ผศ.ดร.สหวรัชญ์ พลหาญ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. เปิดเผยว่า สูตรจัดสรรงบประมาณในปัจจุบันยังไม่สะท้อนต้นทุนที่แท้จริงของโรงเรียนขนาดเล็ก โดยเฉพาะโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลที่มีข้อจำกัดด้านภูมิประเทศ เช่น พื้นที่ภูเขา เกาะ หรือแนวชายแดน รวมถึงพื้นที่พิเศษด้านความมั่นคง ซึ่งมีประมาณ 1,000 แห่ง และมีนักเรียนยากจนมากกว่า 70%

ข้อมูลวิจัยยังสะท้อนว่า งบประมาณการศึกษาทุก 100 บาท เป็นค่าใช้จ่ายประจำถึง 78 บาท ขณะที่งบเพื่อความเสมอภาคมีเพียง 22 บาท ในจำนวนนี้ 18 บาทเป็นงบแบบ “เท่ากัน” สำหรับนักเรียนทุกคน เช่น เงินอุดหนุนรายหัว อาหารกลางวัน และนมโรงเรียน เหลืองบเพียง 4 บาทสำหรับช่วยเหลือเด็กยากจนตามความจำเป็น เช่น ปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจน ทุนเสมอภาค ส่งผลให้การลดความเหลื่อมล้ำยังไม่เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม

จากนโยบายรัฐบาลที่เตรียมปรับสูตรจัดสรรงบประมาณใหม่ในปีงบประมาณ 2570 เพื่อยกเลิกแนวคิด “จัดสรรเท่ากันแต่ไม่เป็นธรรม” เปลี่ยนเป็น “จัดสรรตามความจำเป็นจริง” กสศ. จึงเสนอแนวทางปรับสูตรใหม่ โดยคำนึงถึงความแตกต่างของโรงเรียนใน 3 มิติหลัก ได้แก่ ขนาดโรงเรียน ลักษณะภูมิศาสตร์ และฐานะความยากจนของผู้เรียน เพื่อให้การจัดสรรงบตอบโจทย์บริบทพื้นที่อย่างแท้จริง

แนวทางสำคัญคือการเปลี่ยนจากการจัดสรรแบบ “รายหัวเท่ากัน” ไปสู่ “Block Grant” ที่ผันแปรตามความจำเป็นของแต่ละโรงเรียน พร้อมเพิ่มความยืดหยุ่นให้สถานศึกษานำงบไปใช้ได้ตามบริบท เช่น พัฒนาการเรียนรู้ จัดหาสื่อการสอน หรือดูแลนักเรียนกลุ่มเปราะบาง เพื่อลดความเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา

ผลการทดลองในโรงเรียนนำร่อง 180 แห่ง โดยสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. ร่วมกับคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พบว่า โรงเรียนที่ได้รับงบตามสูตรใหม่โดยเฉลี่ยประมาณ 54,000 บาทต่อโรงเรียนต่อปี ช่วยให้มีความพร้อมด้านสื่อการสอนเพิ่มขึ้น 94.9% อัตราการเข้าสอบ O-NET ของนักเรียน ป.6 เพิ่มจาก 91.2% เป็น 97.3% และอัตราการมาเรียนดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สะท้อนศักยภาพของการจัดสรรงบประมาณที่สอดคล้องกับบริบทจริง

ขณะที่เสียงจากผู้อำนวยการโรงเรียนขนาดเล็ก–พื้นที่ห่างไกล สะท้อนตรงกันว่า งบประมาณที่เพิ่มขึ้นช่วยให้สามารถพัฒนาการเรียนการสอนได้จริง ทั้งการยกระดับทักษะพื้นฐานของนักเรียน การจัดกิจกรรมเรียนรู้ ดูแลคุณภาพชีวิตผู้เรียน ขณะเดียวกันยังช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายจำเป็น เช่น ค่าเดินทางหรือค่าบริหารจัดการ ที่เดิมเป็นข้อจำกัดสำคัญของโรงเรียน

ด้านข้อเสนอเชิงนโยบาย กสศ. เสนอ 2 แนวทางหลัก ได้แก่ การจัดสรรงบประมาณแบบ Block Grant ตาม 3 มิติความจำเป็น และการเพิ่มงบสนับสนุนบุคลากร เช่น ครูอัตราจ้าง รวมถึงการชดเชยโรงเรียนที่ไม่มีผู้บริหาร เพื่อให้โรงเรียนสามารถดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยใช้งบประมาณเพิ่มเติมราว 61–103 ล้านบาท สำหรับโรงเรียนขนาดเล็ก–พื้นที่ห่างไกล 1,135 แห่ง ทั้งนี้ รัฐบาลสามารถขยายการสนับสนุนไปยังโรงเรียนเพิ่มเติมได้อย่างยืดหยุ่น โดยประยุกต์ใช้สูตรการคำนวณตามข้อมูลความจำเป็นของแต่ละพื้นที่

ผศ.ดร.สหวรัชญ์ กล่าวทิ้งท้ายว่า การปรับสูตรจัดสรรงบประมาณครั้งนี้ ไม่เพียงเป็นการแก้ปัญหาทรัพยากรไม่เพียงพอในโรงเรียนขนาดเล็ก–พื้นที่ห่างไกล แต่เป็นการปรับโครงสร้างเพื่อสร้าง “ความเป็นธรรมทางการศึกษา” โดยทำให้ทรัพยากรไปถึงโรงเรียนที่ต้องการมากที่สุด ซึ่งจะเป็นกลไกสำคัญในการลดความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง และยกระดับคุณภาพการศึกษาของประเทศในระยะยาว

The post กสศ. ชู “สูตรจัดสรรงบใหม่” ปิดช่องว่างโรงเรียนเล็ก–พื้นที่ห่างไกล แก้เหลื่อมล้ำตรงจุดตามขนาด ภูมิศาสตร์ ความยากจน first appeared on กสศ..

นางสาวศิรี จงดี รองผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. เปิดเผยว่า โครงการนี้ดำเนินการต่อเนื่องเป็นเวลา 3 ปี เพื่อประเมินว่าการอุดหนุนงบประมาณรูปแบบใหม่จะช่วยยกระดับโรงเรียนและผู้เรียนได้จริงหรือไม่ โดยครอบคลุมประเด็นสำคัญ ได้แก่  1.ประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรของโรงเรียน 2.ความเสมอภาคในระดับโรงเรียน เช่น การลดการออกกลางคัน และการเพิ่มขึ้นของอัตราการเรียนต่อ และ3.คุณภาพของผู้เรียน เช่น สัดส่วนนักเรียนที่มีผลการเรียนต่ำลดลง ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเฉลี่ยเพิ่มขึ้น และนักเรียนมีพัฒนาการด้านการเติบโตสมวัย

“งานวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้ ใช้ข้อมูลจากโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่กันดารห่างไกล จำนวน 989 โรงเรียนและมีส่วนที่ดำเนินการวิจัยด้วย วิธีการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม (Randomized Controlled Trial) จำนวน 180 โรงเรียน แบ่งเป็น กลุ่มทดลอง 60 โรงเรียน กลุ่มควบคุม 120 โรงเรียน” รองผอ.สถาบันวิจัยฯ กล่าว

 นางสาวศิรี  กล่าวเสริมว่า เพื่อเปรียบเทียบผลลัพธ์อย่างแม่นยำ ข้อมูลจากการศึกษาพบว่า โรงเรียนขนาดเล็กจำนวนมากยังต้องเผชิญ ข้อจำกัดเชิงระบบ หลายประการ เช่น งบประมาณไม่เพียงพอสำหรับจัดการเรียนรู้ให้กับนักเรียนทุกคนในโรงเรียน , สื่อการเรียนการสอนและอุปกรณ์ไม่เพียงพอต่อการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ,ครูมีภาระงานจำนวนมากนอกเหนือจากการสอน เช่น การเข้าร่วมอบรม ประชุม หรือสัมมนา นอกจากนี้ โรงเรียนจำนวนถึง 73% ต้องจัดการเรียนการสอนแบบคละชั้น ทำให้ครูหนึ่งคนต้องสอนนักเรียนหลายระดับชั้นพร้อมกัน

“ระบบจัดสรรงบแบบเดิมอาจไม่ตอบโจทย์ความจำเป็นของโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล โครงการนี้จึงเปิดโอกาสให้โรงเรียนใช้งบประมาณใหม่ได้อย่าง ‘ยืดหยุ่น’ ตามบริบทจริง การปลดล็อกงบประมาณสู่การใช้งานจริงภายใต้โครงการ Sandbox นี้  โรงเรียนที่ได้รับงบประมาณเพิ่มเติมสามารถนำเงินไปใช้เพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของนักเรียนได้อย่าง ยืดหยุ่นตามบริบทของพื้นที่ เช่น สนับสนุนกิจกรรมการเรียนรู้,จัดหาอุปกรณ์การเรียนและสื่อการเรียนรู้, พัฒนาทักษะอาชีพของนักเรียน, ช่วยเหลือนักเรียนยากจนและนักเรียนพิการ” นางสาวศิรี ระบุ

นางสาวศิรี กล่าวถึงทิศทางการขับเคลื่อนในอนาคตว่า การทดลองนโยบายครั้งนี้ คือหัวใจสำคัญของการพัฒนาระบบงบประมาณการศึกษาไทยให้มีความเสมอภาค โดยเน้น 3 ปัจจัยหลัก 1.ความแตกต่างของพื้นที่ (ห่างไกล/ทุรกันดาร) 2.ขนาดของโรงเรียน (เล็ก/กลาง/ใหญ่) และ 3.ความเปราะบางของผู้เรียน โดยเป้าหมายสูงสุดเพื่อสร้างระบบงบประมาณที่ลดความเหลื่อมล้ำได้อย่างยั่งยืน และตอบสนองความจำเป็นที่แท้จริงของผู้เรียนและโรงเรียนทั่วประเทศ 

The post กสศ. เดินหน้า Sandbox สูตรจัดสรรงบใหม่แก้โจทย์ความเหลื่อมล้ำ “โรงเรียนขนาดเล็ก-พื้นที่ห่างไกล” first appeared on กสศ..