโรงเรียน เพื่อให้คนที่ไม่เคยไปได้มีโอกาสสัมผัสประสบการณ์ ส่วนคนที่วางแผนว่าจะไป จะได้เรียนรู้ข้อมูลก่อนเพื่อเตรียมตัว

ซึ่งการทำโปรเจกต์นี้ไม่ได้มีแค่สมบูรณ์ ยังมีคนอื่นๆ ในเกาะยาวใหญ่พร้อมมาช่วย เพราะพวกเขารู้สึกว่า โอกาสไปถึงพิธีอาจยาก เช่นนั้น การมาร่วมพิธีจำลอง ได้สัมผัส รับรู้ข้อมูลสำคัญ น่าจะเป็นอีกทางเลือกที่ดี และได้ช่วยเหลือคนในชุมชนด้วยกัน

“จำลองพิธีขึ้นมา จัดเป็นจุดๆ ให้คนเดินไป มีใช้สนามฟุตบอลโรงเรียน ใต้ถุนอาคารเรียน มัสยิด แต่ละจุดก็อธิบายว่าเขาต้องทำอะไรบ้าง จัดให้สมจริงที่สุด เด็กๆ เราเอาแค่ชั้นมัธยมเพราะคุยง่ายกว่า ได้ความรู้จากตรงนี้ด้วย” สมบูรณ์ย้อนความหลังให้ฟัง ถึงวันที่จำลองพิธีฮัจญ์บนเกาะยาวใหญ่

เด็กกิจกรรม ตั้งใจเรียน อัธยาศัยดี ช่วยเหลือครอบครัว สิ่งที่คนเกาะยาวใหญ่รับรู้ได้จากตัวของมู เป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้เขาได้รับทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น การเป็นคนในพื้นที่และเข้าไปช่วยเหลือทำกิจกรรมต่างๆ ทำให้วิฑูรย์รู้สึกว่า เมื่อมูกลับมาเขาจะไม่ได้เป็นแค่ครูในโรงเรียน พัฒนานักเรียน แก้ปัญหาที่ผ่านๆ มา แต่เขาสามารถเป็น ‘นักพัฒนาชุมชน’ ได้ด้วย

“ผมสนิทกับมูเพราะได้สังเกตเขามาตั้งแต่แรกๆ อาจารย์ที่มหาวิทยาลัยก็จะรายงานเป็นระยะว่า ตอนนี้เขาพัฒนามูไปถึงไหนแล้ว เราก็ได้รู้ได้ติดตามข่าวการเปลี่ยนแปลงของเด็กที่ไป ซึ่งผมว่าดีมาก แล้วสุดท้ายที่ผมเห็นผลงานจบของมู ผมกลับมาคิดว่า เราไม่ได้แค่ครู แต่เราได้นักพัฒนาชุมชนด้วย

“ตอนนี้ชีวิตมูกลายเป็นตัวอย่าง เสริมความมุ่งมั่นของเด็กๆ ความมานะอุตสาหะ มูเป็นต้นแบบ เขาไม่เที่ยว บุหรี่ไม่สูบ ตั้งใจเรียน กลับมาพัฒนาชุมชน” กำนันเสริม

สำหรับผอ.อุดม เขาไม่มีลิสต์ความคาดหวังว่า ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นแรกต้องเป็นอย่างไร นอกจากกำลังใจในฐานะคนที่มีเป้าหมายเหมือนกัน เพราะการได้อยู่ใกล้ชิดตั้งแต่คัดเลือกนักเรียนเข้าโครงการ ได้เห็นความกระบวนการพัฒนาจากนักเรียนเป็นนักศึกษาครู และวันนี้กำลังจะกลายเป็นครูเต็มตัว ทั้งหมดทำให้ผอ.อุดมไม่มีคำถาม หรือความกังวลใดๆ 

“ผมตั้งใจทำโครงการชวนน้องกลับบ้านอยู่แล้ว พอมาเห็นโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น มันตอบโจทย์ของการแก้ปัญหาในชุมชนจริงๆ โดยเฉพาะโรงเรียนในพื้นที่แบบนี้ เป็นเกาะห่างไกล ยิ่งเราได้เด็กที่มาจากชุมชนเราเอง ไปผ่านกระบวนการพัฒนาที่มหาลัย ซึ่งเขาทำดีมาก จากที่เราได้ไปเห็น การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นตั้งแต่วันแรกจนถึงวันนี้ ผมมั่นใจว่าวันที่เขาเดินทางกลับมาที่นี่ เขาจะมาเป็นครูที่ดีในโรงเรียน สามารถทอดถ่ายความรู้ให้เด็กและอยู่ร่วมกับชุมชนได้” ผอ.อุดมทิ้งท้าย

The post “ไม่เคยมีครูอยู่ถึงวันเกษียณ” ปัญหาโรงเรียนบนเกาะยาวใหญ่ แก้ได้ด้วยการชวนครูกลับบ้าน หัวใจสำคัญของครูรัก(ษ์)ถิ่น first appeared on กสศ..

​

หนึ่งในปัจจัยของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา มาจากสถานที่ตั้งโดยเฉพาะกับโรงเรียนที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล พื้นที่เขาสูง ไปจนถึงพื้นที่บนเกาะที่มีปัญหาทั้งเรื่องการเข้าถึงทรัพยากรและการเดินทาง จนเป็นอุปสรรคให้ครูต่างถิ่นต้องถอดใจขอย้ายออก กระทบไปถึงการเรียนของเด็กที่ขาดความต่อเนื่อง  

โรงเรียนอ่าวกะพ้อ ต.พรุใน อ.เกาะยาว จ.พังงา เป็นอีกหนึ่งโรงเรียนที่เคยประสบปัญหามีอัตราการโยกย้ายของคุณครูที่มาประจำการสูงมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จนถูกมองว่าเป็นเพียงแค่ “โรงเรียนทางผ่าน”  ด้วย ทำเลที่ตั้งซึ่งอยู่กลางทะเลฝั่งอันดามันระหว่างจังหวัดพังงา กระบี่ และภูเก็ต การเดินทางที่เร็วที่ที่สุด คือเดินทางข้ามฝากโดยเรือเฟอรีประมาณ 1 ชม. แต่หากช่วงมรสุมก็จะเดินทางลำบาก

“ครูที่โรงเรียนย้ายบ่อยมาก เพราะครูที่ไม่ใช่คนในพื้นที่ มาอยู่สักพักก็ไป แต่ก่อนที่เห็นก็คือมาบรรจุเป็นครูผู้ช่วย พอเริ่มปรับตัวได้เด็กเริ่มคุ้นเคยกับครูก็ขอย้าย ส่งผลต่อคุณภาพการเรียนที่ไม่ต่อเนื่อง บางคนต้องอยู่ 4 ปี แต่พอ 2 ปี ก็ทำเรื่องขอย้ายเป็นกรณีพิเศษ”  อุดม กูลดี ผู้อำนวยการโรงเรียนอ่าวกะพ้อ เล่าถึงสถานการณ์ที่ผ่านมา

ความคุ้นเคย ความผูกพัน เชื่อมครูกับชุมชน

โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นของ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) นับเป็นอีกความพยายามแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นด้วยการค้นหาเด็กที่มีความสามารถ ความมุ่งมั่นตั้งใจที่จะเป็นครู และมีฐานะยากลำบากในพื้นที่ห่างไกล มาเรียนครูเมื่อจบแล้วไปก็จะกลับไปบรรจุเป็นครูที่โรงเรียนในพื้นที่ของตัวเอง

ผอ.อุดม มองว่า โครงการนี้จะแก้ไขปัญหาที่เป็นอยู่ได้ 100% เพราะเด็กที่อยู่ในพื้นที่ก็จะคุ้นเคยกับชุมชนกับโรงเรียน เมื่อได้มาเป็นครูก็จะไม่ย้ายไปไหน และยังเข้าใจบริบทชุมชน เข้าใจวัฒนธรรม อย่างในพื้นที่ส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม การที่มีครูที่เข้าใจประเพณีวัฒนธรรม ศาสนา ก็จะช่วยให้เกิดความผูกพันกับชุมชนได้ง่ายขึ้น

“ตัวผมเองก็เป็นคนในพื้นที่บ้านอยู่ห่างจากโรงเรียนไป 400 เมตร ตอนเด็กก็เรียนที่นี่ เป็นศิษย์เก่าที่นี่ ต่อมาก็เป็นครูที่นี่ เป็นรองผอ.ที่นี่  สุดท้ายก็ขอย้ายกลับมาเป็น ผอ.ที่นี่ ตอนนี้ก็พยายามชวนครูที่เป็นคนในพื้นที่ให้กลับมาสอนที่โรงเรียน”​

 ถ้าไม่มีโครงการนี้ลูกเขาคงไม่ได้เรียนต่อ

สำหรับโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นที่ 1  ทางโรงเรียนได้รับการประสานมาจากทาง กสศ. ว่า ทางโรงเรียนอ่าวกะพ้อจะมีตำแหน่งว่างที่เด็กซี่งจบการศึกษาจะกลับมาบรรจุ 1 ตำแหน่ง จากนั้นจึงได้เริ่มต้นประชาสัมพันธ์ในพื้นที่ชวนนักเรียนชั้น ม. 6 และผู้ปกครองมาฟังรายละเอียดควบคู่กับการประชาสัมพันธ์ผ่านเพจในชุมชน ประสานผ่านผู้นำชุมชน ให้คนที่สนใจมาสมัคร

ผอ.รร.อ่าวกะพ้อ เล่าให้ฟังว่า ​ทาง มรภ. ยะลาก็ประสานมาให้ช่วยพาไปเยี่ยมบ้านนักเรียนในพื้นที่ ซึ่งได้พาทีมงานไปเยี่ยมบ้านจนครบทุกคน ซี่งถือเป็นเรื่องที่ดี เพราะสิ่งที่คณะทำงานได้มาลงพื้นที่ ได้มาเห็นของจริง ได้สัมผัสได้พูดคุยกับเพ่อแม่เด็กโดยตรง บางทีเราเองยังนึกไม่ถึงเลยเด็กเขาลำบากกันถึงขนาดนี้  บางหลังที่ไปนี่คุยไปพ่อแม่เขาร้องไห้ไปด้วย บอกว่าถ้าไม่มีโครงการนี้ลูกของคงไม่ได้เรียน

สุดท้ายเด็กจากโรงเรียนอ่าวกะพ้อ ผ่านการคัดเลือกเข้าโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นที่ 1 จำนวนสองคน ซึ่งเป็นเด็กที่ตั้งใจเรียน เป็นเด็กดี แต่ฐานะยากลำบาก โดยคนหนี่งจะกลับมาบรรจุที่โรงเรียนอ่าวกะพ้อ และอีกคนจะไปบรรจุที่โรงเรียนอ่าวมะม่วง  ซึ่งทั้งคู่เริ่มต้นเข้าเรียนแล้วอยู่ในช่วงการปรับตัวไม่มีปัญหาอะไร

การทำงานร่วมกันเพื่อพัฒนาคุณภาพ รร.ปลายทาง

อีกสิ่งที่สำคัญในโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น คือการพัฒนาโรงเรียนปลายทาง ซึ่งเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างสถาบันผลิตครูและโรงเรียนปลายทางที่นักศึกษาเมื่อจบการศึกษาแล้วจะกลับมาบรรจุ ทั้งการร่วมกันช่วยออกแบบหลักสูตร จัดระบบการเรียนการสอน รวมไปถึงการทำงานเชื่อมโยงกับชุมชนด้วย ทั้งหมดผลดีที่เกิดขึ้นก็จะส่งไปถึงเด็กนักเรียน

สำหรับโครงการครูรักษ์ถิ่นรุ่นที่ 2 ขณะนี้ได้รับการประสานมาแล้วว่าในพื้นที่จะมีตำแหน่งว่างที่โรงเรียนอ่าวมะม่วง 1 อัตรา  ซึ่ง ผอ.อุดม มองว่า การทำงานจะง่ายขึ้นกว่าที่ผ่านมาเพราะทุกอย่างเข้าที่เข้าทางหมดแล้ว  แต่คาดว่าจะหนักในขั้นตอนการคัดเลือกเพราะคิดว่ามีเด็กมากกว่าเดิมที่จะเข้ามาสมัครในโครงการ เพราะได้เห็นตัวอย่างจากรุ่นที่ 1 และผู้ปกครองจำนวนมากอยากให้ลูกหลานจบมารับราชการทำงานที่มั่นคง

“ตอนนี้เด็กๆ ให้ความสนใจโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นเป็นอย่างมาก ยิ่งได้เห็นตัวอย่างจากรุ่นพี่สองคน ซี่งชาวบ้านทุกคนอยากให้เด็กๆ เข้าโครงการกลับมาเป็นครูสอนหนังสือที่บ้านตัวเอง  ซี่งเชื่อว่าสุดท้ายโครงการนี้จะเดินหน้าไปสู่เป้าหมายที่โรงเรียนตั้งไว้ก็คือทำให้เด็กดี เด็กเก่ง เด็กมีความสุข” ผอ.อุดม กล่าวทิ้งท้าย

ร่วมสร้างโอกาสทางการศึกษา
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
www.eef.or.th/donate/
ธนาคารกรุงไทย สาขาซอยอารีย์
เลขที่ : 172-0-30021-6
บัญชี : กสศ.มาตรา 6(6) – เงินบริจาค

The post โรงเรียนอ่าวกะพ้อ ต้นแบบลดความเหลื่อมล้ำ แก้ปัญหาครูในพื้นที่ห่างไกล first appeared on กสศ..