แพทย์หญิง ศุทรา เอื้ออภิสิทธิ์วงศ์ หรือ คุณหมอศุทรา ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตในกลุ่มเด็กวัยรุ่น จากสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ เริ่มต้นบทสนทนาด้วยการบอกเล่าถึงแนวคิดริเริ่ม ‘โครงการพัฒนาระบบเสริมสร้างทักษะชีวิตและดูแลช่วยเหลือนักเรียนอาชีวะ’ ร่วมกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ว่า การสร้างเด็กและเยาวชนให้มีความสามารถในการเรียนรู้ การดูแลด้านจิตใจเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ ต้องควบคู่กันไปกับงานด้านวิชาการ เพราะจะเห็นได้ว่าการเรียนที่ดี เด็กมีกำลังใจ มีความกระตือรือร้น ไม่ได้เกิดมาจากความสามารถทางวิชาการหรือความฉลาดทางไอคิวเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเกิดจากความพร้อมทางด้านจิตใจด้วย

“ความพร้อมทางด้านจิตใจ อย่างเช่น ความแจ่มใส อารมณ์ดี การรู้สึกว่าเป็นที่ยอมรับของเพื่อน มาเรียนรู้แล้วรู้สึกคุณครูเข้าใจ เพื่อน ๆ ต้อนรับ การรู้สึกมั่นใจในตัวเองว่าสามารถทำงานได้สำเร็จ สิ่งเหล่านี้เป็นความพร้อมด้านจิตใจที่จะทำให้เด็กสามารถเรียนรู้ได้เต็มศักยภาพ ดังนั้น ถ้าตั้งเป้าจะให้เด็กเรียนจบทุนโดยที่ไม่ได้มองการเสริมสร้างด้านจิตใจ อารมณ์ มันอาจจะเป็นจุดอ่อนทำให้มีโอกาสที่จะเรียนไม่จบสูง”

หมอผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเด็กวัยรุ่น อธิบายเพิ่มเติมอีกว่า ปัญหาสุขภาพจิตในวัยรุ่นสามารถเกิดขึ้นได้ง่ายมาก เนื่องจากวัยรุ่นเป็นวัยที่มีการเปลี่ยนแปลงด้านร่างกายและอารมณ์สูงมาก จากประสบการณ์ทำงานที่ผ่านมาจะพบว่า เด็กทุนที่ได้รับการปรึกษาเรื่องสุขภาพจิต แต่ละคนรูปแบบปัญหาจะคล้าย ๆ กันหมด คือ เด็กเครียดจากแรงกดดันที่ทำงาน ฝึกงาน ในระหว่างเรียนสายอาชีพ การต้องไปเรียนกับสถานประกอบการ เด็กจะรู้สึกกดดัน รู้สึกหนักใจ รู้สึกว่าการฝึกงานมันเครียดเกินไป และปรับตัวเข้ากับเพื่อนร่วมงานไม่ได้

“อีกอย่างที่เจอบ่อยก็คือ มีเด็กที่รู้สึกหมดไฟในการเรียนด้วย เพราะว่าก่อนหน้านี้เป็นช่วงโควิดที่เขาต้องเรียนออนไลน์ เขารู้สึกว่าเขาไม่เข้าใจเลย รู้สึกตัวเองไม่มีเป้าหมาย เคว้งคว้างไม่มีค่า ไม่มีเรี่ยวแรง อันนี้เกิดขึ้นได้ง่ายในช่วงวัยรุ่น ซึ่งอาจจะไม่ได้เรียกว่าเป็นการป่วย เรียกว่าเป็นปฏิกิริยาทางอารมณ์ที่ตอบสนองจากปัญหา หรือวิกฤตการณ์ที่เขาเจอมากขึ้นในช่วงวัยรุ่น

“ด้วยปัญหาสุขภาพจิตเหล่านี้ที่มักเกิดขึ้นกับเด็กทุนนวัตกรรมชั้นสูง ทางโครงการจึงจัดอบรมเสริมสร้างทักษะชีวิตเพื่อป้องกันปัญหาดังกล่าว มีการจัดอบรมเรื่องทักษะการจัดการอารมณ์ เช่น เวลาเกิดความผิดหวังจากเกรดที่ต่ำมีวิธีจัดการอารมณ์อย่างไร รวมถึงทักษะทางด้านความคิด และทางด้านสังคมด้วย”

คุณหมอศุทรา ยังได้เล่าย้อนไปถึงช่วงเริ่มต้นว่า โครงการนี้เป็นการทำงานร่วมกันของ 3 ภาคส่วน คือ 1. ทีมสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ เป็นผู้กำกับดูแลและสนับสนุนการดำเนินงานในระดับภูมิภาค 2. โค้ช (ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต) ที่เป็นบุคลากรสาธารณสุขจากสถานบริการด้านสุขภาพในจังหวัดเดียวกับสถานศึกษา ซึ่งจะมาเป็นผู้ให้คำปรึกษาช่วยเหลือครูในการดูแลนักเรียน และ 3. ครูแกนนำของสถานศึกษาที่ร่วมโครงการ จะทำหน้าที่จัดกิจกรรมทักษะชีวิตแก่นักเรียน และดูแลช่วยเหลือให้คำปรึกษานักเรียนที่ประสบปัญหาสุขภาพจิตเบื้องต้น

“ปัจจุบัน เด็กทุนรุ่น 3 จากทั้งหมดประมาณ 2,300 กว่าคน มีที่ผ่านโปรแกรมทักษะชีวิตด้านอารมณ์ สังคม ความคิด แล้ว 1,353 คน หรือประมาณ 60 %  สาเหตุที่ตัวเลขนี้ไม่เต็มร้อยส่วนหนึ่งเนื่องจากสถานการณ์โควิดด้วย ทำให้เด็กปิดเทอมไปครึ่งปีการศึกษาเลยไม่ได้มาเจอกันกิจกรรมที่ครูจัดให้จึงไม่เกิดขึ้น แต่ในปีที่ 4 ตอนนี้เริ่มมีวิทยาลัยที่จัดไปแล้ว แปลว่าในฝั่งสถาบันการศึกษาก็เริ่มมีความเปลี่ยนแปลง เขาค่อนข้างเห็นความสำคัญของการเสริมสร้างทักษะชีวิตให้เด็กกันมากขึ้น”

‘ทักษะชีวิต’ ต้องช่วยกันเสริมสร้างให้เด็ก ๆ

“ด้วยทัศนคติดั้งเดิม เราจึงมองเห็นอาการของคนที่มีปัญหาด้านจิตใจเป็นภาพจำ อาจจะมาจากสื่อหรือมาจากประสบการณ์เก่า เช่น การอาละวาด แต่จริง ๆ แล้ว ขอบเขตของปัญหาสุขภาพจิตกว้างมาก ตั้งแต่เครียดธรรมดา หรือความกดดันเรื่องการเรียนก็ใช่ ถ้าเราไปเหมารวมว่าเรื่องความเครียด เรื่องความวิตกกังวล เรื่องความเศร้า เป็นอันเดียวกับที่เป็นวิกลจริตแบบอาละวาด จะทำให้เขาไม่พบที่พึ่ง และความจริงแล้วก็เป็นคนละเรื่องกันหรือมันคนละแบบกันเลย ดังนั้น หากการเปลี่ยนทัศนคติเกิดขึ้นได้ นอกจากจะทำให้ความรู้กว้างขวางขึ้น ทำให้ทุกคนช่วยเหลือกันได้ดีขึ้นแล้ว เด็กก็จะมีที่พึ่งมากขึ้นอย่างแน่นอน”

เสียงสะท้อนดังกล่าวได้ชี้ชัดไปถึงภาพใหญ่ในการแก้ปัญหาสุขภาพจิต นั่นคือ ‘ทัศนคติ’ คุณหมอย้ำว่า เรื่องนี้เป็นสิ่งสำคัญมากต่อการทำงานของบุคลากรต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในโครงการ รวมถึงตัวนักเรียนอาชีวะเองด้วย ซึ่งมุมมองที่ดีและเป็นมิตรจะช่วยให้การทำงานราบรื่นขึ้น และโอกาสในการเข้าถึงความช่วยเหลือก็จะยิ่งสะดวกสบายตามมาอีกด้วย

“อยากให้มองว่าการดูแลสุขภาพจิตเป็นเรื่องปกติ ไม่อยากให้ตีตรา หรือว่าเป็นบ้า หรือเป็นโรคจิต ตามทัศนะความเชื่อเดิม ๆ ที่ถูกหล่อหลอมมา ทำไมการไปคุยกับหมอจิตแพทย์จึงต้องไม่ปกติ หมอจึงอยากจะล้างความเชื่อนี้ออกไปรวมถึงในหมู่นักเรียนเอง เพราะเขาเป็นวัยรุ่น เป็นเด็กยุคใหม่ เขาจะเข้าใจและเปิดรับอะไรที่กว้างขึ้นได้ และหาก น้อง ๆ มองว่าเรื่องสุขภาพจิตเป็นความปกติ เราเครียดได้ เราเศร้าได้ ไม่เห็นเป็นเรื่องน่าอาย ก็จะเป็นตัวช่วยเปิดโอกาสให้น้องมองหาความช่วยเหลือได้ง่ายขึ้น”

นอกจากนี้ คุณหมอศุทรา ยังมองการทำงานก้าวสู่ปีที่ 4 ของโครงการไว้ว่า ระบบเสริมสร้างทักษะชีวิตและดูแลช่วยเหลือนักเรียนอาชีวะศึกษา ถึงแม้จะตั้งต้นมาจากทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูงของ กสศ. แต่ก็เป็นการทำงานการส่งเสริมสุขภาพจิตที่สร้างความเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้นได้มาก จึงตั้งใจจะทำให้โครงการนี้ครอบคลุมประชากรทั้งหมดในสถาบันต่าง ๆ เพราะในวิทยาลัยหนึ่งแห่งจะมีเด็กทุนเพียงไม่กี่คนเท่านั้น แต่ถ้านำเอาระบบนี้ไปใช้กับเด็กนักเรียนทุกคนได้ โอกาสที่เด็กคนหนึ่งซึ่งอาจจะมีบางช่วงที่ต้องการคำปรึกษาหรือใครสักคนมาช่วยคลายภาวะความกดดันในช่วงเวลานั้น สถานการณ์ที่คลี่คลายก็จะเกิดขึ้นอย่างทั่วถึง มีความช่วยเหลือไปได้ทันเวลา ก่อนที่บางอย่างจะสายเกินไปและย้อนกลับไปแก้ไขไม่ได้

“โครงการในปีที่ 4 เรามีแผนขอความร่วมมือจากวิทยาลัยเพื่อขยายความช่วยเหลือให้เกิดขึ้นทั้งโรงเรียน อาจจะเป็นต้นแบบภาคละหนึ่งแห่งก่อน ให้ครูทุกคนสังเกตเด็กเองได้ ว่าคนไหนมีความเครียด มีความทุกข์ใจ มีปัญหาการปรับตัว แล้วช่วยเหลือในเบื้องต้นได้ โดยครูสามารถจัดกิจกรรมทักษะชีวิตให้กับเด็กได้โดยครบถ้วน เพราะไม่ว่าจะเป็นเด็กทุนหรือไม่ได้ทุนหากได้รับการฝึกทักษะชีวิตทั้งหมดได้ก็จะเป็นเรื่องที่ดี

“เด็กวัยรุ่นหลาย ๆ คน จะรู้สึกว่าหาคนช่วยเหลือยาก โดยเฉพาะเด็กที่ครอบครัวอาจจะไม่พร้อม พ่อแม่ไม่ได้อยู่ด้วย หรือไม่มีผู้ปกครอง เขาจะรู้สึกไม่มีคนช่วยเหลือ เราจึงอยากให้รับรู้ตรงกันเลยว่า บ้านหลังที่สองที่เขาจะพึ่งพาได้ก็คือโรงเรียนของเขา วิทยาลัยที่เขาเรียนอยู่ นี่เป็นบ้านหลังที่สองที่เขาจะรู้สึกได้ถึงการพึ่งพาอาศัย หรือบางทีเห็นครูเป็นแม่ด้วยซ้ำ ดังนั้น จึงอยากแนะนำให้ความช่วยเหลือเมื่อเขาไปพูดคุยหาที่ปรึกษา และเราจะสร้างกระบวนการสนับสนุนให้เพื่อคุณครูและโรงเรียนสามารถเป็นพื้นที่ตรงนี้สำหรับเด็ก ๆ ให้ได้มากที่สุด” คุณหมอศุทรา กล่าวทิ้งท้ายถึงก้าวต่อไปที่จะเดินต่อในอนาคต

The post หยุดตีตรา แล้วมองปัญหาสุขภาพจิตเป็นความปกติ จะช่วยเปิดโอกาสให้น้อง ๆ มองหาความช่วยเหลือได้ง่ายขึ้น first appeared on กสศ..

แพทย์หญิง ศุทรา เอื้ออภิสิทธิ์วงศ์ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ กล่าวว่า โครงการพัฒนาระบบเสริมสร้างทักษะชีวิตและการดูแลช่วยเหลือนักเรียนอาชีวศึกษา สำหรับนักศึกษาทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง ได้ดำเนินการต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 แล้ว โดยมีวัตถุประสงค์ในการพัฒนาศักยภาพบุคลากรครูและบุคลากรในสถานศึกษาสายอาชีพ ให้สามารถจัดกิจกรรมทักษะชีวิตและให้คำปรึกษานักเรียนที่อยู่ในช่วงวัยรุ่น รวมทั้งดูแลช่วยเหลือนักเรียนที่ขอคำปรึกษาตามความรุนแรงได้อย่างเหมาะสม และมีการถอดบทเรียนการดำเนินงานในพื้นที่ต้นแบบ

“โครงการนี้เป็นการทำงานร่วมกันของ 3 ภาคส่วน คือ 1. ทีมสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ เป็นผู้กำกับดูแลและสนับสนุนการดำเนินงานในระดับภูมิภาค 2. โค้ช (ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต) ที่เป็นบุคลากรสาธารณสุขจากสถานบริการด้านสุขภาพในจังหวัดเดียวกับสถานศึกษา ซึ่งจะมาเป็นผู้ให้คำปรึกษาช่วยเหลือครูในการดูแลนักเรียน 3. ครูแกนนำของสถานศึกษาที่ร่วมโครงการ จะทำหน้าที่จัดกิจกรรมทักษะชีวิตแก่นักเรียน และดูแลช่วยเหลือให้คำปรึกษานักเรียนที่ประสบปัญหาสุขภาพจิตเบื้องต้น”

แพทย์หญิง ศุทรา กล่าวต่อไปว่า จากผลการดำเนินโครงการพบว่า ในแต่ละปีจะมีนักศึกษาทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูงผ่านกิจกรรมทักษะชีวิตในสัดส่วนประมาณร้อยละ 40-50 ของนักศึกษาทุนฯทั้งหมด ขณะที่จำนวนครูแกนนำทักษะชีวิตที่ดูแลนักศึกษาในแต่ละสถาบันมีจำนวนเพิ่มขึ้นจาก 65 คน ในการดำเนินโครงการปีแรก มาเป็น 333 คนในปัจจุบัน

นอกจากนี้ได้มีการนำระบบดิจิทัลเพื่อการดูแลสุขภาวะนักเรียนอาชีวศึกษา (HERO-V) ซึ่งเป็นเครื่องมือที่จะช่วยประเมินสุขภาพจิตนักศึกษา มาช่วยครูเฝ้าระวังปัญหาของนักเรียนได้อย่างใกล้ชิดยิ่งขึ้น รวมทั้งสามารถส่งต่อ ขอคำปรึกษากับโค้ชประจำจังหวัดได้ทันท่วงที

ผลการช่วยเหลือนักศึกษารายกรณีที่ได้รับรายงานจากโค้ชผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต ระหว่างเดือนกันยายน 2564 ถึง สิงหาคม 2565 พบว่าสามารถปิดเคสของนักศึกษาได้ 30 เคส แบ่งเป็น นักศึกษากลับมาเรียนต่อได้ โดยครูแจ้งว่าเด็กพร้อมสู้และจะเรียนต่อ 15 เคส นักศึกษาสามารถจัดการอารมณ์และความคิดของตัวเอง มีวิธีผ่อนคลายความเครียดเหมาะสม ไม่มีความคิดทำร้ายตัวเอง ปรับตัวกับเพื่อนได้ มีสมาธิเรียนได้ปกติ 9 เคส และนักศึกษายอมมาพบนักจิตวิทยาตามนัด รับประทานยาต่อเนื่อง มีความเข้าใจโรค 6 เคส

“ข้อเสนอแนะจากการดำเนินโครงการนี้ คือ การกำหนดแผนพัฒนาสมรรถนะบุคลากรในวิทยาลัยที่ทำงานด้านสุขภาพจิตให้ต่อเนื่อง โดยเฉพาะครูที่ดูแลเด็กพิเศษ ซึ่งในหลายสถาบันจะพบว่ายังขาดแคลนทรัพยากรอย่างมาก จึงเสนอให้มีการถ่ายทอดนโยบายนี้แก่ผู้นำทุกระดับ ตั้งแต่ผู้บริหาร ผู้อำนวยการวิทยาลัย ให้เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบดูแลช่วยเหลือด้านทักษะชีวิตแก่นักเรียนอาชีวศึกษาให้ครอบคลุมทั้งสถานศึกษา ไม่จำเพาะนักเรียนทุนเท่านั้น และบูรณาการการใช้ข้อมูลให้เชื่อมโยงกันทั้งหมดเพื่อประโยชน์ต่อการรายงานสถานการณ์ปัจจุบันอย่างทันท่วงที”

ด้าน นายแพทย์ ยงยุทธ วงศ์ภิรมย์ศานติ์ ที่ปรึกษากรมสุขภาพจิต และที่ปรึกษาอนุกรรมการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพการศึกษาระดับสูงกว่าภาคบังคับ กสศ. เปิดเผยว่า การประชุมขับเคลื่อนและส่งเสริมสุขภาพจิตสำหรับเยาวชนครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อหารือแลกเปลี่ยนแนวทางการขับเคลื่อนระบบส่งเสริมสุขภาพจิตสำหรับเยาวชนในสถานศึกษา และระบบสนับสนุนสุขภาพที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำเสนอและแลกเปลี่ยนกรณีศึกษาการส่งเสริมสุขภาพจิตสำหรับเยาวชนในสถานศึกษาจากต่างประเทศและในประเทศ ผ่านการขับเคลื่อนงานขององค์กรระหว่างประเทศ และสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ เพื่อเป็นข้อเสนอแนะและเป็นแนวทางการขับเคลื่อนระบบส่งเสริมสุขภาพจิตสำหรับเยาวชนในสถานศึกษาต่อไป

หลังจากนี้ผู้ทรงคุณวุฒิและทีมงานของ กสศ. มาถอดบทเรียนว่าจะนำผลการดำเนินงานของโครงการพัฒนาระบบเสริมสร้างทักษะชีวิตและดูแลช่วยเหลือนักเรียนอาชีวศึกษาไปขยายผลร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (สอศ.) สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)  เพื่อให้ ระบบเสริมสร้างทักษะชีวิตและดูแลช่วยเหลือนักเรียนอาชีวศึกษาสามารถดูแลนักเรียนอาชีวศึกษาได้ทุกคน มิใช่แค่นักเรียนที่ได้รับทุน ซึ่งเป็นโจทย์ใหญ่ที่ผู้เกี่ยวข้องจะร่วมกันดำเนินการต่อไป

The post กสศ.เปิดผลลัพธ์ระบบเสริมสร้างทักษะชีวิต ดูแลสุขภาพใจนักศึกษาทุนนวัตกรรมฯ สร้างครูแกนนำให้คำปรึกษารับมือปัญหาตามช่วงวัย first appeared on กสศ..

ในปีนี้ 2 แคมเปญที่ กสศ. ร่วมกับภาคี สามารถเข้าคว้ารางวัลเป็นครั้งแรกรวม 7 รางวัล

กสศ. ขอขอบคุณ Glow Story Deadline Always Exists พญ.โชษิตา ภาวสุทธิไพศิฐ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นและรองผู้อำนวยการ สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ และทีมนักจิตวิทยา MASTERPEACE ที่เป็นพลังความคิดสร้างสรรค์สำคัญในการขับเคลื่อนงานดี ๆ สู่สังคม

สำหรับรางวัลที่ได้รับ ประกอบด้วย
แคมเปญผลงาน ‘วิชาชีวิต’ ที่คว้ารางวัล 6 รางวัล
1 Best – Special Awards 2021: “BEST OF SHOW” 
1 Best – Digital & Social: Website/ microsite & web app 
1 Gold – Experience & Activation: not-for-profit /charity/ government/ CSR 
3 Silvers – Social Insight, Mobile first creativity, Digital Experience

เพราะชีวิตนั้นเป็นบทเรียนให้เราแข็งแกร่งขึ้นทุกวัน แคมเปญที่นำมุมมองชีวิตของน้องๆนักเรียน นักศึกษาทุนของกสศ. มาร่วมแบ่งปันและชวนให้ทุกคนทบทวนวิชาชีวิตของตัวเอง เรียกว่าเป็นแคมเปญที่สร้างความประทับใจให้กับผู้เล่นได้ภายใน 7 นาที เราทุกคนจะได้เรียนรู้ชีวิตในมุมลึกที่คาดไม่ถึงว่าชีวิตสอนอะไรให้กับเรามากมาย และบทเรียนจากประสบการณ์ที่มีคุณค่าเหล่านั้นได้หล่อหลอมเราทุกคนจนกลายเป็นเราในวันนี้

นอกจากนี้แคมเปญ MeetYourMonster ยังได้รับรางวัล Creative for sharing Awards อีก 1 รางวัล เครื่องมือวัดความเครียดจากการเรียนออนไลน์ในช่วงสถานการณ์โควิด -19 และเครื่องมือ Check-up สุขภาพใจเบื้องต้นแบบเข้าใจง่ายสำหรับนักเรียนที่มีอายุตั้งแต่ 13 ปีขึ้นไป

The post กสศ.คว้า 7 รางวัล จากงานแอดแมน อวอร์ดส 2564 first appeared on กสศ..

เมื่อเสาหลักของครอบครัวขาดหายไป 

เด็กๆ จะอยู่อย่างไร ชีวิตข้างหน้าจะเป็นอย่างไร 

กสศ.มีโอกาสได้พูดคุยกับคุณหมอสองท่าน 

คุณหมอดุษฎี จึงศิรกุลวิทย์ ผู้อำนวยการสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ พูดคุยเกี่ยวกับระบบสารสนเทศเพื่อการคุ้มครองเด็ก CPIS และการช่วยเหลือแบบจิตสังคมของกรมกิจการเด็กและเยาวชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ 

รศ.นพ.สุริยเดว ทรีปาตี กุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเด็กและวัยรุ่น ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม พูดคุยเกี่ยวกับการเยียวยาจิตใจเด็กที่สูญเสีย และวิธีจัดการความเครียดของเด็ก

CPIS ฐานข้อมูลคุ้มครองเด็ก
แจ้งเคสเด็กเข้ามา มีหน่วยงานติดตามดูแล
แพทย์หญิงดุษฎี จึงศิรกุลวิทย์
ผู้อำนวยการสถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์

ตัวเลขเด็กที่ติดเชื้อโควิด นับจากเดือนมกราคมถึงสิงหาคมนี้ ข้อมูลรายงานอยู่ที่ 134,329 คน ซึ่งทางกรมกิจการเด็กและเยาวชนได้จัดทำระบบฐานข้อมูล CPIS (Child Protection Information System) ซึ่งเป็นฐานข้อมูลเพื่อการคุ้มครองเด็ก มีทั้งไลน์ @savekidscovid19 และแอปพลิเคชันคุ้มครองเด็ก หรือสามารถโทร.ผ่านสายด่วน 1300 ได้ 

จากระบบ CPIS รายงานว่ามีเด็กที่ได้รับผลกระทบจากโควิดสะสมอยู่ที่ 1,068 ราย ในจำนวนนี้ทางกรมกิจการเด็กและเยาวชนได้ให้ความช่วยเหลือด้านสังคม เป็นเงินกองทุนคุ้มครองเด็ก เงินสงเคราะห์เด็กครอบครัวยากจน ทุนการศึกษา และทางสุขภาพจิตเข้าไปดูแลร่วมกับภาคส่วนทางสังคม เราใช้คำว่า จิตสังคม (Social Care) ดูแลไปพร้อมกัน มีการดูแลด้านจิตสังคมในเด็กที่สูญเสียครอบครัวจากโควิดหรือครอบครัวยากจนฉับพลัน ซึ่งจะมีผลทำให้เด็กไม่สามารถเรียนหนังสือได้ 

ถ้ามีรายงานเคสเข้ามาที่ระบบ CPIS มากขึ้น ยิ่งมีการรับรู้ถึงระบบช่วยเหลือนี้มากเท่าใด และมีเด็กเข้ามาในระบบมากเท่าไหร่ เราก็จะได้ดูแลช่วยเหลือเด็กได้มากขึ้นเท่านั้น ระบบก็จะแข็งแรงและเป็นที่รู้จักของผู้คน

ความหมายของจิตสังคม

จิตสังคมคือ การดูแลทางจิตและการดูแลทางสังคม การดูแลทางจิต ระบบสุขภาพดูแล การดูแลทางสังคม กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ หรือ พม. ดูแล เราทำควบคู่กันไป การดูแลโดยจิตสังคมคือ หนึ่งคนจะมีกาย ใจ สังคม ควบคู่กันไปเสมอ

กรณีครอบครัวยากจนฉับพลันที่ขอความช่วยเหลือเข้ามาที่กระทรวง พม. กรมกิจการเด็กและเยาวชน มีจำนวน 2,541 ราย ส่วนเด็กที่สูญเสียพ่อแม่ผู้ดูแลมีจำนวน 364 ราย เราจำเป็นต้องเข้าไปดูแล เพราะเมื่อพ่อแม่ผู้แลเด็กเสียชีวิต จะกระทบจิตใจเด็กมาก หนึ่ง กระทบจิตใจเด็ก สอง กระทบเศรษฐกิจของครอบครัว เพราะครอบครัวไม่สามารถดูแลเด็กทั้งกายและใจได้เต็มที่เท่าเดิม 

หนึ่งบ้าน หนึ่งโรงพยาบาล
เยียวยาบาดแผลทางใจเด็ก

ถ้าคนที่หารายได้ลดลงหนึ่งคน โภชนาการของเด็กก็จะได้รับผลกระทบ จิตใจของเด็กอีก เด็กสูญเสียคนที่เขารักและผูกพันด้วย จะเป็นบาดแผลทางใจที่ต้องการการเยียวยา ทีมของกรมสุขภาพจิตขณะนี้ เรามีโมเดลชื่อว่า “หนึ่งบ้าน หนึ่งโรงพยาบาล” คือ หนึ่งบ้านพักเด็กและครอบครัว เราจะประสานให้ดูแลร่วมกับทีมของโรงพยาบาล ทีมของสาธารณสุข 

เด็กที่พ่อแม่ผู้ดูแลเสียชีวิตจำนวน 364 ราย ทางบ้านและครอบครัวสามารถประสานมาทางสาธารณสุขเพื่อให้การปฐมพยาบาลทางใจร่วมกัน คือการดูแลจิตใจ ซึ่งการดูแลจิตใจ ถ้าเปรียบเทียบก็เหมือนเวลากระดูกขาหัก เราต้องดามขา ไม่เขยื้อน เพื่อมิให้เจ็บ ปฐมพยาบาลทางใจก็คล้ายๆ กัน เพื่อให้เด็กก้าวข้ามปัญหาหนักเหล่านี้ไปได้ 

พอผ่านพ้นช่วงปฐมพยาบาลทางใจ จะมีเด็กบางกลุ่มที่บอบช้ำ คือบาดแผลไม่ได้จบ ปฐมพยาบาลแล้วไม่หายเองตามธรรมชาติ เด็กบางคนเขาฟื้นเองได้ มีสังคม มีครอบครัวช่วยดู แต่บางคนก็ต้องเยียวยาจิตใจระยะยาวต่อ เพื่อให้เด็กที่สูญเสียแล้วเขาไม่ต้องเสียศูนย์

การสื่อสารกับเด็กที่สูญเสีย

สำหรับเด็กแต่ละช่วงวัย มีความสามารถในการบอกเล่าความรู้สึกของตัวเองไม่เท่ากัน บ่อยครั้งเมื่อสูญเสียแล้วเด็กไม่ได้พูดออกมาตรงๆ ว่าหนูเสียใจ หนูรู้สึกแย่ ไม่โอเค ทำให้เด็กอาจถูกมองข้าม บางครั้งถูกมองว่าไม่ได้รับผลกระทบมากมาย แต่ที่จริงเด็กก็เจ็บได้เสียใจเป็นเหมือนกับผู้ใหญ่ 

ฉะนั้นอยากจะฝากสำหรับครอบครัวที่ดูแลเด็กที่สูญเสีย อย่ากลัวที่จะพูดคุยกับเด็กในเรื่องนี้ คนมักจะเลี่ยง ไม่แตะ ไม่พูดถึง เพราะไม่รู้ว่าจะคุยกับเด็กยังไง แต่ไม่ใช่การไปถามว่าเหตุการณ์ตอนนั้นเป็นไงนะ แค่ชวนให้ถามเด็กว่าหนูโอเคไหม หนูไหวหรือเปล่า หนูอยากให้พวกเราช่วยอะไรบ้าง เพื่อให้เด็กมีโอกาสบอกเล่าความสูญเสียหรือบอกเล่าความเสียใจ

ความทุกข์ใจที่เล่าแล้วมีคนรับฟัง จะช่วยเยียวยาเด็กในเบื้องต้น มันคือการที่เราเชื่อมใจไปกับเขา พยายามเข้าใจว่าเขารู้สึกอย่างไร แม้จะช่วยเอาพ่อหรือแม่คืนมาไม่ได้ แต่การที่เราดูแลให้เขาอยู่อย่างปลอดภัย สามารถบอกเล่าความรู้สึกได้ และรู้ว่าจะใช้ชีวิตต่ออย่างมีความหวัง มีพลังได้ยังไง จะได้รับการดูแลโดยใคร นี่คือสิ่งที่จะต้องบอกให้เด็กรู้อย่างชัดเจน เพราะจะทำให้เด็กมีทิศทางในการเดินต่อไปข้างหน้าได้

เครียด-ซึมเศร้า-สูญเสีย
การเยียวยาบาดแผลทางใจของเด็กๆ ช่วงวิกฤตโควิด-19
รศ.นพ.สุริยเดว ทรีปาตี
กุมารแพทย์ผู้เชียวชาญด้านเด็กและวัยรุ่น ผอ.ศูนย์คุณธรรม

สภาวะป่วยทางจิตใจหรือโรคเครียดหลังผ่านเหตุการณ์ร้ายแรง (PTSD หรือ Post-Traumatic stress disorder) สามารถเกิดขึ้นได้จากการสูญเสียหรือเกิดเหตุการณ์ที่รุนแรงมาก สภาวการณ์ที่เกิด Post-Traumatic ขึ้นอยู่กับลักษณะของเด็กและปัจจัยสภาพแวดล้อมที่เด็กเหล่านั้นอาศัยอยู่ 

เด็กเล็กยังไม่รู้จักการสูญเสีย

ถ้าเกิดกับเด็กเล็กอายุน้อยกว่าสิบปี หรือเด็กที่ยังไม่เข้าใจ Death Perception คือยังไม่รู้ว่าความตายนั้นหมายถึงอะไร เด็กอนุบาลไปจนถึงเด็ก ป.3 โดยเฉพาะเด็กอนุบาล เขาจะไม่เข้าใจว่าการที่พ่อแม่หายไปมันเกิดอะไรขึ้น เขาไม่เข้าใจแม้กระทั่งว่า ถ้าตายไปแล้วไม่ฟื้นกลับมานะ ถ้ากรณีเด็กโต ป.4 -5 ขึ้นไป เด็กจะรู้หมดแล้ว มี Death Perception รู้แล้วว่าการตายนี้คือการจากพราก ไม่มีการฟื้นขึ้นมา

เราจะต้องประเมินอาการแสดงออกในภาวะตึงเครียด สำหรับกลุ่มเด็กเล็ก การประเมินอาจดูไม่ออก อาจเห็นเด็กวิ่งเล่นไปมาอยู่ เขายังไม่รู้ว่าสูญเสียบุคคลสำคัญที่สุดของเขาไป ซึ่งจากไปไม่มีวันกลับ การประเมินเด็กเหล่านี้ต้องทอดระยะเวลาคือ ประเมิน ณ ขณะเวลานั้นด้วยและต้องดูแลต่อเนื่องกันไป ส่วนใหญ่จะปรากฏอาการภายใน 30 วัน แล้วสามารถหายได้เองภายใน 3 เดือน อันนี้ตามหลักการนะ แล้วถ้าเด็กตึงเครียดแล้วไม่หายล่ะ มีไหม ก็มีนะ อาจจะกลายเป็นภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรือกลายเป็นความหวาดผวา (Phobia) แสดงออกได้หลากหลายรูปแบบมาก

หาเจ้าภาพคอยดูแลเยียวยา เพื่อสร้างความรู้สึกปลอดภัย

ทั้งเด็กเล็กและเด็กโตที่สูญเสียพ่อแม่ นอกจากต้องการปัจจัยสี่ คือ มีที่อยู่ที่ให้นอน มีข้าวให้กิน มีเสื้อผ้าใส่ได้ และยามเจ็บไข้ได้รับการเยียวยาแล้ว สิ่งที่ต้องดูแลควบคู่ขนานกันไปคือ ความรัก ความอบอุ่น และความปลอดภัย ต้องใช้คำว่า Sense of Secure เพราะว่าเด็กที่เจอกับเหตุการณ์สูญเสีย ย่อมมีภาวะไม่ปลอดภัย มีความรู้สึกว่าบ้านไม่ปลอดภัยหรือสังคมนี้ไม่ปลอดภัย เด็กเคยมีความรัก ความผูกพัน อยู่กับอ้อมอกพ่อแม่ แล้ววันดีคืนดีพ่อแม่ไม่รู้ไปไหน สิ่งแรกที่ต้องทำคือ ทำให้เด็กอบอุ่นและปลอดภัย แล้วตามมาด้วย Sense of love คือ ความรัก การเห็นอกเห็นใจ 

ความรู้สึกปลอดภัยต้องมาเร็วพอๆ กับการมีข้าวมียาให้กิน ไม่ได้เป็นขั้นตอนที่หนึ่งหรือสอง แต่ต้องเกิดคู่ขนานกันไปเลย สภาพแวดล้อมที่หรูหราไม่ใช่คำตอบ มีสถานที่ดีๆ ให้แล้วไม่ใช่แค่นั้น ต้องทำให้เด็กเกิดความรู้สึกอบอุ่นและปลอดภัย ถึงแม้จะเป็นบ้านที่เล็ก แต่ถ้าเด็กนอนหลับโดยมีใครอยู่ข้างกายเขา นี่คือ sense of secure คือ ตัวเด็กเกิดความรู้สึกอบอุ่นและปลอดภัย จากนั้นก็ใช้ความรัก ถ่ายทอดด้วยกายสัมผัส ไม่จำเป็นต้องพูดเยอะ การกอด แววตา ท่าทางของคนใกล้ชิดต้องสะท้อนถึงความรัก ความเข้าใจ

นี่คือสิ่งที่ต้องทำ เรื่องของที่อยู่เป็นยังไง ข้าวมีกินไหม มีอาการเจ็บไข้ได้ป่วยอะไร หรือจะต้องรับการรักษาต่อไปอย่างไร กิจกรรมเหล่านี้ต้องมีเจ้าภาพรับผิดชอบ ทำทุกสิ่งทุกอย่างแทนพ่อแม่ เราต้องสำรวจเพื่อจะแยกกลุ่มเด็ก หาเจ้าภาพดูแล 

ถ้าเด็กมีครอบครัวขยาย ยังมีปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา ยิ่งเป็นผู้ปกครองที่เด็กรักอบอุ่นไว้วางใจ คนผู้นั้นต้องรับบทบาทแทนที่พ่อแม่ ไม่ใช่พี่เลี้ยงข้างนอก กับเด็กที่อยู่ในครอบครัวขนาดเล็ก เช่น พอพ่อแม่ไม่อยู่แล้ว เหลือเด็กคนเดียว เจ้าภาพก็อาจเป็นพี่เลี้ยงที่บ้านพักเด็ก ซึ่งต้องได้รับการฝึกและอยู่กับเด็กตลอดเวลา 

วิธีจัดการความเครียด ซึมเศร้า สูญเสียของเด็ก

เราจะไม่ไปถามปัญหาตอกย้ำ เว้นเสียแต่ว่าถ้าเด็กถาม เช่น ถ้าเด็กถามว่าพ่อแม่ไปไหน กรณีเป็นเด็กเล็กอนุบาล อาจใช้นิทานมาบอกเขาได้ในระดับหนึ่ง แล้วก็บอกเลยว่าเราจะเป็นคนที่มาอยู่ด้วยนะ ก็ใช้กิจกรรมเบี่ยงเบนความสนใจไป คือไม่ต้องลึกมาก แต่บอกระดับหนึ่งได้ว่าพ่อแม่ไปไหน 

ถ้าเป็นเด็กโต น่าจะรู้ความจริงว่าเกิดอะไรขึ้น แต่เราจะไม่ตอกย้ำ ไม่ถามว่าทำอะไรแล้วเป็นยังไงบ้าง แต่จะใช้การเล่นเพื่อจัดการความเครียด เด็กมีสิทธิ์จะเสียใจ มีสิทธิ์ส่งสัญญาณความรู้สึกที่ไม่ดีออกมา ไม่ต้องเก็บกดไว้ ก็ให้สะท้อนออกมา ให้เขาระบายอารมณ์ความรู้สึกได้เลย อาจจะพูดกับเขาว่า “ถ้าหนูรู้สึกสูญเสีย รู้สึกเศร้าใจ ร้องไห้ออกมาเลย” ถ้าเราทำอะไรไม่ถูก ก็ใช้การกอด กายสัมผัส จะเป็นตัวช่วยเยียวยาและนำไปสู่การจัดการความเครียดรูปแบบอื่นได้ เช่น กรณีเด็กโตเราชวนเขาไปทำบุญ จะทำให้เขารู้สึกสบายใจมากขึ้น 

กรณีเด็กที่เป็น PTSD คือมีการสูญเสียใหม่ๆ อย่างน้อย 14 วันแรก หมอเข้าใจว่าน่าจะต้องอยู่กับเด็กตลอดเวลา ไม่ต้องทำงานเลยด้วยซ้ำ อันนี้หมายถึงเด็กโตด้วยนะ ส่วนเด็กเล็กต้องอยู่กับเขาตลอด เพื่อให้เขารู้สึกว่ายังมีใครบางคนอยู่ ถ้าทั้งเดือนได้ก็ยิ่งดี 

อาการเด็กที่จะต้องดูแลพิเศษคือ ความหวาดผวา ตกใจกลัว อาจมีพฤติกรรมถดถอย เช่น เดิมเคยเลิกขวดนมแล้วกลับมาดูดขวดนม กัดเล็บกัดฟัน มีภาวะความรุนแรง มีความรู้สึกว่าโลกนี้ไม่ยุติธรรม รวมถึงนอนไม่หลับหรือหลับแล้วฝันร้าย 

เจ้าภาพหรือคนเป็นพี่เลี้ยงจะต้องคอยสังเกตว่ามีอาการเหล่านี้ไหม ถ้ามีครั้งคราว การที่เรานอนอยู่ด้วยเป็นเพื่อน การทำให้เขาได้อยู่ในบรรยากาศที่อบอุ่นปลอดภัย อยู่กับเขาตลอดเวลา เวลาจะค่อยๆ เยียวยาแล้วใช้กิจกรรมบำบัดเข้าช่วย ไม่ว่าจะเป็นการเล่น การใช้ศิลปะ ก็จะช่วยเบาบางความรู้สึกที่แย่ๆ ออกไปได้ 

สำคัญสุดคือการใช้สิ่งแวดล้อมรอบบ้านช่วย เด็กเคยวิ่งเล่นใช้ชีวิตตรงนี้ ย่อมรู้จักกับคนแถวนี้ พาเด็กมามีส่วนร่วมตัดสินใจว่าควรจะอยู่ตรงจุดนี้หรือย้ายไปที่บ้านพักเด็ก ถ้าสมมติเด็กเลือกอยู่ที่เดิม ก็ต้องหาว่าใครที่สนิทชิดเชื้อ เป็นผู้ปกครองที่ไว้วางใจได้ ถ้าในชุมชนนั้นมีเจ้าหน้าที่ของรัฐ อสม. หรือผู้ใหญ่บ้านคอยดูแล ก็อาจให้เด็กอยู่ในพื้นที่นั้น เพื่อให้สามารถดูแลได้ตลอดเวลา โดยต้องถามเด็กก่อนว่าเขาอบอุ่นและปลอดภัยไหม รู้สึกดีไหม 

ถ้าเป็นเด็กในเมือง ไม่มีพ่อแม่แล้ว กระทรวง พม.อาจต้องนำเด็กมาอยู่บ้านพักเด็ก ที่บ้านพักเด็กจะมีพี่เลี้ยงดูแล อย่างน้อยเกือบเดือน เพื่อเยียวยาจิตใจเด็กให้รู้สึกดีขึ้น ในระบบนิเวศปิด เป็นสถานที่ที่ไม่ใช่บ้านเดิม เป็นสถานที่ใหม่ แล้วคนก็ใหม่หมดเลย ต้องมีคนดูแลเขาตลอด 

ภาวะตึงเครียดของเด็กที่สูญเสียพ่อแม่จะหายเร็วหรือช้าขึ้นอยู่กับทุนเดิมของแต่ละคน ถ้าเป็นครอบครัวขยาย มีผู้ปกครองที่เด็กสนิทไว้วางใจเป็นเจ้าภาพ เขาก็จะหายได้เร็ว

การเรียนของเด็กที่สูญเสีย ต้องทำอย่างไร

การไปโรงเรียนและการเรียนออนไลน์ ขอให้บรรเทาเบาบางให้หมด ครูต้องรับรู้ว่าเกิดเหตุการณ์นี้กับเด็ก ต้องยกเลิกงานทั้งหลาย มิใช่ให้เด็กมาเก็บงานภายหลัง จะถือว่าไม่มีความเมตตาปรานี อย่ามัวห่วงตัวชี้วัด ขอให้กลับไปดูว่าก่อนที่เด็กสูญเสีย เด็กสามารถทำได้ ก็ให้ assume ไปว่าที่เหลือนั้นถือว่าผ่านทั้งหมด 

ครูและเพื่อนๆ คอยถามไถ่ทักทาย คุยกันทางไลน์ ถึงแม้เด็กมาไม่ได้ก็สามารถคุยกันได้ ดึงเด็กมามีส่วนร่วม ให้เขามาเรียนตามที่สบายใจ ไม่คาดคั้น ไม่กดดัน ไม่คาดหวังอะไรมาก เพื่อให้เข้าสู่บรรยากาศสบายๆ ที่มีความรู้สึกที่ดีให้กัน เป็นสิ่งที่คุณครูสามารถออกแบบเป็นแผนฉุกเฉินขึ้นมาได้

สำหรับผู้ที่สนใจ สามารถ Download หนังสือเพื่อช่วยดูแลจิตใจเด็กที่สูญเสียเพราะโควิด-19
ได้ที่นี่ : “การเล่น” เพื่อดูแลจิตใจเด็กๆ ที่เผชิญความสูญเสีย

The post เครียด-ซึมเศร้า-สูญเสีย ข้อเสนอ Roadmap การเยียวยาบาดแผลทางใจของเด็กๆ ช่วงวิกฤตโควิด-19 first appeared on กสศ..

ปูพรมพลัง อปท. อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ อาสาสมัครชุมชน อาสาสมัครครูทั้งในและนอกระบบ อาสาสมัครสภาเด็กและเยาวชน  เพื่อไม่ให้เด็กๆ ต้องโดดเดี่ยวและได้รับการช่วยเหลือทันสถานการณ์ 

จากข้อมูลของ ศบค. พบว่า สถานการณ์ขณะนี้มีเด็กได้รับผลกระทบจำนวนมาก ทั้งเป็นผู้ป่วยเองและได้รับผลกระทบจากพ่อแม่ เช่น เด็กป่วยเข้าไม่ถึงการรักษา ผู้ปกครองป่วย ไม่มีผู้ดูแลเด็ก  ขาดแคลนอาหารและยา ฯลฯ

ปัจจุบันประเทศไทยมียอดเด็กติดเชื้อสะสมระหว่าง 1 มกราคม – 10 สิงหาคม 2564 จำนวน 79,989 คน แบ่งเป็น กทม 18,260 คน ส่วนภูมิภาค 61,729 คน โดยจำนวนเด็กติดเชื้อรายวันล่าสุดอยู่ที่ 2,290 คน แบ่งเป็น กทม. 375 คน และส่วนภูมิภาค 1,915 คน 

นอกจากนี้ยังมีเด็กไม่ป่วยแต่ได้รับผลกระทบโดยตรง เช่น พ่อแม่หรือผู้ปกครองติดเชื้อ ป่วยหนักหรือเสียชีวิต ทำให้เด็กโดดเดี่ยวหรือกำพร้า และหลุดออกนอกระบบการศึกษา 

ศูนย์ช่วยเหลือเด็กโควิด-19 จึงได้เพิ่มอีกช่องทางให้ประชาชนสามารถแจ้งเหตุผ่าน Line@savekidscovid19  ได้ตั้งแต่วันนี้ โดยจะมีเจ้าหน้าที่คอยรับเรื่องตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อให้เด็กทุกคนเข้าถึงการช่วยเหลือโดยเร็วที่สุดและครอบคลุมทุกพื้นที่   

เชิญชวนประชาชนแอดไลน์ได้ที่ Line@savekidscovid19 “ศูนย์ช่วยเด็กโควิด”  หรือสามารถแจ้งผ่านช่องทางอื่น ๆ ได้ที่ Mobile Application “คุ้มครองเด็ก” หรือ บ้านพักเด็กและครอบครัว ทั้ง 77 จังหวัด และสายด่วน “ศูนย์ช่วยเหลือสังคม” โทร. 1300 

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของความร่วมมือ เพื่อปกป้อง คุ้มครอง ฟื้นฟู และเยียวยา ไม่ให้เด็กต้องโดดเดี่ยวกัน

The post เริ่มแล้ววันนี้ ! ประชาชนสามารถแจ้งเหตุช่วยเหลือ เด็กที่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 ผ่าน Line @savekidscovid19 ตลอด 24 ชั่วโมง first appeared on กสศ..