ความร่วมมือมุ่งเชื่อมศักยภาพของ อบต. ซึ่งเป็นกลไกที่ใกล้ชิดเด็ก ครอบครัว และชุมชน เข้ากับเครื่องมือและองค์ความรู้ของ กสศ. เพื่อสร้างหลักประกันโอกาสทางการศึกษาให้เข้าถึงเด็กในระดับพื้นที่ ตั้งแต่การสนับสนุนเด็กจากครัวเรือนยากจนพิเศษผ่านทุนเสมอภาค การเชื่อมโยงบทบาทของครูรัก(ษ์)ถิ่นกับการพัฒนาคุณภาพการศึกษาในพื้นที่ ตลอดจนการใช้กลไกท้องถิ่นร่วมค้นหา ติดตาม และช่วยเหลือเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา เพื่อให้เด็กที่กำลังเผชิญอุปสรรคได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมและไม่หลุดหายไปจากการเรียนรู้

อีกประเด็นสำคัญคือ การพัฒนาการศึกษาที่ยืดหยุ่นในระดับพื้นที่ โดย อบต. จะมีบทบาทเชื่อมทรัพยากร บุคลากร ภูมิปัญญา อาชีพ และพื้นที่การเรียนรู้ที่มีอยู่ในชุมชน เข้ากับการจัดการศึกษาที่ตอบโจทย์เด็กแต่ละคน โดยเฉพาะเด็กที่ไม่สามารถเรียนรู้ภายใต้รูปแบบหรือเงื่อนไขของระบบการศึกษาทั่วไป เพื่อให้ยังสามารถเรียนรู้ พัฒนาทักษะ และมีเส้นทางไปต่อทั้งด้านการศึกษาและอาชีพ

สมาคมองค์การบริหารส่วนตำบลแห่งประเทศไทยและ กสศ. เตรียมพัฒนากรอบความร่วมมือเพื่อขยายการดำเนินงานสู่พื้นที่ อบต. ทั่วประเทศ โดยคาดว่าจะมีการลงนามข้อตกลงความร่วมมือในเร็ว ๆ นี้ เพื่อร่วมกันป้องกันเด็กหลุดจากระบบ ค้นหาและช่วยเหลือเด็กนอกระบบ และสร้างทางเลือกการเรียนรู้ที่ช่วยให้เด็กและเยาวชนทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ

The post สมาคม อบต.แห่งประเทศไทย จับมือ กสศ. เดินหน้าความเสมอภาคทางการศึกษา ดึงพลังท้องถิ่นค้นหาเด็กนอกระบบ–จัดการเรียนรู้ให้เข้าถึงเด็กทุกพื้นที่ first appeared on กสศ..

นายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า การประชุมครั้งนี้ถือเป็นก้าวสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบาย Thailand Zero Dropout เพื่อแก้ปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาที่มีอยู่ราว 8.8 แสนคน หลังจากเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2567 หน่วยงาน 11 แห่ง ได้แก่ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงดิจิทัลฯ กระทรวงการพัฒนาสังคมฯ กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงแรงงาน กระทรวงยุติธรรม กรุงเทพมหานคร สปสช. สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ และ กสศ. ได้ร่วมลงนาม MOU แก้ไขปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา ให้ได้รับการส่งเสริมการเรียนรู้ตามศักยภาพ

ปี 2568 ถือเป็นครั้งแรกที่การดำเนินงานขยายจากพื้นที่นำร่อง 25 จังหวัด สู่ 77 จังหวัดทั่วประเทศ โดย อปท. 7,850 แห่งจะเป็น “หัวใจ” และ “กลไกหลัก” ในการเปลี่ยนตำบลและอำเภอให้เป็น “พื้นที่แห่งโอกาส” ที่ไม่ทิ้งเด็กและเยาวชนไว้ข้างหลัง

นายสุรพล เจริญภูมิ รองอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กล่าวว่า สถ. ทำงานร่วมกับ กสศ. มาอย่างต่อเนื่อง และการที่นโยบาย Thailand Zero Dropout ขยายครอบคลุมทั้ง 77 จังหวัด ถือเป็นหมุดหมายที่รอคอย เพราะ อปท. เป็นหน่วยงานที่ใกล้ชิดกับประชาชนและปัญหามากที่สุด

“การค้นหาและช่วยเหลือเด็กนอกระบบจะเกิดขึ้นจริง หาก อปท. ในฐานะเจ้าภาพหลักลุกขึ้นมาเป็นหัวเรี่ยวหัวแรง และจับมือกับภาคีเครือข่ายในพื้นที่อย่างแนบแน่น” นายสุรพลกล่าว พร้อมย้ำว่า อปท. สามารถใช้ระเบียบและทรัพยากรที่มี เช่น งบช่วยเหลือประชาชน และทุนการศึกษา มาเป็นเครื่องมือสำคัญในการบำบัดทุกข์บำรุงสุข และแก้ปัญหาเด็กนอกระบบได้อย่างเป็นรูปธรรม

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย รองประธานคณะอนุกรรมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและพัฒนาเยาวชนและแรงงานนอกระบบและประธานคณะทำงานการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาให้กลายเป็นศูนย์ กล่าวในการประชุมว่า การศึกษาที่มีคุณภาพคือ “คานงัด” สำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตทั้งระดับครอบครัว ชุมชน และประเทศชาติ โดยมี อปท. เป็นผู้ขับเคลื่อนสำคัญ เนื่องจากมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย ความรับผิดชอบต่อสังคม และความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการทรัพยากร จึงสามารถเชื่อมโยงการศึกษากับการแก้ปัญหาสังคมด้านต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“อปท. ต้องทำงานเชิงรุก ค้นหาและช่วยเหลือเด็กหลุดออกจากระบบเป็นรายกรณี และสร้างกลไกการส่งต่อให้เด็กได้กลับเข้าสู่การศึกษา ภายใต้หลักการของการให้ความรู้และการเปิดโอกาส” ศาสตราจารย์วุฒิสารกล่าว

การประชุมครั้งนี้เป็นเวทีถอดบทเรียนการทำงานของ อปท. ซึ่งพบว่ามีการช่วยเหลือเด็กและเยาวชนแล้วกว่า 330 รูปแบบ ทั้งด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ สังคม และการแก้ปัญหาพฤติกรรมเสี่ยง สะท้อนให้เห็นความหลากหลายของแนวทางที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ ขณะเดียวกันยังพบอุปสรรคกว่า 381 ประเด็น ซึ่งจะถูกนำไปใช้เป็นโจทย์แก้ไขต่อไป

นอกจากนี้ยังมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เครื่องมือการทำงานที่จำเป็น อาทิ ระบบข้อมูลและระบบสนับสนุนการเรียนรู้ กระบวนการค้นหาและวางแผนการช่วยเหลือ ตำบลต้นแบบ  โรงเรียนและการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น ศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 และโรงเรียนมือถือ (Mobile School) เพื่อเสริมศักยภาพ อปท. ในการขับเคลื่อนงานอย่างต่อเนื่องในระยะต่อไป

The post 7,850 อปท. จับมือ กสศ. สร้าง “ตำบลแห่งโอกาส” ลุยค้นหาช่วยเหลือเด็กหลุดจากระบบ first appeared on กสศ..

โครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ เป็นการเคลื่อนงานเพื่อแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของประเทศไทย ด้วยแนวคิดการบริหารจัดการแบบย่อส่วน ลุยสร้างโอกาสและทบทวนข้อติดขัดในการทำงานไปสู่การจัดการศึกษาที่มีคุณภาพสอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ รวมถึงการช่วยเหลือเด็กและเยาวชนที่ด้อยโอกาสทางการศึกษาให้ได้รับโอกาสอย่างเสมอภาค เชื่อมต่อการพัฒนากลไกความร่วมมือระหว่างทุกหน่วยงานในพื้นที่ระดับอำเภอและระดับจังหวัด

โดยเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ครั้งนี้ เป็นการถอดบทเรียนและประสบการณ์การทำงานของ 12 จังหวัดต้นแบบ เพื่อขยายผลและผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายด้านการกระจายอำนาจทางการศึกษา พร้อมร่วมรับฟังและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นด้วยคณะทำงานการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย รองประธานอนุกรรมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ กสศ. กล่าวว่า จากการทำงานที่ผ่านมาพบว่า มีข้อค้นพบที่น่าสนใจ 6 ประเด็น ได้แก่ 1. ความเป็นไปได้ของ “การกระจายอำนาจและการสร้างหุ้นส่วนในการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่” ให้กับคณะทำงาน/กลไกการทำงานระดับพื้นที่ ซึ่งสืบเนื่องมาจากความเข้าใจ บริบทพื้นที่ในมิติที่หลากหลายของคณะทำงานในฐานะของ “คนใน” ทำให้การวิเคราะห์ปัญหาและออกแบบการช่วยเหลือเป็นระบบ 2. การกระจายให้เกิดกลไกระดับจังหวัด ที่สามารถเชื่อมโยงกลไกย่อยที่กระจายตัวอยู่ในพื้นที่ขนาดเล็กกว่าจังหวัด ทำให้เกิด “ระบบข้อมูล” ชี้เป้าที่แม่นยำ 3. การขยายภาพของสถานการณ์ปัญหาและการแก้ไขปัญหาเชิงประเด็น ที่มีผลต่อการเข้าถึงการศึกษาและการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชน 4. การกระตุ้นให้ประชาชนในพื้นที่มองเห็นปัญหา และตระหนักต่อปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา รวมไปถึงการ “เปิดพื้นที่” ให้คนจากหลากหลายภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา 5. เกิดรูปแบบของ “การบูรณาการ” ระหว่างหน่วยงานอย่างเป็นรูปธรรม 6. การกระจายจุด (dot) หรือ สถานีความรู้ ซึ่ง จุด หรือ Dot หมายถึง หน่วยของการทำงาน/คณะทำงานที่ปฏิบัติการในระบบนิเวศของการจัดการศึกษาเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ ซึ่งมีลักษณะแตกต่างกันไปอย่างหลากหลาย อาทิ หน่วยจัดการเรียนรู้ภาคประชาสังคม สมัชชาการศึกษา เป็นต้น

โดยการทำงานเชิงพื้นที่จำเป็นจะต้องเชื่อมโยง จุด (dot) ให้เชื่อมต่อกัน และขยายความสำเร็จของแต่ละจุดให้ใหญ่ (enlarge) มากขึ้น และเสริมสร้างความสำเร็จนั้นจนแสดงให้เห็นถึงความสำคัญต่อการทำงานของแต่ละจุด โดยเอื้อต่อเด็กและเยาวชนให้เพิ่มโอกาสและทางเลือกของการศึกษาและการเรียนรู้ให้มีมากขึ้น

สำหรับการขับเคลื่อนงานโครงการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ ศาสตราจารย์วุฒิสาร ได้ให้ข้อคิดเห็นเรื่องหลักการกระจายอำนาจไปในพื้นที่ ซึ่งหัวใจสำคัญของการกระจายอำนาจไปยังพื้นที่ คือ ความมีอิสระที่ประกอบไปด้วย 2 เรื่อง คือ 1. อิสระการกำหนดวิธีการแนวทางที่ตอบโจทย์บริบทของแต่ละพื้นที่ และ2. อิสระในการกำหนดวิธีการที่จะแก้ปัญหาที่แตกต่างตามศักยภาพ และสภาพการณ์ ซึ่งวิธีการเหล่านั้นจะเชื่อมโยงกับการใช้ทรัพยากร และสามารถจัดลำดับความสำคัญของการใช้ทรัพยากรได้

ด้าน นายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน  ผู้ช่วยผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา  กล่าวว่า การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ (Area-based Education: ABE) เป็นการทำงานเพื่อประสานเป้าหมายทางนโยบาย 4 ด้านของ กสศ. คือ 1) สร้างความเสมอภาคทางการศึกษา โดยทำให้เด็กเยาวชนและประชาชนผู้เข้าไม่ถึงโอกาสในสังคม ได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพและปราศจากข้อจำกัดในการพัฒนาตนเอง 2) การศึกษาและการพัฒนาตนเองนั้นต้องตอบโจทย์บริบทชีวิตผู้เรียน โดยเป็นการจัดการศึกษาในระบบหรือในสถานศึกษา รวมถึงการจัดการศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย 3) การศึกษาต้องมีทางเลือกที่หลากหลาย ออกแบบให้สอดรับความต้องการและข้อจำกัดของคนทุกกลุ่มทุกช่วงวัย ครอบคลุมผู้พิการ ผู้สูงอายุ ผู้ผ่านการต้องโทษในกระบวนการยุติธรรม ฯลฯ และต้องเกิดการสร้างตัวแบบที่จะขยายผลไปสู่การทำงานระดับประเทศ 4) ระดมความร่วมมือของหน่วยงานต่าง ๆ ในแต่ละพื้นที่ เพื่อศึกษาข้อมูลและนำองค์ความรู้ไปสู่การสร้างความเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ ที่จะทำให้เกิดการทำงานอย่างยั่งยืนในระดับพื้นที่ 

ทั้งนี้ การบูรณาการ 4 โจทย์งานเข้าด้วยกัน จะทำให้แต่ละจังหวัดหรือแต่ละพื้นที่ไม่จำเป็นต้องมีหน่วยงานใดหนึ่งที่มีหน้าที่ดูแลภารกิจทั้ง 4 ด้านโดยเฉพาะ ซึ่งความร่วมมือของคนในจังหวัดจะนำไปสู่การค้นพบเครื่องมือและกระบวนการทำงาน จนเกิด ‘กลไกกลาง’ ในการรับข้อมูลและรายงานสถานการณ์ภายใน ทำให้แต่ละจังหวัดสามารถมีกระบวนการดูแลการศึกษาของตนเองได้อย่างเป็นอิสระ

“การทำงานภายใต้ข้อจำกัดและทรัพยากรที่มีอยู่ของ 12 จังหวัดต้นแบบ ตลอด 1 ปีที่ผ่านมา ทำให้เกิดตัวแบบที่น่าสนใจมากมาย ตั้งแต่จังหวัดขอนแก่นที่สามารถเดินหน้าสู่การก่อตั้งสมัชชาการศึกษาจังหวัด เกิดกลไกการคุ้มครองทางสังคมที่จังหวัดสุโขทัย ส่วนจังหวัดพะเยามีการดึงสถาบันอุดมศึกษาเข้ามาทำงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เรายังเห็นการจัดทำข้อมูลของจังหวัดระยอง ที่เชื่อมโยงจากระดับจังหวัดลงไปสู่ตำบล เพื่อค้นหาเด็กเยาวชนผู้ตกหล่นจากระบบการศึกษา เห็นการทำงานของจังหวัดสงขลาและสมุทรสงคราม ที่นำข้อมูลด้านสุขภาพมาเป็นฐานการทำงานด้านการศึกษา”

“อีกประเด็นหนึ่งของการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ คือการทำ ‘แผนบูรณาการความร่วมมือ’ เพื่อระดมทรัพยากรต่าง ๆ ในพื้นที่มาทำงานร่วมกัน เราเห็นตัวอย่างจากจังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่ทำระบบข้อมูลบูรณาการทรัพยากร จนเกิดแผนงานการจัดการศึกษาจังหวัด หรือที่จังหวัดลำปางก็มีการดึงทรัพยากรจากภาคเอกชนและประชาสังคมมาเติมเต็ม ทำให้เกิดการขับเคลื่อนงานด้านเด็กปฐมวัยที่แข็งแรง ส่วนจังหวัดสุราษฎร์ธานี มีแผนตั้งกองทุนเพื่อระดมทุนภายในจังหวัดเพื่อการจัดการศึกษาระยะยาวของคนในพื้นที่ หรือตัวอย่างนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการดูแลเป้าหมายเฉพาะกลุ่มที่น่าสนใจ ที่จังหวัดพิษณุโลกมีการเซ็ตระบบทำงานแบบ ‘One Stop Service’ เพื่อดูแลประชากรกลุ่มเสี่ยง หรือที่สุรินทร์ก็มีการทำงานกับกลุ่มคุณแม่วัยใสที่เป็นเด็กเยาวชนนอกระบบการศึกษา ปัตตานีมีการดึงทุนวัฒนธรรมในพื้นที่มาออกแบบการทำงาน และทั้งหมดนี้คือรูปธรรมของกลไกการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่ที่เกิดขึ้นจากการทำงาน”

รองผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ครั้งนี้เป็นการถอดบทเรียนและประสบการณ์การทำงานของ 12 จังหวัดต้นแบบ เพื่อกำหนดข้อเสนอเชิงสังคม และส่งเสียงไปถึงหน่วยงานต่าง ๆ ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ว่ากรณีศึกษาของแต่ละจังหวัดจะนำไปสู่การทำงานในทิศทางใดต่อไป โดยเฉพาะในประเด็นการปรับเปลี่ยนกฎกติกาเพื่อรองรับการกระจายอำนาจการจัดการศึกษาไปสู่ในระดับท้องถิ่นและพื้นที่ ตามมาตรา 18 ในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ ที่มีประเด็นว่า รัฐสามารถยอมรับให้มีการรวมตัวของภาคประชาสังคมและหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อระดมทรัพยากรและทำงานเรื่องการจัดการศึกษาของพื้นที่ไปด้วยกัน

รองศาสตราจารย์ ดร.วสันต์ เหลืองประภัสร์ โครงการสนับสนุนการขับเคลื่อนกลไกการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำด้วยกระบวนการวิจัย กล่าวว่า การจัดการศึกษาและยกระดับคุณภาพการศึกษา ต้องมีการสนับสนุนเชิงงบประมาณและทรัพยากรเป็นตัวตั้ง อย่างไรก็ตาม อีกประเด็นหนึ่งที่สำคัญกว่าคือ พื้นที่ต้องมีความพร้อมของกลไกการขับเคลื่อน โดยจังหวัดหรือพื้นที่นั้น ๆ ต้องมองเห็นปัญหาของตนเอง และพร้อมเคลื่อนงานเพื่อปิดช่องว่างที่อำนาจจากส่วนกลางมองไม่เห็นหรือทำไม่ได้ 

สำหรับจังหวัดสมุทรสงครามและจังหวัดสุโขทัยที่นำตัวแบบมานำเสนอในครั้งนี้ ทำให้เห็นว่าทางเดินไปสู่เป้าหมายไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน เช่น สุโขทัยใช้วิธีเชื่อมร้อยหน่วยงานในพื้นที่จนเกิดกลไกการทำงาน โดยเฉพาะส่วนราชการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคประชาสังคมและวิชาการ ส่วนสมุทรสงครามมีจุดเน้นที่การเอาปัญหาของเด็กเป็นตัวตั้ง ทำให้มองเห็นกลุ่มเป้าหมายชัดขึ้น และสามารถทำงานไปพร้อม ๆ กันได้ในมิติที่ครอบคลุมทั้งศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก โรงเรียน ครอบครัว และชุมชน ก่อนขยายความร่วมมือในการทำงานออกไปในระยะที่ ‘มือเอื้อมถึง’ จนเกิดการรวมตัวขึ้นเป็นเครือข่ายของครูและคณะกรรมการสถานศึกษาจังหวัด

ขณะเดียวกัน จุดที่เหมือนกันมากของทั้งสองจังหวัดและเป็นจุดเด่นที่ควรเน้นย้ำ คือการทำงานด้านข้อมูล โดยสุโขทัยและสมุทรสงครามต่างมีข้อมูลที่ ‘สำรวจ-จัดทำ-ปรับปรุง-ตรวจสอบ’ โดยคณะทำงานในจังหวัด ทำให้สามารถนำมาเชื่อมโยงการทำงานได้ตั้งแต่ระดับจังหวัดไปถึงระดับอำเภอและตำบล ทั้งสองจังหวัดทำให้เห็นว่าสามารถใช้ข้อมูลมาแปลงเป็นเครื่องมือ เป็นแผนงาน เป็นการระดมความร่วมมือ และเป็นโครงการที่จะขับเคลื่อนการแก้ปัญหาและสร้างความเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ได้ และในอีกทางหนึ่งข้อมูลขนาดใหญ่นี้ ยังมีประโยชน์ต่อการทำงานของหน่วยงานระดับประเทศ ในการนำไปใช้วิเคราะห์ วางแผน และกำหนดมาตรการทางนโยบายทั้งในภาพใหญ่ระดับชาติ รวมถึงการทำงานที่ย่อส่วนเล็กลงในระดับพื้นที่อีกด้วย

ศาสตราจารย์ ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กสศ. กล่าวว่า การทำงานของ 12 จังหวัดต้นแบบ แสดงให้เห็นถึงความ ‘สุกงอม’ หรือความพร้อมของการกระจายอำนาจในการจัดการศึกษา ที่หลังจากนี้จะต้องดำเนินไปสู่การทำงานเพื่อขับเคลื่อนเชิงนโยบาย โดยพยายามผลักดันพื้นที่นำร่องให้เป็นตัวอย่างของความสำเร็จ เพื่อสื่อสารไปถึงผู้กำหนดนโยบายของประเทศ ว่าการกระจายอำนาจการจัดศึกษาที่เกิดจากการบูรณาการและการมีส่วนร่วมของคนภายในจังหวัดหนึ่ง ได้ทำให้ประเทศไทยมีนวัตกรรมทางการศึกษาและองค์ความรู้ที่เหมาะสมกับพื้นที่ ซึ่งสามารถเปลี่ยนแปลงชีวิตกลุ่มผู้ด้อยโอกาส 15 เปอร์เซ็นต์ล่างสุดของประเทศได้จริง 

“ถ้าผู้กำหนดนโยบายเห็นพื้นที่ต้นแบบ ในมุมของความเปลี่ยนแปลงที่ลงไปถึงคนที่เคยเข้าไม่ถึงโอกาสในสังคมมาก่อน ความเป็นไปได้ของการพิจารณาแก้ไขระเบียบ กฎกติกาต่าง ๆ เพื่อให้เกิดการกระจายอำนาจในการจัดการศึกษา ก็จะยิ่งมีโอกาสเพิ่มขึ้น สิ่งสำคัญคือทำอย่างไรให้ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นได้รับการมองเห็นในวงกว้าง และเป้าหมายการเปลี่ยนแปลงนั้นต้องเป็นไปเพื่อการดูแลคน ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงเชิงอำนาจแบบหักดิบ 

“ดังนั้นต้องนำเสนอข้อค้นพบและแง่มุมที่มีความสำคัญจากพื้นที่นำร่อง เช่น จังหวัดสมุทรสงครามที่มีการแก้ปัญหาเรื่องการไม่ได้รับอาหารเช้าของเด็ก ซึ่งแสดงให้เห็นว่าช่วยยกระดับคุณภาพการศึกษาได้ หรือการมีส่วนร่วมของวัดในการสนับสนุนโรงเรียนให้ติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์เพื่อลดค่าใช้จ่าย เหล่านี้ล้วนเป็นความร่วมมือในระดับพื้นที่ที่เราเห็นผลสำเร็จที่เป็นรูปธรรมแล้ว ส่วนจังหวัดสุโขทัยได้พยายามจัดการศึกษาที่คำนึงถึงความหลากหลายเป็นตัวตั้ง มีการคลี่คลายขยายหลักสูตรการศึกษาที่พ้นไปจากรั้วโรงเรียน เป็นการเรียนรู้ตลอดชีวิต มีความยืดหยุ่น สอดคล้องต่อความต้องการของผู้เรียนแต่ละคน ในการพัฒนาตนเองตามศักยภาพตามความสนใจและความถนัด”

ศ.ดร.สมพงษ์ กล่าวอีกว่า แนวทางเหล่านี้จะเป็นตัวแบบของการจัดศึกษาของประเทศไทยในอนาคต ที่ไม่ได้ยึดติดอยู่เพียงเส้นทางเดียวคือการศึกษาในโรงเรียน แต่การจัดการศึกษาในวันนี้และสำหรับวันข้างหน้า จะต้องมีทางเลือกหลากหลาย ตอบโจทย์การพัฒนาของคนทุกคน

The post ถอดบทเรียน ‘การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่’ 12 จังหวัดต้นแบบ สู่การเดินหน้านโยบายกระจายอำนาจการจัดการศึกษา first appeared on กสศ..

เมืองแห่งการเรียนรู้คืออะไร

แนวคิดเมืองแห่งการเรียนรู้ (learning city) เริ่มขึ้นในปี 2558 เมื่อองค์การสหประชาชาติจัดทำเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) จำนวน 17 เป้าหมาย โดยมีประเด็นเรื่องการศึกษาอยู่ในเป้าหมายที่ 4 เพื่อสร้างหลักประกันคุณภาพการศึกษา ให้มีความครอบคลุมทั่วถึง สนับสนุนโอกาสในการเรียนรู้ตลอดชีวิต และเพื่อเป็นรากฐานการขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านอื่นๆ ต่อไป

เมืองแห่งการเรียนรู้ หมายถึง เมืองที่ใช้ทรัพยากรในทุกภาคส่วนอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อสนับสนุนให้เกิดการเรียนรู้สำหรับประชาชนทุกคนและทุกระดับ มีการใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีเพื่อส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้อย่างมีคุณภาพ ตลอดจนส่งเสริมวัฒนธรรมการเรียนรู้ตลอดชีวิต สถาบันการเรียนรู้ตลอดชีวิตของยูเนสโก (UNESCO Institute for Lifelong Learning: UIL) จึงพยายามจัดตั้งเครือข่ายระดับโลกด้านเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก (The UNESCO Global Network of Learning Cities: GNLC) เพื่อขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมายนั้น 

ปัจจุบันมีเมืองแห่งการเรียนรู้ทั้งหมด 294 เมือง จาก 76 ประเทศ และประเทศไทยมีเมืองที่อยู่ในเครือข่าย 7 เมือง ได้แก่ เทศบาลนครเชียงราย เทศบาลนครเชียงใหม่ เทศบาลนครภูเก็ต เทศบาลเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดพะเยา จังหวัดสุโขทัย และเทศบาลนครหาดใหญ่

ท้องถิ่นร่วมสร้างคน สร้างเมืองแห่งการเรียนรู้

ศาสตราจารย์พิเศษวุฒิสาร ตันไชย รองประธานอนุกรรมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ กสศ. กล่าวปาฐกถาพิเศษเรื่อง ‘ท้องถิ่นร่วมสร้างคน สร้างเมืองแห่งการเรียนรู้’ โดยเน้นที่การกระจายอำนาจในการจัดการศึกษาให้แต่ละท้องถิ่น เพื่อสร้างเมืองแห่งการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน

“เมืองแห่งการเรียนรู้ คือ การสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ ทำให้ความรู้เป็นสิ่งที่ทุกคนเข้าถึงได้ และตอบโจทย์ความหลากหลายของคนในเมืองนั้น หัวใจสำคัญคือ การไม่มีรูปแบบที่ตายตัวเพื่อโอบรับการเรียนรู้รูปแบบต่างๆ ที่หลากหลาย เอื้อให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิต”

ศาสตราจารย์พิเศษวุฒิสาร เปรียบเทียบว่า เมืองแห่งการเรียนรู้คล้ายเมืองที่มีสถานีพลังงานหรือปั๊มน้ำมันจำนวนมากและหลากรูปแบบ เพื่อให้คนในเมืองได้เติมพลังงานในเวลาที่ขาดแคลน โดยพลังงานสำหรับชีวิตเหล่านั้นหมายถึง ความรู้ ปัญญา และทักษะของพลเมืองที่มีความแตกต่างกันไป การพัฒนาเมืองจึงต้องโอบรับและสนใจ pain point ที่ไม่เหมือนกันเลยเหล่านี้ให้มากที่สุด เพื่อพัฒนาศักยภาพของมนุษย์อย่างมีประสิทธิภาพ

ศาสตราจารย์พิเศษวุฒิสาร อธิบายว่า การขับเคลื่อนสู่เมืองแห่งการเรียนรู้ต้องพิจารณา 3 แกนพร้อมๆ กัน ได้แก่ หนึ่ง การระบุเป้าหมาย (identify) หมายถึง การจำแนกพลเมืองแต่ละกลุ่มตามความต้องการและเงื่อนไขในชีวิต เพราะแต่ละกลุ่มมีความต้องการไม่เหมือนกัน สอง เนื้อหาสาระ (content) ต้องค้นคว้าให้ได้ว่า สาระแบบใดที่จะตอบโจทย์พลเมืองแต่ละกลุ่ม และสาม ช่องทางหรือวิธีการในการทำให้เป้าหมายข้างต้นบรรลุผล

“ปัญหาของคนแต่ละกลุ่มคือ dot หรือจุด การเชื่อม dot เหล่านี้เข้าด้วยกันก็เหมือนการต่อจิ๊กซอว์ให้เป็นภาพใหญ่ และ learning city ก็คือการสร้างสถานีที่จะแก้ไขปัญหาที่หลากหลายเหล่านั้น”

เมืองแห่งการเรียนรู้สู่เมืองต้นแบบ

นางสาวดุริยา อมตวิวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านความร่วมมือต่างประเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ กล่าวว่า สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการยินดีให้คำปรึกษาแก่เมืองใดก็ตามในประเทศไทยที่สนใจสมัครเข้าเป็นสมาชิกเครือข่าย GNLC

นางสาวดุริยาอธิบายต่อว่า สมาชิกเครือข่าย GNLC จะได้รับสิทธิประโยชน์จากการแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ และได้รับการสนับสนุนการพัฒนาเมืองตามกรอบเมืองแห่งการเรียนรู้จากเพื่อนร่วมเครือข่าย หากการพัฒนาของเมืองนั้นเป็นได้ด้วยดีก็อาจจะได้รับการยอมรับและยกย่องเป็นโมเดลหรือ best practice ให้เมืองอื่นๆ สุดท้าย เมืองในเครือข่าย GNLC จะมีโอกาสได้เข้าร่วมการประกวดเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ยอดเยี่ยมที่จะจัดขึ้นทุกๆ 2 ปี

ทั้งนี้ เมืองที่ได้รับเลือกให้เป็นสมาชิกเครือข่าย GNLC จะต้องจัดทำรายงานความก้าวหน้าของโครงการพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้ทุกๆ 2 ปี (Biennial Progress Report) (ส่งรายงานภายในวันที่ 31 มีนาคมของปีที่ครบกำหนด) โดยยูเนสโกจะประเมินรายงานความก้าวหน้านั้น หากพบว่าเอกสารไม่สมบูรณ์ ไม่แสดงให้เห็นถึงความก้าวหน้า หรือไม่จัดส่งตามระยะเวลาที่กำหนด ยูเนสโกจะไม่ต่ออายุการเป็นสมาชิกให้เมืองนั้นๆ อย่างไรก็ตาม เมืองที่ถูกตัดสิทธิ์สามารถสมัครเข้าเป็นสมาชิกเครือข่ายได้อีกครั้งหากมีการเปิดรับสมัครจากยูเนสโก

นางสาวโศวิรินทร์ ชวนประพันธ์ เจ้าหน้าที่โครงการ กลุ่มงานการรู้หนังสือและการเรียนรู้ตลอดชีวิต ฝ่ายนวัตกรรมการศึกษาและการพัฒนาทักษะ (EISD) สำนักงานยูเนสโกเพื่อการศึกษาส่วนภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก ยกกรณีตัวอย่างของเมืองแห่งการเรียนรู้ในต่างประเทศหลายกรณี

ตัวอย่างเมืองแห่งการเรียนรู้ที่โดดเด่น อาทิ เมืองเฉิงตู ประเทศจีน มีการวางแผนและยุทธศาสตร์ชัดเจน ทุกภาคส่วนมีข้อตกลงร่วมกันในการพัฒนาเมือง สร้างโครงสร้างพื้นฐาน (infrastructure) เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ขึ้นทั่วเมืองทั้งแบบออนไลน์และออนไซต์ ไม่กระจุกตัวอยู่ในบริเวณใดบริเวณหนึ่งของเมือง นอกจากนี้ยังเชื่อมโยงเครือข่ายต่างๆ มาช่วยสนับสนุนและปลูกฝังนิสัยการเรียนรู้ตลอดชีวิตแก่พลเมือง

เมืองแห่งการเรียนรู้ที่จะประสบความสำเร็จได้นั้นคือ เมืองที่สามารถเชื่อมโยงภาคีต่างๆ เช่น สถานศึกษา ภาคประชาสังคม และผู้ประกอบการ เข้ามาเป็นพาร์ตเนอร์ (partner) ในการขับเคลื่อนการเรียนรู้พร้อมกัน และสร้างสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นให้พลเมืองสามารถเรียนรู้ได้ตลอดเวลา

“สิทธิในการเข้าถึงการเรียนรู้ตลอดชีวิต (life long learning) คือ สิทธิมนุษยชนอย่างหนึ่ง”

กระจายอำนาจให้ท้องถิ่น ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต

ในเวทีสร้างแรงบันดาลใจ ‘การส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตด้วยกระบวนการพัฒนาเมืองแห่งการเรียนรู้’ มีผู้ร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์การพัฒนาเมืองจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 3 คน ได้แก่ นายศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นางสาวจุฬาสินี โรจนคุณกำจร อดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดพะเยา และนายพงษ์ศักดิ์ ยิ่งชนม์เจริญ นายกเทศมนตรีนครยะลา ดำเนินรายการโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ผณินทรา ธีรานนท์ ผู้ช่วยอธิการบดี มหาวิทยาลัยพะเยา

รองผู้ว่าฯ ศานนท์ เห็นว่าหนึ่งในเป้าหมายของการกระจายอำนาจคือ ให้ท้องถิ่นได้บริหารจัดการการศึกษาเอง เพื่อลดความเหลื่อมล้ำในทุกมิติ พร้อมทั้งเห็นว่าการศึกษามีความสำคัญในการพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านอื่นๆ ของมนุษย์ ดังนั้น การทำให้คนรู้ว่ามีแหล่งเรียนรู้อยู่ที่ไหนเป็นเรื่องสำคัญ เพื่อให้เขาได้มีพื้นที่ในการทดลองและเรียนรู้ชีวิต

ทั้งนี้ การเรียนรู้ไม่จำเป็นจะต้องเกิดขึ้นในรั้วโรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยเท่านั้น เมืองจะต้องมีแหล่งเรียนรู้อื่นๆ ควบคู่ไปด้วย เช่น ห้องสมุดชุมชน ศูนย์ฝึกอาชีพ ตลอดจนมีอินเทอร์เน็ตที่ทั่วถึง เพื่อให้พลเมืองเข้าถึงความรู้ได้ตลอดเวลา ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายจำนวนมาก และสร้างอาชีพในอนาคตได้โดยไม่ต้องไปกระจุกอยู่ในพื้นที่ทางกายภาพอย่างมหาวิทยาลัย

“หน้าที่ของ กทม. คือการสร้าง infrastructure ให้พร้อม สิ่งที่เป็นจุดแข็งของ กทม. คือเครือข่าย แต่ความท้าทายคือเราไม่ควรทำเองคนเดียว การทำ learning city ไม่ใช่การทำอย่างโดดเดี่ยว เราต้องเปลี่ยนบทบาทเป็น organizer (ผู้จัด) และ facilitator (ผู้อำนวยความสะดวก)”

นางสาวจุฬาสินี อดีตนายก อบจ.พะเยา กล่าวว่า แม้พะเยาจะเป็นจังหวัดขนาดเล็กที่เคยเป็นเพียงอำเภอหนึ่งของจังหวัดเชียงราย แต่ก็ยังได้รับเลือกให้เป็น learning city ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า การพัฒนาเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ไม่จำกัดอยู่แต่เฉพาะเมืองใหญ่ๆ ที่มีความพร้อมด้านทรัพยากรและงบประมาณเท่านั้น สิ่งสำคัญคือการค้นหาอัตลักษณ์ของเมืองแล้วพัฒนาจากจุดแข็งนั้น

“การเป็นเมืองรองไม่ใช่ปัญหา สิ่งสำคัญคือการสร้างเมืองที่รองรับทุกคน”

นางสาวจุฬาสินีอธิบายต่อไปว่า แม้ อบจ.พะเยา จะมีงบประมาณจำกัด การสร้างเมือง สร้างแหล่งเรียนรู้ สร้างคน และสร้างอาชีพจึงดูเหมือนเป็นเรื่องยาก แต่เพราะเป็นเมืองเล็กจึงสามารถทำงานแบบบูรณาการทุกภาคส่วนได้ง่าย และสามารถดึงภาคีเครือข่ายต่างๆ ตั้งแต่ส่วนราชการ เอกชน หอการค้า หรือภาคประชาชน เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาเมืองไปพร้อมกัน

“การสร้างเมืองเพื่อให้คนมีคุณภาพชีวิตที่ดี ไม่ใช่เรื่องง่าย การสร้างภาคีและแสวงหาความร่วมมือจึงจำเป็นอย่างที่สุด”

นายพงษ์ศักดิ์ เข้ารับตำแหน่งนายกเทศมนตรีนครยะลาตั้งแต่ปี 2546 ด้วยวิสัยทัศน์ว่าจะพัฒนาเมืองให้เป็น ‘สิงคโปร์แห่งที่ 2’ ภายใต้ motto ‘สร้างเมืองให้น่าอยู่ สร้างความรู้สู่มวลชน’ โดยเห็นว่าต้นทุนของยะลาคือสิ่งแวดล้อม ผังเมืองที่ดี และทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ แต่เมื่อทรัพยากรมนุษย์ยังไม่ได้รับการเติมเต็มศักยภาพ เมืองจึงพัฒนาได้ไม่เต็มศักยภาพตามไปด้วย

นายพงษ์ศักดิ์เห็นว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไม่สามารถพัฒนาเมืองและสร้างทรัพยากรมนุษย์ได้เพียงลำพัง ดังนั้นจึงต้องเสริมพลัง (empower) ให้ชุมชนมีอำนาจจัดการและดูแลตนเอง สร้างสำนึกการเป็นเจ้าของ (sense of belonging) โดยเฉพาะกลุ่มเป้าหมายที่เป็นเยาวชน ซึ่งเป็นผู้นำของเมืองในอนาคต

“การศึกษาเปรียบเหมือนอาวุธติดตัวประชาชนทุกคน และพลังนั้นจะย้อนกลับมาช่วยพัฒนาเมือง”

เมืองแห่งการเรียนรู้สร้างได้อย่างไร

เวทีสุดท้ายชื่อว่า ‘How Might We…เราจะทำอย่างไรให้เป็นเมืองแห่งการเรียนรู้’ เป็นการชวนคิดชวนคุยถึงวิธีการที่จะสร้างเมืองแห่งการเรียนรู้ โดยมีวิทยากร ดังนี้ ทวารัฐ สูตะบุตร ผู้อำนวยการสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (OKMD) รองศาสตราจารย์ ดร.ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม รองผู้อำนวยการฝ่ายแผนและยุทธศาสตร์องค์กร หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) รองศาสตราจารย์ ดร.ผณินทรา ธีรานนท์ ผู้ช่วยอธิการบดี มหาวิทยาลัยพะเยา นางสาวศิริพร พรมวงศ์ นวัตกรจากโครงการพัฒนาทักษะอาชีพเพื่อเยาวชนคลองเตย (คลองเตยดีจัง) และนายพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. ดำเนินรายการโดย นายสันติพงษ์ ช้างเผือก 

เริ่มจากรองศาสตราจารย์ ดร.ผณินทรา เห็นว่า กลไกสำคัญที่ทำให้จังหวัดพะเยาสร้างเมืองแห่งการเรียนรู้ได้สำเร็จคือ การทำงานร่วมกันแบบภาคีเครือข่าย รวมถึงการเจรจาต่อรองเพื่อดึงภาครัฐและชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาเมือง และที่สำคัญ เมืองที่ต้องการเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ต้องรู้จักผู้คนในท้องถิ่นของตนเองเป็นอย่างดี และเข้าใจว่าการเรียนรู้แบบไหนจึงจะตอบโจทย์

“โจทย์ของพะเยาคือ แรงงานนอกระบบ โดยเฉพาะช่วงโควิดที่คนตกงานทยอยกลับบ้าน เขาต้องได้รับการฟื้นฟูทักษะอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เข้าถึงการเรียนรู้ตลอดชีวิต” 

นางสาวศิริพร เสนอว่า บันไดขั้นแรกสำหรับการเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ คือ รัฐกับประชาชนต้องไว้ใจกัน รัฐต้องวางใจว่าประชาชนมีศักยภาพพอที่จะจัดการตนเอง มีพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่ทุกคนเข้าถึงได้ และเป็นพื้นที่ให้คนได้เรียนรู้และพัฒนาตนเอง

การเรียนรู้จะต้องโอบรับและยกระดับคุณภาพชีวิตของเด็ก โดยเฉพาะสำหรับกลุ่มเปราะบาง เพราะเด็กกลุ่มนี้ต้องการรายได้ระหว่างเรียน หรือต่อให้ต้องออกจากการเรียนกลางคัน ก็หางานทำได้ยาก เพราะอายุไม่ถึงและไม่มีทักษะที่ตลาดต้องการ

“เราต้องมี learn and earn คือ การเรียนรู้ที่เด็กจะต้องได้ 3 เรื่อง ได้แก่ วุฒิการศึกษา ทักษะชีวิตกับทักษะการทำงาน และรายได้”

รองศาสตราจารย์ ดร.ปุ่น เสนอว่า สิ่งที่สำคัญในการสร้างเมืองแห่งการเรียนรู้คือ กลไกความร่วมมือ ใช้ความรู้จากงานวิจัยเป็นตัวขับเคลื่อนหลัก โดยเชื่อมั่นว่า การเรียนรู้เป็นกระบวนการปกติที่ควรเกิดขึ้นในทุกๆ เมือง

“แต่ละเมืองก็มีกระบวนการต่างกัน เรื่องที่ยังขาดคือ local study การสร้าง local wisdom ที่แข็งแรง เพื่อทำให้เนื้อหามีพลังขึ้นมา สุดท้ายคือการนำเนื้อหาไปใช้งานจริง เช่น การออกแบบพื้นที่การเรียนรู้ที่หลากหลาย บางที่เป็นมิวเซียม บางที่เป็นตลาด บางที่เป็นประเพณี” 

นายพัฒนะพงษ์ อธิบายว่า เมืองแห่งการเรียนรู้คือการพยายามสร้างระบบนิเวศที่เอื้อให้คนทั้งสังคมมีโอกาสเข้าถึงประตูแห่งการเรียนรู้ ไม่ว่าเมืองจะมีขนาดเล็กหรือใหญ่ งบประมาณมากหรือน้อย ก็ไม่เป็นอุปสรรคในการสร้างเมืองแห่งการเรียนรู้ สิ่งสำคัญคือ แต่ละท้องถิ่นควรเป็นเจ้าของในการดูแล เพราะเป้าหมายสูงสุดคือการกระจายอำนาจทางการศึกษา

“เราเชื่อว่าทุกคนมีศักยภาพ แต่อาจมีบางอย่างปิดกั้นศักยภาพเหล่านั้นอยู่ ซึ่ง กสศ. มีหน้าที่ทำให้อุปสรรคเหล่านี้ลดน้อยลงมากที่สุด”

นายทวารัฐ กล่าวว่า OKMD เป็นหน่วยงานที่สนับสนุนการเรียนรู้ตลอดช่วงชีวิต (life long learning) และยินดีที่จะช่วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ต้องการจะพัฒนาเป็น learning city ทั้งนี้ พื้นที่แห่งการเรียนรู้สาธารณะไม่จำเป็นต้องเป็นห้องสมุดเท่านั้น เพราะผู้คนไม่ได้รับรู้ผ่านการอ่านอย่างเดียว แต่ยังสามารถรับรู้ผ่านกิจกรรมทางสังคม การพบปะพูดคุย ดนตรี หรือศิลปะ

“เราจึงต้องการพัฒนาต้นแบบพื้นที่เรียนรู้สาธารณะ ทั้งเชิงกายภาพ เช่น มิวเซียมสยาม (สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ) และ TK Park (สถาบันอุทยานการเรียนรู้) หรือพื้นที่แบบออนไลน์ เพื่อให้คนเข้าไปเรียนรู้และได้รับแรงบันดาลใจ”

ทั้งหมดนี้คือเป้าหมายและความใฝ่ฝันของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทางการศึกษา บนความเชื่อมั่นว่าเมืองแห่งการเรียนรู้จะเป็นอีกหนึ่งหนทางที่จะช่วยลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำ สร้างโอกาสให้ผู้คนเข้าถึงการเรียนรู้ได้อย่างเท่าเทียม และก้าวไปสู่เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนขององค์การสหประชาชาติได้ในที่สุด

The post กสศ. ร่วมสร้าง ‘เมืองแห่งการเรียนรู้’ สู่สังคมแห่งความเสมอภาค กระจายอำนาจการศึกษาเพื่อทางเลือกที่หลากหลาย first appeared on กสศ..

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า กล่าวในหัวข้อ ‘โจทย์ใหม่ท้องถิ่นไทย : การเสริมสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา’ โดยระบุว่า  ปัญหาที่เป็นรากลึกของสังคมไทยคือปัญหาความเหลื่อมล้ำ การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำอาจเป็นคานงัดสำคัญที่จะทำให้เราสามารถทำให้เรื่องอื่นขยับตัวได้ดีขึ้น โดยความเหลื่อมล้ำมีมิติการมองสองเรื่องคือ 1. การทำให้ทุกคนมีโอกาสที่ใกล้เคียงกันพูดถึงเรื่องการศึกษาคือทุกคนมีโอกาสเข้าเรียนไม่ปิดกั้นบุคคลใด และ 2. ความสามารถในการใช้โอกาสเพราะทุกคนมีโอกาสแต่ไม่ใช่ว่าจะใช้โอกาสได้เท่ากันยกตัวอย่างเช่นเด็กทุกคนจบประถมมีโอกาสเรียนต่อมัธยมทุกคนเพราะมีโรงเรียนให้แล้ว แต่ความสามารถในการใช้โอกาสไม่เท่ากัน เพราะบางคนต้องประกอบอาชีพเลี้ยงพ่อแม่พิการ  

เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้าเปิดเผยอีกว่า มิติการมองเรื่องความเหลื่อมล้ำต้องมองทั้งสองด้าน ทั้งมิติเสนอทางเลือกโอกาสให้เขาได้รับประโยชน์ และการไปค้นหาข้อจำกัดของเขาว่าเพราะเหตุใดเข้าเรียนไม่ได้ ขอย้ำว่าการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำไม่ได้แปลว่าทำให้ทุกคนเท่ากัน เพราะเป็นไปไม่ได้ที่จะทำให้ทุกคนเท่ากัน แต่จะช่วยลดความแตกต่างช่องว่างของการได้รับโอกาสและการเข้าถึงโอกาสให้ใกล้เคียงกันมากขึ้น  ทำให้ทุกโรงเรียนมีคุณภาพการศึกษาใกล้เคียงกัน ไปดูว่าคนในพื้นที่เข้าถึงหรือไม่ การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำควรเป็นเป้าหมายลำดับต้น ๆ ของยุทธศาสตร์ชาติที่จะเข้าไปแก้ไข ทั้งมิติสังคม การศึกษา เศรษฐกิจ สุขภาพ ความยุติธรรม การประกอบอาชีพ 

โดยสถานการณ์โควิด-19 ยิ่งทำให้ปัญหาความเหลื่อมล้ำชัดเจนและซับซ้อนมากขึ้นเ เช่น การเรียนออนไลน์ของเยาวชนแต่ละคนขาดความพร้อมเรื่องอุปกรณ์แทบเล็ต ไว-ไฟ  หรือคุณภาพการเรียนการสอนที่ไม่เท่ากัน รวมทั้งการเรียนออนแฮนด์ ออนไซต์ ออนไลน์ ซึ่งไมได้เข้าถึงทุกคน หน้าที่ของท้องถิ่นคือเข้าไปหาฐานข้อมูลเหล่านี้ รวมถึงคุณภาพการศึกษาผ่านการเรียนออนไลน์ ที่ไม่สามารถจัดการศึกษาที่มีคุณภาพได้เท่าห้องเรียนจริง  ๆ บางครั้งการจัดการเรียนออนไลน์ด้วยความไม่ถนัดของครูก็เป็นปัญหาซ้ำเติม โควิดทำให้เราต้องกลับมาคิดเรื่องการจัดการศึกษาทีลึกขึ้นและค้นหารายละเอียดมากขึ้นในการทำงาน 

เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า  กล่าวอีกว่า ถามว่าทำไมท้องถิ่นต้องเข้าไปแก้ปัญหาเรื่องความเหลื่อมล้ำเพราะท้องถิ่นมีความรับผิดชอบใน 3 ทาง คือ  1. ความรับผิดชอบทางกฎหายอำนาจหน้าที่ตามพ.ร.บ.กำหนดให้ท้องถิ่นต้องทำหน้าที่เรื่องการศึกษา คุณภาพชีวิต  2.  ความรับผิดชอบทางสังคม ต้องดูแลความเป็นอยู่ของพี่น้องลูกหลานคนในชุมชน และ 3. ความรับผิดชอบทางการเมืองงานท้องถิ่น เป็นเรื่องของอาสาสมัครไม่มีใครบังคับทำให้ท้องถิ่นตอบสนองต่อปัญหาได้เร็ว ความรับผิดชอบนี้มากกว่าความรับผิดชอบของส่วนราชการที่มีแค่ความรับผิดชอบตามกฎหมาย ดังนั้นท้องถิ่นจึงต้องให้ความสำคัญกับการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ เพราะหากแก้ได้ก็จะแก้ปัญหาอีกหลายเรื่อง 

“ทำไมท้องถิ่นต้องให้ความสำคัญกับการจัดการศึกษา เดิมเราอาจคิดว่าโรงเรียนเทศบาลเป็นโรงเรียนชั้นสอง แต่ตอนนี้มีโรงเรียนเทศบาลที่เหนือกว่าโรงเรียน สพฐ. จำนวนมาก จากการการประเมินจัดการศึกษา โรงเรียนของท้องถิ่นอยู่ในอันดับที่ดีกว่าโรงเรียนของกระทรวง ท้องถิ่นสามารถเข้ามาจัดการศึกษาได้ดีขึ้นเรื่อย ๆ โดยท้องถิ่นมีต้นทุนทางสังคมที่ดี มีความรับผิดชอบต่อประชาชนในท้องถิ่น การศึกษาเป็นบันไดการเคลื่อนตัวของสังคม คนยากจนด้อยโอกาสถ้ามีโอกาสได้รับการศึกษาที่ดีจะมีโอกาสขยับฐานะทางสังคมได้” เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า กล่าว 

นอกจากนี้ ท้องถิ่นยังมีความยืดหยุ่น และมีอิสระในการใช้ทรัพยากรทางการบริหารและมีความยืดหยุ่นที่จะออกแบบเป้าหมายได้มากกว่ากระทรวงศึกษาธิการ เรามีหลักสูตรแกนกลางแต่จะออกแบบหลักสูตรอีกหลายเรื่องให้สอดรับกับท้องถิ่นควรมีความรู้เข้าใจเรื่องใดเป็นพิเศษ และการจัดการศึกษาเชื่อมโยงไปสู่ปัญหาอื่น สามารถนำปัญหาในชุมชนเป็นตัวตั้งเชื่อมกับการศึกษาเรียนรู้ของเด็ก ท้องถิ่นสามารถขยายปรัชญาการศึกษาเพื่อสร้าง Education for All หรือ การจัดการศึกษาที่ครอบคลุมทุกคน ทุกกลุ่มเป้าหมาย ไม่ใช่แค่เด็กเท่านั้น ตอนนี้มีการพูดถึงเรื่อง Upskill Reskill มากขึ้น และ All for Education ขยายการเรียนรู้มากว่าในห้องเรียน   การศึกษาของท้องถิ่นช่วยลดความเหลื่อมล้ำในท้องถิ่นได้  การศึกษาคือคานงัดสำคัญในการแก้ไขปัญหาสังคม

ศาสตราจารย์วุฒิสาร กล่าวว่า เป้าหมายของการศึกษาท้องถิ่นในปัจจุบันคือการศึกษาที่มีความเท่าเทียมทุกคนต้องได้รับโอกาสและความเสมอภาคในการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพ Education for Equalization รองรับทุกคนให้ได้เรียนไม่ให้มีใครหลุดไป โรงเรียนเทศบาลไม่มีสิทธิเลือกรับเด็ก ไม่ว่าจนหรือรวยต้องได้เรียน ระดับที่สองคือการศึกษาเพื่อความเป็นเลิศ อาจเลือกบางโรงเรียนพัฒนาเป็นโรงเรียนเพื่อความเป็นเลิศในบางด้านเช่น ดนตรี กีฬา หัตถกรรม การเดินทางทางการศึกษาของท้องถิ่นมีสองระดับ ระดับแรกคือทำให้เกิดความมเสมอภาคและเพื่อความเป็นเลิศด้านต่าง ๆ เราสามารถกำหนดเป้าหมายได้ ถ้าเราทำได้ดีจะสร้างอนาคตได้ดี

ทั้งนี้ ที่ผ่านมาท้องถิ่นทำเรื่องการศึกษาอยู่แล้วทั้งการจัดการศึกษา การสนับสนุนอาหารกลางวัน อุปกรณ์การเรียน การเรียนเสริม โดย ปี 2563 มีอปท. ที่มีผลการปฏิบัติงานดีเด่น 48 แห่ง แต่ต้องถามว่าทำครบถ้วนหรือยัง ท้องถิ่นทำอะไรได้อีก เช่น  1. Coverage คือต้องไปดูว่ามีใครตกสำรวจ ทำให้ครบถ้วนเด็กทุกคนต้องเข้าถึงโอกาสทางการศึกษา 2. Deepening ทำให้ลึกขึ้น และ 3. กำหนดเป้าหมายการศึกษาท้องถิ่นคือเรื่องความเสมอภาคและความเป็นเลิศ  สรุปท้องถิ่นสามารถแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำได้  โดยเริ่มจากกำหนดเป้าหมาย กำหนดแนวทางที่เหมาะสม และสร้างระบบเอื้ออำนวยต่อการจัดการศึกษาผนวกกำลังชุมชนในท้องถิ่น  ผู้ปกครองชุมชนควรเป็นหุ้นส่วนวนในการตัดสินใจทิศทางการศึกษาควรเป็นอย่างไร 

นอกจากนี้ยังมี กสศ. ที่เป็นศูนย์กลางในการขับเคลื่อนและรวมพลังท้องถิ่น จะเข้ามาเป็นกำลังเสริมในการพัฒนา เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในพื้นที่ และสถาบันพระปกเกล้าจะร่วมพัฒนาท้องถิ่นต่อไปโครงการนี้เป็นการเรียนรู้ร่วมกัน แบ่งปันประสบการณ์ช่วยกันเติมเต็ม หากโครงการนี้ประสบความสำเร็จ ก็จะทำให้ท้องถิ่น  5,000-6,000 แห่งได้เกิดการเรียนรู้ นำไปรับใช้ในพื้นที่ ทางสถาบันพระปกเกล้าและ กสศ. พร้อมที่จะเป็นที่ปรึกษาแลกเปลี่ยนประสบการณ์การทำงานร่วมกันต่อไป

The post หนุนท้องถิ่นช่วยแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา first appeared on กสศ..

กสศ. สนับสนุนท้องถิ่นเดินหน้าเร่งเชื่อมโยงชุมชน เชื่อเป็นกลไกที่สำคัญที่สุดสร้างโอกาสให้เข้าถึงการศึกษา ด้านสถาบันพระปกเกล้าเป็นห่วงหลังสถานการณ์โควิด-19 หวัง ความเหลื่อมล้ำแทรกซึมทุกมิติสังคม มั่นใจ อปท.มีศักยภาพสามารถยกระดับการจัดการปัญหาเท่าโรงเรียนใน กทม.

วิทยาลัยพัฒนาการปกครองส่วนท้องถิ่น, สถาบันพระปกเกล้า และมูลนิธิฟรีดริช เนามัน (Friedrich Naumann Foundation) ร่วมกันจัดสัมมนาออนไลน์ “โครงการขับเคลื่อนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้เป็นกลไกลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา”  

ศ.วุฒิสาร ตันไชย เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า ได้กล่าวในหัวข้อ “บทบาทของท้องถิ่นกับการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา” ซึ่งในปัจจุบันสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 กลับมาระบาดระลอกใหม่ ทำให้การศึกษาต้องเปลี่ยนบทบาทจากการสอนในโรงเรียน มาเป็นการสอนทางออนไลน์ ที่ไม่ได้หมายถึงมีเครื่องคอมพิวเตอร์ โน๊ตบุ๊ก สัญญาณ wifi เท่านั้น แต่ยังต้องการวิธีการจัดการเรียนการสอนและวัฒนธรรมการเรียนการสอนที่ดีด้วย

“การเรียนหนังสือถ้าอยู่โรงเรียนครูคือผู้สนับสนุน แต่วันนี้เมื่อการศึกษาอยู่ที่บ้านการสนับสนุนอยู่ที่ผู้ปกครอง คำถามคือความสามารถในการสนับสนุนของผู้ปกครองเท่ากันหรือไม่ ครอบครัวที่มีความพร้อมผู้ปกครองมีเวลาช่วยสอนได้ ในขณะที่บางครอบครัวซึ่งพ่อแม่ต้องค้าขาย ไม่ได้มีเวลาหรือความรู้ที่สูงมากนักเริ่มมีปัญหา เมื่อครูให้การบ้านในการช่วยสอน ผู้ปกครองก็ไม่รู้ว่าจะสอนอย่างไร นี่เป็นปัญหาของคนจำนวนมาก คำถามคือกระทรวงศึกษาธิการและโรงเรียนได้รับทราบปัญหานี้หรือไม่ คำถามนี้จะส่งผลต่อคุณภาพของการศึกษา คุณภาพของการเรียน รวมไปถึงมาตรฐานการศึกษาในอนาคต ยิ่งมีการบอกว่าเรียนออนไลน์ไม่ต้องสอบให้เลื่อนขึ้นชั้นได้เลยโดยอัตโนมัติ นี่ยิ่งเป็นคำถามใหญ่ของคุณภาพการศึกษาว่าเรียนออนไลน์จบได้ปริญญา ได้ประกาศนียบัตร จบระดับชั้นประถม จะได้มาตรฐานเหมือนกับเรียนที่โรงเรียนหรือไม่” ศ.วุฒิสาร กล่าว

ศ.วุฒิสาร กล่าวว่า ปัญหาที่มีความสำคัญในวันนี้ คือหลังโควิดไปแล้วจะทำให้จุดเริ่มต้นของปัญหาความเหลื่อมล้ำเข้าไปอยู่ในทุกมิติ ทุกพื้นที่ ทุกชุมชน การแพร่ระบาดของไวรัสโควิดเหมือนสึนามิที่กวาดอะไรไปบางอย่าง และเมื่อสถานการณ์เริ่มสงบเราคิดว่าสวยงามแต่ความจริงแล้วไม่ใช่

“เมื่อก่อนเราบอกว่าคนจนคือคนที่ได้รับบัตรสวัสดิการ พอมีโควิดระบาดคนจนในเมืองกลายเป็นคนจนกลุ่มใหม่ ร้านเสริมสวย พนักงานนวด คนทำงานในโรงแรม เชฟจากโรงแรมห้าดาวเป็นคนตกงานที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้เลย ถ้าไม่มีครอบครัวอยู่ในชนบท คนเหล่านี้กลายเป็นกลุ่มเสี่ยงที่มีความเหลื่อมล้ำซ่อนอยู่และมีอยู่ในทุกพื้นที่ การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำไม่ใช่การให้ทุกคนได้เท่ากัน แต่เป็นความพยายามในการลดความแตกต่าง การให้ทุกคนได้เข้าถึงสุขภาวะที่ได้มาตรฐานอย่างเท่าเทียม” ศ.วุฒิสาร ระบุ

ทั้งนี้ ศ.วุฒิสาร มองว่าการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงและเท่าเทียม มี 2 ประเด็น ที่ต้องพูดถึงคือ 1.คือการสร้างโอกาส ยกตัวอย่างเด็กที่จบ ป.6 ทุกคนสามารถได้เรียนต่อในชั้นมัธยมหรือไม่ คำตอบในทางกฎหมายและปฏิบัติคือใช่เพราะมีโรงเรียนมัธยมอยู่ที่อำเภอ แต่ปัญหาอยู่ที่ทุกคนได้ใช้โอกาสนี้เท่ากันหรือไม่ 2.ความสามารถในการใช้โอกาสของทุกคนที่ไม่เท่ากัน

“หลังโควิดเศรษฐกิจที่จะถดถอยอย่างรุนแรงแต่การใช้จ่ายในด้านสุขภาพจะแพงขึ้น รายจ่ายของรัฐบาลเกือบทั้งหมดจะเป็นการเตรียมเพื่อสุขภาพ เตรียมวัคซีน เตรียมด้านการตรวจ และการเยียวยา ในขณะที่การจัดเก็บภาษีขยายเวลาออกไป ค่าธรรมเนียมการโอนที่ดินก็ถูกลดหย่อนลง รายจ่ายที่เพิ่มขึ้นเป็นไปเพื่อการเยียวยาแก้ไข ในขณะที่รายได้ลดลง แล้ววเศรษฐกิจไทยจะเป็นอย่างไร เราจะอยู่อย่างไร ภาคการท่องเที่ยวที่เคยมีรายได้สูงสุดวันนี้ทำรายได้น้อยมาก”

เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า กล่าวว่า จากสภาพความเหลื่อมล้ำในสังคมไทยยังเป็นปัญหาหลัก และสถานการณ์โควิดทำให้ ความเหลื่อมล้ำชัดเจนขึ้น มีหลายมิติ เห็นคความซ้ำซ้อนและเชื่อมโยงมากขึ้น เห็นกลุ่มเสี่ยง รวมถึงกลุ่มเปราะบางใหม่ สาเหตุที่ท้องถิ่นต้องให้ความสำคัญกับความเหลื่อมล้ำ มี 3 ประการ 1.เป็นความรับผิดชอบตามกฎหมาย เป็นหน้าที่ 2.ความรับผิดชอบทางการเมือง เป็นความสมัครใจที่ไม่มีใครบังคับ 3.ความรับผิดชอบต่อสังคม เป็นเรื่องความเป็นอยู่ของพี่น้อง ลูกหลานและญาติมิตร คนในชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องจัดการกับการศึกษา ด้วยการทำให้มีความยืดหยุ่น เชื่อมโยงกิจกรรมการศึกษาไปสู่ปัญหาสังคมอื่นๆ การศึกษาของท้องถิ่นช่วยลดความเหลื่อมล้ำในท้องถิ่นและสังคมได้ และค้นหาจัดการการศึกษาให้ครบถ้วน หากลุ่มเสี่ยงที่เข้าไม่ถึง เป็นการลงทุนที่จะมีผลระยะยาว

“เด็กที่ไม่มีที่เรียน ไปสมัครโรงเรียนเทศบาลอย่างไรก็ต้องได้เรียน นี่เป็นการรับผิดชอบต่อสังคมอย่างหนึ่งจะปล่อยให้เด็กไม่มีที่เรียนไม่ได้ เด็กต้องได้รับอาหารกลางวัน อุปกรณ์ต้องทันสมัย ผมสนับสนุนให้โรงเรียนเทศบาลซื้ออุปกรณ์ที่ดีเหมือนโรงเรียนในกรุงเทพ คนตรวจสอบต้องไม่มาตั้งคำถามว่าทำไมถึงแพง แต่ต้องตั้งคำถามว่าเด็กที่อยู่ต่างจังหวัดจะเรียนและมีคุณภาพที่ดีเท่ากับเด็กในกรุงเทพหรือไม่ สิ่งนี้เป็นสิ่งสำคัญที่เราต้องทำ สนับสนุนให้ผู้ที่ด้อยโอกาสได้เข้าถึงมากขึ้น ในด้านการศึกษา อปท. ได้รับการคัดเลือกในปี 2562 ถึง 48 แห่ง ท้องถิ่นต้องทำการศึกษาที่เป็นมิติชีวิตทั้งหมด และตั้งเป้าหมายทางการศึกษาท้องถิ่นต้องเริ่มต้นด้วยการกำหนดกลุ่มเป้าหมาย กำหนดแนวทางการจัดบริการที่เหมาะสม การสร้างระบบสนับสนุนที่เอื้ออำนวย โดยให้อิสระกับโรงเรียนในการแก้ปัญหาแล้วรายงานกลับไปยังผู้ปกครอง” ศ.วุฒิสาร กล่าว

ขณะที่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท รองผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวในหัวข้อ “ลดช่องว่างการศึกษา ท้องถิ่นทำได้แค่ไหน อย่างไร?” ตอนหนึ่งว่า สถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในประเทศไทย ปัจจุบันมีนักเรียนยากจน ด้อยโอกาสจำนวน 2.1 ล้านคน คิดเป็น ร้อยละ 29.9 จากนักเรียนทั้งหมด มีเด็กนอกระบบ ซึ่งอายุระหว่าง 6-14 ปี จำนวน 4.3 แสนคน และคุณภาพโรงเรียนในชนบทล้าหลัง 2 ปีการศึกษาเมื่อเทียบกับโรงเรียนในเมือง

ดร.ไกรยส กล่าวว่า สถานการณ์โควิด-19 ในปีที่ผ่านมาทำให้มีเด็กยากจนเพิ่มขึ้น 3 แสนคน และเด็กยากจนมีโอกาสศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้นเพียง ร้อยละ 5 ต่อรุ่น  โดยช่องว่างการเข้าถึงการศึกษาระหว่างคนรายได้น้อยกับปานกลางห่างกันถึง 20 เท่า แม้จะมีกฎหมายระบุว่าต้องมีการจัดการศึกษาภาคบังคับให้กับเด็ก ไม่เก็บค่าใช้จ่าย แต่ในปัจจุบันมีเด็กประมาณ 1.1 ล้านคนที่พร้อมจะหลุดออกจากระบบการศึกษาได้ตลอดเวลาเพราะความยากจน บางคนอยู่ในวัยที่ต้องขึ้นชั้นประถมแล้วแต่ก็ยังไม่ได้เข้าเรียน ส่วนเด็กที่หลุดออกไปจากระบบการศึกษาแล้วมีอยู่ประมาณ 1.7 ล้านคน นอกจากนี้เด็กที่อยู่ในช่วงวัยหลังการศึกษาภาคบังคับ อายุ 15-25 ปี ล่าสุดจำนวนที่หลุดออกมาจากการศึกษาแล้วประมาณ 1 ล้านคน

“ท้องถิ่นสามารถทำได้เลย ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ภายใน 2 ขวบปีแรกสามารถดูแลได้เต็มที่ ท้องถิ่นเป็นสะพานที่สำคัญที่สุดในชีวิตเด็กเหล่านี้ เพราะถ้าเด็กจะไม่ได้เรียนหนังสือ ไม่ได้เข้าอนุบาล ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กจะเป็นประตูบานแรกของเด็กเหล่านี้ เช่นเดียวกับเด็กหลังวัยการศึกษาภาคบังคับที่อยากจะเรียนแต่ยากจน ระดับอาชีวะ อุดมศึกษา ท้องถิ่นก็เป็นกลไกสำคัญให้เด็กเหล่านี้สามารถมีอาชีพ มีทักษะที่จะเป็นผู้ประกอบการเหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ โจทย์คือการเข้าถึงโอกาส เด็กอยู่ในระบบเราต้องป้องกันไม่ให้เขาออกไปจากระบบการศึกษา เพราะถ้าเขาออกไปแล้วยากมากและแพงมากที่จะดึงกลับเข้ามา เป้าหมายของเราคือส่งให้เด็กเหล่านี้ไปถึงชั้นมัธยมปลายหรือสูงกว่านั้น”

ดร.ไกรยส  กล่าวอีกว่า โรงเรียนเทศบาลหลายแห่งในท้องถิ่นมีศักยภาพที่สูง ซึ่งโอกาสในการเข้าถึงการศึกษาและคุณภาพของการศึกษา ยังคงเป็นปัญหาที่จะอยู่ในสังคมไทยไปอีกระยะหนึ่ง

“หลายคนเชื่อว่าเด็กต้องได้ของเท่ากัน ต้องได้เงินเท่ากัน เด็กที่ จ.นราธิวาสต้องได้เงินเท่ากับเด็กที่ กทม. ความเป็นจริงเด็กแต่ละคนเกิดมาต้นทุนไม่เท่ากัน คนที่อยู่ในพื้นที่จะเห็นว่ามีใครที่ขาดแคลน มีเด็กพิการกี่คน ซึ่งท้องถิ่นจึงสามารถเข้าไปเติมในสิ่งที่ขาดได้ทันที ไม่ใช่ถม ท้องถิ่นได้เจอเด็กทุกวัน คนที่อยู่ในกระทรวงส่วนกลางอยู่ห่างไกลไม่สามารถรู้ได้ว่าเด็กคนไหนขาดอะไร ขาดเท่าไร แล้วจะเติมให้ใคร กลไกท้องถิ่นจึงเป็นความหวังเดียวของประเทศไทยที่จะเติมเต็มสิ่งที่ขาดได้อย่างใกล้ชิดดีที่สุด”

รองผู้จัดการ กสศ. ยืนยันว่า การแก้ไขปัญหาเด็กนอกระบบ มีแนวทางเพื่อความยั่งยืนคือต้องป้องกันไม่ให้เด็กที่อยู่ในระบบหลุดออกจากระบบการศึกษา เนื่องจากเด็กที่หลุดออกไปเพราะเป็นแม่วัยใสหรือเกี่ยวข้องกับยาเสพติดจะไม่สามารถกลับมาเข้ามาสู่ระบบการศึกษาอีกเลย ซึ่งเป็นแนวทางที่ควรทำควบคู่ไปพร้อมกับการเข้าไปในพื้นที่เพื่อเติมให้กับคนที่ขาด

“ยูเนสโกประเมินความเสียหายจากปัญหาเด็กนอกระบบ ปัจจุบันสูงถึง 1.7 เปอร์เซ็นต์ของจีดีพีประเทศไทย หรือ 2 แสนล้านบาทต่อไป ประเทศไทยปีนี้ยังไม่แน่เลยว่าจีดีพีจะโตถึง 1.7 เปอร์เซ็นต์หรือเปล่า ถ้าเราสามารถมองว่าปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาคือปัญหาความมั่นคงในเศรษฐกิจเช่นกัน การนำเงินไปแก้ปัญหาความยากจนในปลายทางมีแต่จะใช้เงินเป็นจำนวนมากและได้ผลจำกัด ถ้าปีนี้มีการเลือกตั้งท้องถิ่นเกิดขึ้น แล้วท่านสามารถทำให้เห็นว่าปัญหาความเหลื่อมล้ำเชื่อมกับเศรษฐกิจชุมชน เศรษฐกิจท้องถิ่นของท่านมีความมั่นคง อ้างตัวเลขยูเนสโกตัวนี้ได้ว่าการที่มีนโยบายแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษามันเกี่ยวข้องกันอย่างจริงๆ เราจะได้ไม่ต้องมากังวลว่าวันนี้แก้ปัญหาปากท้องก่อน อย่าเพิ่งแก้ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ผมไม่อยากเห็นวิวาทะอย่างนั้น เรื่องปากท้องกับเรื่องความเหลื่อมล้ำทางการศึกษามันเป็นเรื่องเดียวกัน มันเป็นเพียงเรื่องที่เกิดขึ้นวันนี้กับเรื่องที่จะเกิดขึ้นวันหน้า อย่าแยก 2 เรื่องนี้ออกจากกัน ผู้นำที่มีวิสัยทัศน์เท่านั้นที่จะสามารถบอกประชาชนได้ว่า2เรื่องนี้เป็นเรื่องที่สำคัญและต้องทำตั้งแต่วันนี้เลย” ดร.ไกรยส กล่าว

อย่างไรก็ตาม ดร.ไกรยส ย้ำว่า การสร้างความเสมอภาคและลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ท้องถิ่นเป็นหน่วยงานที่ใกล้ขิดกับประชาชนที่สุดจึงมีศักยภาพที่สุดในการประสานความร่วมมือของคนในพื้นที่ ทั้งหน่วยราชการ ภาคเอกชนและภาคประชาสังคมเพื่อร่วมสร้างความเสมอภาคให้เกิดขึ้น

The post ลดช่องว่างการศึกษา ดัน อปท. เป็นกลไกลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา first appeared on กสศ..