นายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า การประชุมครั้งนี้ถือเป็นก้าวสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบาย Thailand Zero Dropout เพื่อแก้ปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาที่มีอยู่ราว 8.8 แสนคน หลังจากเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2567 หน่วยงาน 11 แห่ง ได้แก่ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงดิจิทัลฯ กระทรวงการพัฒนาสังคมฯ กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงแรงงาน กระทรวงยุติธรรม กรุงเทพมหานคร สปสช. สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ และ กสศ. ได้ร่วมลงนาม MOU แก้ไขปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา ให้ได้รับการส่งเสริมการเรียนรู้ตามศักยภาพ

ปี 2568 ถือเป็นครั้งแรกที่การดำเนินงานขยายจากพื้นที่นำร่อง 25 จังหวัด สู่ 77 จังหวัดทั่วประเทศ โดย อปท. 7,850 แห่งจะเป็น “หัวใจ” และ “กลไกหลัก” ในการเปลี่ยนตำบลและอำเภอให้เป็น “พื้นที่แห่งโอกาส” ที่ไม่ทิ้งเด็กและเยาวชนไว้ข้างหลัง

นายสุรพล เจริญภูมิ รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าวว่า สถ. ทำงานร่วมกับ กสศ. มาอย่างต่อเนื่อง และการที่นโยบาย Thailand Zero Dropout ขยายครอบคลุมทั้ง 77 จังหวัด ถือเป็นหมุดหมายที่รอคอย เพราะ อปท. เป็นหน่วยงานที่ใกล้ชิดกับประชาชนและปัญหามากที่สุด

“การค้นหาและช่วยเหลือเด็กนอกระบบจะเกิดขึ้นจริง หาก อปท. ในฐานะเจ้าภาพหลักลุกขึ้นมาเป็นหัวเรี่ยวหัวแรง และจับมือกับภาคีเครือข่ายในพื้นที่อย่างแนบแน่น” นายสุรพลกล่าว พร้อมย้ำว่า อปท. สามารถใช้ระเบียบและทรัพยากรที่มี เช่น งบช่วยเหลือประชาชน และทุนการศึกษา มาเป็นเครื่องมือสำคัญในการบำบัดทุกข์บำรุงสุข และแก้ปัญหาเด็กนอกระบบได้อย่างเป็นรูปธรรม

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย รองประธานคณะอนุกรรมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและพัฒนาเยาวชนและแรงงานนอกระบบและประธานคณะทำงานการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาให้กลายเป็นศูนย์ กล่าวในการประชุมว่า การศึกษาที่มีคุณภาพคือ “คานงัด” สำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตทั้งระดับครอบครัว ชุมชน และประเทศชาติ โดยมี อปท. เป็นผู้ขับเคลื่อนสำคัญ เนื่องจากมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย ความรับผิดชอบต่อสังคม และความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการทรัพยากร จึงสามารถเชื่อมโยงการศึกษากับการแก้ปัญหาสังคมด้านต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“อปท. ต้องทำงานเชิงรุก ค้นหาและช่วยเหลือเด็กหลุดออกจากระบบเป็นรายกรณี และสร้างกลไกการส่งต่อให้เด็กได้กลับเข้าสู่การศึกษา ภายใต้หลักการของการให้ความรู้และการเปิดโอกาส” ศาสตราจารย์วุฒิสารกล่าว

การประชุมครั้งนี้เป็นเวทีถอดบทเรียนการทำงานของ อปท. ซึ่งพบว่ามีการช่วยเหลือเด็กและเยาวชนแล้วกว่า 330 รูปแบบ ทั้งด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ สังคม และการแก้ปัญหาพฤติกรรมเสี่ยง สะท้อนให้เห็นความหลากหลายของแนวทางที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ ขณะเดียวกันยังพบอุปสรรคกว่า 381 ประเด็น ซึ่งจะถูกนำไปใช้เป็นโจทย์แก้ไขต่อไป

นอกจากนี้ยังมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เครื่องมือการทำงานที่จำเป็น อาทิ ระบบข้อมูลและระบบสนับสนุนการเรียนรู้ กระบวนการค้นหาและวางแผนการช่วยเหลือ ตำบลต้นแบบ  โรงเรียนและการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น ศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 และโรงเรียนมือถือ (Mobile School) เพื่อเสริมศักยภาพ อปท. ในการขับเคลื่อนงานอย่างต่อเนื่องในระยะต่อไป

The post 7,850 อปท. จับมือ กสศ. สร้าง “ตำบลแห่งโอกาส” ลุยค้นหาช่วยเหลือเด็กหลุดจากระบบ first appeared on กสศ..

นายสุรพล​ ​เจริญ​ภูมิ รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครอง​ท้องถิ่น​ กล่าวว่า สถ. และ กสศ. ได้ร่วมกันค้นหาและคัดกรองความยากจน ช่วยเหลือและพัฒนากลุ่มเด็กนักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ นักเรียนพิการ และผู้ด้อยโอกาสในระบบการศึกษา สังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ตั้งแต่ปีการศึกษา 2562 ถึงปัจจุบัน ซึ่งในทุกปีการศึกษามีรายงานว่า สถานศึกษาในหลายพื้นที่ได้ดำเนินการคัดกรองนักเรียนที่มีสถานะยากจนเข้าสู่ระบบคัดกรองนักเรียนทุนเสมอภาคเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

“ข้อแรก ๆ ของการแถลงนโยบายของรัฐบาล ได้นำเสนอนโยบายสำคัญก็คือการสนับสนุนส่งเสริมการผลักดันการเรียนรู้ตลอดชีวิต Life-Long Learning ทุกช่วงชั้นของชีวิต แล้วก็ให้ความสำคัญกับเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษา โดยใช้คำเป็นคีย์เวิร์ดสำคัญ ๆ อยู่ 4 คำ หนึ่งคือความท้าทาย สองคือความหวัง สามคือโอกาส สี่คือความเสมอภาคทางการศึกษา ฉะนั้นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศ ซึ่งมีหน้าที่ร่วมมือกับภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชนต้องทำหน้าที่สำคัญให้สอดคล้องกับนโยบายเรื่องนี้ คือต้องช่วยกันคัดกรองเด็กนักเรียนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ไม่ให้ตกหล่นในการเรียน และช่วยกันหาช่องทางเพื่อให้ได้เรียนหนังสือ หาความรู้ที่จะช่วยให้พบทางออกให้ชีวิตไปต่อได้”

รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครอง​ท้องถิ่น​ กล่าวต่อไปว่า ปัจจุบันมีนักเรียนในสังกัด อปท. ผ่านเกณฑ์ความยากจนมากกว่า 80,000 คน จากสถานศึกษา 1,101 แห่งซึ่งอยู่ในครัวเรือนที่มีรายได้เฉลี่ยต่ำกว่าเส้นความยากจนของประเทศ 2,803 บาท/คน/เดือน นักเรียนกลุ่มนี้ เป็นกลุ่มเปราะบางที่มีความเสี่ยงหลุดออกจากระบบการศึกษากลางคันเพราะปัญหาความยากจน

“ตัวเลขการคัดกรองที่เพิ่มขึ้น เกิดจากความร่วมมือของผู้บริหารสถานศึกษา และคุณครูในสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั่วประเทศที่ร่วมกันลงพื้นที่เยี่ยมบ้านนักเรียน ค้นหาและคัดกรองนักเรียนเข้ามาสู่ระบบสารสนเทศเพื่อการคัดกรองความยากจน เพื่อเป็นฐานข้อมูลต้นทางสำคัญที่นำไปสู่การช่วยเหลือนักเรียนเป็นรายบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีสำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้นสังกัด เป็นกลไกตัวกลางสำคัญในการสนับสนุน ติดตามการดำเนินงานของสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 

“จากข้อมูลนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์ความยากจน จำนวนกว่า 84,000 คน สถ. และ อปท. ที่เป็นหน่วยรับงบประมาณ ต้องดำเนินการช่วยเหลือนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์ความยากจนด้วยการจัดสรรเงินอุดหนุนปัจจัยพื้นฐานสำหรับนักเรียนยากจน โดย กสศ. จะช่วยเหลือเพิ่มเติมสำหรับนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์ในระดับยากจนพิเศษด้วยการจัดสรรเงินอุดหนุนทุนเสมอภาค จำนวนกว่า 20,000  คน และ อปท. ที่เป็นหน่วยรับงบประมาณจะต้องตั้งงบประมาณเงินอุดหนุนปัจจัยพื้นฐานสำหรับนักเรียนยากจนนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์ความยากจน หากนักเรียนกลุ่มนี้ไม่ได้รับความช่วยเหลือในเบื้องต้นจะยิ่งมีความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษากลางคันเพราะความยากจนได้” รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าว

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ที่ผ่านมา กสศ. ได้ขับเคลื่อนมาตรการ Thailand Zero Dropout ตามนโยบายของรัฐบาล โดยให้ความสำคัญกับการป้องกันเด็กหลุดจากระบบการศึกษา พยายามช่วยให้โรงเรียนและผู้ปกครอง มีทรัพยากรเพียงพอในการป้องกันไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา ด้วยการ Top up เงินอุดหนุนทุนเสมอภาคให้กับนักเรียนที่เข้าเกณฑ์ยากจนพิเศษ จากที่ได้รับเงินอุดหนุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนจากต้นสังกัดอยู่ด้วย โดยสำนักงบประมาณได้ปรับเพิ่มเงินอุดหนุนทุนเสมอภาคให้กับนักเรียนมาอย่างต่อเนื่อง จากปีการศึกษา 2562 อยู่ที่ 1,600 บาท/คน/ปี ปรับเพิ่มในปีการศึกษา 2563 เป็น 3,000 บาท/คน/ปี และในปีการศึกษา 2567 ปรับเป็น 4,200 บาท/คน/ปี 

“ทุกหน่วยงานที่คุ้นเคยกับการตั้งงบประมาณ ย่อมทราบดีว่าเป็นไปได้ยากที่จะมีโครงการไหนได้รับงบประมาณเพิ่มเติม 50 เปอร์เซ็นต์ ภายในระยะเวลาไม่ถึง 5 ปี การเพิ่มงบประมาณดังกล่าว ทำให้เห็นชัดว่า รัฐบาลให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ และทราบดีว่าการทุ่มเทงบประมาณในส่วนนี้ เพื่อป้องกันเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา เป็นการใช้งบประมาณที่คุ้มค่า และเป็นจำนวนที่น้อยกว่าการใช้งบประมาณเพื่อดึงเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษาไปแล้วกลับมาเรียน การจัดสรรงบประมาณที่เพิ่มขึ้น ยังแสดงให้เห็นว่าสำนักงบประมาณมีความเชื่อมั่นเรื่องความสำคัญของข้อมูลรายบุคคลของเด็ก ที่ได้มาจากการคัดกรองและลงไปเยี่ยมบ้านของคุณครูในทุกสังกัด ข้อมูลที่ได้จากการคัดกรอง จะช่วยยืนยันว่านี่คือกลุ่มเป้าหมายในการช่วยเหลือที่มีสถานะยากจนจริง ๆ การทำงานในส่วนนี้ จะทำให้นโยบายด้านการศึกษา มีข้อมูลที่ดีขึ้น ๆ และมีโอกาสที่จะสนับสนุนทรัพยากรด้านการศึกษาอย่างเหมาะสมกับเด็กในทุกสังกัดอย่างต่อเนื่อง” 

อย่างไรก็ตาม ยังพบว่าปีการศึกษา 2566 มีโรงเรียนในสังกัด อปท. มากกว่า 900 แห่ง จากสถานศึกษา 1,765 แห่งที่ไม่ได้คัดกรองข้อมูลนักเรียนเข้าสู่ระบบ ทำให้ อปท. ขาดฐานข้อมูลสำหรับการช่วยเหลือนักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และผู้ด้อยโอกาส ส่งผลให้นักเรียนเสียโอกาสได้รับทุนเสมอภาคและความช่วยเหลือในมิติอื่น ๆ อย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงเรียนอนุบาล 1 จนถึงชั้นมัธยมปีที่ 3 การมีเงินช่วยเหลือตลอดช่วงการเรียนภาคบังคับให้กับนักเรียนกลุ่มนี้ ถือเป็นหลักประกันสำคัญในการดูแลนักเรียนไม่ให้หลุดจากระบบการศึกษา

ทั้งนี้ นักเรียนที่ได้รับเงินอุดหนุนทุนเสมอภาค จะได้รับเงินอุดหนุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนโดยอัตโนมัติ ขณะที่โรงเรียนก็จะได้รับงบประมาณเพิ่มเติม โดยนักเรียนชั้นประถมจะได้เงินรายหัวเพิ่มขึ้น 1,000 บาท มัธยมต้นได้ค่ารายหัวเพิ่มขึ้น 3,000 บาท เงินช่วยเหลือจำนวนนี้ จะกลายเป็นงบประมาณที่ช่วยให้โรงเรียนจัดรายการช่วยเหลือต่าง ๆ ให้กับนักเรียนกลุ่มนี้ได้ จึงหวังว่าจะมีโรงเรียนในสังกัดอปท. ช่วยคัดกรองนักเรียนเพิ่มขึ้น และช่วยกันสร้างความเข้าใจกับโรงเรียนในสังกัด อปท. ผ่านการทำงานร่วมกับผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ของสำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัด เพื่อให้โรงเรียนในสังกัด อปท. เห็นความสำคัญและสมัครใจคัดกรองความยากจนเพิ่มขึ้น และมีความเข้าใจ เห็นความสำคัญในกระบวนการทำงานเรื่องนี้มากขึ้น 

“กสศ. ประมาณการว่า มีเด็กที่อยู่ใต้เส้นความยากจนในสังกัด อปท.ประมาณ 84,000 คน จำแนกเป็นกลุ่มหลัก ๆ คือ 1. เด็กยากจนพิเศษ ที่จะได้รับค่าปัจจัยพื้นฐานสำหรับนักเรียนยากจน และเงินอุดหนุนทุนเสมอภาค 2. นักเรียนยากจน ที่จะได้รับค่าปัจจัยพื้นฐานสำหรับนักเรียนยากจน  ท้องถิ่นไหนมีความตั้งใจที่จะตั้งงบประมาณให้ครอบคลุมเส้นความยากจน สามารถใช้ข้อมูลจาก กสศ. ตั้งงบประมาณปัจจัยพื้นฐานในปีงบประมาณ 2568 กับสำนักงบประมาณเอง ซึ่งหลายแห่งยังไม่ทราบข้อมูลเรื่องนี้ บางท้องถิ่นไม่ทราบว่า การตั้งงบประมาณปัจจัยพื้นฐาน ต้องใช้ข้อมูลจาก กสศ.  ซึ่งเป็นตัวเลขเชิงประจักษ์ และข้อมูลต่าง ๆ นอกจากจะใช้ สำหรับตั้งงบประมาณแล้ว ท้องถิ่นยังสามารถใช้ข้อมูลต่าง ๆ สำหรับเสนอโครงการความช่วยเหลือรูปแบบต่าง ๆ ที่สอดคล้องกับความจำเป็นและการทำงานในพื้นที่

“สถ. และ กสศ. พยายามสนับสนุนเรื่องการร่วมกันค้นหาและคัดกรองความยากจนนักเรียนเป็นรายบุคคล เพราะเชื่อในประเด็นของความเหลื่อมล้ำ และเชื่อมั่นว่าการจัดทำข้อมูลที่ถูกต้อง จะช่วยให้ท้องถิ่นที่มีรายได้น้อย ท้องถิ่นขนาดเล็ก สามารถตั้งงบประมาณได้สอดคล้องกับการแก้ปัญหาด้านทรัพยากรด้านการศึกษาที่มีอยู่ในแต่ละพื้นที่ได้อย่างตรงจุด และเป็นการแก้ปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาที่ยั่งยืนได้” ผู้จัดการ กสศ. กล่าว

นายปริญ ภัทรธนชินวัณ ผู้อำนวยการกลุ่มงานยุทธศาสตร์การพัฒนาการจัดการศึกษาท้องถิ่น กล่าวเสริมว่า อปท. ทุกแห่ง มีหน้าที่โดยตรงในการพัฒนาคุณภาพเด็ก สตรี ผู้พิการ ผู้สูงวัย เช่นเดียวกับการส่งเสริมโอกาสด้านการศึกษา ส่งเสริมให้ผู้เรียนเข้าถึงการศึกษาผ่านการจัดทำงบประมาณ สถ. และ กสศ. จัดอบรมเชิงปฏิบัติการครั้งนี้เพื่อสร้างความมั่นใจในการจัดทำคำของบประมาณค่าปัจจัยพื้นฐานสำหรับนักเรียนยากจน เพื่อคืนข้อมูลการคัดกรองนักเรียนยากจนในปีการศึกษา 2567 ให้ผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นำไปตั้งขอรับงบประมาณรายการเงินอุดหนุนสำหรับส่งเสริมศักยภาพการจัดการศึกษาท้องถิ่น ในปีงบประมาณ 2569 โดยให้สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัด เป็นตัวกลางเชื่อมประสานไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสถานศึกษาในแต่ละพื้นที่ เข้าใจและเห็นความสำคัญของการคัดกรองความยากจนของนักเรียน และจัดทำคำของบประมาณปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนสำหรับช่วยเหลือนักเรียนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ 

“การช่วยกันเยี่ยมบ้านเพื่อคัดกรองความยากจนของนักเรียนและจัดทำคำของบประมาณปัจจัยพื้นฐานสำหรับนักเรียนยากจน รวมถึงการเก็บข้อมูลที่ถูกต้อง ก่อนมาเป็นฐานข้อมูลของแต่ละพื้นที่ เป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะการทำงานในส่วนนี้ที่ครบถ้วน สามารถนำมาเป็นเครื่องมือในการสร้างกลไก ยุทธศาสตร์ เพื่อวางเป้าหมายในการทำงานให้สอดคล้องไปในทิศทางเดียวกัน แก้ปัญหาด้านการศึกษาที่แต่ละท้องถิ่นมีได้อย่างตรงจุด ถือเป็นการกระจายอำนาจให้กับท้องถิ่นอย่างแท้จริง และถือเป็นส่วนสำคัญในการสร้างความเข้มแข็งให้กับท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน” ผู้อำนวยการกลุ่มงานยุทธศาสตร์การพัฒนาการจัดการศึกษาท้องถิ่นกล่าว

นางสุวัชรา ภูจอมดาว นักวิชาการศึกษาเทศบาลเมืองบ้านไผ่ จ.ขอนแก่น กล่าวว่า การทำงานที่ผ่านมาทำให้ทราบว่า การละเลยการคัดกรองความยากจนนักเรียนเป็นรายบุคคล จะสร้างผลกระทบกับส่วนที่ไม่ได้กำกับดูแล นั่นก็คือเรื่องของครูกับนักเรียน ส่งผลให้เด็กขาดโอกาส ขาดความช่วยเหลือในส่วนที่สมควรได้รับ แต่ก็มีเด็กจำนวนหนึ่งไม่พร้อมที่จะให้ความร่วมมือในการเปิดโอกาสให้ครูไปเยี่ยมบ้าน เพราะไม่พร้อมที่จะเปิดเผยข้อมูลของครอบครัว และเชื่อว่ามีเด็กที่มีฐานะยากจน มากกว่ายอดที่กรอกในระบบ เพราะเมื่อดูจากสภาพของครอบครัว ดูจากพ่อแม่ที่มาส่งลูกที่โรงเรียนแล้ว หากได้มีการเยี่ยมบ้านจริง ๆ น่าจะมีโอกาสในการเก็บข้อมูลและหาทางช่วยเหลือได้เพิ่มขึ้น และหลังจากนี้จะพยายามสร้างความเข้าใจและกำชับให้ครูเยี่ยมบ้านและช่วยคัดกรองเด็กมากขึ้น 

นางโชติกา รัตนสร้อย นักวิชาการศึกษาเทศบาลเมืองบัวใหญ่ จ.นครราชสีมา กล่าวว่า ข้อดีของการให้ความร่วมมือในการคัดกรองความยากจนนักเรียนเป็นรายบุคคล จะช่วยทำให้พื้นที่ มีข้อมูลที่เข้าถึงตัวเด็กแต่ละคนได้โดยตรง 

“การคัดกรองในแต่ละโรงเรียน จะช่วยให้ผู้ปกครองได้รับเงินช่วยเหลือ เพราะหลายครอบครัวแม้จะอาศัยอยู่ในเขตเทศบาล ก็มีสถานะที่ค่อนข้างยากจน อาศัยอยู่กับผู้ปกครองที่ไม่ใช่พ่อแม่ อาศัยอยู่กับปู่ย่าตายายซึ่งเป็นผู้สูงอายุ ในบ้านพักที่เป็นเพิงพักชั่วคราว ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวก เด็กนักเรียนบางคนไม่มีกระทั่งเงินซื้อกระเป๋านักเรียน บางครอบครัวก็ต้องไปอาศัยวัด การเจาะลึกข้อมูลเด็กของแต่ละห้อง โดยเริ่มจากครอบครัวเป็นเรื่องที่สำคัญมากหากไม่มีการเยี่ยมบ้านเพื่อดำเนินการเรื่องนี้ ก็อาจจะไม่ทราบข้อมูลความเดือดร้อนของเด็กในบางครัวเรือนเลย” นักวิชาการศึกษาเทศบาลเมืองบัวใหญ่ กล่าว

The post กสศ. จับมือ กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น จัดอบรมการใช้ข้อมูลคัดกรองความยากจน สำหรับทำงบประมาณช่วยเหลือ นร.ยากจน สังกัด อปท. first appeared on กสศ..

ทั้งสองหน่วยงานได้สร้างความร่วมมือเพื่อสร้างกลไกการส่งต่อนักเรียน การเชื่อมโยงข้อมูลนักเรียน สำหรับการคัดกรองความยากจนนักเรียนในสถานศึกษาสังกัด อปท. ทั่วประเทศ เกิดการปฏิรูปรูปแบบการจัดสรรเงินอุดหนุนสำหรับสนับสนุนค่าปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจน ด้วยการใช้ข้อมูลการคัดกรองความยากจนชี้เป้าเพื่อการจัดสรรเงินนักเรียนเป็นรายบุคคล ได้มากกว่า 25,000 คนต่อปีการศึกษา 

นอกเหนือจากที่กล่าวมาข้างต้น ‘มนสวรรค์ สืบศรี’ หัวหน้าฝ่ายแผนยุทธศาสตร์ทางการศึกษาท้องถิ่น กองส่งเสริมและพัฒนาการจัดการศึกษาท้องถิ่น กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย ยังกล่าวถึงการทำงานระหว่างสองหน่วยงาน ซึ่งเชื่อมโยงไปถึงมิติอื่น ๆ อีกหลายด้าน 

หัวหน้าฝ่ายแผนยุทธศาสตร์ทางการศึกษาท้องถิ่น สถ. เล่าว่า การจัดการศึกษาขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในบทบาทความรับผิดชอบของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย ที่ได้ดำเนินการมาโดยตลอด คือเรื่องของการส่งเสริม สนับสนุน ช่วยเหลือให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้าไปแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ผ่านการขับเคลื่อนนโยบาย ซึ่งกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นเป็นหน่วยงานกลาง ที่ทำหน้าที่กำหนดนโยบาย เหมือน สถ. เป็นต้นคิด และคอยคล้องแขนจับมือกับหน่วยงานภาคีเครือข่ายอื่น ๆ มาร่วมกันทำให้สำเร็จ หากขับเคลื่อนไปโดยลำพังอาจจะเกิดผลเชิงประจักษ์ได้ยากในระยะเวลาที่จำกัด ภาระงานของ สถ. เหมือนการทำงานของ กสศ. ที่พยายามจะผนึกกำลังจากภาครัฐ และหน่วยงานต่าง ๆ ที่ทำงานด้านการศึกษา ในทุก ๆ มิติ เพื่อที่จะมาเติมเต็ม ให้เป้าหมายที่วางไว้สำเร็จลุล่วง

“การทำงานที่ผ่านมา ก็เหมือนการได้สัมผัสความเป็นจริงในระดับพื้นที่ บางพื้นที่ บางจังหวัด ก็ให้ความร่วมมือกับนโยบายเรื่องการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา พยายามหาแนวทางเติมเต็มอนาคตทางการศึกษาให้กับเด็ก ให้กับเยาวชนในท้องถิ่น บางพื้นที่ก็อาจจะถูกสังคมเมืองเข้าไปกลืนวัฒนธรรมความเป็นอยู่ เกิดเป็นช่องว่างทางสังคม กลายเป็นท้องถิ่นที่อยู่กันแบบตัวใครตัวเขา หากปัญหานี้เกิดขึ้นกับที่ไหน ก็อาจจะต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการทลายกำแพงระหว่างกันที่เกิดขึ้นในชุมชน

“ช่วงที่โควิค-19 ระบาด เป็นช่วงเวลาสำคัญ ที่ทำให้เห็นภาพใหญ่ของหลาย ๆ ปัญหา ที่เกิดขึ้นในท้องถิ่น โดยเฉพาะเรื่องของการขาดโอกาสในหลาย ๆ มิติ สะท้อนให้เห็นว่า ทุกคน ทุกชุมชน จะใช้ชีวิตเพียงลำพัง ขาดความเอาใจใส่ต่อคนกลุ่มต่าง ๆ ไม่ได้ วิกฤตที่เกิดขึ้น จึงเป็นโอกาสสำคัญที่กระตุ้นให้ทุกคนต้องมาช่วยกันทบทวนว่า เราจะหาวิธีดูแลคนในทุกช่วงอายุและทุกกลุ่มได้อย่างไร และเป็นสิ่งที่ต้องทำให้สำเร็จ โดยต้องใช้เวลาและการทำงานที่ต่อเนื่องเพื่อสร้าง Mindset สร้างกรอบความคิด ทัศนคติ ให้เข้าใจความหมาย และตระหนักว่า การดูแลคนทุกกลุ่ม และพยายามสร้างสังคมให้เกิดความเท่าเทียมกัน ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง หรือปล่อยให้สมาชิกในชุมชนคนหนึ่งคนใดเผชิญกับปัญหาต่าง ๆ เพียงลำพัง คือ จุดเริ่มต้นสำคัญในการเปลี่ยนสังคมในระดับฐานราก”

หัวหน้าฝ่ายแผนยุทธศาสตร์ทางการศึกษาท้องถิ่น สถ. เล่าอีกว่า ประสบการณ์การทำงานที่ผ่านมา ทำให้บอกได้ว่า การที่จะให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นในแต่ละพื้นที่ เป็นเรื่องที่ต้องใช้ความพยายามและความต่อเนื่อง ไม่มีที่ไหนที่เราให้นโยบายการทำงานไปแล้วเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นในทันที ยกตัวอย่างเช่น โรงเรียนแห่งหนึ่งในจังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นโรงเรียนที่ อปท. จัดตั้งขึ้นมาเอง โรงเรียนดังกล่าวมีผู้บริหารที่มีวิสัยทัศน์ มีมุมมองการพัฒนาที่กว้างไกล พอที่จะหาช่องทางว่าทำอย่างไรที่จะเปลี่ยนโรงเรียนให้เป็นสถานที่ที่ตอบโจทย์ความต้องการของผู้เรียน หามาตรการที่เหมาะสม และแก้ปัญหาได้จริงมาช่วยให้เด็กในพื้นที่เข้าถึงการศึกษา โดยไม่มีใครหลุดจากระบบการศึกษา  

โรงเรียนแห่งนี้ใช้วิธีออกแบบการเรียนการสอน ให้สอดคล้องกับความต้องการและความจำเป็นต่อทักษะชีวิตของเด็ก สามารถสร้างให้เด็กมีความเป็นเลิศตามอัจฉริยภาพของแต่ละคนได้ บางคนเก่งเรื่องกีฬา ก็ได้เป็นนักกีฬาอาชีพ บางคนเก่งด้านคอมพิวเตอร์ ก็ได้รับการศึกษาที่ช่วยให้เรียนรู้จนต่อยอดไปสู่ความเป็นมืออาชีพได้ โรงเรียนแห่งนี้ สามารถออกแบบการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตจริง มีรายได้ระหว่างเรียน สามารถนำทักษะไปใช้ในการทำงานที่ถนัดได้จริง เป็นการจัดการศึกษาที่ช่วยให้เด็กที่เรียนจบแล้วมีแนวทางในการดูแลตัวเองได้ ความสำเร็จที่เกิดขึ้นจากโรงเรียนแห่งนี้ มาจากความร่วมมือของหลาย ๆ ภาคส่วน ทั้งผู้บริหาร อปท. ผู้บริหารสถานศึกษา และบุคลากรในโรงเรียน มองเป้าหมายของการจัดการศึกษาไปในทิศทางเดียวกัน

แต่การทลายกำแพงให้บุคลากรของแต่ละท้องถิ่น ในแต่ละพื้นที่มองเห็นแนวทางในการขับเคลื่อนโรงเรียนไปในทิศทางเดียวกันไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะมีตัวอย่างให้เห็นแล้วว่า นโยบายเดียวกัน อาจจะสร้างความสำเร็จให้กับโรงเรียนหนึ่ง แต่กลับไม่เกิดผลลัพธ์อันพึงประสงค์ในบางโรงเรียน อาจเป็นเพราะบุคลากรของโรงเรียนหรือพื้นที่ ยังไม่ได้ให้ความสำคัญกับการที่จะเปลี่ยนแปลง และเลือกที่จะอยู่แบบเดิม

ปัจจัยสำคัญอีกส่วนหนึ่งที่ทำให้โรงเรียนของท้องถิ่น เปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น คือคนในชุมชน ที่เริ่มเห็นคุณค่าของตัวเอง เห็นคุณค่าของความเป็นสังคมนั้น ๆ เกิดมุมมองร่วมกันว่า ทำอย่างไรจึงจะช่วยให้ชุมชนที่ตัวเองพักอาศัยอยู่ มีอนาคตที่ดีขึ้น ซึ่งปรากฏการณ์นี้จะเกิดขึ้นได้ หากคนในชุมชนได้รับแรงกระตุ้นจากผู้นำ หรือบุคคลที่คนในชุมชนให้การยอมรับ เหมือนในหลาย ๆ พื้นที่ ที่ กสศ. ให้บุคลากรที่สามารถสร้างแรงบันดาลใจให้กับพื้นที่ได้ อย่าง ศ.ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กสศ. ไปจุดประกายให้คนในพื้นที่ ขับเคลื่อนชุมชนไปในทิศทางที่ถูกต้อง ก็จะสามารถเปลี่ยนโรงเรียนให้ตอบโจทย์การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ ช่วยให้เด็กในพื้นที่เข้าถึงการศึกษาโดยไม่มีใครหลุดจากระบบการศึกษาได้ ปฏิเสธไม่ได้ว่า สังคมไทยเป็นสังคมที่อยากมีต้นแบบความสำเร็จ ไว้เป็นพิมพ์เขียวเพื่อดำเนินตาม

มนสวรรค์กล่าวอีกว่า อำนาจหน้าที่ตามบทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย กำหนดไว้อย่างชัดเจนให้ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่จัดบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของประชาชนในท้องถิ่นตามหลักการพัฒนาอย่างยั่งยืน ส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่นตามที่กฎหมายบัญญัติ อีกทั้ง ต้องช่วยเหลือประชาชน ให้ประชาชนอยู่ดีกินดี แต่หลายแห่งก็ยังขาดบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน หลายแห่ง ยังไม่มีใครที่จะช่วยชี้ทิศทางการทำงานที่ถูกต้องให้กับพื้นที่ สิ่งที่อยากเห็นเพื่อเติมเต็มในส่วนนี้ อาจจะยกตัวอย่างได้จากกรณีที่ กสศ. ไปจับมือกับ อบจ.ปัตตานี จนสามารถสร้างกลไกการให้ความช่วยเหลือเด็กและเยาวชนในพื้นที่ จากบุคลากรในระดับตำบลที่สามารถเข้าถึงข้อมูลในระดับพื้นที่ได้อย่างใกล้ชิด  

ตัวอย่างความร่วมมือที่กล่าวมา ทำให้เกิดเครื่องมือสำคัญในการค้นหาเคสและให้ความช่วยเหลือ มีกองทุนให้ความช่วยเหลือ มีระบบการส่งต่อและเชื่อมโยงข้อมูลของ รพ.สต. แต่ละพื้นที่ เกิดแนวทางในการดึงต้นทุนทางวัฒนธรรม มาเป็นทุนในการช่วยเหลือและลดความเหลื่อมล้ำด้านการศึกษาของเด็กและเยาชนในพื้นที่และออกแบบระบบการบริหารจัดการที่ยั่งยืน ต้องย้ำว่า ผู้นำทางความคิดที่สามารถสร้างแรงบันดาลใจ จุดประกายให้ชุมชนลุกขึ้นมาออกแบบแนวทางในการดูแลตัวเองเป็นเรื่องที่สำคัญ

“ภารกิจที่ กสศ. ทำอยู่กับเด็กทุกช่วงวัย ทั้งที่อยู่ในวัยเรียนและเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษา เป็นเรื่องที่เดินมาถูกทางแล้ว ในอนาคตอยากให้มองไปที่กลุ่มของเด็กปฐมวัยในสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย เพราะในปัจจุบันประเทศไทยมีจำนวนประชากรในวัยเด็กที่ลดลงอย่างต่อเนื่อง หากทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ช่วยกันสร้างกลไกและช่วยกันหาแนวทางให้ความสำคัญกับการพัฒนาเด็กกลุ่มนี้ให้ได้รับการพัฒนาในแต่ละด้านอย่างเท่าเทียมตั้งแต่เด็ก ก็จะเป็นเหมือนการเข้าไปดูแลหรือแก้ไขปัญหาได้ตั้งแต่ต้นทาง

“อีกส่วนหนึ่งที่อยากให้เกิดขึ้นก็คือเรื่องของงานวิจัยด้านต่าง ๆ ที่สามารถนำมาส่งเสริมและสนับสนุนข้อเท็จจริงของสังคมไทย ในมิติต่าง ๆ  ที่ครอบคลุมกับปัญหาเรื่องความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา งานวิจัยที่สามารถนำมาเป็นเครื่องมือในการสร้างกลไก ยุทธศาสตร์ และแนวทางในการบูรณาการการทำงานในระดับนโยบาย เกิดแนวทางในการสร้างความร่วมมือกับทุกฝ่าย ตั้งแต่ระดับชุมชน มาจนถึงส่วนกลาง เชื่อมโยงกับแนวทางในการแก้ไขความยากจนในกลุ่มคนเปราะบาง เชื่อมโยงฐานข้อมูลเพื่อวางเป้าหมายในการทำงาน ให้สอดคล้องเป็นไปในทิศทางเดียวกัน โดยใช้องค์ความรู้จากงานวิจัย ไปพัฒนาการทำงาน และมองไปในอนาคต สร้างแนวทางในการแก้ไขปัญหาให้ตรงจุด ถึงแม้ว่าเราไม่สามารถที่จะทำให้คนทุกคนเท่ากันได้ แต่เราก็ไม่ย่อท้อในการที่จะสร้างความเท่าเทียมให้เกิดขึ้นกับทุก ๆ คน เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้กับภาคประชาสังคมให้เกิดความยั่งยืนในอนาคต ” มนสวรรค์กล่าวทิ้งท้าย

The post สถ. และ กสศ. พร้อมเชื่อมโยงการทำงานในทุกมิติเพื่อขับเคลื่อนกลไกลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา first appeared on กสศ..

นายสุรพล เจริญภูมิ รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าวว่า สถ. และ กสศ. ได้ร่วมกันขับเคลื่อนภารกิจลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ก้าวสู่ปีที่ 6 เพื่อพัฒนาหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษาสำหรับเด็กเยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ นักเรียนพิการ ผู้ด้อยโอกาส และพัฒนาครู สถานศึกษา มาอย่างต่อเนื่องภายใต้ความร่วมมือการดำเนินงานของทั้งสองหน่วยงาน ทำให้เกิด 2 ผลลัพธ์สำคัญ คือ 1.การส่งต่อเชื่อมโยงข้อมูลนักเรียนสำหรับการคัดกรองความยากจนนักเรียนในสถานศึกษาสังกัด อปท. ทั่วประเทศ เพื่อช่วยเหลือนักเรียนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ด้วยการจัดสรรเงินอุดหนุนทุนเสมอภาค ได้มากกว่า 17,000 คน ต่อปีการศึกษา 2.เกิดการปฏิรูปรูปแบบการจัดสรรเงินปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจน ด้วยการใช้ข้อมูลการคัดกรองความยากจนชี้เป้าเพื่อการจัดสรรเงินนักเรียนเป็นรายบุคคล ได้มากกว่า 25,000 คน ต่อปีการศึกษา

รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าวว่า ผลลัพธ์ดังกล่าวเกิดจากความร่วมมือของผู้บริหารสถานศึกษาและคุณครูทั่วประเทศ ที่ร่วมกันลงพื้นที่เยี่ยมบ้านนักเรียน ค้นหาและบันทึกข้อมูลนักเรียนเข้ามาสู่ระบบสารสนเทศเพื่อการคัดกรองความยากจนในสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อเป็นฐานข้อมูลต้นทางสำคัญที่นำไปสู่การช่วยเหลือนักเรียนเป็นรายบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีสำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัด 76 จังหวัด เป็นกลไกตัวกลางสำคัญในการสนับสนุน ติดตาม และประสานความร่วมมือไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

อย่างไรก็ตาม ยังมีสถานศึกษาและนักเรียนที่ยังไม่ได้เข้าสู่กระบวนการคัดกรองความยากจนมากกว่าร้อยละ 50 ซึ่งส่งผลโดยตรงกับนักเรียนที่จะไม่ได้รับสิทธิประโยชน์จากการจัดสรรเงินอุดหนุนทุนเสมอภาค และเงินปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจน ที่อาจทำให้นักเรียนเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษากลางคันเพราะความยากจนได้

“ต้องยอมรับว่าบริบทของท้องถิ่นมีประชากรที่มีฐานะหลากหลาย แม้บางจังหวัดจะเป็นเมืองเศรษฐกิจก็ยังพบว่า มีครัวเรือนจำนวนหนึ่งที่ยากจนและอาจจะตกสำรวจ ซึ่งประชากรกลุ่มนี้มาจากครอบครัวที่ไปใช้แรงงานในพื้นที่ มีเด็กที่ไม่ได้อยู่กับพ่อแม่ ถูกทิ้งให้อยู่กับปู่ย่าตายาย จึงจำเป็นต้องสำรวจหาพวกเขา เพื่อนำข้อมูลนักเรียนยากจนในสถานศึกษาในสังกัด อปท. มาขับเคลื่อนการทำงาน เพราะยังมีข้อมูลที่น้อยเกินไปหรือข้อมูลยังไม่อัปเดต กสศ. จึงเป็นองค์กรที่ผมให้ความสำคัญมาก และขอขอบคุณแทนพี่น้องชาวองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการขับเคลื่อนเรื่องนี้ และอยากให้ท้องถิ่นทุกแห่งให้ความร่วมมือ​ร่วมกันสำรวจข้อมูลจากแต่ละพื้นที่​ให้กับกองทุน​เพื่อ​ความ​เสมอภาค​ทาง​การศึกษา​อย่างถูกต้อง​ครบถ้วน​ เพื่อให้ลูกหลาน​ของเรา​มีทุนทรัพย์​และมีแนวทางการช่วยเหลือที่ช่วยให้พวกเขาได้ไปต่อ​  หวังว่าการปฏิรูป​รูปแบบการจัดสรรปัจจัยพื้นฐาน​ครั้งนี้​ จะนำไปสู่การสร้างปรากฏการณ์​การขับเคลื่อนการดูแลเด็กนักเรียนยากจนในทุกมิติ​ เพื่อช่วยกันสร้างพวกเขาให้เป็นกำลังสำคัญของชาติต่อไป” นายสุรพล เจริญภูมิ รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าว

ด้าน นายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ภายหลังจากที่ กสศได้ร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) กับ สถ. เมื่อปี 2562 เพื่อดำเนินการพัฒนาหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษาสำหรับผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ พิการ ด้อยโอกาส และการพัฒนาคุณภาพครู สถานศึกษา แม้ MOU ดังกล่าวจะทำให้เกิดกลไกสนับสนุนสถานศึกษาเพื่อค้นหา คัดกรองความยากจน รับรองข้อมูล ตรวจสอบข้อมูลนักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และผู้ด้อยโอกาส ให้ได้รับความช่วยเหลือและเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาผ่านโครงการจัดสรรเงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข (Conditional Cash Transfer: CCT) หรือทุนเสมอภาค แต่ในปีการศึกษา 2566 กสศ. สำรวจพบว่า มีสถานศึกษาสังกัดสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) จำนวนกว่า 942 แห่ง จากสถานศึกษา 1,722 แห่งที่ไม่ได้คัดกรองข้อมูลนักเรียนเข้าสู่ระบบ ซึ่งทำให้นักเรียนในสถานศึกษาสังกัด อปท. อีกจำนวนมากไม่ได้รับการคัดกรอง ทำให้ไม่มีฐานข้อมูลสำหรับการช่วยเหลือนักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และผู้ด้อยโอกาส ส่งผลให้เสียโอกาสได้รับทุนเสมอภาคและความช่วยเหลือในมิติอื่นๆ 

“กสศ. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการครั้งนี้ เพื่อสร้างความเข้าใจถึงความสำคัญของการคัดกรองความยากจนนักเรียนโครงการจัดสรรเงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข หรือทุนเสมอภาค ซึ่งสามารถต่อยอดข้อมูลการคัดกรองความยากจนไปสู่การจัดทำคำของบประมาณปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนสำหรับช่วยเหลือนักเรียนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ ให้กับผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ของสำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัด ช่วยเป็นตัวกลางเชื่อมประสานไปยัง อปท. และสถานศึกษาในพื้นที่ดูแลของท่าน ได้เข้าใจและเห็นความสำคัญเพื่อสร้างกลไกเครือข่ายในระดับท้องถิ่น”

นายจีรศักดิ์ กาสรศิริ หัวหน้าฝ่ายพัฒนาภาคีเครือข่าย สำนักพัฒนาหลักประกันโอกาสทางการศึกษา กสศ. นำเสนอสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ระบุว่า ปีการศึกษา 2566 ประเทศไทยมีจำนวนนักเรียนที่ผ่านเกณฑ์การคัดกรองเป็นกลุ่มนักเรียนยากจนและนักเรียนยากจนพิเศษราว 1.8 ล้านคน โดย กสศ. สนับสนุนทุนเสมอภาคให้แก่นักเรียนยากจนพิเศษ (Extremely Poor) จำนวนกว่า 1.2 ล้านคน ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษามากที่สุด ขณะเดียวกัน กสศ. ได้ส่งข้อมูลจำนวนนักเรียนที่อยู่ในกลุ่มยากจนทั้งหมดไปยังหน่วยจัดการศึกษาต้นสังกัด เพื่อเป็นข้อมูลสำหรับจัดสรรเงินปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนเป็นรายบุคคล  การลงพื้นที่เยี่ยมบ้านนักเรียนเพื่อค้นหาและบันทึกข้อมูลนักเรียนเข้ามาสู่ระบบสารสนเทศเพื่อการคัดกรองความยากจนนักเรียนในสถานศึกษาสังกัด อปท. จึงมีความสำคัญต่อการนำไปสู่การช่วยเหลือนักเรียนเป็นรายบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นายจีรศักดิ์ กล่าวต่อไปว่า จากการที่ สถ. และ กสศ. ได้ร่วมกันผลักดันการทำงานตลอด 5 ปีที่ผ่านมา ล่าสุดปีการศึกษา 2566 การลงพื้นที่เยี่ยมบ้านนักเรียนเพื่อค้นหาและบันทึกข้อมูลนักเรียนเข้ามาสู่ระบบสารสนเทศเพื่อการคัดกรองความยากจนของคุณครูสังกัด อปท. ทำให้นักเรียน 22,901 คน ได้รับทุนอุดหนุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนจากต้นสังกัด ในจำนวนนี้มีนักเรียนกลุ่มยากจนพิเศษ 12,965 คน ได้รับทุนเสมอภาคจาก กสศ. Top up อีกทางหนึ่ง

“ที่ผ่านมาองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหลายแห่ง อาจจะไม่ทราบว่าต้องใช้ข้อมูลจาก กสศ. และ สถ. สำหรับตั้งงบประมาณปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนขอตรงไปยังสำนักงบประมาณ เราจึงจำเป็นต้องสร้างความเข้าใจกับโรงเรียนในสังกัด เพื่อให้ได้ข้อมูลจากการคัดกรองนักเรียนยากจนมาให้ท้องถิ่นนำไปตั้งงบประมาณสนับสนุนตามสิทธิ ซึ่ง กสศ. จะช่วยให้ท้องถิ่นมีข้อมูลอ้างอิงตัวเด็กกับสำนักงบประมาณได้ และนักเรียนในกลุ่มยากจนพิเศษจะได้รับทุนเสมอภาคเพิ่มเติมจาก กสศ.”

The post กสศ. จับมือ กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ผลักดันความร่วมมือ “ลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา” ในโรงเรียนสังกัด อปท. ทั่วประเทศ first appeared on กสศ..

ในเวทีเสวนาหัวข้อ ‘การบูรณาการทุนและทรัพยากรระดับพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้’ ได้เปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ให้กับคนทำงานเรื่องการพัฒนาภาคีเครือข่าย พัฒนาความรู้ และกระบวนการขับเคลื่อนในการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ซึ่งทั้งหมดจะมีการบูรณาฐานข้อมูลร่วมกัน ตลอดจนการเชื่อมโยงฐานข้อมูลที่มีชีวิตและอัปเดตให้เป็นปัจจุบันมากที่สุด เนื่องจากเยาวชนมีการเคลื่อนย้ายถิ่นตลอดเวลา ดังนั้นข้อมูลที่ใช้จึงต้องมีความแม่นยำและทันสถานการณ์ 

ทั้งนี้ ปัจจัยสำคัญที่จะช่วยให้บรรลุเป้าหมายได้ คือความร่วมมือของภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม กลุ่มบัณฑิตอาสา กลุ่มจิตอาสา ที่ล้วนเป็นกลไกสำคัญในการร่วมกันพัฒนาคุณภาพการศึกษา และช่วยคลี่คลายปัญหาเด็กหลุดจากระบบได้

นายมุขตาร์ มะทา นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดยะลา ในฐานะประธานเปิดงาน กล่าวว่า การประชุมเสวนาครั้งนี้เป็นการบูรณาการร่วมกันของ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ในการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา เนื่องจากปัญหาเด็กและเยาวชนในพื้นที่ชายแดนภาคใต้เป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน และความร่วมมือของ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ในครั้งนี้ จะนำไปสู่การแก้ปัญหาและพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็กและเยาวชนในพื้นที่

นายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า กสศ. และภาคี 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ มีการทำงานด้านเด็กและเยาวชนร่วมกันมาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เกิดกลไกการทำงานที่่เข้มแข็งและมีการบูรณาการของภาคส่วนต่าง ๆ โดยเชื่อว่าหลังจากนี้ทั้ง 3 พื้นที่จะมีฐานข้อมูลของเด็กและเยาวชนที่อัพเดตเพื่อนำไปสู่การต่อยอดหรือหนุนเสริมการทำงานต่อไป

ด้านนางสาวรุ่งกานต์ สิริรัตน์เรืองสุข รองปลัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดยะลา กล่าวว่า อบจ.ยะลา ได้ร่วมกับภาคีเครือข่ายในจังหวัดยะลาจากทุกภาคส่วนขับเคลื่อนงานจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและสร้างโอกาสทางการศึกษาให้แก่เด็กและเยาวชนที่ด้อยโอกาสและลำบากยากจนมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2555 เป็นต้นมา โดยมีกลไกหลักที่มาจากการรวมตัวของหน่วยงานภาครัฐ ท้องถิ่น องค์กรเอกชน และภาคประชาสังคม บูรณาการการทำงานจนเกิดผลสัมฤทธิ์ที่สามารถช่วยเหลือ ฟื้นฟู และพัฒนาเด็กและเยาวชนในจังหวัดยะลาให้กลับเข้าสู่ระบบการศึกษา พัฒนาทักษะอาชีพ พัฒนาทักษะชีวิต ทั้งยังได้พัฒนากลไกภาคีเครือข่ายการทำงานโดยจัดตั้งสภาการศึกษาเชิงพื้นที่จังหวัดยะลา เพื่อเป็นองค์กรหนุนเสริมและมีการระดมทุนเพื่อช่วยเหลือเด็กและเยาวชนที่ด้อยโอกาส ควบคู่ไปกับการขับเคลื่อนงานตามภารกิจหลักของหน่วยงานที่มีหน้าที่ช่วยเหลือ ฟื้นฟู ดูแลเด็กและเยาวชนในจังหวัดยะลา

ทั้งนี้ ภายในงานมีการจัดเวทีเครือข่ายการเรียนรู้ร่วม เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล แนวทางการช่วยเหลือและลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในเด็กและเยาวชนที่ด้อยโอกาสในจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยแบ่งกลุ่มออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 สภาวการณ์และปัจจัยที่มีผลต่อภาวะโภชนาการของเด็กปฐมวัย กลุ่มที่ 2 สภาวการณ์และปัจจัยที่มีผลต่อการหลุดจากระบบการศึกษา และกลุ่มที่ 3 สภาวการณ์และปัจจัยที่มีผลต่อการเป็นแม่วัยใส โดยในวงเสวนามีการคลี่โจทย์ปัญหาในพื้นที่และแนวทางการทำงานร่วมกันเพื่อนำไปสู่การแก้ปัญหาในแต่ละกลุ่ม

The post ภาคี 3 จังหวัดชายแดนใต้ บูรณาการยกระดับการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ พัฒนาคุณภาพชีวิตเด็กและเยาวชน first appeared on กสศ..

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ทรงชัย ทองปาน อาจารย์คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และ วิลาวัณย์ หงษ์นคร นักวิชาการผู้ชำนาญการ วิทยาลัยพัฒนาการปกครองท้องถิ่น สถาบันพระปกเกล้า อธิบายการดำเนินงานของโครงการวิจัยในครั้งนี้ที่เน้นปฏิบัติการ (action research) ทำงานร่วมกับ อปท. โดยคัดเลือกพื้นที่ที่มีสัดส่วนเด็กเยาวชนยากจนและยากจนพิเศษมากที่สุด ได้แก่ อบต.ตระกาจ และ อบต.ผักแพว จังหวัดศรีสะเกษ อบต.แม่สวด จังหวัดแม่ฮ่องสอน เทศบาลตำบลพนา จังหวัดอำนาจเจริญ เทศบาลตำบลโกตาบารู จังหวัดยะลา เทศบาลนครแม่สอดและเทศบาลเมืองตาก จังหวัดตาก เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ อบจ.ศรีสะเกษ และ อบจ.นครราชสีมา

ความสำคัญของการดำเนินงานร่วมกับ อปท. ในโครงการวิจัยนี้ เนื่องจากท้องถิ่นเป็นองค์กรที่มีอำนาจหน้าที่ในการจัดบริการสาธารณะ จึงสามารถใช้ระบบงบประมาณ บุคลากร และดำเนินการเพื่อจัดการศึกษาได้อย่างมีเอกภาพ มีอิสระ ทำให้เกิดคุณภาพทางการศึกษาได้ อีกทั้งสามารถเชื่อมโยงกิจกรรมทางการศึกษากับปัญหาอื่นในชุมชนท้องถิ่นได้ เรียกได้ว่าเป็นห้องปฏิบัติการทางสังคม ทำให้เกิดการเรียนรู้ปัญหาจากวิถีชีวิตจริงของชุมชน

งานวิจัยดังกล่าวสนับสนุนให้เกิดโครงการป้องกันเด็กและเยาวชนไม่ให้หลุดออกจากระบบการศึกษา โครงการสร้างโอกาสให้กับเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา โครงการที่เกี่ยวข้องกับเด็กพิเศษ โครงการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอันเนื่องมาจากภาวะการเรียนรู้ถดถอย และโครงการพัฒนาคุณภาพการศึกษาเพื่อสร้างความเสมอภาค โดยจัดสรรให้เหมาะสมกับปัญหาในแต่ละพื้นที่ ดำเนินการเป็นระยะเวลา 6 เดือน ตั้งแต่ 27 กุมภาพันธ์ ถึง 15 กันยายน 2566

ดร.ถวิลวดี บุรีกุล รองเลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า และรักษาการผู้อำนวยการวิทยาลัยพัฒนาการปกครองท้องถิ่น สถาบันพระปกเกล้า กล่าวถึงภาพรวมปัญหาการขาดโอกาสเข้าถึงการศึกษาอย่างมีคุณภาพของเด็กและเยาวชน ซึ่งมีต้นตอมาตั้งแต่ความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นภายในครัวเรือนไปจนถึงระดับโรงเรียน โดยให้ข้อเสนอว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะเป็นกำลังสำคัญที่ช่วยแก้ไขปัญหานี้ได้ตั้งแต่ระดับรากฐาน ผ่านการวิเคราะห์และออกแบบแนวทางตามบริบทของแต่ละพื้นที่ เพื่อให้เด็กได้รับสิทธิทางการศึกษาอย่างที่ควรจะเป็น

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ที่ปรึกษาประธานรัฐสภา (กิตติมศักดิ์) และรองประธานอนุกรรมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ กสศ. ให้ความเห็นและข้อเสนอแนะว่า การแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาต้องเริ่มต้นจากนโยบายที่ใกล้ตัวเด็กที่สุดอย่างโรงเรียนและและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพราะมีต้นทุนทางสังคมที่ดีในการจัดการศึกษาให้มีความเป็นเอกภาพ โดยจะต้องมุ่งเป้าไปที่การทำให้ความแตกต่างทางคุณภาพและการเข้าถึงการศึกษาแต่ละพื้นที่เหลือช่องว่างต่อกันน้อยที่สุด 

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ระบุว่า หัวใจสำคัญคือการเชื่อมโยงการศึกษาให้ตอบโจทย์กับท้องถิ่นผ่านตัวกลางอย่างโรงเรียน ประกอบด้วย Education for All คือจัดการศึกษาให้ครอบคลุม และ All for Education คือทำให้ท้องถิ่นเป็นแหล่งเรียนรู้และพัฒนาผู้เรียน

โดยสถานศึกษาต้องตั้งเป้าหมายในการพัฒนาเด็กที่มั่นคง เข้มแข็ง อีกทั้งควรสร้างเกณฑ์วัดคุณภาพการศึกษาที่สอดคล้องกับการใช้ชีวิตจริงของเด็ก เพื่อให้การพัฒนาดังกล่าวสามารถเชื่อมโยงไปสู่การแก้ปัญหาอื่นๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมได้

ด้าน ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวถึงความเสี่ยงที่เด็กยากจนกว่า 1.9 ล้านคน จะหลุดออกจากระบบการศึกษาหลังสถานการณ์โควิด-19 ซึ่งการแก้ไขปัญหานี้จำเป็นต้องเชื่อมโยงการทำงานไปสู่ระดับพื้นที่ โดยเฉพาะการเก็บข้อมูลและจัดสรรงบประมาณให้เด็กเปราะบางได้รับการพัฒนาทั้งในและนอกระบบ รวมไปถึงการจัดการเรียนรู้ที่เข้าถึงตัวผู้เรียน ส่งเสริมการพัฒนาครู และจัดให้มีการเรียนร่วมกันของต่างพื้นที่

ดร.ไกรยส ให้ความเห็นว่า ที่ผ่านมา กสศ. ได้ผลักดันความเสมอภาคด้านการศึกษาร่วมกับหน่วยงานส่วนท้องถิ่น สนับสนุนให้มีการจัดการศึกษาโดยท้องถิ่นซึ่งจะสามารถเข้าถึงปัญหาได้เฉพาะเจาะจงกว่านโยบายการศึกษาจากส่วนกลาง การออกแบบนโยบายเพื่อเพิ่มโอกาสการเข้าถึงการศึกษาและพาเด็กเข้าสู่การเรียนรู้ จะเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยแก้ไขวงจรความจนในท้องถิ่น สามารถผลักดันให้เด็กมีโอกาสเรียนรู้ที่สอดคล้องกับความต้องการของชุมชน ความต้องการของตลาด และพัฒนาให้เด็กเป็นกำลังสำคัญเพื่อกลับมาดูแลท้องถิ่นของตัวเอง

นอกจากการแก้ไขความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา วงเสวนายังกล่าวถึงประเด็นการส่งเสริมการเรียนรู้ให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงขององค์ความรู้ในปัจจุบัน โดย ณิชา พิทยาพงศกร นักวิจัยอิสระ และที่ปรึกษาด้านการพัฒนาองค์กรและการเรียนรู้ ระบุว่าการเข้าสู่สังคมสูงวัยของประเทศไทยที่สวนทางกับอัตราการเกิดใหม่ของเด็ก มีผลต่อการส่งเสริมและพัฒนาทักษะที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21 เพราะประชาชนจำเป็นต้องตามให้ทันชุดข้อมูลที่เปลี่ยนแปลงไปตามเทรนด์และความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ข้อเสนอจากณิชา คือการมุ่งพัฒนาทักษะจำเป็นของโลกสมัยใหม่ ได้แก่ การสื่อสาร (communication) การทำงานร่วมกับผู้อื่น (collaboration) การคิดเชิงวิพากษ์ (critical thinking) และความคิดสร้างสรรค์ (creativity) ผ่านการจัดการเรียนรู้นอกห้องเรียนโดยบูรณาการกับแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่น เปิดโอกาสไปสู่การสร้างเมืองแห่งการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับบริบทแต่ละพื้นที่ ซึ่งการเรียนรู้ดังกล่าวควรเข้าถึงคนได้ทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะกลุ่มเด็กเล็กซึ่งเป็นช่วงวัยสำคัญในการพัฒนาการเรียนรู้ทุกด้าน

The post กสศ. จับมือสถาบันพระปกเกล้า-อปท. ลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ลงลึกสู่ฐานรากชุมชนท้องถิ่น first appeared on กสศ..

เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม 2565 ที่ห้องประชุมกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ได้ร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกับกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.) ในการดำเนินการพัฒนาหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษา สำหรับผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ พิการ ด้อยโอกาส และการพัฒนาคุณภาพครู สถานศึกษา โดยมีนายขจร ศรีชวโนทัย อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น พร้อมด้วยผู้บริหารกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. และนางสาวกนิษฐา คุณาวิศรุต รักษาการผู้อำนวยการสำนักพัฒนาหลักประกันโอกาสทางการศึกษา กสศ. เข้าร่วม

นายขจร ศรีชวโนทัย อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สถ.) กล่าวว่า การลงนามบันทึกข้อตกลงครั้งนี้ ถือเป็นครั้งที่ 2 ที่ สถ. ได้ลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกับ กสศ. ในการพัฒนาระบบหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษา โดยปี 2562 – 2565 สถ. ได้ร่วมมือพัฒนาระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนยากจนและยากจนพิเศษตั้งแต่ระดับอนุบาล – ม.ต้น ในโรงเรียนสังกัด อปท. ทั่วประเทศ ผ่านโครงการจัดสรรเงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข หรือ ทุนเสมอภาค เพื่อเป็นค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวเนื่องกับการศึกษาและบรรเทาอุปสรรคการไปโรงเรียน ป้องกันการหลุดออกจากระบบการศึกษาภาคบังคับของนักเรียนในสังกัด ซึ่งการลงนามบันทึกข้อตกลงครั้งนี้ จะเป็นการยกระดับความร่วมมือไปที่การสร้างหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษาทั้งห่วงโซ่ตั้งแต่ปฐมวัยถึงอุดมศึกษา ครอบคลุมการศึกษาทั้งในและนอกระบบ ส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพและประสิทธิภาพครู รวมถึงสถานศึกษา

“วันนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการร่วมสร้างระบบหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษา ระหว่าง สถ. และ กสศ. สิ่งสำคัญที่ สถ. จะดำเนินการร่วมกับ กสศ. ผ่านการลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือครั้งนี้ คือการสนับสนุนสถานศึกษาเพื่อค้นหา คัดกรองความยากจน รับรองข้อมูล ตรวจสอบข้อมูลนักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และผู้ด้อยโอกาส ให้ได้รับความช่วยเหลือและเข้าถึงโอกาสทางการศึกษา นอกจากนี้จะมีการสนับสนุนฐานข้อมูลเด็กปฐมวัย นักเรียน ครู และสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้แก่ กสศ. เพื่อใช้สำหรับการจัดสรรเงินอุดหนุน การติดตามผลการดำเนินงาน และการวิจัยเพื่อพัฒนาหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษา รวมถึงสนับสนุนการติดตามผลการดำเนินงานช่วยเหลือเด็กปฐมวัย นักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ และด้อยโอกาส รวมทั้งพัฒนาคุณภาพ สร้างการมีส่วนร่วมของบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มเป้าหมาย”

อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าวต่อไปว่า สถ. ยังจะเข้าไปสนับสนุนการจัดการเรียนรู้และช่วยเหลือเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา รวมทั้งแรงงานนอกระบบ ให้ได้รับโอกาสทางการศึกษาหรือการพัฒนาคุณภาพชีวิตร่วมกับ กสศ. เพื่อให้มีความรู้ความสามารถในการประกอบอาชีพตามความถนัดและพึ่งพาตนเองได้ จะสนับสนุนการดำเนินงานจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ และการสร้างการมีส่วนร่วมในระดับพื้นที่ให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ สนับสนุนให้ผู้เชี่ยวชาญ บุคลากรที่เกี่ยวข้อง และสถานศึกษา ร่วมดำเนินการในพื้นที่นำร่องเพื่อการวิจัยสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา และจะสนับสนุนการผลักดันผลการดำเนินงานเพื่อจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย

“กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นหวังว่าการลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือครั้งนี้ จะเป็นความร่วมมือครั้งสำคัญที่ไม่ใช่แค่การลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกัน แต่จะเป็นการปฏิบัติและมีเป้าหมายการทำงานร่วมกันอย่างยั่งยืนทุกมิติ กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นยินดีอย่างยิ่งในการเชื่อมโยงฐานข้อมูลการทำงาน การประสานงานต่าง ๆ ร่วมกันกับ กสศ. เพื่อปิดช่องว่างความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในทุกด้าน ขอบคุณ กสศ. ที่พัฒนานวัตกรรมเพื่อลดความเหลื่อมล้ำด้านการศึกษาและเข้ามามีบทบาทเป็นเพื่อนในการทำงาน ช่วยสนับสนุนและเติมเต็มการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาให้กับประเทศไทย”

ด้าน ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่า ความร่วมมือในการพัฒนาระบบหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษาระหว่าง กสศ. และ สถ. ตลอด 3 ปีที่ผ่านมา ได้ร่วมดำเนินงานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) โรงเรียนในสังกัด อปท. และศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก (ศพด.) ซึ่งสามารถสรุปผลสำเร็จ 5 ด้าน ที่จะนำไปสู่การพัฒนาหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษาสำหรับผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ พิการ ด้อยโอกาส และการพัฒนาคุณภาพครู สถานศึกษา ให้มีความต่อเนื่องดังนี้

1.การค้นหานักเรียนยากจนและยากจนพิเศษเพื่อรับทุนเสมอภาค พบว่า ภาคเรียนที่ 1/2565 มีนักเรียนในสังกัด อปท. ได้รับการจัดสรรทุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนจากกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น จำนวน 26,376 คน รวมงบประมาณราว 40 ล้านบาท  ในจำนวนนี้มีนักเรียนยากจนพิเศษได้รับจัดสรรทุนเสมอภาคเพิ่มเติมจาก กสศ. จำนวน 17,965 คน ด้วยงบประมาณจาก กสศ. ราวปีละ 28 ล้านบาท นอกจากการจัดสรรทุนสนับสนุนเพื่อป้องกันการหลุดออกจากระบบการศึกษา กสศ. ยังได้ส่งต่อข้อมูลนักเรียนไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้สนับสนุนทรัพยากรเพื่อการศึกษาจากแหล่งต่าง ๆ ต่อไป

2.การทำงานกับครูและสถานศึกษาในสังกัด อปท. 35 แห่ง ใน 19 จังหวัด พัฒนามาตรการลดความเหลื่อมล้ำด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรู้ของผู้เรียนในสถานศึกษาสังกัด อปท. ผ่านการพัฒนาเครือข่ายสถานศึกษาต้นแบบ ที่เรียกว่า โรงเรียนพัฒนาตนเอง TSQP เป็นต้นแบบด้านการกระจายอำนาจเพื่อสร้างสรรค์การเรียนรู้ไปสู่การลดความเหลื่อมล้ำด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรู้ของผู้เรียนระหว่างสถานศึกษาในพื้นที่ชนบทและสถานศึกษาในพื้นที่เมือง ซึ่งธนาคารโลกเคยประเมินว่ามีช่องว่างความเหลื่อมล้ำด้านประสิทธิภาพในการเรียนรู้ระหว่างสองพื้นที่ห่างกันถึง 2 ปีการศึกษา ความร่วมมือนี้มีครูโรงเรียนสังกัด อปท. ได้รับประโยชน์จากการเข้าถึงระบบและรูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่เหมาะกับบริบทตนเองไม่น้อยกว่า 818 คน นักเรียนได้รับประโยชน์ไม่น้อยกว่า 12,967 คน

3.การยกระดับคุณภาพศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก 3,769 แห่ง ใน 15 จังหวัดนำร่อง โดยปี 2563 – 2564 มีเด็กปฐมวัยที่ขาดแคลนทุนทรัพย์เข้าถึงการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้จำนวน 45,028 คน ซึ่งในภาคเรียนที่ 2/2565 กสศ. และ สถ. จะร่วมกันทดลองนำการพัฒนาด้านการอบรมเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยกับผู้ปกครองประมาณ 1,440 กลุ่มตัวอย่าง นำหลักสูตร Reach Up ไปประยุกต์ใช้กับการให้เงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข (Conditional cash transfer หรือ CCT) ใน 6 พื้นที่ 7 จังหวัดใน 72 ตำบลนำร่องครบ 4 ภูมิภาค คือ 1) พื้นที่จังหวัดสงขลา 2) พื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ 3) พื้นที่จังหวัดนครนายก 4) พื้นที่จังหวัดลพบุรี 5) พื้นที่จังหวัดขอนแก่น และ 6) พื้นที่จังหวัดมหาสารคามและจังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งในอนาคตจะทำงานร่วมกันต่อเนื่องกับอีกหลายหน่วยงาน

4.การส่งเสริมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ โดยได้ร่วมกับยูเนสโก้และกระทรวงศึกษาธิการ ขับเคลื่อนเทศบาลแห่งการเรียนรู้ (Learning city) ใน 12 จังหวัดนำร่อง ทดลองลดขนาดการจัดการกับความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาจากระดับประเทศมาเป็นระดับพื้นที่ เพื่อให้มีความคล่องตัวและสร้างการมีส่วนร่วมมากขึ้น

5.การสนับสนุนข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ ทันต่อสถานการณ์หรือวิกฤตต่าง ๆ เช่น การปรับอัตราเงินอุดหนุนอาหารกลางวัน และอัตราเงินอุดหนุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนภายใต้โครงการเรียนฟรี 15 ปีให้สอดคล้องกับค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น หลังจากการไม่มีความเปลี่ยนแปลงในอัตราปัจจุบันมากว่า 12 ปี การสำรวจสถานะความพร้อมในการเข้าสู่ระบบการศึกษาจากการปิดสถานศึกษาในช่วงการระบาดของโควิด – 19 ที่ส่งผลให้เกิดปัญหาภาวะการเรียนรู้ถดถอย (Learning Loss) กับเด็กปฐมวัย เพื่อสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาทั้งในระดับชาติ และสร้างความร่วมมือในระดับนานาชาติ 

“ในอีก 3 ปีข้างหน้าภายใต้ความร่วมมือระหว่าง สถ. และ กสศ. จะต่อยอดความสำเร็จทั้ง 5 เรื่อง โดยจะเป็นการผลักดันเชิงนโยบายมากขึ้น เพื่อยกระดับทุนเสมอภาคไปสู่การเป็นหลักประกันทางการศึกษาที่คุ้มครองเด็กเป็นรายบุคคล ให้สามารถศึกษาต่อไปจนสูงสุดได้ตามความสามารถของเขา รวมถึงการทำงานกับ อปท. ในการพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ โดยเฉพาะการลดภาวะถดถอยทางการเรียนรู้หลังโควิด – 19 นอกจากนี้จะมีข้อเสนอเชิงงบประมาณและการปฏิรูปร่วมกับกระทรวงต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง กสศ. เองก็จะปรับปรุงเครื่องมือให้ทันสมัยเพื่อลดภาระและคืนเวลาให้กับครูให้ทำงานได้สะดวกขึ้น รวมถึงการพัฒนาต้นแบบสำหรับการศึกษาเรียนรู้นอกระบบ”

ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กล่าวว่า การลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือครั้งนี้เป็นอีกก้าวสำคัญในการปิดช่องว่างความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างไร้รอยต่อตั้งแต่ปฐมวัยถึงอุดมศึกษาเป็นระยะเวลา 20 ปี ด้วยการพัฒนาระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษาที่เชื่อมต่อฐานข้อมูลและการทำงานในการดูแลและส่งต่อความเสมอภาคให้แก่เด็กเยาวชนภายใต้การกำกับดูแลของ สถ. ให้สามารถเข้าถึงทรัพยากรและโอกาสทางการศึกษา รวมทั้งมาตรการส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพและประสิทธิภาพครู สถานศึกษา ให้สามารถพัฒนาศักยภาพในการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของผู้เรียนได้ด้วยตัวสถานศึกษาเองอย่างต่อเนื่องและยั่งยืนโดยเริ่มจากความเข้มแข็งระดับพื้นที่

The post กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น – กสศ. ร่วม MOU เดินหน้า ‘ระบบหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษา’ ผ่านเครือข่าย อปท. ทั่วประเทศ first appeared on กสศ..

ว่าที่ร้อยตรี ธนุ วงษ์จินดา รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เปิดเผยในเวทีเสวนา “เปิดเทอมใหม่ ยังมีเด็กไปไม่ถึง…โรงเรียน” ซึ่งจัดขึ้นโดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาและกระทรวงศึกษาธิการ ว่าในปีการศึกษา 2563-2564 พบมีเด็กที่หลุดออกจากระบบการศึกษามากถึง 238,000 คน จึงได้ร่วมกับทุกภาคส่วนเดินหน้าติดตามพาน้องกลับมาเรียน ส่งผลให้ปัจจุบันเหลือเพียง 17,000 คนเท่านั้นที่ยังตามกลับเข้ามาไม่ได้ กระทรวงศึกษาธิการได้ตั้งศูนย์ประสานงานตามน้องกลับมาเรียน ติดตามเด็กกลุ่มนี้ให้กลับสู่ระบบการศึกษาอีกครั้ง 

“การตามนักเรียนให้กลับมาถือว่ายากแล้ว แต่ที่สำคัญกว่าคือทำอย่างไรไม่ให้ต้องหลุดออกไปอีกครั้ง เพราะปัญหาของเด็กที่มีความซับซ้อนมากกว่าแค่ 1 เรื่อง จึงมองแต่ตัวเด็กไม่ได้ แต่ต้องมองไปถึงผู้ปกครองด้วย ทั้งเรื่องของปัญหาเศรษฐกิจ ปัญหาสังคม ถ้าจะให้โครงการนี้ประสบความสำเร็จทุกหน่วยงาน ทั้ง กระทรวงมหาดไทย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ฯลฯ จะต้องร่วมกันดูแลอย่างเป็นระบบไปจนถึงตัวผู้ปกครอง ซึ่งโรงเรียนเองก็จะเป็นหัวใจหลักในการประสานกับหน่วยงานต่างๆ ในพื้นที่”

ในเวทีเสวนา ยังได้ยกกรณีตัวอย่างกลไกการช่วยเหลือ “น้องนนท์” (นามสมมติ) นักเรียนชั้น ม.1 อายุ 14 ปี ซึ่งเคยเรียนอยู่ในโรงเรียนเอกชนสองภาษา มีผลการเรียนระดับดีมาก จากวิกฤติโควิด-19 ส่งผลให้ครอบครัวเกิดปัญหาความยากจนเฉียบพลัน ไม่มีเงินจ่ายค่าเทอม จึง ทำให้ “น้องนนท์”  ไม่มีสิทธิสอบ ไม่มีสิทธิเข้าเรียน จนในที่สุดต้องหลุดจากระบบไป 1 ปีการศึกษา  เปิดเทอมปีการศึกษา 2565 มาหนึ่งเดือนแล้วยังไม่ได้กลับไปเรียน

นายปิติ ยางกลาง ผู้อำนวยการโรงเรียนไทรน้อย จังหวัดนนทบุรี เปิดเผยถึงแนวทางการแก้ปัญหาและนำ “น้องนนท์” กลับเข้าสู่ระบบการศึกษา ด้วยการใช้ “ไทรน้อยโมเดล” โดยทำงานร่วมกันกับศูนย์ช่วยเหลือเด็กและเยาวชนในภาวะวิกฤติทางการศึกษา กสศ.   ด้วยแนวทางรับเด็กเข้าเรียนทันที  แม้จะเปิดเทอมมาแล้วกว่า 1 เดือน  เพราะเวลาที่ผ่านไปในแต่ละวันที่ยิ่งทำให้เด็กเสียโอกาส ปัญหาที่โรงเรียนเก่าค่อยมาหาทางแก้ไขกันทีหลัง ขอให้เด็กได้กลับมาเรียนก่อน ส่วนค่าใช้จ่ายรายหัว ค่าหนังสือ และอื่นๆ ทางโรงเรียนไม่ได้คำนึงถึงตรงนี้ เพราะสามารถนำไปเฉลี่ยกับเด็กทั้งหมดได้

“ไทรน้อยโมเดล เป็นระบบการดูแลช่วยเหลือเด็กนักเรียนที่มีปัญหา โดยไม่ใช่แค่การพาเด็กกลับเข้าระบบมาแล้วส่งเข้าห้องเรียนแค่นั้น แต่จะมีการสำรวจความพร้อม และความต้องการของเด็กหลังจากหยุดเรียนไป 1 ปี และจัดทำโปรแกรมการฟื้นฟูทุกด้าน โดยความร่วมมือของทุกฝ่ายในโรงเรียน  และมีการประสานนักจิตวิทยาเข้ามาดูแลเพราะการหยุดเรียนไปนานส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจพอสมควร ซึ่งโรงเรียนของเรามีความเชื่อว่าเมื่อเด็กอยากเรียนแล้วเขาก็จะมีพลังบวกในตัวเอง โดยตอนนี้ น้องนนท์ได้กลับมาเข้าเรียนต่อในระดับ ม.2 แล้ว”

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา(กสศ.) เปิดเผยว่า การพาน้องกลับมาโรงเรียนได้ จะได้รับการดูแลและสวัสดิการต่างๆ ที่รออยู่ที่โรงเรียน เช่น ทุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจน ทุนเสมอภาค นมโรงเรียน อาหารกลางวัน  ซึ่งครอบครัวก็ได้รับประโยชน์ตรงนี้ด้วย โรงเรียนจึงเป็นพื้นที่ที่มีความหมายมากกว่าการไปเรียนหนังสือ ดังนั้นการพาเด็กกลับมาได้นับแสนคนจึงถือว่าเป็นคุณูปการต่อตัวเด็ก ครอบครัว และสังคม ซึ่งช่วยลดความเหลื่อมล้ำทางสังคมได้ในระยะยาว   

กสศ. ร่วมกับโรงเรียน 17,432 แห่ง 4 สังกัด (สพฐ. ตชด. อปท. สช.) ซึ่งเป็นโรงเรียนเดิมที่นักเรียนยากจนพิเศษ ช่วงชั้นรอยต่อ เคยศึกษาในภาคเรียนที่ 2 /2564 เพื่อติดตามสถานะการศึกษาต่อของนักเรียน และให้กลับมารับทุนการศึกษาลมหายเพื่อน้องที่โรงเรียน เนื่องจากคุณครูมีประสบการณ์ลงพื้นที่เยี่ยมบ้าน ติดตามนักเรียนกลุ่มดังกล่าวอย่างใกล้ชิด

ศาสตราจารย์ ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กสศ. กล่าวว่า หลังเปิดเทอมยังมีเด็กจำนวนมากที่ไปไม่ถึงโรงเรียน หนึ่งในปัญหาที่สำคัญคือปัญหาความยากจนเฉียบพลัน โดยข้อมูลจากการสำรวจพบว่าเด็กนักเรียนใน กทม.ผู้ปกครองจะมีค่าใช้จ่ายช่วงเปิดเทอมประมาณ 37,000 บาทต่อคน  ต่างจังหวัดจะอยู่ที่ 17,800 บาทต่อคน ดังนั้นถ้าเราไม่ช่วยเหลือด้านเศรษฐกิจให้กับผู้ปกครอง โอกาสที่เด็กกลุ่มนี้จะได้ไปต่อก็ยากขึ้น และยังพบว่าเด็กที่มีความเสี่ยงหลุดสูงนั้นจะมีปัญหามากกว่า 1 เรื่องทั้งเศรษฐกิจ ครอบครัว การหย่าร้าง และสุขภาพ โดยตัวอย่างการทำงานในหลายพื้นที่ของโครงการพาน้องกลับมาเรียนในวันนี้ทำให้เห็นว่าสามารถลดความเหลื่อมล้ำได้จริง แต่หลังจากนี้จะต้องมีนโยบายเข้ามาช่วยป้องกันไม่ให้เด็กหลุดซ้ำ เพราะตอนนี้เราดึงกลับมาได้แล้วกว่า 2 แสนคน ต้องหาทางประคับประคองไม่ให้กลุ่มนี้หลุดซ้ำ สิ่งที่ช่วยได้ก็คือเรื่องของทุน การมีงานทำ และการมีครูที่ทำหน้าที่ช่วยเหลือเด็กในภาวะวิกฤติ

“ทุกปัญหาในครอบครัวทั้งปัญหาเศรษฐกิจ การมีงานทำ ปัญหาสังคม ผลกระทบทุกอย่างจะตกไปอยู่ที่ตัวเด็กทั้งหมด ดังนั้นการแก้ปัญหา จึงต้องเข้าไปแก้ปัญหาถึงพ่อแม่ผู้ปกครอง จึงมีความซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับทุกภาคส่วนที่ต้องมีการกำหนดเป็นแผนยุทธศาสตร์ร่วมกันในการดูแล และในภาวะแบบนี้ควรจะต้องพลิกมุมมองจากการดูแลเด็กจากเด็กเก่งและดี เป็นดูให้เด็กรอด และต้องบูรณาการการทำงานของ 4 กระทรวงในทุกๆ พื้นที่ โดย กสศ.จะทำหน้าที่ป้องกันให้พ้นวิกฤติ แล้วส่งต่อให้จังหวัดดูแลต่อในระยะยาว”

“โครงการพาน้องกลับมาเรียน” เป็นการทำงานร่วมกันของหน่วยงานภาครัฐ 14 องค์กร และเอกชน เพื่อสร้างกลไกการค้นหาและติดตามเด็กที่ประสบปัญหาความยากจน พิการซ้ำซ้อน ไม่มีค่าเดินทาง ต้องเสียสละให้น้องเรียน ไม่ได้จ่ายค่าเทอม ไม่มีวุฒิไปเรียนต่อ จนทำให้หลุดออกจากระบบการศึกษา ด้วยการร่วมกันพาน้องกลับโรงเรียน  โดยมีบริษัท ปตท. จำกัด(มหาชน) ร่วมสมทบเงินบริจาค 150 ล้านบาท จากโครงการลมหายใจเพื่อน้อง เพื่อช่วยนักเรียนช่วงชั้นรอยรอยต่อที่หลุดนอกระบบ

The post เปิดเทอมใหม่ ยังมีเด็กไปไม่ถึง…โรงเรียน กสศ. ศธ. ปตท. ผนึกกำลังครูทั่วประเทศ ติดตามเด็กยากจนพิเศษชั้นรอยต่อที่เสี่ยงหลุดจากระบบ ปิดช่องว่างพาน้องกลับมาเรียน first appeared on กสศ..

ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา และประธานอนุกรรมการพัฒนาโรงเรียนทั้งระบบ กล่าวว่า Learning Loss ภาวะการเรียนรู้ถดถอย หรือ Learning Gap ช่องว่างการเรียนรู้เกิดขึ้นในระบบการศึกษาไทยมานานและมากกว่าที่เกิดขึ้นจากโควิด-19 แต่หลายฝ่ายไม่รู้ตัว เป็นช่องว่างที่ทำให้เด็กไม่ได้รับการพัฒนาโดยใช่เหตุ ไม่บรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้เต็มศักยภาพ 

นักเรียนแต่ละคนมีพื้นฐานแตกต่างกัน ถ้าไม่ระวังจะมีเด็กจำนวนหนึ่งที่ไม่บรรลุเป้าหมายการเรียนรู้และไม่ได้รับการดูแล เป็นช่องว่างที่ต้องปิดเพื่อทำให้อย่างน้อยนักเรียนทุกคนต้องบรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้ขั้นต่ำ นี่เป็นเป้าหมายที่ไม่เหลือบ่ากว่าแรง 

ประเทศที่คุณภาพการศึกษาดีทำได้ แต่ไม่ใช่ที่ประเทศไทยทำอยู่ในปัจจุบัน ต้องเปลี่ยนวิธีคิด ความเชื่อ และเปลี่ยนระบบ เรื่องนี้เป็นเป้าหมายของโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเองที่ กสศ.ร่วมกับ สพฐ. ตชด. อปท. สช. และ 11 เครือข่ายโรงเรียนพัฒนาตนเอง 

“GAP หรือช่องว่างมีมากกว่าและใหญ่กว่า COVID GAP เกิดขึ้นจากวิวัฒนาการของการศึกษาของเรา ไม่ใช่แค่ประเทศไทย อีกกว่าครึ่งโลกก็เป็น แต่หลายประเทศรู้ตัวและหาทางแก้ไข ประเทศฟินแลนด์ใช้เวลากว่า 30 ปี จัดระบบที่ให้นักเรียนไม่ว่าอยู่ห่างไกลแค่ไหน แต่ต้องได้รับการศึกษาที่คุณภาพเท่าเทียมกัน เรื่องนี้สามารถทำได้ในประเทศไทย แต่ต้องเป็นนโยบาย นโยบายของไทยขณะนี้ แม้ว่าต้องการให้เท่าเทียม แต่วิธีปฏิบัติสร้างความแตกต่าง สร้างความไม่เท่าเทียม สร้างความด้อยโอกาสให้แก่โรงเรียนที่อยู่ห่างไกล นี่คือปัญหา เช่น ทุกโรงเรียนได้รับงบประมาณแบบเดียวกัน เหมือนกันหมดทั้งประเทศ นโยบายนี้สร้างช่องว่าง โดยไม่รู้ตัว ในนามของความหวังดี แต่จริง ๆ แล้วคือนโยบายที่ไม่ดี” ศ. นพ.วิจารณ์กล่าว 

ศ.นพ.วิจารณ์กล่าวว่า การเรียนรู้ที่ทำให้เกิดการพัฒนาอย่างเต็มศักยภาพจะเกิดขึ้นไม่ได้ ถ้าครูไม่เรียนรู้จากการทำหน้าที่ของตน นี่คือหัวใจในโลกปัจจุบันการศึกษา การเรียนรู้เป็นกระบวนการที่ซับซ้อนมาก ทั้งมุมของเด็กและครู ดังนั้นแม้ครูเรียนมาจากสถาบันที่เก่งเท่าไหร่ พอมาทำงาน ความรู้ประสบการณ์เหล่านั้นไม่พอ ต้องเรียนรู้เพิ่ม ต้องเรียนรู้จากการทำหน้าที่ครู ครูต้องเป็นนักเรียน เรียนจากการทำงานในหน้าที่ครู เรียนร่วมกัน ดังนั้นโรงเรียนต้องเป็นชุมชนการเรียนรู้ (learning community) ทั้งของครูและของศิษย์ 

“ผมเชื่อว่าผลลัพธ์การเรียนรู้ของเด็กไม่มีวันเต็ม 100% เด็กแต่ละคนเต็มไม่เท่ากัน ผมเข้าใจว่า ขณะนี้โดยเฉลี่ยของเด็กไทย น่าจะไม่ถึง 30% เด็กเก่งอาจไม่ถึง 80-90% แต่จะมีเด็กบางคนอาจได้แค่ 10-20% ไม่ใช่พูดให้ท้อถอย หรือตำหนิใคร แต่ชี้ให้เห็นว่า ครู โรงเรียน มีโอกาสที่จะพัฒนาอีกมากมาย ช่วยกันหาทางเพื่อให้นักเรียนเรียนรู้เต็มศักยภาพยิ่งขึ้น” ศ. นพ.วิจารณ์กล่าว 

ศ.นพ.วิจารณ์กล่าวว่า ถ้าปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียนดี หลายครั้งนักเรียนที่หงอย ไร้แรงบันดาลใจ กลายเป็นคนมีชีวิตชีวา เท่ากับว่าครูได้ชุบชีวิตของนักเรียนขึ้นมา กรณีเด็กเกเร ครูก็สามารถช่วยได้ โดยการใช้เรื่องของปฏิสัมพันธ์เชิงบวก นอกจากนี้ยังมีช่องว่างที่เกิดขึ้นจากการใช้ปฏิสัมพันธ์แบบนายกับลูกน้องระหว่างครูกับผู้บริหาร ปฏิสัมพันธ์แบบแนวดิ่ง เชิงอำนาจ เป็นตัวบั่นทอนคุณภาพการศึกษา เป็นคำพูดของนักการศึกษาทั่วโลกที่ทำวิจัยมา และชี้ให้เห็นว่า การสร้างเงื่อนไข กติกา ออกข้อบังคับ ออกหลักสูตรให้ดีอย่างไร แต่ครูไม่เป็นครูผู้ก่อการ ทำงานเพื่อสนองนาย สนองคำสั่ง ระบบการศึกษาไม่มีวันที่มีคุณภาพได้ นี่คือผลการศึกษาวิจัยจากทั่วโลก 

ดังนั้นความเป็นกัลยาณมิตร ระหว่างผู้บริหารกับครูนั้นหมายความว่า ปฏิสัมพันธ์เน้นความเป็นแนวราบ ผู้บริหารต้อง Empower ครู ไม่ใช่สั่งการครู ทำให้ครูมีพลังขึ้นมา เพื่อจะทำงานพัฒนา ครูนั้นไม่ใช่เป็นเพียงผู้ทำงานเชิงเทคนิคหรือสอนเท่านั้น แต่เป็นผู้ทำงานพัฒนาในทุกระดับ จนถึงระดับจังหวัดระดับประเทศ ครูเป็นผู้ส่วนร่วมพัฒนาระบบการศึกษาในทุกระดับ ไม่ใช่แค่ผู้รอรับคำสั่งจากเบื้องบนเท่านั้น

สำหรับช่องว่างหรือ GAP ระหว่างต้นสังกัดใหญ่ โรงเรียนและครู นั้นต้องร่วมกันสร้างสัมพันธ์แนวราบในระบบการศึกษา เป็นเครือข่ายสร้างสรรค์ ไม่ใช่สายการบังคับบัญชา เพื่อให้ทุกจุดของระบบมีพลังสร้างสรรค์ เป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้ระบบการศึกษาไทยไปถูกทาง เป็นระบบที่เรียนรู้และปรับตัว การศึกษาไทยปัจจุบันเป็นระบบที่ไม่มีการเรียนรู้ เพราะสั่งการจากเบื้องบนหมด ข้างล่างปฏิบัติตามคำสั่งและมีการมาตรวจวัด ไม่มีวันที่เราจะทำให้การศึกษามีคุณภาพอย่างแท้จริง

“ถ้าการศึกษาใดครูไม่เป็นผู้ก่อการ หวังยากมากที่จะทำให้การศึกษานั้นมีคุณภาพสูง หัวใจสำคัญคือ อยู่ที่ความเป็นผู้ก่อการ (agency) ในระดับปฏิบัติ แต่แน่นอนว่า ระดับนโยบายมีความสำคัญด้วย นโยบายที่ทำให้เกิดขึ้นได้ คือนโยบายแบบ empowerment หรือความสัมพันธ์แนวราบ” ศ.นพ.วิจารณ์กล่าว

ที่มา :
สรุปสาระสำคัญ
งานเสวนา โรงเรียนเปลี่ยนใหม่ ครั้งที่ 1 ปิด Gap ห้องเรียนในยุคโควิด-19
วันที่ 6 พฤศจิกายน 2564

The post ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช ชูครูเป็น ‘ผู้ก่อการ’ ร่วมพัฒนาระบบการศึกษาในทุกระดับ first appeared on กสศ..

เสวนาเรื่อง ‘บทบาทของอุทยานการเรียนรู้ในการพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้’ จากงานสัมมนาเชิงปฏิบัติการออนไลน์ ‘ร่วมสร้างสรรค์เครือข่ายสู่เป้าหมายเดียวกัน’ โดยสถาบันอุทยานการเรียนรู้ (TK Park) ได้มีการระดมความคิดเกี่ยวกับความสำคัญของ อปท. กับการจัดการศึกษา รวมถึงการค้นหาแนวทางทำงานด้านการศึกษาในระดับท้องถิ่น โดยไม่เพียงมุ่งเฉพาะเด็กและเยาวชนที่อยู่ในระบบการศึกษา แต่ครอบคลุมถึงการจัดการศึกษาที่เหมาะสมสำหรับเด็กเยาวชนนอกระบบ รวมถึงสนับสนุนผู้ด้อยโอกาสทุกกลุ่ม ให้เข้าถึงการเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองในทุกช่วงวัยและทุกสถานะ ซึ่งจะเป็นปัจจัยสำคัญของการวางรากฐาน ‘เมืองแห่งการเรียนรู้’ ที่ยั่งยืน

‘การศึกษาคือคานงัดกับปัญหาสังคมทั้งหมด’

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย  เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า กล่าวถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตว่า การกระจายอำนาจคือหัวใจที่จะนำไปสู่การแก้ปัญหาเชิงพื้นที่ บนพื้นฐานความแตกต่างตามภูมิสังคม หมายถึงด้วยการบริหารจัดการโดย อปท. ทำให้ท้องถิ่นสามารถผลักดันนโยบายและสร้างนวัตกรรมจากภายใน เพื่อให้การพัฒนาเป็นไปตามบริบทความต้องการในพื้นที่นั้น ๆ

ปัจจุบันแม้การจัดการศึกษาผ่าน อปท.ยังมีสัดส่วนไม่มากในภาพรวมของประเทศ แต่มีผลสัมฤทธิ์ที่แสดงให้เห็นความสำเร็จเรื่องการเปิดพื้นที่การศึกษาทางเลือก และด้วยขนาดการบริหารงานที่เล็กทำให้การทำงานมีเอกภาพ ช่วยร่นระยะห่างของผู้กำหนดนโยบายกับชุมชนให้แคบลง การปรับปรุงแก้ไขหรือทดลองแนวทางการพัฒนาใหม่ ๆ ทำได้รวดเร็ว มีความยืดหยุ่นสูง หลายพื้นที่สามารถแบ่งกลุ่มผู้เรียนตามความสนใจและความถนัดได้ เช่น โรงเรียนกีฬา หรือสถาบันฝึกวิชาชีพต่าง ๆ อีกทั้งยังสามารถนำหลักสูตรเฉพาะทางที่กำหนดโดยสมัชชาท้องถิ่นไปใช้ในโรงเรียนได้ทันที 

“ท้องถิ่นสามารถสร้างกิจกรรมกลุ่มที่ปรับทุกอย่างเข้าสู่โจทย์ด้านการศึกษาได้ทั้งหมด ขยายปรัชญาการศึกษาเพื่อชุมชนไปในกลุ่มคนทุกช่วงชั้นและทุกช่วงวัยได้ เป็นการเรียนรู้ตลอดชีวิตที่ไม่ทอดทิ้งกลุ่มเปราะบางหรือเหลื่อมล้ำ อาทิ การจัดหัวข้อการเรียนรู้เรื่องการจัดการปัญหาขยะ การจราจร หรือภัยพิบัติ ให้ทุกคนในสังคมมีส่วนร่วมแก้ปัญหาและพัฒนาเมืองไปพร้อมกัน

“เพราะการศึกษาคือคานงัดของการแก้ปัญหาสังคมทั้งหมด ท้องถิ่นจึงต้องสร้างพื้นที่เรียนรู้เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ขยายออกไปนอกพื้นที่โรงเรียน ด้วยบทบาทหน้าที่ 3 ส่วนในการสนับสนุนให้เกิดพื้นที่หาความรู้ได้ตลอดชีวิต อย่างแรกคือ ทำให้การศึกษามีคุณภาพเท่าเทียมกัน สองคือยกระดับมาตรฐานการศึกษาไปสู่ความเป็นเลิศ และสามคือพัฒนาคุณภาพชีวิตและคุณภาพสังคม ให้ครอบคลุมถึงกลุ่มแรงงาน ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และกลุ่มเปราะบาง ให้การศึกษาทั้งในและนอกระบบตอบโจทย์การมีงานทำ เพิ่มพูนทักษะชีวิตและวิชาชีพ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หลังจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ท้องถิ่นจำเป็นต้องเร่งจัดการอบรมและฟื้นฟูทักษะอาชีพเพื่อให้คนว่างงานได้กลับมามีงานทำใให้เร็วที่สุด”

ศ.วุฒิสารกล่าวสรุปว่า การจัดการศึกษาเพื่อสร้างคุณภาพสังคมไม่ได้มีจุดมุ่งหมายให้คนทุกคนได้รับเท่าเทียมกัน แต่ความสัมฤทธิ์ผลทางการศึกษาต้องช่วยลดความแตกต่างเหลื่อมล้ำ เชื่อมโยงกับทิศทางการพัฒนาเมือง เช่นในเขตอุตสาหกรรมการจัดการศึกษาต้องสนับสนุนให้เกิดแรงงานฝีมือจำนวนมาก หรือในพื้นที่เกษตรกรรมก็ต้องมีการส่งเสริมความรู้และเทคโนโลยีการเกษตร มีความชัดเจนว่าจะพัฒนาการศึกษาอย่างไรให้เป็นไปในทางเดียวกันกับภาคเศรษฐกิจของเมือง 

ทุกวันนี้เราอาจได้เห็นแล้วว่าหลายโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลมีคุณภาพมากขึ้น แต่คำถามสำคัญที่ อปท. จำเป็นต้องขบคิดคือ ‘โอกาส’ หรือ ‘ความเสมอภาค’ ในการเข้าถึงการเรียนรู้เข้าถึงคนทุกคนในพื้นที่แล้วหรือยัง ซึ่งนั่นคือบทบาทที่ท้องถิ่นต้องทำให้เกิดขึ้น

ช่องว่างความเหลื่อมล้ำที่ถ่างกว้างขึ้นหลังสถานการณ์โควิด-19

ดร.ไกรยส ภัทราวาท รองผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) นำเสนอเรื่อง ‘การเรียนรู้ของผู้ด้อยโอกาสเพื่อสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา’ ว่า การพัฒนาการศึกษาระดับท้องถิ่นจำเป็นต้องมีข้อมูลเชิงลึกช่วยฉายภาพสถานการณ์รอบด้าน ในมิตินี้ กสศ.ได้รวบรวมข้อมูลร่วมกับหน่วยงานต้นสังกัดต่าง ๆ เพื่อสะท้อนภาพความเหลื่อมล้ำของการศึกษาไทยในปัจจุบัน ซึ่งข้อมูลนี้จะมีประโยชน์กับ อปท.ในการนำไปพัฒนานโยบายพัฒนาการศึกษาสำหรับผู้ด้อยโอกาสในพื้นที่ 

โดยข้อมูลที่สำรวจได้ครั้งล่าสุดพบว่า มีเด็กเยาวชนในวัยการศึกษาภาคบังคับ (ก่อนวัยเรียน – ม.3) ที่เสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษาจากปัญหาความยากจนด้อยโอกาส 1.8 ล้านคน / มีประชากรวัยเรียนอายุ 6 – 14 ปี ที่ไม่มีชื่ออยู่ในระบบมากกว่า 4.3 แสนคน จำแนกได้เป็นกลุ่มที่เข้าเรียนช้าและกลุ่มที่เข้าเรียนแล้วออกกลางคัน / มีเด็กเยาวชนทุพพลภาพในระบบการศึกษาประมาณ 2 แสนกว่าคน 

ตัวเลขเหล่านี้ชี้ว่าช่องว่างของประชากรที่มีโอกาสเรียนถึงระดับอุดมศึกษาถ่างกว้างมาก โดยเด็กที่อยู่ในครอบครัวยากจนที่สุดร้อยละ 20 ของประเทศ มีโอกาสเข้าสู่ระดับอุดมศึกษาเพียงร้อยละ 5 ขณะที่เด็กจากครอบครัวที่มีรายได้สูงกว่ากลุ่มร้อยละ 20 ที่ยากจนที่สุด มีโอกาสเรียนในระดับอุดมศึกษาถึงร้อยละ 90 – 100 ซึ่งเท่ากับช่องว่างห่างกันถึง 20 เท่า เป็นที่มาของความแตกต่างเหลื่อมล้ำด้านรายได้ที่จะสะท้อนไปถึงสถานะเศรษฐกิจสังคมของประชากรในอนาคต 

นอกจากนี้ยังมีข้อมูลอีกชุดหนึ่งระบุว่า สถานการณ์โควิด-19 ทำให้รายได้ครัวเรือนของครอบครัวเด็กและเยาวชนที่มีความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา ลดลงเหลือไม่ถึง 1,000 บาทต่อคนต่อเดือน จากเดิมที่ก่อนเกิดสถานการณ์โควิด-19 อยู่ที่ราว 1,100 บาทต่อคนต่อเดือน  ทั้งยังมีสมาชิกครัวเรือนประสบกับภาวะว่างงานเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 44 เป็นร้อยละ 73 ด้วยเหตุนี้จำนวนตัวเลขเด็กยากจนพิเศษจึงมีอัตราเพิ่มขึ้นไปที่ราว 3 แสนคนในปีที่ผ่านมา

ย่อโจทย์ปัญหาให้เล็กลงด้วยการทำงานระดับพื้นที่

กสศ.มีแนวทางการทำงานร่วมกับภาคีระดับท้องถิ่นกว่า 7,000 แห่ง เพื่อย่อส่วนปัญหาการศึกษาขนาดใหญ่มาสู่การทำงานระดับพื้นที่ และสร้างกลไกความร่วมมือที่นำโดย อปท. เพื่อลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำและพัฒนาพื้นที่ให้เหมาะสมกับการเรียนรู้ตลอดชีวิตของคนทุกกลุ่ม

ข้อมูลที่ลึกระดับชุมชนเสริมด้วยงานวิชาการที่เข้มแข็ง จะเป็นเครื่องมือสนับสนุนท้องถิ่นให้ทำงานได้เร็วและตรงจุด ที่สำคัญคือ ต้องมีการจัดการงบประมาณบนหลักความเสมอภาค มองเห็นรอยต่อช่วงวัยของประชากร และต้องดึงทุกภาคส่วนในท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วม

“กสศ.ได้พัฒนาแอปพลิเคชัน iSEE หรือระบบสารสนเทศเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ที่ย่อส่วนข้อมูลขนาดใหญ่หรือ Big Data ให้ใช้ได้บนแพลตฟอร์มแท็บเลตและสมาร์ทโฟน รวมรายละเอียดเกี่ยวกับเด็กยากจนพิเศษ และเด็กที่ไม่มีตัวตนในระบบการศึกษาทั่วประเทศไทย จำแนกออกตามพื้นที่ ปลีกย่อยในระดับโรงเรียนว่ามีกลุ่มเด็กที่เสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษากี่คน พร้อมอัพเดตข้อมูลทุกปี ซึ่งท้องถิ่นสามารถนำไปใช้ได้ทันที

“ส่วนการจัดสรรงบประมาณบนหลักคิดเรื่องความเสมอภาค กสศ.ย้ำเสมอว่า ต้องไม่ใช้วิธีกระจายงบประมาณความช่วยเหลือให้เด็กทุกคนเท่ากัน แต่ต้องมองปลายทางว่าเราจะทำให้เด็กคนหนึ่งบรรลุเป้าหมายด้านการศึกษาทัดเทียมกับเด็กที่มีต้นทุนมากกว่าได้อย่างไร แล้วจัดสรรทรัพยากรลงไปยังกลุ่มเป้าหมายที่สอดคล้องกับความจำเป็นของเด็กแต่ละคน

“รอยต่อช่วงวัยของประชากร หมายถึงการพิจารณาออกแบบการดูแลช่วยเหลือทรัพยากรมนุษย์ตามช่วงอายุ ในเด็กปฐมวัย คนวัยเรียน วัยทำงาน หรือผู้สูงอายุ ย่อมต้องได้รับการดูแลที่แตกต่างและเหมาะสม ท้องถิ่นต้องสร้างกลไกที่สามารถกระจายหน้าที่ของหน่วยงานเฉพาะทางซึ่งมีความชำนาญต่างกันเข้ามาดูแลคนแต่ละช่วงวัยให้ได้ และสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับภาคีในพื้นที่ต่อเนื่องไปถึงการทำงานที่จะช่วยพัฒนาทุนมนุษย์ตามโจทย์ความต้องการแรงงานในแต่ละท้องถิ่นด้วย”

รองผู้จัดการ กสศ. สรุปว่า หากท้องถิ่นเห็นมิติการทำงานกับกลุ่มเป้าหมายในแต่ละช่วงวัยทั้งในและนอกระบบการศึกษาได้แล้ว นโยบายการทำงานและจัดสรรทรัพยากรจะตามมา เช่น เด็กในระบบการศึกษาต้องไปให้ถึงการจบการศึกษาเป็นเป้าหมายแรก และต้องมีงานที่สอดคล้องกับชีวิตรองรับ หรือท้องถิ่นจะสร้างพื้นที่ให้ผู้ที่จำเป็นต้องออกจากการศึกษาก่อนวัยอันควรเข้าถึงการเรียนรู้จากนอกระบบได้อย่างไร และข้อสุดท้ายคือทำให้เกิดการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนให้ได้ เพราะการแก้ปัญหาด้านการศึกษาเพื่อพัฒนาสู่การเป็นเมืองที่ประชากรทุกคนสามารถเข้าถึงการเรียนรู้ตลอดชีวิต ไม่อาจทำได้โดยหน่วยงานใดเพียงลำพัง จะต้องมีภาครัฐ เอกชน ธุรกิจท้องถิ่น ประชาสังคม เอ็นจีโอ และประชาชนทุกคนเข้ามาร่วมมือกันพัฒนากลไก สร้างระบบการเรียนรู้ จัดการระบบข้อมูล และมีแผนติดตามการพัฒนาที่มองไปยังภาพระยะยาวของเมืองในอนาคต คือวันที่คนทุกคนสามารถเข้าถึงโอกาสในการเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองได้อย่างเสมอภาค

พัฒนาสู่ ‘Learning City’ หรือ ‘เมืองแห่งการเรียนรู้’ ที่ไม่ได้มุ่งเพียงการศึกษาในระบบ แต่ทุกคนต้อง ‘เข้าถึงโอกาส’ เรียนรู้

ดุริยา อมตวิวัฒน์ ที่ปรึกษาสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ อดีตรองปลัดกระทรวงศึกษาธิการ และอดีตเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ กล่าวว่า ความสำคัญของ ‘การเรียนรู้’ หรือสร้าง ‘เมืองแห่งการเรียนรู้’ (Learning City) หมายถึงนอกจากการศึกษา เมืองต้องได้รับการพัฒนาไปพร้อมกันทุกด้าน ตั้งแต่สิ่งแวดล้อม สุขภาพพลเมือง และสวัสดิการรองรับ และต้องทำให้คนทุกกลุ่มในสังคมเข้าถึงการเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองและมีงานทำ.

ที่ปรึกษาสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการกล่าวว่า ฝ่ายบริหารท้องถิ่นต้องมีนโยบายที่ฉายภาพให้ทุกคนในพื้นที่มองเห็นเป้าหมายร่วมกัน มีงบประมาณสนับสนุนกิจกรรมหรือหลักสูตร Upskill และ Reskill ตามทิศทางการพัฒนาภาคเศรษฐกิจท้องถิ่น เพื่อกระตุ้นให้พลเมืองมีอาชีพเลี้ยงตนเอง 

“การช่วยเหลือกลุ่มประชากรที่ขาดการเข้าถึงโอกาสคือตัวแปรสำคัญในกลไกการพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ ซึ่งแน่นอนว่าในวันนี้ การตั้งเป้าให้ทุกคนเข้าถึงการศึกษาในระบบ 100% ยังไม่สามารถทำได้ แต่ถ้าจะไปให้ถึงตรงนั้น เราต้องค้นหาคนที่ตกหล่นไม่ได้รับการเหลียวแลให้พบ แล้วนำเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้ให้ได้ในทางใดทางหนึ่ง พร้อมติดตามพัฒนาการต่อไป

“ท้ายที่สุด เป้าหมายของการสร้างเครือข่ายปฏิรูปการศึกษาที่เริ่มจากส่วนท้องถิ่นต้องมุ่งไปที่การพัฒนา ‘คน’ เพราะคนคือผู้สร้าง ผู้เปลี่ยนแปลง และผู้พัฒนาเมืองให้เดินหน้าไปในทิศทางที่ดีขึ้น ฉะนั้นการที่ท้องถิ่นสามารถทำให้คนคนหนึ่งเข้าถึง ‘โอกาส’ ที่จะมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้ คนเหล่านั้นเองก็จะมาช่วยกันสร้างพื้นที่ที่เขาอาศัยอยู่ ให้กลายเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ตลอดชีวิต ซึ่งคนทุกคนสามารถเข้าถึงการศึกษาเรียนรู้ในวิถีทางของตนเองได้”

The post กสศ. ร่วมหนุนบทบาทของ อปท. ‘ระดมความร่วมมือท้องถิ่น…พัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ตลอดชีวิต’ first appeared on กสศ..