ด้วยบริบทอันเนิบช้าแบบชนบทอันเรียบง่าย จึงไม่แปลกหากมุมมองความคิดของผู้ปกครองและเด็กนักเรียนส่วนหนึ่งจะไม่มีความกระตือรือร้นต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษามากนัก ขณะเดียวกันรูปแบบการเรียนการสอนในโรงเรียนที่ผ่านมาก็ยังคงเป็นรูปแบบเดิม ๆ ไม่ได้สร้างความน่าสนใจหรือดึงดูดใจให้นักเรียนเกิดความกระหายเรียนรู้ จึงทำให้คุณครูในโรงเรียนค่อนข้างกังวลต่อผลลัพธ์การศึกษาท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงมากมายในกระแสโลก โดยเฉพาะวิชาภาษาอังกฤษที่ค่อนข้างมีความสำคัญต่อโอกาสใหม่ ๆ ในวันข้างหน้า  เพราะวิชานี้ก็เหมือนเป็นประตูบานแรกที่จะพาเด็ก ๆ เปิดออกไปสู่โลกกว้างได้

เพื่อมองหาปรึกษาทางความคิดและการออกแบบการเรียนการสอนใหม่ ๆ ให้เกิดศักยภาพสูงสุดต่อนักเรียนทางผู้บริหารโรงเรียนบ้านนาเสและคุณครูส่วนหนึ่งจึงตัดสินใจได้เข้าร่วมโครงการ ‘ครูเพื่อศิษย์’ และกระบวนการ  PLC Coaching กับทางมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ในเวลาต่อมา

Open Mind เปิดใจ ยอมรับการเปลี่ยนแปลง

“เราอยากเห็นการเปลี่ยนแปลงในห้องเรียนหรือการศึกษาของเด็กไทยมากกว่า นี่คือสิ่งที่สนใจ เราคิดว่าน่าจะมีอะไรที่เปลี่ยนแปลงได้แล้ว เมื่อโลกมันเปลี่ยนไปแล้ว การเรียนของเด็กในยุคนี้เมื่อเทียบกับเรา ย้อนกลับไปเรารู้สึกว่ามันแทบจะไม่ต่างกันเลย ซึ่งมันผ่านมา 20 – 30 ปีแล้ว”

ครูบิ้ว – พิมพ์พลอย กิติโชติ ครูสอนภาษอังกฤษ โรงเรียนบ้านนาเส อธิบายถึงจุดเริ่มต้น เมื่อผู้บริหารโรงเรียนเข้ามาพูดคุยเกี่ยวกับการเข้าอบรม PLC กับทางมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ซึ่งต่อมามีการแนะนำให้ใช้กระบวนการวิทยาศาสตร์เข้าไปประยุกต์และจัดการเรียนการสอนแบบเอาเด็กเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ หรือ Active Learning ในชั้นเรียน

“ตอนแรกคือไม่เข้าใจว่ากระบวนการวิทยาศาสตร์ จะมาใช้กับวิชาภาษาอังกฤษได้อย่างไร แต่เมื่อได้ไปอบรมก็เข้าใจว่ากระบวนการวิทยาศาสตร์ พื้นฐานก็คือ การสังเกตและการคิดวิเคราะห์ ที่นักเรียนสามารถรวบรวมข้อมูลได้ด้วยตัวเอง เมื่อเราจับจุดได้ก็เอาสิ่งเหล่านี้ไปออกแบบกับการสอนภาษาอังกฤษ 

“สิ่งที่เป็นหัวใจสำคัญของการ PLC คือที่เราต้องปรับมุมมองความคิดเราว่า มันคือการพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ความรู้ ประสบการณ์ของแต่ละคน ไม่มีการผิดหรือถูก และเราก็เอากลยุทธ์หัวใจสำคัญตรงนี้มาใช้ในห้องเรียนด้วย”

ด้วยความที่เป็นมือใหม่ ครู บิ้ว ยอมรับว่า เมื่อเริ่มปรับการสอนโดยใช้หลักคิดแบบวิทยาศาสตร์ ในรูปแบบการเรียนของ Active Learning ก็พบปัญหาและมีความกังวลอยู่บ้าง ว่าสิ่งที่ทำมาถูกทางหรือไม่ แต่การมี Coaching จาก มอ. มาช่วยดู ช่วยแนะนำ เมื่อได้พูดคุยแลกเปลี่ยนกันมากขึ้นก็ทำให้ผ่านพ้นปัญหาตรงจุดเริ่มต้นมาได้

“อุปสรรคแรกเลยคือ เราต้องเปลี่ยนมุมมองความคิดตัวเองใหม่ ในครั้งแรกที่เราจะเปลี่ยนมาใช้การสอนแบบนี้ สำคัญที่สุดคือเราต้องเชื่อว่าเด็กทุกคนมีศักยภาพเท่ากัน”

Active Learning Classroom คิดแบบวิทยาศาสตร์ ในวิชาภาษาอังกฤษ ทำอย่างไร ?

“อย่างเช่นถ้าจะสอนเด็ก ป.2 เรื่อง this กับ that ใช้อย่างไร เราไม่ต้องบอกว่า this ใช้กับของอยู่ใกล้ that ใช้กับของอยู่ไกล เราปรับเป็นไม่บอกก่อน เราวาดรูปให้เขาเห็น แล้วให้เขาสังเกตจากรูปวาดที่เราวาดให้ดู”

ครูบิ้ว เล่าถึงบรรยากาศการเรียนการสอนที่ใช้รูปแบบ Active Learning ให้ฟัง โดยอธิบายอีกว่า เธอมักจะวาดรูปหรือใช้การตั้งโจทย์ปัญหา เพื่อให้นักเรียนในชั้นได้มีส่วนร่วมค้นหาคำตอบด้วยตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นการตั้งสมมุติฐาน คิด วิเคราะห์ และเปิดโอกาสให้เด็กได้แสดงความคิดเห็น ได้พูดคุยแลกเปลี่ยนกับทั้งคุณครูและเพื่อน ๆ ในชั้นเรียน โดยจะยังไม่ตัดสินว่าความคิดเหล่านั้นจะผิดหรือถูก แต่จะค่อยมาสรุปบทเรียนกันอีกรอบช่วงท้ายคาบ

“พอสุดท้ายเราก็มาถามเขาต่อว่า สรุปแล้วจากที่แลกเปลี่ยนกันของใครน่าจะใช่ที่สุด เขาก็คิดกันว่าจะเป็นแบบนี้ ๆ แล้วเขาจะสรุปกันได้ว่า this กับ that ใช้อย่างไร โดยที่ครูไม่ต้องเริ่มจากการอธิบายก่อน”

ครูภาษาอังกฤษ แห่งโรงเรียนบ้านนาเส เล่าอีกว่า การเรียนการสอนภาษาอังกฤษที่ส่งเสริมให้เด็กนักเรียนค้นคว้าหาความรู้ได้ด้วยตัวเอง ทำให้เด็กเกิดความสนุกสนาน มีความมั่นใจในตัวเองมากขึ้น เพราะเขารู้สึกว่าเพื่อนและคุณครูรับฟังความคิดเห็นของเขา สามารถลดอคติความกลัว ที่มีต่อภาษาอังกฤษลงได้ เมื่อสิ่งนี้หายไป ทักษะการพูด การเขียน วิชาภาษาอังกฤษก็จะดีขึ้นเองตามลำดับ

“เราเห็นชัดนะว่าเด็ก ๆ มั่นใจในตัวเองมากขึ้น การสอนแบบ Active Learning ทำให้เด็ก ๆ รู้สึกว่าความรู้ไม่ใช่สิ่งที่ต้องแบก ต้องจด ต้องจำ และไม่ต้องรู้สึกว่าเป็นเรื่องเครียด แต่เขาทำได้ด้วยตัวเขาเอง ค้นพบความรู้ด้วยตัวเอง และสุดท้ายคือเด็ก ๆ ภูมิใจที่เขาทำออกมาได้ด้วยตัวเอง หลายคนเลยมาสะท้อนให้เราฟังว่า วันนี้สนุก วันนี้รู้สึกว่าได้พูดคุยแลกเปลี่ยนกับเพื่อนในกลุ่ม สนุกที่ได้ข้อมูลใหม่ ๆ จากเพื่อน เขารู้สึกตื่นเต้นว่าวันนี้ครูจะให้ทำอะไร นี่คือเสียงตอบรับของเขา”

ครูบิ้ว ยังมองว่า กระบวนการ PLC ที่ทำให้เกิดรูปแบบการเรียนการสอนแบบ Active Learning รวมถึงการได้รับคำปรึกษาเป็นระยะจากโค้ช เป็นทั้งการทบทวนตัวเองจากภายใน และการได้รับเสียงสะท้อนจากภายนอกที่จะเข้ามาพร้อมกับข้อแนะนำและไอเดียดี ๆ เป็นสิ่งที่จะสามารถนำพาโรงเรียนบ้านนาเสไปสู่การเป็นโรงเรียนคุณภาพมาตรฐาน TSQP – Teacher and School Quality Program ได้ เพราะการพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เพื่อชี้ให้เห็นว่าปัญหาคืออะไร หรือเรามีจุดแข็งอะไร จะถูกนำคิดเพื่อปรับแก้ในระบบของโรงเรียน ซึ่งก็คือการพัฒนาทั้งคุณภาพของระบบบริหารจัดการ และผลลัพธ์ที่จะเกิดเป็นการเรียนการสอนที่มีคุณภาพสูงในชั้นเรียน เพราะการค้นพบใหม่ ๆ ของเราหรือของเพื่อนครู สุดท้ายก็จะถูกถ่ายทอดระหว่างกันในการ PLC แล้วลงไปสู่นักเรียนเพื่อให้พัฒนาเกิดสมรรถนะใหม่ทางการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องติดอาวุธให้เขา ไม่ว่าจะเป็นโรงเรียนเล็กหรือไกลแค่ไหนก็ตาม

“เรามี PLC กันเพื่อมาเห็นปัญหา และมาพัฒนาแก้ไข หรือมาเพิ่มเติมแต่ละโรงเรียน หรือบุคลากรทางการศึกษา หรืออะไรก็แล้วแต่ เมื่อมาแลกเปลี่ยนคุยกัน เปิดใจคุยกัน หากมีเป้าหมายเดียวกันเพื่อการพัฒนา เราก็ทำมันได้สำเร็จ” ครูบิ้ว สรุปทิ้งท้ายอย่างมั่นใจ 

Yes . Keep going, we ‘ll support you. 

The post ความน่ากลัวของภาษาอังกฤษจงหายไป ! PLC Coaching : ออกแบบใหม่ เรียนรู้ได้ด้วย Active Learning first appeared on กสศ..

หลายพื้นที่พบปัญหาที่คล้ายกันคือสถานการณ์ “ความรู้ถดถอย” ​ ตามมาด้วยปัญหาเรื่องการหลุดไปจากระบบการศึกษาที่ทวีความรุนแรงมากขึ้นจนหลายฝ่ายเริ่มเอาจริงเอาจังเข้ามาร่วมแก้ไขปัญหา

โรงเรียนชุมชนบ้านบางโหนด จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นอีกตัวอย่างของพลังความร่วมมือในพื้นที่ ที่คนในพื้นที่เริ่มมองเห็นปัญหาและไม่อาจปล่อยให้โรงเรียนแก้ไขได้ตามลำพังนำมาสู่ความร่วมมือ​​ในท้องถิ่นที่เอาจริงเอาจังถึงขั้นลงพื้นที่เคาะประตูบ้าน กำชับผู้ปกครองให้พาบุตรหลานกลับเข้าเรียนพร้อมกับการจัดชั้นเรียนพิเศษรองรับในช่วงที่ทางโรงเรียนยังไม่อาจเปิดการสอนได้ตามปกติ

รังสรรค์ โพธิจิญญาโน ผู้อำนวยการโรงเรียนชุมชนบ้านบางโหนด เล่าย้อนให้ฟังถึงที่มาที่ไปของปัญหาที่เกิดขึ้นว่าโรงเรียนมีนักเรียน 450 คน จัดการเรียนการสอนตั้งแต่ อนุบาล 2 ถึง ป. 6  ช่วงโควิด-19 ระบาดได้ปรับการเรียนมาเป็นระบบออนไลน์ ออนแฮนด์ และ ออนดีมานด์แล้วแต่นักเรียนจะสะดวกแบบใด ซึ่งดำเนินการมาได้ดีต่อเนื่องจนช่วงต้นเทอมสองจากเด็กที่หายไปไม่เข้าเรียน คนสองคนกลายเป็น 34 คน ทำให้เห็นว่าต้องหาทางเอาจริงกับการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างเร่งด่วน

สาเหตุส่วนใหญ่เป็นเพราะผู้ปกครองมีอาชีพรับจ้าง หาเช้ากินค่ำ ประมงไม่ได้เอาใจใส่กวดขันให้บุตรหลานมาเรียน บางบ้านมีโทรศัพท์มือถือแต่ผู้ปกครองก็ไม่มีเวลามาดูแล บางบ้านมีมือถือเครื่องเดียวผู้ปกครองไปทำงานก็เอาไปด้วยกลับมาค่ำมืดเด็กก็ไม่ได้เรียน หลายครอบครัวก็บังคับลูกให้เรียนไม่ได้ หลายสาเหตุปะปนกันไป

“ตอนเด็กหายไปช่วงแรก  ๆ  ครูประจะชั้นจะมีข้อมูลตลอดเพราะเช็คชื่อในระบบ  Q-info ทำให้รู้ว่าวันไหนใครขาดเรียนชั่วโมงไหน หรือเด็กบางคนเช็คชื่อต้นชั่วโมงแต่พอเรียน ๆ ไปก็หายไปตรงก็พยายามติดตามให้กลับมาเรียน แต่หลัง ๆ หลายคนเริ่มไม่กลับมาเรียน พอคนอื่นเห็นเพื่อนไม่มาก็ไม่มาบ้าง ติดต่อไปก็ติดต่อไม่ได้ ไม่มาส่งใบงาน ครูเคยลงพื้นที่ไปคุยกับผู้ปกครองเขารับปากว่าจะช่วยกวดขันให้ลูกกลับมาเรียนแต่ก็ทำไมได้”​

ทางคณะกรรมการสถานศึกษาจึงนำเรื่องนี้ไปหารือกับทางท้องถิ่นได้พูดคุยกับนายกเทศมนตรี ก็เห็นว่าปัญหานี้ต้องรีบแก้ไขโดยด่วน นำรายชื่อเด็กทั้ง 34 คนที่หายไม่มาเรียนมาให้ทางสมาชิกเทศบาล ผู้นำชุมชนช่วยดูว่าบ้านอยู่ที่ไหนแล้วก็กำหนดวันที่จะยกทีมลงไปพูดคุยกับผู้ปกครองให้เขาพาลูกหลานกลับมาเรียน

“วันนั้นไปกันทีมใหญ่ตั้งแต่นายกเทศบาลตำบลขนอม สมาชิกเทศบาล ผู้นำชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้บริหารโรงเรียน ครู ลงไปเคาะประตูบ้านพูดคุยกับผู้ปกครอง เพราะผู้นำชุมชนเขารู้ว่าบ้านไหนอยู่ตรงไหน ไปถึงนายกฯ ก็พูดกับผู้ปกครองให้เขาเห็นความสำคัญของการเรียน ไปจับมือสัญญาบอกเขาแกมบังคับว่าต้องพาเด็กกลับมาเรียน“

สำหรับเด็กกลุ่มนี้​ประเมินแล้วว่าถ้าหากยังให้เรียนตามปกติก็อาจจะหลุดหายไปจากระบบอีก ทางคณะกรรมการสถานศึกษา เทศบาล และโรงเรียนจึงเห็นตรงกันว่าควรจะให้มาเรียนออนไซต์ที่โรงเรียนเพื่อชดเชยความรู้ที่หายไปตอนหยุดเรียน ดีกว่าให้เรียนออนไลน์ หรือ ออนแฮนด์อยู่ที่บ้านเหมือนเดิม

รูปแบบห้องเรียนจะจัดคล้ายชั้นเรียนปกติชั้น ป.1-6  โดย มีมาตรการรักษาระยะห่าง มีอุปกรณ์ความปลอดภัย มีการตรวจ ATK อย่างสม่ำเสมอ ซึ่งได้รับการสนับสนุนอุปกรณ์จากเทศบาล ครูก็จะมาสอนเป็นเวลาครึ่งวันให้เด็กแต่ละชั้น ควบคู่ไปกับการสอนนักเรียนคนอื่นยังเรียนออนไลน์ ออนแฮนด์  และ ออนดีมานด์อยู่ที่บ้าน

ตอนนี้เปิดเรียนชั้นพิเศษมาได้ประมาณครึ่งเดือนเด็กทั้ง 34 คนกลับมาเรียนปกติทั้งหด ซึ่งทางผู้อำนวยการได้เน้นไปยังคุณครูว่า ให้เน้นการทำกิจกรรมสร้างการเรียนรู้ อย่าใช้วิธีการพูดให้เด็กฟังเป็นชั่วโมงเพราะเด็กจะเบื่อไม่อยากเรียน และอย่าให้มีการบ้านกลับไป มีอะไรให้ทำให้เสร็จในชั้นเรียน โดยชั้นเรียนนี้ผู้ปกครองจะต้องมารับมาส่งเพราะไม่อยากให้เด็กต้องรวมกลุ่มกับกันเองจะเพิ่มความเสี่ยงการติดเชื้อได้มากกว่า ที่ผ่านมาจะเห็นว่าผู้ปกครองให้ความเอาใจใส่มารับส่งบุตรหลานสม่ำเสมอ

อีกด้านหนึ่งทางโรงเรียนต้องเริ่มวางแผนให้เด็กกลุ่มนี้ได้ กลับมาเช็คเวลาเรียนเพราะไม่รู้ว่าเกณฑ์การเลื่อนชั้นจะเป็นอย่างไร ก็พยายามทำให้เขาพอมีเวลาเรียน มีงานส่ง มีชิ้นงานให้เห็นบ้าง เพราะตอนนี้ก็เหลือเวลาอีกแค่สองเดือนก็จะพยายามทำให้ดีที่สุด หรือหากโรงเรียนยังเปิดไม่ได้ก็อาจจะเพิ่มชั้นเรียนให้เด็ก ป.1 เพิ่มเติมเพื่อให้เขามาเรียนเรื่องการอ่านการเขียนที่ตอนนี้กำลังมีปัญหาพอสมควรช่วงเรียนที่บ้าน

“เป็นความร่วมมือของทั้งชุมชนที่ต้องการเห็นลูกหลานมีอนาคตที่ดี เรื่องเด็กหลุดจากระบบการศึกษาเป็นเรื่องสำคัญที่หากไม่แก้ไข เด็กคนอื่นเห็นเพื่อนไม่เรียนได้ก็ไม่อยากเรียนบ้าง ทำตามกันมากขึ้นก็คุมไม่อยู่ทำให้ต้องเร่งมาช่วยกันแก้ปัญหา ไม่ให้เขาหลุดไปสู่สิ่งไม่ดีเพราะพื้นที่ขนอมเป็นพื้นที่เปิดมีทั้งสิ่งดีไม่ดี การพาพวกเขากลับมาในระบบการศึกษาอย่างน้อยก็เป็นเกราะป้องกันให้กับพวกเขาไม่ก้าวไปสู่สิ่งไม่ดี” ผอ.รังสรรค์กล่าวทิ้งท้าย

The post ผนึกกำลังท้องถิ่น ลงพื้นที่เคาะประตูบ้าน จับมือสัญญาพาเด็กกลับมาเรียนหนังสือ เร่งด่วน !!! first appeared on กสศ..

“ปรับวิธีคิดให้สามารถจัดการปัญหาตัวเองได้ ค้นหาศักยภาพตัวเองบนฐานทรัพยากรชุมชน และ เข้าถึงโอกาสด้านเงินทุนไปพัฒนายกระดับทักษะอาชีพ โดย กสศ.จะช่วยประสานภาคีเครือข่ายส่งเสริมสนับสนุนตลอดเส้นทางจนหยัดยืนด้วยลำแข้งตัวเอง” นายโชคชัย ลิ้มประดิษฐ์ อดีตผู้ใหญ่บ้านหนองกลางดง จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ และอนุกรรมการกำกับทิศทางโครงการพัฒนาระบบทดลองฯ กล่าวถึงมิติใหม่ในการช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสทางสังคม

มิติใหม่ในการช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสทางสังคมของ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ “กสศ.” จุดเริ่มต้นต้อง “เปลี่ยนความคิด” ให้มีความเชื่อมั่นกล้าดึง “ศักยภาพภายใน” ตัวเองออกมา โดยนำความรู้ทางวิชาการประสบการณ์ชีวิตผนึกกับความรู้ใหม่จากผู้เชี่ยวชาญเข้ามาเป็น “พี่เลี้ยง” จัดกระบวนความคิดวิเคราะห์หาทางแก้ปัญหาด้วยตัวเองโดยมี “ชุมชน” เป็นแหล่งเรียนรู้และรวมกลุ่มสร้างพลังบนฐานทรัพยากรที่มีอยู่ พร้อมกับเข้าถึง “ทุน” พัฒนาทักษะอาชีพมาเป็นเครื่องมือสนับสนุน ในที่สุดผู้ด้อยโอกาสจะสามารถก้าวข้ามปัญหาและอุปสรรคชีวิตของตนเองได้สำเร็จ

นายโชคชัย ลิ้มประดิษฐ์ อดีตผู้ใหญ่บ้านหนองกลางดง
จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ และอนุกรรมการกำกับทิศทาง
โครงการพัฒนาระบบทดลองฯ

นี่คือหลักการทำงานโครงการพัฒนาระบบทดลองการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาสที่บ่มเพาะ “นักจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีชีวิต” เรียกสั้นๆ ว่า “กระบวนกร”  ให้มาทำหน้าที่เป็น “พี่เลี้ยง” กระตุ้นความคิดกลุ่มเป้าหมายที่เป็นผู้ด้อยโอกาสที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ได้ก้าวข้ามปัญหาโดยไม่แบมือรอรับการช่วยเหลือแบบเดิม

เด็กเร่ร่อน เด็กติดยาเสพติดหรือเด็กที่ถูกกักขังในสถานพินิจเพราะหลงผิดเพียงชั่ววูบ แรงงานนอกระบบ คนตกงาน ผู้สูงอายุ คนพิการ หรือเกษตรกรฐานะยากจนเข้าไม่ถึงทุนทรัพย์ คือ กลุ่มเป้าหมาย แม้คนเหล่านี้บางส่วนอาจได้รับการดูแลจากภาครัฐ ที่มุ่งให้ความช่วยเหลือแบบ “สงเคราะห์” ทุ่มงบประมาณและโครงการฝึกอาชีพลงไปช่วยบรรเทาความยากไร้ได้เพียงชั่วคราว เพราะปัญหาลึกๆ ของผู้ด้อยโอกาสไม่ใช่แค่ขาดโอกาสฝึกอาชีพ หรือ เงินทุนเท่านั้น

ทุกโครงการทำได้จริงมี “บันไดผลลัพธ์” ประเมินเข้มข้น

กสศ.เริ่มต้นโครงการฯโดยเปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วไป สถาบันการศึกษาหรือองค์กรชุมชนที่มีจิตสาธารณะไประดมกลุ่มเป้าหมายที่เป็นผู้ด้อยโอกาสเสนอแนวทางการพัฒนาคนและทักษะอาชีพให้ กสศ.พิจารณาสนับสนุน ก่อนลงพื้นที่ไปทำงานจะเข้าสู่กระบวนการบ่มเพาะความคิดเป็น “กระบวนกร” โดยมี “พี่เลี้ยง” จาก กสศ.และภาคีเครือข่ายค่อยสนับสนุนอยู่เบื้องหลัง  ปัจจุบัน กสศ.ขยายเครือข่ายไปแล้ว 41 จังหวัดมีโครงการที่ได้รับการสนับสนุนกว่าร้อยโครงการ ทุกโครงการที่ผ่านความเห็นชอบทำได้จริงและมีกลุ่มเป้าหมายชัดเจน มีระบบกลั่นกรอง “บันไดผลลัพธ์” ติดตามตรวจสอบประเมินผลอย่างเข้มข้น

นายโชคชัย ลิ้มประดิษฐ์ ในฐานะอนุกรรมการกำกับทิศทางโครงการฯ กล่าวถึงที่มาของโครงการให้ฟังว่าที่ผ่านมาการให้ความช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสของภาครัฐมุ่งเน้นช่วยเหลือแบบสังคมสงเคราะห์พอโครงการหรืองบประมาณหมดก็จากไป มิได้สานต่อพัฒนาคนเหล่านี้ให้พึ่งตัวเองได้ ส่วนใหญ่จะรอการช่วยเหลือรอบใหม่จากภาครัฐไปเรื่อย ๆ ทาง กสศ.จึงมีแนวคิดใหม่ว่าหากจะช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสแบบยั่งยืน ต้องทำ 2 เรื่อง คือ 1. “กระตุ้นปัญญา” ให้ลุกขึ้นต่อสู้กับปัญหาตัวเองโดยมีการรวมกลุ่มกันภายในชุมชนผ่านการผนวกความรู้ด้านวิชาการจากสถาบันการศึกษากับประสบการณ์จากผู้ด้อยโอกาสเองหรือภูมิปัญญาชุมชนผนึกกับความรู้ใหม่ที่ กสศ.ทำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายเข้าไปหนุนเสริมโดยยึดชุมชนเป็นฐานการพัฒนา

และ 2.สนับสนุน “ทุน” พัฒนาทักษะอาชีพเป็นรายบุคคลตามศักยภาพตัวเองถนัด หรือจับกลุ่มขอรับทุน อาทิ ช่างตัดผม ช่างปูน ช่างไฟฟ้า ช่างยนต์ ช่างซ่อมโทรศัพท์มือถือ หรือในรูปแบบวิสาหกิจชุมชน ฯลฯ สิ่งที่ย้ำแก่กลุ่มเป้าหมายเสมอ คือ ทุนทักษะอาชีพเป็นเพียง “เครื่องมือ” เป้าหมายสูงสุดของโครงการ คือ “ปรับวิธีคิดให้สามารถจัดการปัญหาตัวเองได้ ค้นหาศักยภาพตัวเองบนฐานทรัพยากรชุมชน และ เข้าถึงโอกาสด้านเงินทุนไปพัฒนายกระดับทักษะอาชีพ โดย กสศ.จะช่วยประสานภาคีเครือข่ายส่งเสริมสนับสนุนตลอดเส้นทางจนหยัดยืนด้วยลำแข้งตัวเอง”

“งบประมาณที่ กสศ.สนับสนุนไม่ได้เยอะมากสู้งบประมาณภาครัฐไม่ได้ แต่สามารถสร้างสิ่งใหม่ ๆ ผ่านการฝึกกระบวนกรให้ฝังตัวอยู่ในพื้นที่นำความรู้ด้านวิชาการจากคนทำงานการศึกษา หรือ ประสบการณ์จากปราชญ์ชาวบ้านที่มีองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือความรู้ใหม่ที่ทาง กสศ.เข้าไปช่วยเสริมให้ผู้ด้อยโอกาสได้ก้าวข้ามปัญหาด้วยตัวเอง” โชคชัย กล่าวถึงหลักการงาน กสศ.

หัวใจกระบวนการฝึก “โค้ช” หรือ “กระบวนกร” คือ ต้องจุดไฟพลังความคิดให้ลุกโชนโดยใช้กิจกรรมตามความชำนาญและสถานการณ์ปัญหาของกลุ่มเป้าหมายหรือตามลักษณะพื้นที่ อาจเป็น เกม คลิป วาดรูป ทายปริศนาคำ หรือการละเล่น ฯลฯ ที่สร้างแรงบันดาลใจ ก่อให้เกิดปฏิกิริยา “ถาม” และ “ตอบ” จุดหัวเชื้อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้หรือรับฟังความเห็นของกันและกัน ทำให้ผู้ด้อยโอกาสกล้าขุดปมปัญหาออกมาคลี่ให้ “กระบวนกร” เข้าไปช่วยเหลือแก้ไข และ เป็นหัวเชื้อประจุพลังความคิดให้ระเบิดออกมา

โค้ชชิ่ง “กระบวนกร” เน้นทักษะเป็นนักเรียนรู้

กระบวนการ “โค้ชชิ่งทีม” ให้เป็น “กระบวนกร” เป็นกิจกรรมเสริมทักษะชวนคิดโดยใช้กิจกรรมนำร่องให้เกิดการมีส่วนร่วมแบบกระตุ้น ฟัง คิด พูด อ่าน เขียน ปลุกเร้าให้ผู้ด้อยโอกาสกล้าถามและกล้าตอบ ถือเป็นทักษะสำคัญช่วยดึงศักยภาพข้างในให้พรั่งพรูออกมา โดย กสศ.เข้าไปหนุนเสริมผ่านการให้การศึกษา ความรู้ทางวิชาการและประสบการณ์จากภูมิปัญญาชุมชนท้องถิ่นเข้าไปเสริม

“ในการจัดกระบวนการกับกลุ่มเป้าหมาย คนเป็นกระบวนกรต้องขยันตั้งคำถาม เพราะจะช่วยยกระดับการมีส่วนร่วมให้กล้าคิดกล้าแสดงความเห็นช่วยเสริมด้วยทักษะให้กลุ่มเป้าหมายเป็นนักเรียนรู้ไม่ใช่ฝึกฟังเลคเชอร์ หรือท่องจำเป็นการเรียนรู้แบบเดิมๆ ที่ใช้ไม่ได้อีกแล้ว” นายสมพงษ์ หลีเคราะห์ หนึ่งในทีมพี่เลี้ยง 11 จังหวัดภาคใต้ บอกถึงเทคนิคจุดไฟความคิดให้ลุกติด

ทันทีที่จุดชนวนพลังความคิดระเบิดออก กระสุนไอเดียดีๆ จะพุ่งตามมา เช่น กลุ่มของ นายเทพกร พิทยาภินันท์ แกนนำกลุ่มปัญหาแรงงานตำบลจะรัง อำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี ที่มาร่วมฝึกอบรมเสริมทักษะ “กระบวนกร” ต้องไปทำงานกับคนด้อยโอกาสกว่า 150 ชีวิต ส่วนใหญ่เป็นแรงงานนอกระบบ คนตกงาน ผู้สูงอายุและเกษตรกรยากไร้ พอมาฝึกอบรมได้ไอเดียใหม่ๆ กลับไปทำงาน ความตั้งใจสูงสุด คือ จะไประดมความคิดเพื่อดึง “ศักยภาพชุมชน” ของกลุ่มเป้าหมายให้ระเบิดออกมาให้ได้

นายเทพกร พิทยาภินันท์ แกนนำกลุ่มปัญหาแรงงานตำบลจะรัง
อำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี

“ระหว่างร่วมกิจกรรมปิ๊งไอเดียขึ้นมาได้ว่าทรัพยากรชุมชนใกล้ตัว เช่น ใบจาก ทำไมไม่นำมาผลิตเป็นสินค้าชุมชน แทนที่จะฝึกอาชีพตามที่หน่วยงานรัฐบอกให้ทำ บอกให้ไปซื้อวัตถุดิบจากต่างถิ่นซึ่งต้นทุนก็สูงในที่สุด ก็ขายไม่ได้เพราะไปก๊อบปี้สินค้าจากท้องถิ่นอื่นที่เขาประสบความสำเร็จแล้ว วันนี้จึงถึงบางอ้อว่า ทำไมเราไม่ดึงศักยภาพชุมชนตัวเองออกมา” เทพกร กล่าวถึงไอเดียดีๆ ที่ได้จากเวทีฝึกอบรม

เช่นเดียวกับ นายจรินทร์ เฉยเชยชม ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์บ้านพุมเรียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เห็นพ้องเช่นกันกับ กสศ.ว่า การฝึกอาชีพเป็นเพียงเครื่องเคียง ชาวบ้านต้องคิดให้เป็นก่อนว่า “คุณค่าภูมิปัญญาท้องถิ่นวิถีชาวเล” ยิ่งใหญ่เพียงใด จึงดึงปราชญ์ชาวบ้านที่เป็นผู้เฒ่าผู้แก่ซึ่งมีภูมิปัญญาดั่งเดิมในการแปรรูปอาหารทะเลแบบโบราณมาเป็นโค้ชในทีมประสานความรู้ระหว่างคนรุ่นใหม่กับรุ่นเก่า เช่น ทำปูจ๋า ปลาอินทรีย์เค็มฝังทราย ปลาหวาน กุ้งแห้ง ฯลฯ ล้วนจากภูมิปัญญาคนรุ่นเก่ามารวมกับความรู้การบรรจุหีบห่อและจำหน่ายทางโซเซียลมิเดียด้วยฝีมือคนรุ่นใหม่ โดยยึด “บันไดผลลัพธ์” ขั้นสุดท้าย คือ ชุมชนเป็นฐานในการทำงาน

นายจรินทร์ เฉยเชยชม
ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์บ้านพุมเรียง
อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี

ก้าวถัดไป! เพิ่มเป้า – ขยายผล-ผนึกท้องถิ่นปั้น “กระบวนกร”

เช่นเดียวกับโครงการฝึกอาชีพแก่แม่บ้านโดย นางสาวนพมาศ พรหมศิลป์ วิสาหกิจชุมชนสวนเกษตรอินทรีย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่ทำงานกับกลุ่มเป้าหมายที่เป็นแรงงานนอกระบบฐานะยากจนและอายุมาก แต่อยากมีรายได้และอาชีพจึงขอฝึกทักษะแปรรูปสินค้าเกษตร กระบวนการคิดที่ “นพมาศ” จะใส่เข้าไปไม่ใช่แค่ของบฝึกอบรมทำขนม หรือ ทำน้ำพริก ตามคำแนะนำหน่วยงานรัฐที่เคยทำโครงการ แต่คือการ “ยกเครื่องความคิดใหม่” ให้กับเครือข่ายชาวบ้าน 50 ชีวิต ให้คิดเป็นว่าหากจะแปรรูปสินค้าเกษตรต้องเป็นผู้ผลิตตั้งแต่ต้นน้ำไปถึงปลายน้ำจึงจะสู้กับสินค้าชุมชนข้างๆ ได้ เช่น ผลิตภัฑณ์เห็ดแครง กล้วยฉบาบ น้ำผึ้งรวง หรือมะพร้าวสกัดเย็น สินค้าทุกตัวต้องปลูกหรือเลี้ยงเองโดยมีชุมชนเป็นฐานการผลิต และรายได้ทั้งหมดย่อมหมุนเวียนหล่อเลี้ยงคนในชุมชน สำหรับการจัดกระบวนกร ต้องทำให้ชาวบ้านสลัดความคิดเก่าๆ ที่เห็นแก่ตัวออกไป เช่น ถ้าไม่มีค่าเดินทางหรือเบี้ยเลี้ยงจะไม่มาร่วมกิจกรรม หรือเห็นปัญหาส่วนตัวสำคัญกว่าปัญหากลุ่ม ทั้งๆ ที่หากมารวมกลุ่มกันสามารถช่วยเหลือดูแลกันได้ โดยมี “กระบวนกร” และพี่เลี้ยงจาก กสศ.เข้ามาหนุนเสริม

อีกกลุ่มผู้ด้อยโอกาสที่ท้าทายที่สุดก็ว่าได้ คือ กลุ่มเด็กติดยาเสพติด ในสถานพินิจ “นายธนิตศักดิ์ อนังคพันธ์” นักวิชาการอบรมฝึกอาชีพชำนาญการ สถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน จังหวัดนราธิวาส ที่เสียสละก้าวออกจากกำแพงรั้วลวดหนามยกทีมเยาวชนมาทำงานกับ กสศ.เพราะเห็นตรงกันว่า หากจะทำให้เด็กไม่หลงผิดติดยา เข้า ๆ ออก ๆ สถานพินิจฯอีกต่อไป ต้องมีกระบวนการเปลี่ยนความคิด วิธีการบำบัด หรือ กักขัง ในสถานพินิจฯ ทำได้เพียงรั้งตัวและหัวใจไว้ชั่วคราวจนกว่าพวกเขาอายุเกิน 18 ปี หลังจากนั้น “คุก” ของกรมราชทัฑณ์ คือ สถานีถัดไป

นี่คือเห็นผลที่ สถานพินิจฯมาทำงานร่วมกับ กสศ.โดยเน้นให้การศึกษาและเสริมทักษะอาชีพแก่เด็กผ่านการแบ่งกลุ่มฝึกอาชีพ โดยมีกระบวนการติดตามผล “บันไดผลลัทธ์” อย่างใกล้ชิดหลังจบโครงการฯไปแล้ว มีงานทำไม่หวนคืนวงจรยาเสพติดอีก หรือจิตใจเข้มแข็งมากขึ้น เพราะปัญหาของเด็กกลุ่มนี้เกิดจากปัญหาครอบครัวแตกแยกพ่อแม่หย่าร้าง คือ ปมด้อยที่ทำให้เด็กหลงเสพยาแล้วลุกลามไปก่ออาชญากรรม ดังนั้นในช่วง 3 เดือนที่เด็กอยู่ในสถานพินิจฯระหว่างรอขึ้นศาลเยาวชนและครอบครัว ต้อง “ประจุพลังความคิด” ให้เด็กเหล่านี้กลับตัวกลับใจก้าวข้ามภาพลวงตาไปให้ได้ไม่หวนกลับไปเสพยาอีก

จากนี้ไป กสศ.ตั้งใจ “เพิ่มเป้า” และ “ขยายผลความสำเร็จ” ของกลุ่มเป้าหมายที่หลุดพ้นความด้อยโอกาส พร้อมเร่งประสานความร่วมมือกับ “ชุมชนท้องถิ่น” ให้ลึกถึงระดับองค์การบริหารส่วนตำบล(อบต.) หรือทุกระดับ เพื่อวางรากฐานการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาสโดยมีชุมชนเป็นฐาน นี่คือก้าวต่อไปของโครงการปั้น “กระบวนกร” เพื่อขจัดปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคมให้เบาบางหรือลดน้อยถอยลงให้มากที่สุด

The post “กระบวนกร” ประจุ “พลังคิด” เปิดแนวคิดใหม่ช่วยผู้ด้อยโอกาสแบบยั่งยืน first appeared on กสศ..