ตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงของนักเรียน ที่ ครูสุจิรา เทพทอง หัวหน้าวิชาการ โรงเรียนวัดนาหมอบุญ จังหวัดนครศรีธรรมราช ร่วมสะท้อนในงานสัมมนา ‘การขับเคลื่อนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก’ ภายใต้งานปลุกพลัง เปลี่ยนการศึกษา เพื่อเด็กทุกคน ในมหกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โรงเรียนพัฒนาตนเองระดับพื้นที่ ครั้งที่ 4  

ครูสุจิราเล่าว่า เดิมทีก่อนที่โรงเรียนวัดนาหมอบุญเข้าร่วมโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง (Teacher and School Quality Program: TSQP) กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ในปี 2565 โรงเรียนประสบปัญหาการย้ายเข้าและออกของบุคลากรมากถึงครึ่งต่อครึ่ง แม้แต่ผู้อำนวยการและครูสุจิราเองซึ่งเป็นครูวิชาการต่างก็เป็นครูใหม่ที่เพิ่งย้ายเข้ามา ถือเป็นอุปสรรคที่ท้าทายต่อการขับเคลื่อนการจัดการเรียนรู้เชิงลึกอย่างมาก

เปิดใจ ‘ครู’ ยอมรับการจัดการเรียนรู้เชิงรุก

“อุปสรรคอันดับแรกของเราคือตัวครูก่อนเลย” ครูสุจิรากล่าวและเล่าว่า ตอนนั้นคิดว่าจะทำอย่างไรให้ครูยอมรับนำกระบวนการเรียนการสอนแบบเชิงรุกเข้ามาใช้ในโรงเรียน ใหม่ๆ ก็เครียด ไม่รู้จะเดินไปทางไหน หนึ่งคือเรายังไม่สนิทกับคุณครู ส่วนครูน้องใหม่ที่เพิ่งบรรจุก็เครียด เราก็พยายามหาหาทางเปิดใจโดยอาศัยความเป็น‘กัลยาณมิตร’ พยายามคุยกับน้องๆ เวลาไปกินข้าวด้วยกันก็ชวนคุย หลังจากยืนเข้าแถวก็คุยกับน้องๆ ว่าเราต้องทำแล้วนะ คุยไปเรื่อยๆ จนในที่สุดเขาก็เปิดใจยอมรับทั้งครูใหม่และครูเก่า”

หลังจากเชื่อมผสานความร่วมมือของคุณครูได้สำเร็จ ครูสุจิรา เล่าว่า ได้เชิญทางมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ซึ่งเป็นพี่เลี้ยงเข้ามาให้คำแนะนำกระบวนการจัดการเรียนการสอนเชิงรุก อีกทั้งยังเชิญคณะกรรมการสถานศึกษา และผู้ปกครอง ที่มีส่วนสนับสนุนมาร่วมรับรู้ เพื่อมีส่วนร่วมในการปักธงขับเคลื่อนการจัดการเรียนรู้เชิงรุกไปด้วยกัน

“เราอยากให้ครูเข้าใจในบทบาทหน้าที่ ซึ่งในมุมมองของเรา การจัดการเรียนการสอนเชิงรุก คือการจัดกระบวนการให้นักเรียนรู้จักคิดเป็น รู้จักการวิเคราะห์แล้วก็คิดพิจารณา สามารถตั้งคำถามและหาคำตอบได้ด้วยตนเอง อีกทั้งผู้เรียนไม่ได้เป็นเฉพาะผู้รับสารหรือรับความรู้อย่างเดียว แต่ผู้เรียนจะต้องมีปฏิสัมพันธ์ มีส่วนช่วยส่วนในการจัดการเรียนการสอนในชั้นเรียนด้วย” 

ทั้งนี้ โรงเรียนวัดนาหมอบุญได้ตั้งเป้าปรับการเรียนเปลี่ยนการสอนพร้อมกันทั้งโรงเรียน โดยเริ่มกระบวนการตั้งแต่การนิเทศชั้นเรียน มอบหมายให้ครูจัดทำแผนการเรียนรู้ และนำมา PLC ร่วมกัน 

“เรา PLC กัน โดยมีผู้อำนวยการ เป็น administrator มีครูวิชาการเป็นโค้ช มีครูโมเดล มีบัดดี้ที่เป็นครูสาระวิชาเดียวกัน เราก็นั่งพิจารณาร่วมกัน แนะนำกันแบบกัลยาณมิตร คือเป็นกันเอง นุ่มนวล จากนั้นก็ลงไปที่ห้องเรียน มีการสังเกตชั้นเรียน เสร็จแล้วก็ PLC กันอีกรอบว่าจากการเข้าสังเกตชั้นเรียนมีข้อดีหรือข้อเสียที่ต้องปรับเพิ่มเติมอย่างไร”

ใช้ ‘ระบบคัดกรอง’ จัดการเรียนรู้ตามพื้นฐานของนักเรียน

โรงเรียนวัดนาหมอบุญเข้าร่วมโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเองในปี 2565 ซึ่งเป็นช่วงเวลาผ่านพ้นสถานการณ์ระบาดของโรคโควิด-19 มาไม่นานนัก ทำให้แม้ครูจะพร้อมจัดกระบวนการเรียนรู้เชิงรุก แต่เด็กๆ กลับประสบปัญหา ‘ภาวะการเรียนรู้ถดถอย’

“ครูพร้อม กระบวนการเรียนการสอนพร้อม แต่เด็กมีปัญหา เพราะว่าในช่วงการระบาดของโควิด-19 เด็กต้องเรียนออนไลน์ ซึ่งเด็กบางคนก็เรียนได้ บางคนมีภาวะถดถอยในการเรียนรู้ ทีนี้จะเอาเด็กสองกลุ่มมาเรียนด้วยกันก็ไม่ได้ เราเลยใช้วิธี ‘การคัดกรองนักเรียน’ แยกนักเรียนที่เรียนช้าห้องหนึ่ง และนักเรียนที่พร้อมเรียนต่อได้อีกห้องหนึ่ง เช่น ป.4 ต้องแยกสอนเพิ่มเป็น 2 ห้อง ขณะเดียวกันครูก็ต้องทำแผนจัดการเรียนรู้แยกเป็น 2 แผน ซึ่งมีกระบวนการสอนที่ไม่เหมือนกัน เช่น ห้องที่นักเรียนพร้อมจะสอนเน้นลงลึกหน่อย ส่วนห้องที่เรียนช้าจะเน้นสอนพื้นฐาน เพื่อให้เขาเข้าใจในบทเรียนก่อน ไม่เช่นนั้นเด็กเขาจะรับไม่ได้” 

ผลลัพธ์คือพัฒนาการที่ดีขึ้น ทั้ง ‘ความรู้’ และ ‘ทักษะ’

เมื่อถามถึงผลลัพธ์จากการจัดการเรียนรู้แบบเชิงรุก ครูสุจิรา บอกว่า ‘เด็กเกิดกระบวนการคิดมากขึ้นอย่างชัดเจน และผลคะแนน O-NET อยู่ในระดับที่สูงขึ้นกว่าที่คาดหวังไว้’

“ปกติช่วงปลายปีการศึกษาของโรงเรียนวัดนาหมอบุญจะจัดกิจกรรมเปิดบ้านวิชาการ เราจะคัดเลือกผลงานหรือว่าโครงการที่ทำกับทาง มอ. เช่น บ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย หรือโครงงานฐานวิจัยมาจัดแสดง และให้เด็กเป็นคนนำเสนอ ปรากฏว่าเด็กอนุบาลสามารถนำเสนอกิจกรรมบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยได้เป็นฉากๆ อธิบายได้ว่าเขาทำอะไรบ้าง เพราะว่าเขาปฏิบัติจริง เราก็ทึ่งกับเด็กอนุบาลมาก นอกจากนี้สิ่งที่สะท้อนถึงความสำเร็จของการขับเคลื่อนการจัดการเรียนรู้เชิงลึกได้ชัดเจน คือ ผลคะแนน O-NET ของเด็กๆ ในปีการศึกษา 2565 มีคะแนนสูงกว่าค่าเฉลี่ยของระดับจังหวัดและระดับประเทศ”

ผลของการปรับการเรียนเปลี่ยนการสอน ไม่ได้เพียงส่งผลให้เด็กมีสมรรถนะเพิ่มขึ้นเท่านั้น แต่ ‘คุณครูยังได้เรียนรู้ กล้าแสดงออก และมีส่วนร่วมในการออกแบบวิธีการทำงานมากขึ้น’

ครูสุจิรา เล่าว่า การจัดการเรียนการสอนแบบนี้ทำให้ครูได้เรียนรู้มากขึ้น ครูรู้จักการเขียนแผน และสามารถจัดการเรียนการสอนแบบเชิงรุกได้ดี ครูหลายคนบอกว่าชอบกระบวนการ PLC เพราะทำให้คุณครูมีปฏิสัมพันธ์กันมากขึ้น กล้าแสดงออกมากขึ้น จากไม่กล้าถาม ไม่กล้าพูดคุย ก็กล้าพูดกับเรา เช่น เอาแบบนี้ ไม่เอาแบบนี้ กล้าแสดงความคิดเห็นต่อแนวทางการทำงาน และเวลาจัดการเรียนการสอนแล้วมีคนมาแนะนำก็ทำให้เขาเกิดความรู้ และรู้สึกอุ่นใจว่ามีคนร่วมด้วยช่วยกัน ครูก็มีความสุข 

“ล่าสุดมีการจัดประกวดนวัตกรรมการจัดการเรียนการสอนแบบเชิงรุก เราส่งครูเข้าประกวดทั้งโรงเรียน ปรากฏว่าผู้อำนวยการและคุณครูได้รับรางวัลเหรียญทองในการส่งนวัตกรรมที่เป็นเลิศ เรื่องการจัดการเรียนรู้แบบเชิงรุก จากสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครศรีธรรมราช เขต 3 นี่คือผลพวงจากการจัดกระบวนการเรียนรู้แบบเชิงรุก”

อย่างไรก็ดี สำหรับปัจจัยความสำเร็จที่ทำให้โรงเรียนวัดนาหมอบุญขับเคลื่อนการเรียนรู้เชิงรุกได้ผลดีเช่นนี้ ครูสุจิรา บอกว่า เพราะ ‘ความร่วมแรงร่วมใจ’

“ต้องร่วมด้วยช่วยกัน ไม่ใช่แค่ครูวิชาการที่ทำคนเดียว แต่ต้องร่วมด้วยช่วยกันทั้งหมด ไม่ว่าครู นักเรียน และบุคลากรที่มีส่วนเกี่ยวข้อง”

ปัจจุบันโรงเรียนวัดนาหมอบุญได้ขยายผลการจัดการเรียนรู้เชิงรุกไปยังอีก 3 โรงเรียน ในพื้นที่ตำบลนาหมอบุญ ได้แก่ โรงเรียนทัศนาวลัย โรงเรียนบ้านโคกวัว และโรงเรียนบ้านทุ่งบก นับเป็นการขยายวงหนุนเสริมสร้างโรงเรียนเปลี่ยนแปลงตนเอง เพื่อร่วมกันพัฒนาเด็กไทยให้มีคุณภาพการศึกษาที่ดีมากยิ่งขึ้น

The post ‘พลังการมีส่วนร่วม’ แนวทางขับเคลื่อนการเรียนรู้เชิงรุก โรงเรียนวัดนาหมอบุญ first appeared on กสศ..