“แล้วมันมีความพิเศษให้เห็นบ่อย ๆ …ว่าเด็กบางคนที่หันหลังให้โรงเรียนไปแล้ว พอมาเจอพื้นที่สงบร่มเย็นก็เริ่มคิดถึงการเรียน วัดจึงเป็นที่พึ่งได้ทั้งในแง่พาพ้นความเสี่ยง แล้วยังเป็นที่เรียนรู้เพื่อให้ชีวิตมีทางเดินต่อ”     

พระธรรมวิทย์ ฐานธมฺโม ประธานมูลนิธิพุทธเมตตาบารมีเพื่อสังคม จังหวัดหนองคาย กล่าวเปรียบว่า ‘วัด’ คือสถาบันอันเป็นที่พึ่ง ในงาน ‘พลังบวรสู่การยกระดับการพัฒนาเด็กด้อยโอกาส’ ณ วัดโมลีโลกยาราม ราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร

งานครั้งนี้จัดเมื่อปลายเดือนสิงหาคม 2569  เป็นการรวมพลังพระสงฆ์จาก 6 จังหวัด (ยโสธร นครพนม ศรีสะเกษ มุกดาหาร อุบลราชธานี อำนาจเจริญ) และบุคลากรจากสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาในพื้นที่ภาคอีสานและกรุงเทพมหานคร จากความร่วมมือของ สพฐ. กสศ. และ เขตปกครองคณะสงฆ์ภาค 10 ที่นำโดยพระพรหมวชิโรดม เจ้าคณะภาค10   สร้างเส้นทางเรียนรู้และพื้นที่ปลอดภัยภายใต้ร่มพระพุทธศาสนา สำหรับเด็กเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษา โดยเตรียมจดทะเบียนจัดตั้งศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 ภายใต้ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 เพื่อให้ ‘วัด’ เป็นหนึ่งในพื้นที่เรียนรู้ของพระภิกษุสามเณร รวมถึงเด็กเยาวชนที่หลุดจากระบบการศึกษา  

“เพราะความสัมพันธ์ของบ้าน วัด ชุมชน มีสายใยเชื่อมต่อกันมานาน โดยเฉพาะในชุมชนเล็ก ๆ วัดจะถือเป็นศูนย์รวมจิตใจผู้คน ส่วนบริเวณรอบ ๆ วัด จะมีเด็กทุกกลุ่ม ทั้งที่ยากจนแต่อยากเรียน ซึ่งวัดจะช่วยส่งต่อโดยร่วมมือกับโรงเรียน หรือสถานประกอบการในพื้นที่ ให้เด็กได้เรียนและมีรายได้

“ส่วนอีกกลุ่มที่จะพูดถึงตรงนี้ และเป็นเหตุผลให้วัดมองถึงการจัดตั้งเป็นศูนย์การเรียน คือกลุ่มที่ทั้งด้อยโอกาส ขาดแคลนทุนทรัพย์ และอยู่ในความเสี่ยงต่าง ๆ ทั้งจากครอบครัว สิ่งแวดล้อม หรือกระทั่งตัวเด็กเอง ซึ่งทำให้ไม่มีความพร้อมจะเรียนในโรงเรียนปกติ”

พระธรรมวิทย์ขยายความว่า ‘การไม่พร้อมเรียนในโรงเรียนปกติ’ เป็นได้จากหลายสาเหตุ แต่สิ่งที่เหมือนกันทุกคนคือการขาดแรงบันดาลใจ หมดไฟ และไม่เชื่อแล้วในระบบโรงเรียน ซึ่งอาจเกิดจากประสบการณ์ไม่ดีทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน

“การขยับสถานะวัดเป็นศูนย์การเรียน จึงเป็นความพยายามจัดการเรียนรู้ที่เหมาะสมสำหรับเด็กกลุ่มนี้ ที่เราจะเน้นเรื่องการดูแลจิตใจและจัดการเรียนรู้ไปด้วยกัน ซึ่งต่างจากโรงเรียนปกติที่จะยืดหยุ่นกว่า ทั้งเรื่องเวลาเรียน เนื้อหาวิชา หรือการวัดผล”

ส่วนอีกกลุ่มของผู้เรียนที่พระธรรมวิทย์ขีดเส้นใต้ชัด ว่าจะได้รับประโยชน์อย่างยิ่งจาก ‘วัดที่สามารถจัดการเรียนรู้เพื่อวุฒิการศึกษาได้’ ก็คือ ‘สามเณร’

พร้อมหยิบยกเรื่องราวของ ‘เณรฟ้อนท์’ ที่บวชเณรเข้าสู่ร่มเงาพระพุทธศาสนาในวัย 9 ปี หลังประสบกับสองปีของชีวิตที่สุ่มเสี่ยง หากยังอยู่ภายใต้ ‘สายตาของชุมชน’ ที่มองอยู่ห่าง ๆ ด้วยความห่วงใย

“ในบ้านที่ไม่เคยมีความสงบ และครอบครัวที่ไม่เพียงขาดความพร้อม หากยังฉุดรั้งเณรไว้จากการเติบโตอย่างปลอดภัย เด็กชายที่พ่อแม่แยกทางกันตอนเจ็ดขวบ อยู่ในสายตาของชุมชนที่รับรู้ทุกเรื่องราวอยู่ไกล ๆ ทั้งปัญหาความรุนแรงในบ้าน ความเสี่ยงเข้าไปยุ่งกับยาเสพติด และยังถมทับด้วยการถูกกลั่นแกล้งในโรงเรียน ทั้งหมดทำให้ในที่สุด เด็กน้อยก็ต้องออกจากโรงเรียนขณะเรียน ป.2

“จากนั้นก่อนชีวิตจะยิ่งหลุดเส้นทางไปไกล ผู้ใหญ่ท่านหนึ่งในชุมชนได้ตัดสินใจชวน ดช.ฟ้อนท์ บวชเณร ต่อมาเมื่อถึงกำหนดสิ้นสุดเวลาศึกษาธรรม เณรกลับแจ้งความประสงค์ขอ ‘ไม่สึก’ ด้วยตัวเอง เพราะเมื่อบวชแล้วพบความสงบ ก็หวังจะอาศัยพระศาสนาพาหลีกพ้นความวุ่นวายทางโลก”

ตรง ‘พื้นที่แห่งความสงบ’ นั้น เณรฟ้อนท์จึงได้กลับมาเรียน

จากที่วัดช่วยคืนความรู้สึกปลอดภัยทั้งทางกายและจิตใจ เณรฟ้อนท์ได้รับการดูแลจากพระพี่เลี้ยง โดยทำงานร่วมกับโรงเรียนเพื่อจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นรองรับ และเมื่อห่างไกลออกมาจากสิ่งแวดล้อมเดิม ๆ บาดแผลข้างในจึงได้รับการเยียวยาไปพร้อมกัน      

วันนี้เณรฟ้อนท์ได้ร่วมอยู่ในโอกาสสำคัญ ขณะที่วัดหลายแห่งในสังกัดคณะสงฆ์ภาค 10 กำลังเตรียมจัดตั้งเป็นศูนย์การเรียนตามมาตรา 12

เณรพูดถึงชีวิตใหม่ และการเรียนรู้ใต้ร่มกาสาวพัสตร์ ว่าดีใจที่ได้บวช ได้ประกอบกิจวัตรเดิมทุกวันในวัด ได้ออกบิณฑบาต และที่ดีที่สุดคือได้กลับมาเรียนหนังสือ และถึงจะเป็นวงจรซ้ำ ๆ ทว่าทุกสิ่งนั้นดำเนินไปอย่างสงบ    

“เคยคิดว่าจะไม่ได้เรียนแล้วหลังออกจากโรงเรียน รู้สึกเสียดายเพราะจริง ๆ หนูชอบเรียน …แต่ก็ไม่ชอบไปโรงเรียนเลย จนพอได้มาบวชอยู่วัด มีพระอาจารย์มาบอกว่าจะได้เรียน ก็ดีใจมาก แล้วที่นี่เราเชื่อว่ายังไงก็จะเรียนได้แน่ ๆ เพราะไม่วุ่นวายเหมือนที่โรงเรียน”

เณรฟ้อนท์ยังบอกว่าช่วงพักจากการเรียนบางวัน จะชอบไปเดินเล่นในป่า หาที่นั่งสมาธิ ซึ่งเป็นกิจกรรมช่วยให้ทบทวนบทเรียนได้อย่างดี

“หนูชอบเดินเล่นคนเดียว บางทีก็ก่อนฉันเพล บางทีก็ตอนหัวค่ำ ถามว่ากลัวไหม …ก็ไม่มีอะไรต้องกลัว สำหรับหนูเวลาอยู่กันหลายคนรู้สึกน่ากลัวกว่า ไม่ปลอดภัยเลย” เณรทิ้งท้ายด้วยข้อความซึ่งแสดงให้เห็นว่าวันนี้ ‘พื้นที่วัด’ ได้คืนให้ทั้งความสงบ และความปลอดภัยจากการได้อยู่ลำพัง

พระทศพร ถาวโร จากจังหวัดนครพนม เป็นอีกท่านที่ช่วยสะท้อนภาพของเด็กเยาวชนในพื้นที่สุ่มเสี่ยง และมีเพียงร่มเงาพระพุทธศาสนาเป็นที่พึ่ง

“ตรงที่ผมโตขึ้นมา เด็กส่วนใหญ่แทบไม่มีทางหนีพ้นความเสี่ยง โดยเฉพาะจากครอบครัวที่ไปพัวพันกับยาเสพติดในทางใดทางหนึ่ง แล้วมันก็ส่งผลต่อชีวิตที่เหลือทั้งหมด ทั้งเป็นต้นตอความรุนแรงในครอบครัว การทำร้ายกันในโรงเรียน เราเห็นเด็กบางคนเคยเรียนดี ชอบเรียนหนังสือ แต่พอโตพฤติกรรมก็ค่อย ๆ เปลี่ยน ไม่อยากไปเรียนแล้ว และการอยู่บ้านก็ไม่รู้สึกปลอดภัย เขาจึงเหลือแค่วัดเป็นที่พึ่ง”

เมื่อโรงเรียนกับวัดมาอยู่ในรั้วเดียวกัน สิ่งที่พระทศพรมองเห็น คือ ‘ประตูโอกาส’ ที่เปิดกว้างขึ้น สำหรับเด็ก ๆ อีกมากมายที่ ‘ไม่มีที่ไป’ อย่างน้อยที่สุด ‘วัด’ จะเป็นที่ปกป้องคุ้มครอง ให้ความปลอดภัย และมีสายตาจากพระและชุมชนคอยดูแล

“ที่จะเกิดขึ้นแน่นอนคือเด็ก ๆ ไม่ว่าบวชเณรหรือเป็นฆราวาส พวกเขาจะได้สานต่อการศึกษาที่ค้างคาให้จบชั้น ป.6 หรือ ม.3 แล้วเชื่อว่าบรรยากาศเรียนรู้ที่เกิดขึ้นภายในวัด จะทำให้เขาคิดถึงอนาคตเรื่องการเรียนต่อมากขึ้น และนอกจากวิชาการ พระอาจารย์ในวัดยังสามารถช่วยขัดเกลาทักษะชีวิต ทักษะอาชีพ ซึ่งเป็นการพาพ้นออกจากเส้นทางเสี่ยงด้วย”    

ในบทบาทผู้จัดการศึกษาและเป็นจุดเริ่มต้นของความรู้ พระธรรมวิทย์กล่าวว่า เรื่องน่ายินดีคือเสียงพระสงฆ์จากวัดที่เข้าร่วมโครงการต่างมองไปทางเดียวกัน ว่าศูนย์การเรียนใต้ร่มพระพุทธศาสนาคือ ‘โอกาส’ และคือ ‘หนึ่งกิจของพระสงฆ์ที่มีต่อสังคม’ ในการดูแลเยาวชนให้มีพื้นที่ปลอดภัย อยู่ไกลความเสี่ยง และไปต่อได้ในการศึกษา

“เพราะหัวใจของพระศาสนาคือการยกระดับจิตใจ และเป็นที่พึ่งของผู้ไร้ทางไป วันนี้เมื่อวัดจะเป็นต้นทางพาเด็กกลับสู่ระบบการศึกษา เราเชื่อว่าจากนี้เด็ก ๆ ที่มีบาดแผล ไม่มีทางไป หรือคนที่หลงทางออกไป เขาจะมีพื้นที่เยียวยา พากลับ และพักพิงเรียนรู้ได้อย่างสงบ มีไฟมีพลัง และตื่นขึ้นกับการเรียนรู้ที่มีเป้าหมาย และเราเชื่อว่าการจัดการศึกษา จะเป็นกิจที่พระสงฆ์ยินดีปฏิบัติร่วมกัน”

The post เด็กนอกระบบในร่มเงาของพุทธศาสนา การกลับมาของ “พลังบวร” บ้าน วัด โรงเรียน first appeared on กสศ..

จุดเริ่มต้นของเรื่องนี้มาจากโครงการพัฒนาระบบเกษตรอัจฉริยะด้วยเทคโนโลยี IOT (Internet-of-Thing) ในการปลูกกระเทียมอินทรีย์ กรณีศึกษากลุ่มผู้ปลูกกระเทียมอินทรีย์คำแก้ว จังหวัดหนองคาย ของ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา โดยมีคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือมาร่วมทำงานด้วยการลงพื้นที่ไปอบรมให้ความรู้พร้อมส่งมอบอุปกรณ์ให้ชาวบ้านในพื้นที่ จ.หนองคาย ไปใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการปลูกกระเทียม

จากเดิมที่การปลูกกระเทียมเคยเป็นเรื่องของฟ้าฝน ธรรมชาติ และประสบการณ์จากปราชญ์ชาวบ้านที่ถ่ายทอดกันมาเป็นแนวทางปฏิบัติ แต่ไม่เคยมีการบันทึกหรือรวบรวมให้เป็นระบบที่ชัดเจน ว่าการปลูกกระเทียมที่จะให้ผลผลิตทีดีนั้น ดิน น้ำ อากาศ ความชื้น ควรจะเป็นอย่างไร ต้องใส่ปุ๋ยบำรุงดินกันช่วงไหน

หลอมรวมเทคโนโลยีและความรู้จากปราชญ์ชาวบ้าน
สู่ขั้นตอนปฏิบัติผ่านแอปพลิเคชัน

โครงการนี้จึงรวบรวมความรู้จากปราชญ์ชาวบ้านมาหลอมรวมกับเทคโนโลยี เพื่อให้ชาวบ้านมีแนวทางการปฏิบัติที่ชัดเจน ด้วยชุดข้อมูลตัวเลขสถิติ ซี่งจะถูกนำไปประมวลผลและสังเคราะห์ออกมาเป็นขั้นตอนปฏิบัติให้ชาวบ้านได้ดำเนินการ

ทองปาน ปริวัตร หัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ในฐานะผู้รับผิดชอบโครงการ เล่าให้ฟังว่า ทางคณะวิศวกรรมศาสตร์ได้ร่วมกับ สำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดหนองคาย ที่สนับสนุนให้ชาวบ้านปลูกกระเทียมอินทรีย์ซึ่งกำลังเป็นที่ต้องการของตลาด จึงคิดว่ามีวิธีใดบ้างที่จะช่วยเพิ่มผลผลิตและคุณภาพของกระเทียมให้ดีขึ้นได้

“เราจึงได้นำเทคโนโลยี IoTเข้ามาช่วยสนับสนุนการปลูกกระเทียมเริ่มตั้งแต่การติดตั้งกล่องวัดค่าดิน ที่จะวัดทั้ง หนึ่งค่าปุ๋ยในดิน สองวัดค่าความชื้นในดิน และสามวัดค่าความเป็นกรดเป็นด่าง ซึ่งข้อมูลที่ได้จะถูกเก็บบันทึกไว้ในฐานข้อมูลใ ผ่านระบบ IoT ไปเก็บไว้บนคลาวด์ อีกด้านหนึ่งจะเก็บข้อมูลจากปราชญ์ชาวบ้านเรื่องกระบวนการเพาะปลูกว่าตั้งแต่เริ่มต้นจนเก็บเกี่ยวว่าแต่ละช่วงต้องดูแลอย่างไรเป็นพิเศษ จากนั้นจึงนำมาประมวลผลและสรุปเป็นคำแนะนำให้กับเกษตรกร เช่นถ้าช่วงนี้น้ำมากไป น้อยไป ต้องทำอย่างไร ต้องเพิ่มปุ๋ยช่วงไหน หรือค่า pH ในดินมากเกินไปในแต่ละช่วงต้องทำอย่างไร”

เกษตรกรจะมีสมาร์ทโฟนที่เชื่อมกับแอปพลิเคชัน ที่เมื่อล็อกอินเข้าไปแล้วจะเห็นว่าสภาพดินในแปลงที่หนึ่งเป็นอย่าง ความชื้น ปุ๋ย กรดด่าง เท่าไหร่มีตัวเลขที่ชัดเจน ซึ่งแต่ละช่วงอายุของกระเทียมจะต้องเพิ่มลดอะไรตรงไหน แอปพลิเคชันก็จะประมวลและสรุปออกมาให้เกษตรกรดำเนินการ

พื้นที่เข้าถึงสัญญาณอินเตอร์เน็ต
ชาวบ้านส่วนใหญ่คุ้นเคยกับสมาร์ทโฟน

จากการลงพื้นที่ตรวจสอบพบว่าในแต่ละพื้นที่มีสัญญาณอินเตอร์เน็ต กลุ่มเป้าหมายมีสมาร์ทโฟนที่เชื่อมกับอินเตอร์เน็ต และส่วนใหญ่ก็คุ้นเคยเล่นไลน์ มีทักษะใช้สมาร์ทโฟนระดับหนึ่ง ดังนั้นเทคโนโลยีจึงไม่ใช่อุปสรรค เบื้องต้นจะอบรมเรื่องการใช้กล่องเก็บข้อมูลดินที่จะต้องไปติดตั้ง จากนั้นจะสอนติดตั้งแอปพลิเคชั่นและการใช้งานว่าเปิดหน้าจอมาจะเจอข้อมูลอะไรบ้าง ถ้าค่าดินเหมาะสมอยู่แล้วก็ไม่ต้องทำอะไร  หากไม่เหมาะสมต้องทำอย่างไรบ้างเป็นขั้นตอนแนะนำ

“เดิมชาวบ้านเขาก็จะดูแบบทั่วไปคือดูสภาพดินจากผิวดินได้แค่ว่าแห้งไปแฉะไป แต่ไม่รู้ว่าในดินปุ๋ยเท่าไหร่ ค่า pH เท่าไหร่ แต่เมื่อเสียบกล่องนี้ไปในดินเขาก็จะมีข้อมูลเป็นสถิติชัดเจน ทำให้ทำงานได้ง่ายขึ้น ด้วยการลงทุนเพียงแค่ 2,500 บาทต่อชุดรวมค่าพัฒนาแอปพลิเคชัน ที่โครงการจะมอบให้ชาวบ้านไปใช้เพื่อเพิ่มผลผลิตให้มีคุณภาพมากขึ้น ทำให้รายของพวกเขาเพิ่มขึ้นตามไปด้วย”

“ไม่มีใครแก่เกินเรียน” สร้างกระบวนการสื่อสารในกลุ่ม
แก้ปัญหาช่วยเหลือซึ่งกันและกัน

อีกด้านหนึ่งชาวบ้านก็จะทำงานประสานกับ ส.ป.ก.หนองคาย ซึ่งมีช่องทางการจัดจำหน่ายกระเทียมอินทรีย์ พร้อมกับให้ชุดความรู้เรื่องปุ๋ยอินทรีย์ ที่มาจากขี้วัว ขี้ไก่ ขี้หมู โดยมีสูตรผสมอย่างไร รวมถึงตัวฆ่าเชื้อราที่ไม่ใช่สารเคมี เพื่อให้ผลผลิตที่ออกมาเป็นสินค้าเกษตรอินทรีย์

“การเรียนรู้ไม่มีวันสิ้นสุด แก่แค่ไหนก็ยังเรียนรู้ได้ที่มาอบรมกับทางโครงการมีตั้งแต่อายุ 40-60 ปี บางคนไม่มีทักษะมาเลย จบประถมก็มาหัดได้ บางคนไม่มีทักษะเรื่องสมาร์ทโฟนก็เอาลูกมานั่งเรียนด้วยกัน  ยิ่งยุคนี้เป็นยุคของเทคโนโลยี สมาร์ทโฟนเข้าถึงทุกที่ ตรงนี้จึงน่าจะเป็นโอกาสที่การเรียนรู้ ช่วงแรกอาจจะต้องปรับตัวบ้าง แต่เราเน้นหลักให้ทำงานเป็นกลุ่มใช่ให้ทำอยู่คนเดียว เพราะในกลุ่ม 5 คน ถ้ามีคนที่มีทักษะสัก 1-2 คน ก็จะเกิดการสื่อสารการในกลุ่มว่าทำแบบนี้แล้วต้องทำอย่างไรต่อ หรือเสียบกล่องแล้วข้อมูลไม่ขึ้นต้องทำอย่างไรก็จะเกิดกระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน”

นี่นับเป็นอีกหนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จจากโครงการพัฒนาทักษะอาชีพสำหรับผู้ที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาสที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ของ กสศ.​

ร่วมสร้างโอกาสไปกับ
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
www.eef.or.th/donate/
ธนาคารกรุงไทย สาขาซอยอารีย์
เลขที่ : 172-0-30021-6
บัญชี : กสศ.มาตรา 6(6) – เงินบริจาค

The post หลอมรวมเทคโนโลยีและความรู้จากปราชญ์ชาวบ้านสู่ขั้นตอนปฏิบัติผ่านแอปพลิเคชัน first appeared on กสศ..