นายตวง อันทะไชย ประธานคณะกรรมาธิการการศึกษาและการกีฬา วุฒิสภา กล่าวว่า การทำงานของ กสศ. ที่ทดลองเหนี่ยวนำความร่วมมือทุกภาคส่วนเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบถือว่าทำได้ดี ค้นหาวิธีการส่งเสริมการศึกษาในโครงการที่มีขนาดใหญ่ หากยึดเป็นหลักทำงานในปีถัดไปจะเป็นประโยชน์ทั้งในด้านลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและวิถีชีวิตของผู้คนอย่างยั่งยืน ด้วยการสร้างฐานดำเนินงานร่วมกับภาคีปฏิรูปการศึกษาทั้งในระดับพื้นที่และระดับประเทศ เพราะความสำเร็จของ กสศ. ไม่ได้เป็นเพราะว่าได้เงินทุนจำนวนมากจากรัฐบาล แต่หมายถึงการดึงความร่วมมือจากผู้คนเข้ามามีส่วนร่วม ปีที่ผ่านมาเป็น ‘ปีแห่งความร่วมมือ’ ที่มี 16 องค์กรและมูลนิธิรวมกันเป็นเครือข่ายการทำงานที่ก้าวหน้าจากปีก่อน ๆ อย่างไรก็ตาม ภาคีต้องขยายขนาดขึ้น เพราะโลกใบใหม่ของเด็กเยาวชนไม่เหมือนเดิม จึงจำเป็นต้องมีหุ้นส่วนเข้ามาสนับสนุนช่วยสร้างแพลตฟอร์มใหม่ ๆ

“ข้อเสนอแนะคือ เราจำเป็นต้องพูดถึงงบประมาณการทำวิจัยและนวัตกรรมในอนาคต โดยปี 2564 มีตัวเลข 287 ล้านบาท คำถามคือเป็นงบประมาณในการวิจัยพัฒนาระบบเพื่อยกระดับข้อมูลสำหรับการศึกษา ที่พอสำหรับเด็กเยาวชนยากจนและคนยากไร้ในการพัฒนาตนเองได้หรือไม่ เพราะการลดความเหลื่อมล้ำที่ยั่งยืนต้องผลักดันให้กลุ่มเป้าหมายทำมาหากินได้ กสศ. จะต้องเป็นแกนหลักในการชักชวนภาคีเข้ามาช่วยให้เด็กเยาวชนและประชาชนทั่วไปได้พึ่งพาตนเอง อีกประการคือในโลกใบใหม่ เด็กเยาวชนไม่ได้มุ่งเป้าที่ใบปริญญาอีกต่อไป การศึกษาทางเลือกจึงควรเป็นแก่นใหญ่ของการศึกษาเพื่ออนาคต ประการสำคัญคือ กสศ. ต้องนำคนเหล่านี้ออกมาพัฒนาศักยภาพและพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน” นายตวง กล่าว  

นายฉวีรัตน์ เกษตรสุนทร สมาชิกวุฒิสภา กล่าวว่า การดำเนินงานย่างเข้าปีที่ 5 ของ กสศ. ได้มุ่งสู่เป้าหมายลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา และมีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบการศึกษาให้ขยายวงกว้างออกไป ขอแสดงความชื่นชมว่าทุกโครงการที่ กสศ. สนับสนุนมีความสำคัญและแก้ไขปัญหาได้ดี อาทิ การสร้างสถาบันต้นแบบผลิตและพัฒนาครูผ่านโครงการ ‘ครูรัก(ษ์)ถิ่น’ ซึ่งขยายวงกว้างไปยังสถาบัน 553 แห่ง กระจายทั่วประเทศใน 53 จังหวัด รายงานชี้ให้เห็นชัดเจนว่าด้วยงบประมาณจำกัดในปี 2564 ผลงานของ กสศ. ถือว่าเกินคุ้มจากทุนตั้งต้น ด้วยการออกแบบเครื่องมือที่สนับสนุนการบูรณาการข้อมูลเด็กและเยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส โดยแสดงสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำได้อย่างชัดเจน และสามารถนำไปต่อยอดทำงานบูรณาการร่วมกับองค์การยูนิเซฟ ประเทศไทย ส่งผลให้เกิดการจัดสรรเงินอุดหนุนรายหัวสำหรับโรงเรียนในพื้นที่ทุรกันดารห่างไกล และสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาได้นำไปทดลองใช้ในพื้นที่นวัตกรรมทางการศึกษาในปี 2565 มาแล้ว ขอเป็นกำลังใจและอยากให้ กสศ. ทำผลงานให้ดีต่อเนื่องไป 

ศ.นิสดารก์ เวชยานนท์ สมาชิกวุฒิสภา กล่าวว่า บทบาทของ กสศ. คือการเป็น ‘ตัวเร่ง’ (Catalyst) ในการกระตุ้นการทำงานของภาคส่วนอื่น ๆ เพื่อลดการใช้งบประมาณที่ไม่มีประสิทธิภาพของหน่วยงานต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม มีคำถามถึง กสศ. เกี่ยวกับการทำงานฟื้นฟูการศึกษาจากสถานการณ์โควิด-19 ว่า เมื่อนำเด็กกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาได้แล้ว จะดำเนินการต่ออย่างไรให้ได้ทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ ซึ่งจะถือว่าเป็นการลงทุนทรัพยากรมนุษย์ที่คุ้มค่า ดังนั้น กสศ. ต้องผลักดันด้านนโยบายให้สำเร็จ เพื่อให้งบลงทุนของประเทศถูกนำไปใช้ในบริบทที่ควรจะเป็น นอกจากนี้ยังมีคำถามเกี่ยวกับบทบาทของ กสศ. ใน พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ ว่าจะทำงานกับเด็กและเยาวชนอย่างไร และประเด็น All for Education กสศ. จะผลักดันอย่างไรให้หน่วยงานทุกภาคส่วนตระหนักว่าเป็นหน้าที่ในการทำงานด้านการศึกษา หรือเปิดพื้นที่ให้ผู้ปกครองเข้าไปมีส่วนร่วมกับการศึกษามากขึ้น เพราะการศึกษาไม่สามารถทำเพียงคนเดียวได้   

ผศ.นพ.เฉลิมชัย บุญยะลีพรรณ สมาชิกวุฒิสภา กล่าวว่า จากเนื้อหารายงานประจำปีของ กสศ. ถือว่าน่าพอใจ ด้วยการทำงานภายใต้ทรัพยากรอันจำกัด แต่ถ้ามองที่โจทย์ของการปฏิรูปวงการศึกษา การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ เพิ่มความเสมอภาคและลดความเหลื่อมล้ำ ถือว่ายังมี ‘GAP’ หรือช่องว่างอยู่พอควร ดังนั้นแม้ กสศ. จะทำงานได้ดี ก็ยังต้องบอกว่าขอให้อดทนทำงานอย่างหนักต่อไป เพื่อประเทศจะได้มีเด็กเยาวชนอย่างน้อยที่สุดในกลุ่มยากจนพิเศษ ได้มีโอกาส มีความหวังในชีวิต และได้พัฒนาตนเองเพื่อไม่เป็นภาระต่อสังคม ไม่ต้องพึ่งพารัฐ โดยใช้การศึกษาเป็นเครื่องมือในการพัฒนา ดังนั้นถ้า กสศ. ได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐและภาคีเครือข่าย ผลระยะยาวที่คาดการณ์ตามงานวิชาการ คือเงินหนึ่งบาทที่ลงทุนจะได้ผลตอบแทนอย่างน้อย 7-8 บาท ตลอดช่วงชีวิตการทำงานของกลุ่มเป้าหมาย ผลดังกล่าวนี้จะทำให้รัฐบาลลดงบประมาณการประชาสงเคราะห์ลงได้ เพราะคนยากจนจะลดจำนวนลงด้วยโอกาสทางการศึกษาและการพัฒนาตนเอง

“สมาชิกวุฒิสภาได้มีข้อเรียกร้องสองส่วนถึงรัฐบาลและสำนักงบประมาณ และเรียกร้องต่อ กสศ. จากการที่มีตัวเลขผู้บริจาคในปี 64 เพิ่มขึ้น 100% คือ 40 ล้านบาทเป็นเรื่องสมควรชื่นชม กสศ. และให้กำลังใจต่อไป อย่างไรก็ตามเงินจำนวนนี้ยังน้อยเกินไปเมื่อมองในขอบเขตการทำงานกับเด็ก 4 ล้านคน ในส่วนแรกจึงขอเรียกร้องให้จัดสรรงบกองทุนรายปีจำนวน 5% ของงบประมาณกระทรวงศึกษาธิการทั้งหมด หรืองบ 100 บาทที่ใช้อยู่ทุกปี คือจาก 5 แสนล้านบาท เราต้องการเพียง 5 บาท หรือ 25,000 ล้านบาท เพื่อทำให้เด็ก 4 ล้านคนมีโอกาสในชีวิต เป็นคนไทยที่มีคุณภาพ ส่วนข้อเรียกร้องที่สอง กสศ. จำเป็นต้องหานวัตกรรมเพิ่มเติมไม่หยุดยั้ง ในการทำให้ทรัพยากรเพียงพอช่วยเด็กยากจนพิเศษและเด็กยากจนธรรมดามากขึ้น” ผศ.นพ.เฉลิมชัยกล่าว    

นายเฉลา พวงมาลัย สมาชิกวุฒิสภา เสนอให้รัฐบาลสนับสนุน กสศ. ด้วยการจัดสรรงบประมาณสอดรับยุทธศาสตร์ชาติเรื่องการปฏิรูปการศึกษา โดยกล่าวว่า กสศ. เป็นหน่วยงานที่ทำงานด้วยบุคลากรจำนวนน้อยแต่มีประสิทธิภาพ มีการลงพื้นที่ติดตามโรงเรียนทั่วประเทศ นอกจากนี้ กสศ. ยังจัดกิจกรรมช่วยเหลือด้านการศึกษาและช่วยให้นักเรียนนักศึกษามีรายได้ ถือว่าทำงานได้ดีเยี่ยม แสดงให้เห็นว่ารัฐบาลเดินมาถูกทางในการแก้ปัญหาในส่วนนี้ และกระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงการคลัง ต้องเชื่อมโยงข้อมูลกลุ่มเป้าหมายกว่า 4 ล้านคนให้ได้ เพราะการศึกษาลงทุนกับการศึกษาไม่ใช่เรื่องสูญเปล่า แต่จะทำให้นักเรียนมีงานทำ มีรายได้ สุดท้ายขอขอบคุณคณะทำงาน กสศ. ที่ตั้งใจทำงานอย่างจริงจังเพื่อช่วยเหลือชาติบ้านเมืองในด้านการศึกษาอย่างแท้จริง

ทั้งนี้ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ได้ตอบข้อซักถามต่อวุฒิสภาว่า สำหรับปีงบประมาณ 2567 คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบตามที่คณะกรรมการบริหาร กสศ. เสนอที่กรอบงบประมาณ 7.9 พันล้านบาท แต่ขั้นตอนต่อไปจะมีการปรับลดหรือไม่อยู่ระหว่างการพิจารณาของสำนักงบประมาณ อย่างไรก็ตาม กสศ. ยังคงเหนี่ยวนำความร่วมมือทุกภาคส่วน เช่น ระดมทุนบริจาค ประสานสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลตามที่ระบุไว้ใน พ.ร.บ.กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา มาตรา 6 ว่า สามารถรับงบประมาณสนับสนุนตรงนี้ได้

โดยประเด็นที่มีคำแนะนำจากสมาชิกวุฒิสภา กสศ. ได้ดำเนินการอย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะเรื่องการศึกษาทางเลือก และการวิจัยพัฒนานวัตกรรมที่มุ่งจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา เช่น  การจัดสรรงบประมาณ ซึ่งปัจจุบันเป็นการจัดสรรเฉลี่ยรายหัว แต่ กสศ. พบว่า โรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลทุรกันดารที่ไม่มีโรงเรียนอื่นในรัศมี 6-10 กิโลเมตร โรงเรียนขนาดเล็ก จำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนต่อเนื่อง ด้วยสูตรการจัดสรรงบประมาณที่เหมาะสมตามบริบท โดยขณะนี้ กสศ. มีงานวิจัยร่วมกับกระทรวงศึกษาธิการ ธนาคารโลก และองค์กรที่เกี่ยวข้องอีกหลายหน่วยงาน โดยจะรายงานความคืบหน้าต่อไป

ส่วนประเด็นการสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาจากผลกระทบโควิด-19 กสศ.ทำงานเชิงรุกเพื่อป้องการการกลุดออกจากระบบ มีเครื่องมือการฟื้นฟูภาวะถดถอยทางการเรียนรู้ทุกมิติตามแนวคิด All for Education อันเป็นภารกิจสำคัญของ กสศ. ในการทำงานร่วมกับภาคีต่าง ๆ เช่น การฟื้นฟูกล้ามเนื้อมือในเด็กประถมศึกษา เป็นต้น และในส่วน พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ ได้ติดตามอย่างต่อเนื่อง คาดว่ากฎหมายฉบับนี้จะสามารถสนับสนุนการทำงานของ กสศ. ต่อไป

The post วุฒิสภารับทราบรายงานประจำปี 2564 ‘กสศ.’ ช่วยเพิ่มโอกาสทางการศึกษา หนุนดึงความร่วมมือทุกภาคส่วนเป็นเครือข่าย All For Education ลุยภารกิจลดความเหลื่อมล้ำ first appeared on กสศ..

-ฐานทุนที่เชื่อมโยงกันคือครอบครัวของเด็ก พ่อแม่ผู้ปกครองต้องมีความพร้อมในการดำรงชีวิตด้วย เด็กถึงจะเรียนได้อย่างมั่นคง หลังวิกฤตโควิด-19 มีเด็กจำนวนมากที่ต้องออกจากโรงเรียน อพยพตามผู้ปกครองกลับภูมิลำเนา หรือย้ายไปทำงานในภูมิภาคอื่นๆ ปัญหาคือเด็กๆ เหล่านี้เลือกไม่ได้ว่าเขาจะไปอยู่ที่ไหน แล้วพวกเขาจะได้เรียนต่อหรือไม่ ซึ่งถ้าจะย้อนไปที่ต้นเหตุ ก็ต้องคลี่อีกปมปัญหาหนึ่ง คือรัฐจำเป็นต้องมีหลักประกันในชีวิตให้กับพ่อแม่ผู้ปกครองของเด็กๆ เหล่านี้ในฐานะพลเมืองของประเทศ ให้เขามีอาชีพ มีงานทำ มีรายได้ นี่คือความมั่นคงที่เป็นคำตอบของปัญหาเชิงซ้อนนี้ว่า ‘หลักประกัน’ คืออะไร

-เรื่องวิกฤตโรคระบาด เรายังไม่สามารถพูดได้ว่า ‘หลัง’ สถานการณ์ผ่านไปแล้วต้องมีหลักประกันอะไร เพราะครั้งนี้มันต่างจากวิกฤตก่อนๆ ที่เผชิญกันมา วันนี้เราทำได้เพียงร่วมกันคาดเดาด้วยมุมมองต่างๆ แต่ท้ายที่สุดเมื่อยังไม่มีใครรู้ว่าเรื่องนี้จะจบอย่างไร เมื่อไหร่ และในรูปแบบไหน สิ่งที่เป็นประเด็นสำคัญจึงเป็นเรื่องว่าจะทำอย่างไรให้เด็กได้อยู่ในกระบวนการศึกษาเรียนรู้ได้ ไม่ว่าเขาจะไปอยู่ที่ใดก็ตาม จะในป่าเขา บนเกาะห่างไกล หรือซ่อนแอบตามซอกหลืบใดในเมืองใหญ่ เขาต้องมีโอกาสได้พัฒนาตนเองต่อ ด้วยระบบที่คล้ายกับเครดิตซึ่งติดตามตัวไปได้ มีการรองรับและส่งต่อที่มีมาตรฐานเท่าเทียมโดยที่ระบบนั้นอาจไม่ได้หมายถึงสถานที่ก็ได้

-การเรียนรู้ไม่ควรถูกตีกรอบให้แคบว่าคือการไปโรงเรียนเพียงอย่างเดียว เพราะโลกในศตวรรษที่ 21 ความหมายของการเรียนรู้ได้ก้าวไปสู่เรื่องการกำหนดเป้าหมายของผู้เรียน เป็นการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต เพื่อการประกอบอาชีพ โดยมีทักษะวิชาการเข้ามาช่วยประกอบสร้างให้ผู้เรียนตระหนักถึง ‘ตัวตน’ และพร้อมที่จะ ‘เรียนรู้ตลอดชีวิต’ พัฒนาตนเองในสิ่งที่ถนัด สนใจ นำไปใช้ในการประกอบอาชีพและไปถึงเป้าหมายของตนได้

-ดังนั้นก่อนจะพูดถึงการสร้างหลักประกันทางการศึกษา เราต้องเข้าใจก่อนว่า“สิทธิในการเรียนรู้” ของมนุษย์คนหนึ่งต้องหมายถึง “ทุกพื้นที่” และ “ทุกเวลา”ว่าการเรียนในโลกสมัยใหม่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในห้องเรียนอีกแล้ว ไม่ใช่การเรียนเพื่อจบการศึกษามีวุฒิประถม มัธยม หรือมหาวิทยาลัย เราต้องก้าวข้ามไปตีความ ‘การเรียนรู้’ ที่พ้นจาก ‘การเรียนหนังสือ’ ในรูปแบบเดิมๆ ที่รับรู้กันมา มองให้ออกว่าสิ่งที่ต้องสร้างคือการเรียนรู้เพื่อทำความเข้าใจและรองรับวิถีชีวิต เพื่อการดำรงชีวิต แล้วไม่ว่าโควิด-19 จะยังอยู่หรือจากไป จะมีวิกฤตใดถาโถมเข้ามาใส่อีกสักกี่ครั้ง ‘สิทธิในการเรียนรู้’ ของทุกคนต้องไม่มีสิ่งใดมาพรากได้

-ภาพของการศึกษาในห้องเรียนหรือในโรงเรียนนั้นคือส่วนย่อย เป็นเพียงขาหนึ่งหรือเสี้ยวหนึ่งของวิธีการเรียนรู้ ซึ่งผู้เรียนต้องสามารถเลือกวิธีการของเขาเองได้ จะออนไลน์ ออฟไลน์ ออนแอร์ ออนไซต์ ออนแฮนด์ ทั้งหมดเป็นเพียงตัวเชื่อมให้ผู้เรียนเข้าถึงการเรียนรู้ในวิถีที่เอื้อต่อชีวิตของเขา ผ่านการจัดระบบโครงสร้างของรูปแบบการการศึกษาที่หลากหลายมารองรับ

-ทฤษฎีพหุปัญญา (The Theory of Multiple Intelligences) ของศาสตราจารย์โฮเวิร์ด การ์ดเนอร์ (Howard Gardner) แห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ที่ว่า สติปัญญาของมนุษย์มีหลายด้านที่มีความสำคัญเท่าเทียมกัน ขึ้นอยู่กับว่าใครจะโดดเด่นในด้านไหนบ้าง แล้วแต่ละด้านผสมผสานกัน แสดงความสามารถออกมาในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เป็นลักษณะเฉพาะตัวของแต่ละคนไป  สามารถใช้อธิบายว่าการศึกษาในโลกศตวรรษที่ 21 ไม่ควรมีใครก็ตามถูกกำหนดให้เรียนรู้ภายใต้รูปแบบใดหนึ่ง หรือหลักสูตรใดหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่ผู้เรียนต้องได้รับการสนับสนุนให้ค้นหาตนเองว่าอยากเรียนรู้อะไร เพื่อเป้าหมายใด แล้วการศึกษาจะมีหน้าที่สนับสนุนให้เขาได้เดินไปในทิศทางที่ต้องการนั้น หมายถึงผลสัมฤทธิ์ปลายทางต้องไปสู่การที่ผู้เรียนได้ “เป็น” ในสิ่งที่ตนต้องการได้

-ดังนั้นการศึกษาจึงเป็นรูปแบบในการสร้างคนให้เขาค้นพบศักยภาพภายใน พัฒนาตัวเองจนสุดทาง แล้วดึงออกมาสร้างเป็นตัวตน เป็นอาชีพที่สนใจและถนัด มีตัวอย่างมากมายให้เห็นว่าบางคนไม่ได้เรียนบางศาสตร์มาโดยตรง แต่สามารถพบหนทางที่จะพัฒนาทักษะจนถึงขั้นประกอบอาชีพ และผลักดันตัวเองไปสู่ความสำเร็จได้ เพราะเขารู้เป้าหมาย ค้นพบความสามารถและนำมาขัดเกลาต่อจนเชี่ยวชาญและเกิดเป็นตัวตนของเขา ในอีกทางหนึ่งมนุษย์ทุกคนก็เช่นกัน ถ้าได้รับโอกาส สนับสนุนให้พัฒนาตัวเองอย่างจริงจัง เขาจะเติบโตขึ้นมาเป็นอะไรก็ได้ ประกอบอาชีพที่ตนอยากทำได้

-ในที่นี้ไม่ใช่แค่นักกีฬา นักดนตรี หรือศิลปิน แต่หมายรวมทั้งหมด ช่างฝีมือ ข้าราชการ นักภาษาศาสตร์ นักธุรกิจ และอาชีพอื่นๆ อีกมากมาย ตรงนี้คือเรื่องที่เรากำลังพูดกันถึงว่า “หลักประกันโอกาสทางการศึกษา” มันยิ่งใหญ่กว่าแค่เงินทุน เสื้อผ้า อาหาร ซึ่งเป็นแค่องค์ประกอบย่อย เพราะการศึกษาต้องเป็นสิ่งที่ติดตามตัวเขาไปได้ นำมาใช้ที่ไหนก็ได้ รวมทั้งต้องสร้างต่อและสะสมเพิ่มได้ไม่มีวันหยุด

The post เดินหน้าออกแบบนโยบาย “หลักประกันโอกาสทางการศึกษา” กับตวง อันทะไชย วุฒิสภา ประธานคณะกรรมาธิการ คณะกรรมาธิการการศึกษาและการกีฬา first appeared on กสศ..

หากกล่าวถึงการจัดการศึกษาที่นำมาใช้ในช่วงวิกฤตโควิด-19 ทุกครั้ง การเรียนออนไลน์จะได้รับการพูดถึงเป็นลำดับแรก ๆ ทั้งในด้านที่ช่วยทำให้การศึกษาสามารถดำเนินต่อไปได้  แต่ในขณะเดียวกันการเรียนออนไลน์ได้เผยให้เห็นถึงปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาที่เด่นชัดเพราะเด็กและเยาวชนบางกลุ่มไม่สามารถเข้าถึงการเรียนออนไลน์ที่มีคุณภาพได้ ทั้งในเรื่องความขาดแคลนอุปกรณ์เครื่องมือ เพราะความยากจนด้อยโอกาส หรือเรื่องของสัญญาณอินเทอร์เน็ต ที่ไม่ครอบคลุมทั่วถึงในหลายพื้นที่

กลายเป็นคำถามชวนคิดว่า มีความจำเป็นมากน้อยแค่ไหน ที่รัฐจะต้องดำเนินนโยบายจัดสรร ‘สัญญาณอินเทอร์เน็ต’ ที่ดีมีคุณภาพให้กระจายไปสู่โรงเรียนทุกแห่งทั่วประเทศ โดยร่วมมือกับบริษัทเอกชน อาทิ ค่ายโทรศัพท์มือถือต่าง ๆ เพื่อให้เด็กและเยาวชนทุกคน ไม่ว่าจะอาศัยอยู่ในพื้นที่ชุมชนเมือง หรือเรียนรู้อยู่ในพื้นที่ชนบทห่างไกล ได้เข้าถึงการศึกษาออนไลน์ที่ดียิ่งขึ้น

‘อินเทอร์เน็ตคือถนนที่เชื่อมโยงความรู้จากทั่วโลก ซึ่งจะช่วยสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่’

อาจารย์วิริยะ ฤาชัยพาณิชย์ นักวิชาการอิสระ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กล่าวว่า ‘เทคโนโลยี’ จะช่วยพัฒนาการศึกษาได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ ดังนั้นการทำให้โรงเรียนในทุกพื้นที่เข้าถึงสัญญาณอินเทอร์เน็ตที่มีคุณภาพได้ ย่อมหมายถึงการ ‘สร้างถนน’ ที่จะนำความรู้และการเข้าถึงสิทธิทุกด้านมาสู่เด็ก ๆ

โดยอาจารย์วิริยะกล่าวว่า รัฐมีการจัดสรรงบประมาณในส่วนหนังสือเรียนหรือชุดนักเรียนให้เด็กทุกปี ตนมองว่าการสนับสนุนด้วยวิธีดังกล่าวแสดงถึงการจัดสรรงบฯ ที่ไม่ทันยุคสมัย เพราะหากนำเงินทุนส่วนนี้ไปพัฒนาเรื่องเครือข่ายอินเทอร์เน็ต แล้วเชิญชวนองค์กรและบริษัทที่จัดทำหนังสือประเภทต่าง ๆ ให้นำหนังสือเข้าไปช่วยแบ่งปันให้เด็กทั่วประเทศได้เข้าถึง วิธีการนี้เท่ากับเราสร้างเครื่องมือเชื่อมโยงให้เขาเข้าถึงแหล่งความรู้ที่ใหญ่ที่สุดได้

“ไม่เพียงหนังสือ แต่สัญญาณอินเทอร์เน็ตที่มีคุณภาพจะช่วยให้เด็กเข้าถึงแอปพลิเคชันทางการศึกษาที่หลากหลายและทันสมัย ขณะที่ครูเองก็จะมีแหล่งความรู้ที่กว้างขวางเพื่อสร้างคอนเทนต์การสอนที่เหมาะสมกับเด็กในแต่ละพื้นที่ ไม่ใช่ว่าบทเรียนเดียวจะต้องเรียนเหมือนกันทั้งประเทศ นี่คือความสำคัญของการเรียนรู้ผ่านระบบออนไลน์ ซึ่งทุกวันนี้ไม่ได้เป็นแค่การศึกษาทางเลือกอีกแล้ว”

อาจารย์วิริยะกล่าวถึงหนทางที่เป็นไปได้ในการกระจายสัญญาณอินเทอร์เน็ตคุณภาพให้ไปถึงพื้นที่ต่าง ๆ ว่า ด้วยงบประมาณที่มี รัฐสามารถร่วมมือกับสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เพื่อสร้างเครือข่ายเชื่อมโยงไปถึงธุรกิจเอกชนที่มีทรัพยากรในมือ ที่สำคัญคือต้องตั้งงบประมาณในส่วนนี้ไว้เพื่อการศึกษาของเด็กโดยเฉพาะ 

หากแผนการดังกล่าวเกิดขึ้นจริง สิ่งที่นักเรียนได้รับจะไม่ใช่แค่การเข้าถึงแหล่งข้อมูลจากทั่วโลก แต่ยังเป็นการพัฒนาด้านอื่นไปด้วยพร้อมกัน  เช่น การตรวจสอบเรื่องความโปร่งใส หรือช่วยลดอัตราการถูกละเมิด หรือลดความรุนแรงภายในโรงเรียนได้อีกด้วย

อินเทอร์เน็ตที่ดีจะทำให้เด็กสามารถสื่อสารสิ่งที่เขาประสบไปสู่สังคมภายนอกได้ อาทิ ข้อมูลเกี่ยวกับอาหารกลางวันหรือสาธารณูปโภคภายในโรงเรียนว่ามีความพร้อมมากน้อยแค่ไหน หรือการติดตั้งเครื่องมือที่จะทำให้ช่วยสอดส่องกรณีเช่น ครูทำร้ายเด็ก หรือเด็กกลั่นแกล้งกันเอง ทั้งหมดนี้สามารถทำได้ ถ้ามีการมอบอำนาจในการเข้าถึงข้อมูลและการสื่อสารไปให้ถึงมือเด็ก

“บางโรงเรียนมีกล้องวงจรปิดที่ผู้ปกครองสามารถเห็นเด็กได้แทบจะเรียลไทม์ ซึ่งช่วยให้เขาสอดส่องความปลอดภัยของบุตรหลานได้ ขณะที่เด็กด้อยโอกาสในโรงเรียนที่ไม่มีความพร้อมมากนัก ต้องเสี่ยงกับการถูกล่วงละเมิดในรูปแบบต่าง ๆ นี่คือความเหลื่อมล้ำที่ไม่ใช่เพียงเรื่องการศึกษา แต่หมายถึงความเสี่ยงด้านคุณภาพชีวิต และการเข้าไม่ถึงสิทธิพื้นฐานที่เขาควรได้รับ “ลองนึกภาพว่าจะเกิดอะไรขึ้นถ้าโรงเรียนตั้งอยู่ลำพังโดยไม่มีถนนตัดเข้าไปถึง เด็ก ๆ และบุคลากรทางการศึกษาจะต้องลำบากสักแค่ไหน ตรงนี้คือการเปรียบเทียบว่าอินเทอร์เน็ตก็เหมือนกับถนนของความรู้  เราได้เห็นตัวอย่างการจัดการศึกษาต่าง ๆ จากทั่วโลก ที่ส่งต่อความเปลี่ยนแปลงไปถึงเรื่องอื่น ๆ อีกมาก หากเราทำสำเร็จ จะช่วยยกระดับประเทศของเรา ไม่ใช่แค่เรื่องคุณภาพการศึกษา แต่ยังเป็นการกระจายความเสมอภาคของการมีชีวิตไปให้กับเด็กทุกคน” อาจารย์วิริยะกล่าว

เด็กทุกคนควรเข้าถึงเครื่องมือการเรียนรู้ เพื่อไม่ให้ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษายิ่งถ่างกว้างออกไป

คุณวิโรจน์ ลักขณาอดิศร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร กล่าวว่า การกระจายโอกาสในการเข้าถึงการเรียนรู้เป็นเรื่องสำคัญที่รัฐต้องเร่งทำ เพราะแม้ว่าการศึกษาจะมีความเหลื่อมล้ำในตัวเองอยู่แล้ว แต่เมื่อมีเรื่องบทบาทของเทคโนโลยีอันเป็นสิ่งที่มีราคาเข้ามา แน่นอนว่าช่องว่างของความเหลื่อมล้ำจะยิ่งถ่างกว้างขึ้น ดังนั้นหากรัฐไม่มีการจัดสรรนโยบายหรืองบประมาณเข้ามาช่วยลดช่องว่างตรงนี้ คุณภาพการศึกษาของเด็กที่แตกต่างด้วยฐานะ สภาพสังคม หรือความห่างไกลของพื้นที่ก็จะยิ่งถ่างกว้างยิ่งขึ้น

“ผมมองว่าไม่ใช่แค่อินเทอร์เน็ต แต่เราต้องมองไปถึงเรื่องฮาร์ดแวร์ เช่น แท็บเล็ต และการส่งเสริมให้มีครูอาสาสมัครเข้าไปให้ความรู้กับเด็กในแต่ละพื้นที่ ถ้าเราจำเป็นต้องสู้ศึกในระยะยาว สิ่งที่รัฐต้องเตรียมในช่วง 120 วันที่ตั้งใจว่าเราจะเปิดประเทศได้ คืองบประมาณด้านการศึกษาและเวลาให้เด็กได้เรียนเสริมในรายวิชาสำคัญ โดยเฉพาะในส่วนของพื้นฐานที่เขาอาจจะสูญเสียโอกาสการเรียนรู้ไปในช่วงวิกฤตโควิด-19

“สำหรับเด็กจากครอบครัวที่มีโอกาส เขาสามารถซื้อคอร์สออนไลน์ดี ๆ มาเรียนเสริม เพื่อให้ได้องค์ความรู้ตามวัยที่ควรได้รับ แต่เด็กจากครอบครัวที่ไม่พร้อม เขาไม่มีแม้กระทั่งอุปกรณ์สำหรับการเรียน บางบ้านสามคนพี่น้องมีโทรทัศน์เครื่องเดียว แค่ต้องเรียน DLTV พร้อมกันเขายังไม่สามารถทำได้”

คุณวิโรจน์กล่าวว่า รัฐจำเป็นต้องตระหนักว่าเป็นช่วงแห่ง ‘ความสูญเปล่าทางการเรียนรู้’ ของเด็กจำนวนหนึ่ง ที่เขาจะถูกทิ้งห่างทางการเรียนรู้จากเด็กวัยเดียวกันออกไป และในท้ายที่สุดเมื่อเปรียบเทียบความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาระหว่างเด็กสองกลุ่มนี้ อาจพบว่าระดับความรู้ห่างกันมากถึง 2 หรือ 3 ปีการศึกษา นั่นคือเรื่องที่เราต้องช่วยกันในสถานการณ์เช่นนี้ เพื่อไม่ให้ระดับความรู้ของเด็กห่างไกลจากกันไปมากกว่าเดิม

“เริ่มที่ระยะสั้นคือ การส่งเสริมความรู้ ถ้าสถานการณ์ยังยืดเยื้อต่อไปต้องมีการเตรียมเรื่องระบบสัญญาณอินเทอร์เน็ต ทีวี หรือเตรียมงบสำหรับแท็บเล็ตให้โรงเรียนทั่วประเทศที่ยังไม่มีความพร้อม การจัดวางระบบไม่ใช่เรื่องยาก เราสามารถจัดสรรงบประมาณให้ กสทช. ดำเนินการ แล้วเชิญเครือข่ายมือถือต่าง ๆ เข้าร่วมหารือ

“สำคัญที่สุดคือ ต้องไม่ลืมว่าเมื่อมีอุปกรณ์สื่อสารและอินเทอร์เน็ตพร้อมแล้ว เราต้องคำนึงถึงการจัดสรรงบประมาณให้มีครูอาสาสมัคร เพื่อเข้าไปช่วยพัฒนาทักษะการเรียนออนไลน์ เก็บตกในสิ่งที่เด็กยังเรียนไม่เข้าใจด้วย ครูคนหนึ่งต่อเด็ก 30 – 50 คนอาจจะน้อยเกินไป เราต้องเพิ่มครูผู้ช่วยให้มากขึ้นแล้วแบ่งเด็กเป็นกลุ่มย่อย หรือมีการอบรมอภิปรายเกี่ยวกับการเรียนออนไลน์ให้ทุกโรงเรียนมีคุณภาพเท่าเทียมกัน นี่คือแผนที่ควรเตรียมไว้สำหรับการต่อสู้กับปัญหาโควิด-19 ในระยะยาว” คุณวิโรจน์กล่าว

จำเป็นต้องยกระดับคุณภาพเรียนออนไลน์ทั่วประเทศ แต่ไม่ควรยึดว่าทางออกของการแก้ไขปัญหาด้านการศึกษามีเพียงแบบเดียว

คุณพริษฐ์ วัชรสินธุ ผู้สร้าง ‘StartDee’ แอปพลิเคชันด้านการศึกษา แพลตฟอร์มทางเลือกให้นักเรียนทั่วประเทศเข้าถึงการศึกษาที่เหมาะสมกับตนเอง กล่าวว่าวิกฤตโควิด-19 ทำให้บาดแผลของการศึกษาไทยเปิดกว้างขึ้นใน 2 มิติ

หนึ่ง เรื่องคุณภาพ เพราะการสอนออนไลน์ไม่สามารถทดแทนการเรียนในห้องเรียนได้ทั้งหมด สอง ปัญหาเรื่องความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ที่โดยปกติแต่ละโรงเรียนก็มีความแตกต่างกันมากอยู่แล้ว ยิ่งเมื่อต้องเข้ามาสู่ระบบออนไลน์ ก็ยิ่งเห็นชัดว่ามีเด็กที่ไม่สามารถเข้าถึง ประกอบกับการถูกซ้ำเติมด้วยวิกฤตเศรษฐกิจ ทำให้นอกจากขาดโอกาสในการเรียนรู้แล้ว ยังมีความเสี่ยงที่จะหลุดจากระบบการศึกษาอีกด้วย

คุณพริษฐ์เสนอว่า ทางออกที่จะนำไปสู่การแก้ปัญหาแบ่งออกได้เป็น 3 ทางหลัก ๆ

• ประเด็นแรก : ต้องไม่ใช้นโยบายแบบ ‘One Size Fit All’ หรือวิธีการเดียวใช้กับทุกโรงเรียนทั่วประเทศ เพราะแต่ละพื้นที่มีข้อจำกัด รวมถึงความเสี่ยงที่ต่างกันไป เราเห็นแล้วจากการแก้ปัญหาโควิด-19 ระลอกแรก ที่ทุกโรงเรียนต้องจัดการสอนออนไลน์ทั้งหมดทันที ทั้งที่บางแห่งไม่ได้มีความเสี่ยงสูงมากกับการจัดการศึกษาปกติ ซึ่งทำให้หลายโรงเรียนที่ไม่มีความพร้อม ต้องประสบปัญหาทั้งในเรื่องสัญญาณอินเทอร์เน็ตและการขาดแคลนอุปกรณ์
• ประเด็นที่สอง : สำหรับโรงเรียนที่จำเป็นต้องสอนออนไลน์จริง ๆ สิ่งที่ต้องคำนึงถึงไม่ใช่เรื่องอินเทอร์เน็ตหรืออุปกรณ์เพียงอย่างเดียว แน่นอนว่าเราต้องสนับสนุนเรื่องสัญญาณให้มีคุณภาพครอบคลุมทุกพื้นที่ แต่ที่ต้องมองไปให้ไกลกว่านั้นคือ โรงเรียนหรือบ้านจะต้องมีพื้นที่ที่เด็กสามารถมีสมาธิเรียนได้ มีเวลาเรียนที่เหมาะสม เนื่องจากนักเรียนบางคนอาจจำเป็นต้องช่วยครอบครัวทำงานหารายได้ในช่วงที่โรงเรียนปิด ดังนั้นจึงต้องมองไปที่ความช่วยเหลือครอบครัว ให้เขาได้รับการเยียวยาปัญหาเศรษฐกิจ ซึ่งจะช่วยให้นักเรียนมีสมาธิกับการเรียนมากขึ้น
• ประเด็นที่สาม : เมื่อทุกคนเข้าถึงการเรียนออนไลน์ได้หมดแล้ว สิ่งที่ต้องทำควบคู่ไปด้วยคือการจัดการศึกษาออนไลน์ ที่ไม่ใช่การนำเอากรอบความคิดเดียวกันกับการสอนที่โรงเรียนมาใช้ เช่น การยึดกับตารางสอนหรือการแบ่งคาบเรียนที่ตายตัว ทั้งที่ลักษณะของการเรียนออนไลน์ควรมีความยืดหยุ่น เปิดโอกาสให้นักเรียนเลือกเวลาเรียนที่สะดวก หรือมีคลิปหรือสื่อการสอนที่น่าสนใจที่ครูเลือกมาให้ “เราต้องจัดรูปแบบการเรียนการสอนที่เหมาะกับพฤติกรรมของเด็ก อาจมีการจัดทำวิดีโอสั้นให้นักเรียนเลือกเรียนย้อนหลังได้ในหัวข้อที่ตนยังไม่เข้าใจ นี่คือเรื่องที่เราต้องรณรงค์ให้แต่ละโรงเรียนลองปรับวิธีการ เพื่อให้การเรียนออนไลน์ทำได้เต็มประสิทธิภาพ

“เราต้องจัดรูปแบบการเรียนการสอนที่เหมาะกับพฤติกรรมของเด็ก อาจมีการจัดทำวิดีโอสั้นให้นักเรียนเลือกเรียนย้อนหลังได้ในหัวข้อที่ตนยังไม่เข้าใจ นี่คือเรื่องที่เราต้องรณรงค์ให้แต่ละโรงเรียนลองปรับวิธีการ เพื่อให้การเรียนออนไลน์ทำได้เต็มประสิทธิภาพ”

ทั้งสามประเด็นที่กล่าวมาเป็นแค่มาตรการชั่วคราวเพื่อซื้อเวลาในช่วงวิกฤต เพราะท้ายที่สุดแล้วการเรียนออนไลน์ก็ยังไม่สามารถทดแทนการเรียนที่โรงเรียนได้ทั้งหมด

ทางออกประการสุดท้ายจึงหมายถึงการเร่งทำให้ประเทศปลดล็อกได้เร็วที่สุด โดยจัดสรรวัคซีนและกระจายไปให้ประชากรทั่วประเทศ เพื่อให้โรงเรียนกลับมาเปิดได้เต็มรูปแบบอีกครั้ง

ขยายสัญญาณเน็ตทั่วประเทศสามารถทำได้ แต่การศึกษาควรมุ่งไปที่วิธีการซึ่งเหมาะสมกับพื้นที่และผู้เรียน

คุณตวง อันทะไชย ประธานคณะกรรมาธิการคณะกรรมาธิการการศึกษา วุฒิสภา กล่าวว่า สถานการณ์ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายนที่ผ่านมา โรงเรียนขนาดเล็กทั่วประเทศที่มีจำนวนนักเรียน 10 – 120 คน ในพื้นที่ห่างไกลราว 29, 000 โรงเรียน สามารถเปิดสอนที่โรงเรียนได้หมดแล้ว เนื่องจากโรงเรียนกลุ่มนี้มีพื้นที่ไม่หนาแน่น นักเรียนน้อย รวมถึงได้รับความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นในการควบคุมโรคระบาด

ส่วนโรงเรียนในเมืองที่มีขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ยังต้องอาศัยการจัดการศึกษาที่ผสมผสานทั้งออนไลน์และออนไซต์ แต่สำหรับโรงเรียนใน 4 จังหวัดพื้นที่สีแดงเข้ม ตอนนี้ต้องนำวิธีการที่หลากหลายเข้ามาใช้ ทั้งออนไลน์ ออนแอร์ หรือออนไซต์ ที่มีการจัดการสอนเป็นกลุ่มเล็ก ๆ

“การเรียนออนไลน์เพียงอย่างเดียวจะได้เฉพาะความรู้ความจำ แต่พัฒนาการด้านอื่นจะไม่ได้รับการเรียนรู้ไปด้วย เรามีวิธีที่การจัดกลุ่มนักเรียน 5 – 10 คนต่อครู 1 คน ในพื้นที่ที่สามารถทำได้ ซึ่งอยากให้เป็นโมเดลที่ขยายออกไปในพื้นที่ต่าง ๆ เนื่องจากการเรียนแบบพบปะทั้งครูและเพื่อนนักเรียน จะช่วยเรื่องการพัฒนาผู้เรียนได้ครบ 4 มิติ คือ สติปัญญา ร่างกาย อารมณ์ และสังคม”

วิธีการนี้เราต้องมีครูเพิ่มขึ้น แต่เด็กจะเรียนได้อย่างปกติ มีการพัฒนาทางอารมณ์จากการได้พบปะเพื่อนฝูง ชุมชน

คุณตวงกล่าวว่า การเรียนออนไลน์อย่างเดียวยังมีข้อจำกัดเรื่องผลการเรียรู้ ที่เด็กอาจไม่ได้เรียนรู้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย ในส่วนของความร่วมมือเพื่อสร้างระบบการเรียนรู้ออนไลน์ด้วยสัญญาณอินเทอร์เน็ตที่ทั่วถึงและมีคุณภาพ ตนมองว่าเป็นเรื่องสำคัญ “ถ้าเราจะลงทุนด้านการศึกษา ก็ไม่ต้องมีคำถามว่าคุ้มค่าแค่ไหน แต่สิ่งที่ควรทำจริง ๆ คือ มองความสำคัญเป็นลำดับ ถ้าเรามองไปที่การจัดการศึกษาขนาดเล็กหรือสร้างสรรค์กระบวนการเรียนการสอนรูปแบบใหม่ที่เหมาะกับพื้นที่ ผมคิดว่าจะแก้ปัญหาได้ยั่งยืน แม้ว่าเราจะต้องเจอวิกฤตอีกกี่ครั้งก็ตาม

“เรื่องอินเทอร์เน็ตเป็นเพียงแค่ส่วนย่อย มาเสริมให้เด็กได้หาความรู้ที่ไม่มีในห้องเรียน อย่างไรก็ดี การพัฒนาครูให้เป็นผู้จัดการเรียนรู้ หรือช่วยเสริมเติมผู้เรียนในด้านอื่น ๆ ที่เขาขาดไป ก็ยังเป็นสิ่งที่ต้องเร่งทำให้ได้ก่อน”

The post คำถามชวนคิด ‘จำเป็นแค่ไหน’ ที่ทุกโรงเรียนทั่วประเทศควรเข้าถึง ‘เน็ตฟรีมีคุณภาพ’ first appeared on กสศ..

การระบาดรอบที่ 3 ที่รุนแรงยิ่งกว่า จึงควรมีการปรับเปลี่ยน ถอดบทเรียนการจัดการศึกษาจากครั้งแรก เช่น บทเรียนว่าด้วยการจัดการศึกษาในพื้นที่ภูเขา ชนบท เกาะแก่ง ที่มีวิธีการจัดการแตกต่างจากกรุงเทพมหานคร รวมถึงรูปแบบการบริหารจัดการศึกษา ที่สั่งการจากกระทรวงลงไปถึงกระทรวงนั้นไม่ประสบความสำเร็จอีกต่อไป

ดังนั้นในสถานการณ์ปัจจุบันจึงต้องกำหนดนโยบายจากข้างล่างขึ้นมาข้างบน โดยสถานศึกษาเป็นผู้กำหนดรูปแบบกระบวนการจัดการเรียนการสอนให้เขต ให้จังหวัด ผ่านสู่กระทรวงสาธารณสุข แล้วส่งมาที่กระทรวงพิจารณาเห็นชอบ

นั่นหมายถึงแต่ละสถานศึกษาจะมีวิธีจัดการเรียนการสอนของตัวเอง โดยไม่จำเป็นต้องออนไลน์ ออนไซต์ หรือออนแอร์ ขณะที่กระทรวงมีหน้าที่สนับสนุน ส่งเสริม สร้างขวัญกำลังใจให้กับบุคลากรทางการศึกษาและครู รวมถึงสนับสนุนงบประมาณและจัดสรรบุคลากร เป็นต้น

เรื่องที่ควรถอดบทเรียนจากครั้งก่อนคือ ชุดความรู้สำหรับประเทศไทย เช่น

1. กระบวนการมีส่วนร่วม เป็นครั้งแรกที่การเปิดเทอมต้องผ่านความเห็นจาก 3 กระทรวง คือ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงศึกษาธิการ 

2. การสอนออนไลน์ในรอบที่ 1 และรอบที่ 2 มีปัญหา และเป็นปัญหาแบบเดิม คือ ครูไม่สามารถสื่อสารกับผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากบางพื้นที่ที่ไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ตหรือคลื่นโทรศัพท์ และทักษะบางอย่างไม่สามารถเรียนออนไลน์ได้ เช่น ดนตรี กีฬา และศิลปะ ที่ต้องมีการฝึก การปฏิบัติ ยกตัวอย่างนักเรียนในกรุงเทพฯ อาศัยในคอนโดมิเนียม จะเตะตะกร้อแล้วส่งมาให้ครูวัดผลประเมินผลอย่างไร เป็นเรื่องที่ต้องศึกษาว่าแต่ละโรงเรียนมีวิธีการจัดการกันอย่างไร

3. ครูตามสถานศึกษาที่ห่างไกล ไปเยี่ยมผู้เรียน ผ่านป่าเขา พื้นที่ทุรกันดารต่าง ๆ ครูเหล่านั้นได้บทเรียนอะไร ประสบปัญหาอะไร พวกเขาแก้ปัญหาอย่างไร มีการวัดผลประเมินผลอย่างไร เพราะครูแต่ละพื้นที่ย่อมมีวิธีการที่ไม่เหมือนกัน

4. การปิดเรียนนานๆ ในช่วงวิกฤตโควิดครั้งนี้ ย่อมส่งผลกระทบต่อกระบวนการพัฒนาผู้เรียนตามทฤษฎีว่าด้วยการจัดการศึกษา คือ พัฒนาการทางอารมณ์ สังคม และสติปัญญาของผู้เรียน โดยเฉพาะเด็กเล็กที่ยังต้องมีพัฒนาการทางกาย ได้เล่น ออกกำลังกาย ได้รู้จักควบคุมอารมณ์เมื่ออยู่กับเพื่อน รู้จักสังคมที่กว้างกว่าครอบครัวที่มีพ่อแม่ ปู่ย่าตายาย

5. โรงเรียนขนาดพอดี ไม่ใช่โรงเรียนขนาดใหญ่ ขนาดเล็ก หรือขนาดกลาง แต่หมายถึงโรงเรียนขนาดพอดีที่สามารถควบคุมโรคระบาด นักเรียนสามารถรักษาระยะห่าง ล้างมือ วัดไข้ ใส่หน้ากากอนามัย นักเรียนได้รับการดูแลทั่วถึง ซึ่งหมายถึงโรงเรียนในชนบทที่มีนักเรียน 20 – 30 คน มีถึง 50 คนยังสามารถทำได้ เช่น  โรงเรียนอนุบาลประจำจังหวัดที่ไม่ระบาดหนัก สามารถแบ่งนักเรียนบางชั้นไปเรียนที่โรงเรียนขนาดเล็กที่ถูกยุบ ทำให้ลดจำนวนนักเรียนไปได้ 600 – 700 คน เป็นต้น การจัดการลักษณะนี้ทำให้โรงเรียนไม่ต้องสลับนักเรียนมาโรงเรียนเป็นกลุ่ม ไม่จำเป็นต้องหยุดเรียน ไม่ส่งผลกระทบกับการเรียน หรือไม่ทำให้นักเรียนหลุดไปจากนอกระบบ

ข้อเสนอเหล่านี้เป็นประโยชน์สำหรับกำหนดกระบวนการเปิดเรียนตามความพร้อมของแต่ละสถานศึกษาอย่างเป็นเอกภาพ โดยไม่จำเป็นต้องยึดโยงกับกรุงเทพมหานคร การออกแบบการเรียนการสอนต้องรับฟังครูอาจารย์ในพื้นที่ ซึ่งสามารถออกแบบให้สอดคล้องกับภูมิสังคม โดยยึดหลักการควบคุมโรคระบาดตามรัฐบาลกำหนด ขณะเดียวกันต้องเรียนเต็มที่ เต็มหลักสูตร เต็มเวลา เต็มสมรรถนะ

หากทำได้แบบนี้ โรงเรียนไหนพร้อม…เริ่มได้เลย

เรียบเรียงจาก จากงานเสวนาออนไลน์ในหัวข้อ “เปิดเทอมใหม่ที่ไม่เหมือนเดิม: สอนอย่างไร เรียนแค่ไหน เมื่อออนไลน์ไปไม่ถึง” ซึ่งจัดโดย กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ​วุฒิสภา TDRI The Reporters และ The Active Thai PBS ​เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2564

The post “ฐาน” สำหรับการกำหนดนโยบายใหม่ เพื่อรับมือกับสถานการณ์โรคระบาดครั้งต่อไป first appeared on กสศ..

กสศ. วุฒิสภา ทีดีอาร์ไอ และภาคี ระดมสมองรับเปิดเทอมใหม่ เสนอแนวทางจัดการศึกษากลับด้าน ให้อิสระโรงเรียนจัดการตามบริบทพื้นที่ แนะลดความเสี่ยงเร่งฉีดวัคซีนครูก่อนเปิดเทอม พร้อมใช้ “ฐานข้อมูล” ออกแบบมาตรการลดความเหลื่อมล้ำตรงจุด ชู อสม.การศึกษาตัวช่วยครูนำการศึกษาไปให้ถึงเด็ก

17 พฤษภาคม 2564 – กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จับมือภาคีพันธมิตร วุฒิสภา TDRI The Reporters และ The Active Thai PBS จัดเสวนาออนไลน์ในหัวข้อ “เปิดเทอมใหม่ที่ไม่เหมือนเดิม : สอนอย่างไร เรียนแค่ไหน เมื่อออนไลน์ไปไม่ถึง” ในวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2564 โดยมีผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการในแวดวงการศึกษาที่เกี่ยวข้องเพื่อร่วมพูดคุยกันถึงประเด็นการศึกษาแบบ New Normal ในภาวะวิกฤตโควิด-19 เพื่อร่วมกันแบ่งปันการทำงานในการศึกษาปัญหาและหาทางออกให้กับเด็กยากจน เด็กยากจนพิเศษ ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลและไม่สามารถเข้าถึงสัญญาณอินเทอร์เน็ตได้ พร้อมตัวแทนคุณครูและผู้บริหารสถานศึกษาในพื้นที่ห่างไกล ซึ่งได้มาร่วมแบ่งปันนวัตกรรมการจัดการเรียนการสอนในยุคโควิด-19 ที่ใช้ได้ผลสำเร็จจากประสบการณ์จริง

นายตวง อันทะไชย ประธานกรรมาธิการการศึกษา วุฒิสภา กล่าวว่า ทาง กมธ.ได้ลงไปทำวิจัยผลกระทบจากโควิด-19 ต่อการศึกษา พบว่าในรอบที่ 3 สาหัสมาก หนึ่งในข้อเสนอคือ ควรให้เกิดการจัดการศึกษาได้ตามสภาพจริง บางพื้นที่วิกฤต แต่บางพื้นที่ไม่มีผู้ติดเชื้อ จึงควรให้พื้นที่ที่ไม่มีโควิด-19 ระบาด จัดการเรียนได้เต็มหลักสูตรเต็มเวลา โดยยึดหลักควบคุมโรคระบาด ตามมาตรการวัดไข้ รักษาระยะห่าง ใช้เจลล้างมือ และต้องทำงานร่วมกันระหว่าง 3 ฝ่าย คือ 1. กระทรวงมหาดไทย 2. กระทรวงสาธารณสุข และ 3. กระทรวงศึกษาธิการ นอกจากนี้ การจัดการศึกษาในพื้นที่บนเขา เกาะ ชนบท มีเทคนิคจัดการศึกษาที่แตกต่างกัน ควรนำวิธีเหล่านั้นมาถอดบทเรียนเพื่อจัดการเรียนการสอน อีกทั้งที่ผ่านมาพบว่าการบริหารจัดการการศึกษาที่สั่งการจากฝั่งกระทรวงศึกษาธิการไม่ประสบความสำเร็จ วันนี้สถานศึกษาควรจะเป็นคนกำหนดรูปแบบการเรียนการสอนและส่งขึ้นมาให้กระทรวงศึกษาธิการ เพื่อจะได้เห็นความแตกต่างหลากหลาย ไม่ต้องเหมือนกัน โดยกระทรวงศึกษาธิการจะมีหน้าที่สนับสนุนงบประมาณและมาตรการช่วยเหลือ

นายตวงกล่าวด้วยว่า สิ่งสำคัญควรมีนวัตกรรมการเรียนการสอนที่นำมาถอดเป็นบทเรียนชุดความรู้ ที่เกิดการมีส่วนร่วมจากกระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อในอนาคตไม่ว่าจะเกิดวิกฤตรอบที่ 4 รอบที่ 5 ก็สามารถรับมือได้ โดยเชื่อมโยงทั้งพื้นที่ สถานศึกษา อสม. ว่าจะต้องจัดการศึกษาอย่างไร อีกทั้งบทเรียนที่ผ่านมาการเรียนการสอนออนไลน์ หรือ DLTV มีปัญหาอะไรบ้างนั้น ยังมีอุปสรรค ทักษะบางอย่างเรียนออนไลน์ไม่ได้ เช่น ดนตรี กีฬา ศิลปะ ต้องเป็นแอคทีฟเลิร์นนิ่ง ไปจนถึงมีกระบวนการพัฒนาผู้เรียน พัฒนาอารมณ์ สติปัญญา อีกทั้งหลังโควิด-19 อาจจะเป็นการสิ้นสุดของโรงเรียนขนาดเล็ก ขนาดกลาง ขนาดใหญ่ กลายเป็นโรงเรียขนาดพอดี เพื่อสามารถควบคุมดูแล รักษาระยะห่างในชั้นเรียนได้ ทำให้ผู้เรียนไม่ต้องหยุดเรียน ไม่ลืมบทเรียน ไม่ต้องหลุดจากระบบการศึกษา

“ที่สำคัญคือ บทบาทของกระทรวงศึกษาธิการต้องปรับใหม่ ต้องไม่ใช้การสั่งการ แต่ใช้การสร้างแรงจูงใจบุคลากรทางการศึกษา และอำนวยความสะดวกทั้งเรื่องหน้ากากอนามัย เจลล้างมือ ที่มีข้อเสนอไปถึงรัฐบาลว่า ควรมีการจัดสรรงบพิเศษ ไม่ใช่ให้โรงเรียนไปหักจากงบเดิมที่ใช้ไม่พออยู่แล้ว อีกทั้งควรมีกระบวนการให้โรงเรียนที่พร้อมเปิดเรียนได้ โดยมีความเป็นเอกภาพทางนโยบาย แต่หลากหลายทางปฏิบัติ โรงเรียนไหนพร้อมก็เปิดก่อนได้เลย ไม่ต้องรอพื้นที่อื่น และควรจะได้นำแนวคิดที่ผ่านมาไปต่อยอดนวัตกรรมจัดการศึกษาต่อไป” นายตวงกล่าว

แนะใช้ “ฐานข้อมูล” ออกแบบมาตรการลดความเหลื่อมล้ำ

ดร.ไกรยส ภัทราวาท รองผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ในช่วงที่กำลังจะเปิดเทอม ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษามีแนวโน้มรุนแรงขึ้น การทำงานบนฐานข้อมูลรายบุคคล รายโรงเรียน และรายพื้นที่ ด้วยข้อมูลที่เป็นปัจจุบันมีความจำเป็นอย่างยิ่ง ที่ช่วยให้มองเห็นสถานการณ์หน้างานจริง สามารถออกแบบมาตราการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาได้ตรงจุด สอดคล้องกับความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย

ข้อมูลในระบบสารสนเทศเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ iSEE ช่วยทำให้เห็นภาพจริงในปัจจุบันของเด็กยากจนด้อยโอกาสที่ครัวเรือนมีรายได้น้อยที่สุด 20 เปอร์เซ็นต์ล่างของประเทศ ซึ่งจากการวิเคราะห์ข้อมูลของ กสศ. พบว่า ประชากรผู้มีรายได้น้อยเหล่านี้อาศัยอยู่ในพื้นที่ซึ่งมีบริบทความยากลำบากที่หลากหลาย ซึ่งจำเป็นที่รัฐต้องมีมาตรการที่หลากหลายและสอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงในพื้นที่ เพื่อให้การแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในภาวะวิกฤตโควิด-19 ในช่วงเปิดเทอมนี้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงได้อย่างแท้จริง ตัวอย่างเช่น ปัจจุบันมีสถานศึกษามากถึง 510 แห่ง ที่มีนักเรียนยากจนพิเศษทั้งโรงเรียน โดยจังหวัดที่มีสัดส่วนนักเรียนยากจนพิเศษมากที่สุด 5 อันดับแรก ได้แก่ แม่ฮ่องสอน นราธิวาส ปัตตานี ยะลา และตาก นอกจากนั้นข้อมูลระบบ iSEE ยังชี้ให้เห็นว่า ปัจจุบันยังมีสถานศึกษาที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล (Stand Alone) มากกว่า 1,200 แห่งทั่วประเทศ ที่ยังต้องการการพัฒนาและการลงทุนในโครงสร้างพื้นที่หลายด้าน เพื่อให้มีความพร้อมในการจัดการเรียนการสอนในปีการศึกษา 2564 นี้ ตัวอย่างเช่น จังหวัดที่มีสถานศึกษาขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกลซึ่งยังไม่มีไฟฟ้าใช้มากที่สุด ได้แก่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง และแพร่ ส่วนจังหวัดที่ยังมีสถานศึกษาที่ยังไม่มีอินเทอร์เน็ตใช้จำนวน 255 แห่ง กระจายตัวอยู่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ขอนแก่น และร้อยเอ็ด มากที่สุด เป็นต้น

ดร.ไกรยสกล่าวว่า ปีการศึกษา 2563 ยังมีพื้นที่กว่า 78 ตำบล ที่ไม่มีโรงเรียนอยู่ในตำบลแล้ว ทั้งที่ในท้องถิ่นเหล่านี้ยังมีเด็กวัยเรียน 4,580 คน ที่ต้องข้ามตำบลไปเรียน และบางคนที่ยังอยู่นอกระบบการศึกษา ซึ่งปัจจุบันยังมีเด็กวัยการศึกษาภาคบังคับ (6 – 14 ปี) มากกว่า 400,000 คน ที่ยังไม่มีข้อมูลอยู่ในระบบการศึกษา นอกจากนั้น จากการสำรวจสภาพความพร้อมเรียนรู้ที่บ้านในช่วงสถานการณ์โควิด-19 ระลอกใหม่ในปี 2564 พบความแตกต่างระหว่างนักเรียนในครอบครัวฐานะดี ร้อยละ 20 อันดับแรก สามารถเข้าถึงโทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต สมาร์ทโฟน ในพื้นที่เรียนรู้แบบส่วนตัวมากถึงร้อยละ 90 ในขณะที่นักเรียนในครอบครัวยากลำบากที่สุดร้อยละ 20 ลำดับล่าง โอกาสเข้าถึงการเรียนรู้ผ่านเทคโนโลยีมีเพียงร้อยละ 10   

บทเรียนจากการทำงานของ กสศ. ตลอด 3 ปีที่ผ่านมาพบว่า ข้อมูลถือเป็นเครื่องมือในการทำงานเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาที่มีศักยภาพสูง การมีข้อมูลช่วยให้เรามองเห็นสถานการณ์จริงในพื้นที่ ได้ยินเสียงจากในพื้นที่ และทำให้ช่วยเหลือได้ตรงจุด อีกทั้งการมีข้อมูลยังสามารถแชร์ข้อมูลเหล่านี้ไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำการศึกษาไปสู่ตัวผู้เรียน และสุดท้ายการมีข้อมูลจะเชื่อมโยงไปสู่นโยบายที่มาจากปัญหาหน้างานจริง จากคนทำงานจริง ซึ่งไม่ใช่แค่การทำงานในช่วงเปิดเทอมปีนี้เท่านั้น แต่ยังรวมถึงปีต่อๆ ไป โดยการทำงานบนฐานข้อมูลที่มีคุณภาพสูงจากหน้างานจริงจะเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เรามีการศึกษาที่เสมอภาคได้ในอนาคต” ดร.ไกรยสกล่าว

สแกนพื้นที่ทำความเข้าใจปัญหาออนไลน์และการศึกษาที่เข้าไม่ถึงเด็ก

นายพงศ์ทัศ วนิชานันท์ นักวิจัยด้านการศึกษา สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) กล่าวว่า สำหรับสาเหตุที่ทำให้การจัดการศึกษามีความเหลื่อมล้ำ เข้าไม่ถึงเด็กบางกลุ่ม ในช่วงการระบาดของโควิด-19 ส่วนหนึ่งคือ “เวลา” เนื่องจากโรงเรียนเปิดเรียนไม่ได้ตามกำหนด การจัดการเรียนการสอนทำตามปกติไม่ได้ ยิ่งตอกย้ำให้บางโรงเรียนที่ไม่มีความพร้อมในการจัดการศึกษาต้องลดเวลาเรียนลง เด็กจึงเข้าถึงหลักสูตรได้ไม่ครบถ้วน ค่าเฉลี่ยของปีการศึกษาที่ผ่านมา โรงเรียนส่วนใหญ่ต้องลดเวลาเรียนจาก 200 วัน เหลือราว 180 วัน หายไปประมาณ 10 เปอร์เซ็นต์ และจากบทเรียนในการจัดการศึกษาแบบ 4อ. คือ ออนไลน์ ออนแอร์ สอนผ่าน DLTV ออนแฮนด์ ให้ครูเดินทางไปแจกใบงานในพื้นที่ และออนไซต์ คือให้เด็กสลับวันเข้ามาเรียนเป็นกลุ่มเล็กๆ พบว่ายังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะเด็กที่ไม่มีความพร้อมจะรับผลกระทบมากที่สุด นั่นทำให้เห็นว่า หากแก้ปัญหาเพียงเฉพาะหน้าโดยไม่เปลี่ยนวิธีการสอน เวลาที่มีอยู่จะไม่พอกับการเรียนรู้เนื้อหาทั้งหมด ดังนั้นการจัดการศึกษานอกจากแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าตามสถานการณ์แล้ว ต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงทั้งระบบ เพื่อผลการศึกษาในระยะยาว หมายถึงการเรียนในภาวะวิกฤตที่เด็กจะยังได้ทักษะต่างๆ ที่จำเป็นรอบด้าน คือ ต้องมีการเรียนการสอนแบบใหม่ที่ใช้เวลาเรียนน้อยลง และสามารถใช้ประโยชน์จากสิ่งที่อยู่นอกโรงเรียนได้เต็มที่

อย่างไรก็ตาม นายพงศ์ทัศกล่าวว่า สำหรับสถานการณ์ปัจจุบันที่กำลังจะเปิดเทอมใหม่ มาตรการระยะสั้นคือ ต้องเร่งฉีดวัคซีนให้กับครูและบุคลากรทางการศึกษาให้เร็วที่สุด ก่อนเปิดเรียน เริ่มจากพื้นที่สีแดงเข้มก่อน ทั้งนี้ประเด็นหนึ่งคือ ต้องสร้างความมั่นใจในเรื่องผลข้างเคียงของวัคซีน เช่น คำแนะนำทางการแพทย์ในการประเมินความเสี่ยงของแต่ละคนก่อนการรับวัคซีน และต้องมีมาตรการชดเชยกรณีที่เกิดการแพ้วัคซีนร่วมด้วย เชื่อว่าถ้ามาตรการเหล่านี้สื่อสารไปถึงทุกโรงเรียนได้ชัดเจน ก็จะทำให้ครูมีความมั่นใจเพิ่มขึ้น  

ในมุมของผู้ที่ทำงานในพื้นที่ ดร.ศุภโชค ปิยะสันติ์ ผู้อำนวยการบ้านโรงเรียนห้วยไร่สามัคคี จังหวัดเชียงราย ที่ปรึกษาเครือข่ายชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร โรงเรียนพื้นที่เกาะ กล่าวว่า สภาพปัญหาของโรงเรียนพื้นที่สูงมักพบปัญหาเกี่ยวกับการเดินทางและความแตกต่างทางวัฒนธรรมชนเผ่า โดยพบโรงเรียนที่มีปัญหาทั้งสิ้น 1,190 โรงเรียน แบ่งเป็นปัญหายุ่งยากมาก 259 โรงเรียน ยุ่งยากปานกลาง 565 โรงเรียน และยุ่งยากน้อย 366 โรงเรียน กระจายตัวอยู่ตามเขตชายแดน ไล่ตั้งแต่จังหวัดเชียงราย แม่ฮ่องสอน น่าน ตาก และกาญจนบุรี ซึ่งพบว่านักเรียนหลายคนไม่สามารถเรียนออนไลน์ หรือเข้าถึงอินเทอร์เน็ตและโทรทัศน์ได้ สำหรับคุณครูที่เข้าไปในพื้นที่ก็พบกับความลำบาก มีพื้นที่เป็นภูเขาชัน ไม่สะดวกต่อการเดินทาง บางครั้งชุมชนก็ไม่ไว้ใจครู เพราะเป็นคนแปลกหน้า กลัวว่าจะนำโควิด-19 เข้าไปติดเด็กๆ

โรงเรียนและการเรียนที่ต้องเปลี่ยนไป

รศ.ดร.ธันยวิช วิเชียรพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักวิจัยและวิทยบริการ มหาวิทยาลัยศรีปทุม วิทยาเขตชลบุรี กล่าวว่า การจัดการศึกษาในช่วงหลังการเกิดวิกฤตโควิด-19 จะเปลี่ยนแปลงไป อย่างแรกคือ วิถีชีวิตของคนที่เปลี่ยนไป ทำให้คนเดินทางน้อยลง สื่อสารกันลดลง การวัดผลการศึกษาที่จากเดิมเน้นเรื่องศักยภาพในการแข่งขันเพื่อเข้าสู่สถานประกอบการขนาดใหญ่ข้ามชาติ จะเปลี่ยนเป็นธุรกิจสตาร์ทอัพเล็กๆ ที่ทำแบรนด์ท้องถิ่น เน้นการสร้างอาชีพใหม่ๆ ด้วยตัวเอง ผลที่ตามมาคือ ความคาดหวังเรื่องผลลัพธ์ทางการศึกษาจะมุ่งเน้นที่เรื่องความคิด ทักษะการทำงาน ทักษะชีวิต ทักษะสังคม และการเป็นนักเรียนรู้เชิงรุกตลอดชีวิต

“เราจะไม่ยึดโยงกับโรงเรียนอีกแล้ว กระบวนการเรียนรู้จะไม่เป็นรายวิชาอีกต่อไป แต่จะเป็นหน่วยการเรียนรู้ที่บูรณาการสาระวิชาต่างๆ ลงไป โรงเรียนจะลดความสำคัญลง การเรียนตามอัธยาศัยหรือการศึกษาทางไกลจะเข้ามามีบทบาทสำคัญ การเรียนจะพึ่งพิงกับสภาพแวดล้อมและสถานการณ์ปัญหา สำหรับบทบาทของครูก็จะเปลี่ยนเป็นผู้แนะนำและประสานงานแทน” รศ.ดร.ธันยวิชกล่าว

ครูเคลื่อนที่ – อสม.การศึกษา – ครูหลังม้า นวัตกรรมการเรียนการสอนจากโควิด-19

ในการเสวนาออนไลน์ยังได้ถอดบทเรียนการบริหารจัดการการศึกษาของโรงเรียนในพื้นที่พิเศษ ที่ประสบความสำเร็จจากการปรับตัวในการจัดการเรียนการสอนในช่วงวิกฤตโควิด-19 ที่ผ่านมา โดยก้าวข้ามข้อจำกัดของพื้นที่ มีการผสมผสานการสอนทั้งแบบออนไลน์และออนไซต์ บางพื้นที่มีอาสาสมัครการศึกษาที่อยู่ในชุมชนเข้าไปช่วยเสริมการเรียนการสอน เช่น ศิษย์เก่า รุ่นพี่ และปราชญ์ รวมไปถึงการระดมความร่วมมือจากผู้ปกครองและชุมชน ได้แก่ โรงเรียนบ้านห้วยนกกก ตั้งอยู่ในเขตชายแดนจังหวัดตาก มีสภาพภูมิประเทศเป็นพื้นที่สูง มีหมู่บ้านกระจายเป็นหย่อม ที่ผ่านมาในสถานการณ์โควิด-19 แต่ละระลอก ได้ลองจัดการศึกษาตามนโยบาย แต่ไม่ได้ผลดีนัก จึงคิดค้นวิธีแก้ปัญหาหลายรูปแบบ ทั้งให้เด็กพื้นที่ห่างไกลมาพักนอนและเรียนที่โรงเรียน จัดครูเคลื่อนที่เข้าไปสอนตามหมู่บ้าน รวมถึงคัดเลือกและมอบหมายให้ “พี่ครู” ทำหน้าที่สอนน้องๆ ในหมู่บ้าน 

โรงเรียนบ้านตะโกล่าง จังหวัดราชบุรี ใช้รูปแบบการจัดการศึกษาแบบหย่อมบ้าน แบ่งออกเป็น 7 หย่อม ใช้พื้นที่ศาลาวัด โบสถ์คริสต์ ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงหมู่บ้าน เพื่อแยกนักเรียนไม่ให้มารวมตัวกันมากเกินไป ลดการแพร่ระบาด มีการประสานความร่วมมือกับทั้งผู้นำชุมชน อบต. นายอำเภอ ผู้ใหญ่บ้าน อสม. ผู้นำศาสนา พร้อมทั้งมีครูอาสาที่เป็นทั้งศิษย์เก่า ปราชญ์ชาวบ้าน คนในท้องถิ่น มาช่วยสอนเด็กๆ บางส่วนมีค่าตอบแทน บางส่วนไม่มีค่าตอบแทน เกิดการเชื่อมโยงสร้างความสัมพันธ์ที่ดีขึ้น เกิดการต่อยอด เรียนรู้จากแหล่งเรียนในชุมชน

โรงเรียนบ้านตะโกล่าง จังหวัดแม่ฮ่องสอน กล่าวว่า ในพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน โรงเรียนกระจายอยู่ตามเขาสูงทุรกันดาร ไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ต คนในพื้นที่รายได้น้อย ทำให้ร้อยเปอร์เซ็นต์เข้าไม่ถึงการเรียนรู้แบบออนไลน์ ดังนั้นเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่จึงเกิดโครงการครูหลังม้าที่เป็นนวัตกรรมในอดีตของแม่ฮ่องสอน ซึ่งเปลี่ยนจากม้าเป็นมอเตอร์ไซค์บรรทุกสื่อการสอนไปตามพื้นที่แบบคละชั้น

นายประหยัด อุสาห์รัมย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยนกกก จังหวัดตาก กล่าวว่า สำหรับวันเปิดเทอมที่กำลังจะมาถึง ทางโรงเรียนได้มีมาตรการเตรียมพร้อมโดยให้ครูทุกคนกักตัว 14 วัน ส่วนนักเรียนให้กักตัวอยู่ที่บ้าน และผู้นำชุมชนทุกแห่งต้องรู้และสามารถประเมินภาวะความเสี่ยงในพื้นที่ โดยแจ้งข้อมูลบุคคลเข้าออกหมู่บ้านให้ทางโรงเรียนทราบ และติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิดว่าจะสามารถเปิดเรียนได้ในรูปแบบใด หากยังเปิดเรียนเต็มรูปแบบไม่ได้ การจัดการเรียนการสอนด้วยวิธีครูเคลื่อนที่ การสอนแบบเว้นระยะห่างที่โรงเรียน และระบบพี่ครู ก็จะนำมาใช้ต่อไป

ด้านนายสยาม เรืองสุขใสย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนล่องแพวิทยา จังหวัดแม่ฮ่องสอน กล่าวว่า อยากให้หน่วยงานต้นสังกัดพิจารณาปลดล็อกทั้งระเบียบการจัดซื้อหนังสือ เพื่อให้สามารถใช้นำมาจัดทำแบบฝึกให้สอดคล้องกับการจัดการศึกษา รวมถึงการออกแบบการเรียนรู้ที่มีการวัดผลต่างออกไป เน้นการวัดผลตามสภาพจริง ไม่ได้ยึดตามตัวชี้วัด แต่ยึดสาระที่คิดว่าสำคัญ ดูจากสภาพจริง ชิ้นงาน พัฒนาการผู้เรียน และให้พิจารณาการเปิด-ปิดสถานศึกษาตามความพร้อม หากพื้นที่ไหนพร้อมก็ให้เปิดออนไซต์ ซึ่งจะดีกว่าเรียนอยู่ที่บ้าน เรียนได้เต็มที่ และใช้มาตรการควบคุมการระบาด รวมทั้งอยากให้มีการสนับสนุนเรื่องเจลล้างมือ หน้ากากอนามัย และค่าใช้จ่าย เช่น เบี้ยเลี้ยง ค่าน้ำมัน ให้กับบุคลากรที่ต้องลงพื้นที่

The post เสนอแนวทางจัดการศึกษากลับด้าน ให้อิสระโรงเรียนจัดการตามบริบทพื้นที่ first appeared on กสศ..

17 พฤษภาคม 2564 – กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จับมือภาคีพันธมิตร วุฒิสภา TDRI The Reporters และ The Active Thai PBS จัดเสวนาออนไลน์ในหัวข้อ “เปิดเทอมใหม่ที่ไม่เหมือนเดิม: สอนอย่างไร เรียนแค่ไหน เมื่อออนไลน์ไปไม่ถึง” ในวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2564 โดยมีผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการในแวดวงการศึกษาที่เกี่ยวข้องเพื่อร่วมพูดคุยกันถึงประเด็นการศึกษาแบบ New Normal ในภาวะวิกฤตโควิด-19 เพื่อร่วมกันแบ่งปันการทำงานในการศึกษาปัญหาและหาทางออกให้กับเด็กยากจน เด็กยากจนพิเศษ ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลและไม่สามารถเข้าถึงสัญญานอินเตอร์เน็ตได้ พร้อมตัวแทนคุณครูและผู้บริหารสถานศึกษาในพื้นที่ห่างไกล ซึ่งได้มาร่วมแบ่งปันนวัตกรรมการจัดการเรียนการสอนในยุคโควิด ที่ใช้ได้ผลสำเร็จจากประสบการณ์จริง

นายตวง อันทะไชย ประธานกรรมาธิการการศึกษา วุฒิสภา กล่าวว่า ทาง กมธ.ได้ลงไปทำวิจัยผลกระทบจากโควิด-19 ต่อการศึกษา พบว่าในรอบที่ 3 สาหัสมาก หนึ่งในข้อเสนอคือควรให้เกิดการจัดการศึกษาได้ตามสภาพจริงบางพื้นที่วิกฤตแต่บางพื้นที่ไม่มีผู้ติดเชื้อ จึงควรให้พื้นที่ที่ไม่มีโควิด-19 ระบาด จัดการเรียนได้เต็มหลักสูตรเต็มเวลา โดยยึดหลักควบคุมโรคระบาด ตามมาตรการวัดไข้ รักษาระยะห่าง ใช้เจลล้างมือ และต้องทำงานร่วมกันระหว่าง 3 ฝ่ายคือ 1.กระทรวงมหาดไทย 2.กระทรวงสาธารณสุข และ3.กระทรวงศึกษาธิการ นอกจากนี้ การจัดการศึกษาในพื้นที่บนเขา เกาะ ชนบท มีเทคนิคจัดการศึกษาที่แตกต่างกันควรนำวิธีเหล่านั้นมาถอดบทเรียนเพื่อจัดการเรียนการสอน อีกทั้งที่ผ่านมาพบว่าการบริหารจัดการการศึกษาที่สั่งการจากฝั่งกระทรวงศึกษาธิการไม่ประสบความสำเร็จ วันนี้สถานศึกษาควรจะเป็นคนกำหนดรูปแบบการเรียนการสอนและส่งขึ้นมาให้กระทรวงศึกษาธิการ เพื่อจะได้เห็นความแตกต่างหลากหลายไม่ต้องเหมือนกัน โดยกระทรวงศึกษาธิการจะมีหน้าที่สนับสนุนงบประมาณและมาตรการช่วยเหลือ

นายตวง กล่าวด้วยว่า สิ่งสำคัญควรมีนวัตกรรมการเรียนการสอน​ที่นำมาถอดเป็นบทเรียนชุดความรู้ ที่เกิดการมีส่วนร่วมจากกระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อในอนาคตไม่ว่าจะเกิดวิกฤตรอบที่สี่รอบที่ห้าก็สามารถรับมือได้ โดยเชื่อมโยงทั้งพื้นที่ สถานศึกษา อสม.ว่าจะต้องจัดการศึกษาอย่างไร  อีกทั้ง บทเรียนที่ผ่านมาการเรียนการสอนออนไลน์ หรือ DLTV มีปัญหาอะไรบ้างนั้นยังมีอุปสรรค ทักษะบางอย่างเรียนออนไลน์ไม่ได้ เช่น ดนตรี กีฬา ศิลปะ ต้องเป็นแอคทีฟ เลิร์นนิ่ง ไปจนถึงมีกระบวนการพัฒนาผู้เรียน พัฒนาอารมณ์ สติปัญญา อีกทั้งหลังโควิด-19 อาจจะเป็นการสิ้นสุดของโรงเรียนขนาดเล็ก ขนาดกลาง ขนาดใหญ่ กลายเป็นโรงเรียขนาดพอดี เพื่อสามารถควบคุมดูแล รักษาระยะห่างในชั้นเรียนได้ ทำให้ผู้เรียนไม่ต้องหยุดเรียน ไม่ลืมบทเรียน ไม่ต้องหลุดจากระบบการศึกษา

​“ที่สำคัญคือบทบาทของกระทรวงศึกษาธิการต้องปรับใหม่ ต้องไม่ใช้การสั่งการแต่ใช้การสร้างแรงจูงใจบุคลากรทางการศึกษา และอำนวยความสะดวกทั้งเรื่องหน้ากากอนามัย เจลล้างมือ ที่มีข้อเสนอไปถึงรัฐบาลว่าควรมีการจัดสรรงบพิเศษ ไม่ใช่ให้โรงเรียนไปหักจากงบเดิมที่ใช้ไม่พออยู่แล้ว อีกทั้งควรมีกระบวนการให้โรงเรียนที่พร้อมเปิดเปิดเรียนได้ โดยมีความเป็นเอกภาพทางนโยบายแต่ หลากหลายทางปฏิบัติโรงเรียนไหนพร้อมก็เปิดก่อนได้เลยไม่ต้องรอพื้นที่อื่น และควรจะได้นำแนวคิดที่ผ่านมาไปต่อยอดนวัตกรรมจัดการศึกษาต่อไป” นายตวง กล่าว

แนะใช้ “ฐานข้อมูล”ออกแบบมาตรการลดความเหลื่อมล้ำ

ดร.ไกรยส ภัทราวาท รองผู้จัดการ กสศ.​ กล่าวว่า ในช่วงที่กำลังจะเปิดเทอมในวันที่ 1 มิ.ย.นี้  ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาจะมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น การทำงานบนฐานข้อมูลรายบุคคล รายโรงเรียน และรายพื้นที่ ด้วยข้อมูลที่เป็นปัจจุบันมีความจำเป็นอย่างยิ่ง ที่ช่วยให้มองเห็นสถานการณ์หน้างานจริง สามารถออกแบบมาตราการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาได้ตรงจุด สอดคล้องกับความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย

ข้อมูลในระบบสารสนเทศเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาหรือ iSEE ช่วยทำให้เห็นภาพจริงในปัจจุบันของเด็กยากจนด้อยโอกาสที่ครัวเรือนมีรายได้น้อยที่สุด 20 % ล่างของประเทศ ซึ่งจากการวิเคราะห์ข้อมูลของ กสศ. พบว่าประชากรผู้มีรายได้น้อยเหล่านี้อาศัยอยู่ในพื้นที่ซึ่งมีบริบทความยากลำบากที่หลากหลาย ซึ่งจำเป็นที่รัฐต้องมีมาตรการที่หลากหลายและสอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงในพื้นที่ เพื่อให้การแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในภาวะวิกฤตโควิท-19 ในช่วงเปิดเทอมนี้มีประสิทธิภาพ และ ประสิทธิผลสูงได้อย่างแท้จริง ตัวอย่างเช่น ปัจจุบันมีสถานศึกษามากถึง 510 แห่งที่มีนักเรียนยากจนพิเศษ​ 100% ทั้งโรงเรียน โดยจังหวัดที่มีสัดส่วนนักเรียนยากจนพิเศษมากที่สุด 5 อันดับแรก ได้แก่ แม่ฮ่องสอน   นราธิวาส ปัตตานี  ยะลา ตาก นอกจากนั้นข้อมูลระบบ iSEE ยังชี้ให้เห็นว่าปัจจุบันยังมีสถานศึกษาที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล (Stand Alone) มากกว่า 1,200 แห่งทั่วประเทศ ที่ยังต้องการการพัฒนาและการลงทุนในโครงสร้างพื้นที่หลายด้านเพื่อให้มีความพร้อมในการจัดการเรียนการสอนในปีการศึกษา 2564 นี้ ตัวอย่างเช่น จังหวัดที่มีสถานศึกษาขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกลซึ่งยังไม่มีไฟฟ้าใช้มากที่สุด ได้แก่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง และแพร่  ส่วนจังหวัดที่ยังมีสถานศึกษาที่ยังไม่มีอินเทอเน็ตใช้จำนวน  255 แห่ง กระจายตัวอยู่ในจังหวัด แม่ฮ่องสอน ขอนแก่น ร้อยเอ็ด มากที่สุด เป็นต้น

ดร.ไกรยส กล่าวว่า ปีการศึกษา 2563 ยังมีพื้นที่กว่า 78 ตำบล ที่ไม่มีโรงเรียนอยู่ในตำบลแล้ว ทั้งที่ในท้องถิ่นเหล่านี้ยังมีเด็กวัยเรียน 4,580 คนที่ต้องข้ามตำบลไปเรียน และบางคนที่ยังอยู่นอกระบบการศึกษา ซึ่งปัจจุบันยังมีเด็กวัยการศึกษาภาคบังคับ (6-14 ปี) มากกว่า 4 แสนคนที่ยังไม่มีข้อมูลอยู่ในระบบการศึกษา นอกจากนั้น จากการสำรวจสภาพความพร้อมเรียนรู้ที่บ้านในช่วงสถานการณ์โควิด-19 ระลอกใหม่ในปี 2564 พบความแตกต่างระหว่าง นักเรียนในครอบครัวฐานะดีร้อยละ 20 อันดับแรก สามารถเข้าถึงโทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต สมาร์ทโฟน ในพื้นที่เรียนรู้แบบส่วนตัว มากถึงร้อยละ 90  ในขณะที่นักเรียนในครอบครัวยากลำบากที่สุดร้อยละ 20 ลำดับ ล่าง  โอกาสเข้าถึงการเรียนรู้ผ่านเทคโนโลยีมีเพียงร้อยละ 10   

“บทเรียนจากการทำงานของ กสศ. ตลอด 3 ปีที่ผ่านมาพบว่า ข้อมูลถือเป็นเครื่องมือในการทำงานเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาที่มีศักยภาพสูง การมีข้อมูล ช่วยให้เรามองเห็น สถานการณ์จริงพื้นที่ ได้ยินเสียงจากในพื้นที่ และทำให้ช่วยเหลือตรงจุด ​อีกทั้งการมีข้อมูลยังสามารถแชร์ ข้อมูลเหล่านี้ ไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง​ เพื่อนำการศึกษาไปสู่ตัวผู้เรียนและสุดท้ายการมีข้อมูลจะเชื่อมโยงไปสู่นโยบายที่มาจากปัญหาหน้างานจริง จากคนทำงานจริง ซึ่งไม่ใช่แค่การทำงานในวันที่ 1 มิ.ย.ปีนี้เท่านั้นแต่ยังรวมถึงปีต่อๆ ไป  การทำงานบนฐานข้อมูลที่มีคุณภาพสูง จากหน้างานจริงจะเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เรามีการศึกษาที่เสมอภาคได้ในอนาคต”​ ดร.ไกรยส กล่าว

สแกนพื้นที่ทำความเข้าใจปัญหาออนไลน์และการศึกษาที่เข้าไม่ถึงเด็ก

นายพงศ์ทัศ วนิชานันท์ นักวิจัยด้านการศึกษา สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) กล่าวว่า สำหรับสาเหตุที่ทำให้การจัดการศึกษามีความเหลื่อมล้ำเข้าไม่ถึงเด็กบางกลุ่ม ในช่วงการระบาดของ COVID-19 ส่วนหนึ่งคือ ‘เวลา’ เนื่องจากโรงเรียนเปิดเรียนไม่ได้ตามกำหนด การจัดการเรียนการสอนทำตามปกติไม่ได้ ยิ่งตอกย้ำให้บางโรงเรียนที่ไม่มีความพร้อมในการจัดการศึกษาต้องลดเวลาเรียนลง เด็กจึงเข้าถึงหลักสูตรได้ไม่ครบถ้วน ค่าเฉลี่ยของปีการศึกษาที่ผ่านมา โรงเรียนส่วนใหญ่ต้องลดเวลาเรียนจาก 200 วันเหลือราว 180 วัน หายไปประมาณ 10% และจากบทเรียนในการจัดการศึกษาแบบ 4 อ. คือ ออนไลน์ ออนแอร์ สอนผ่าน DLTV ออนแฮนด์ ให้ครูเดินทางไปแจกใบงานในพื้นที่ และออนไซต์ คือให้เด็กสลับวันเข้ามาเรียนเป็นกลุ่มเล็กๆ พบว่ายังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะเด็กที่ไม่มีความพร้อมจะรับผลกระทบมากที่สุด นั่นทำให้เห็นว่าหากแก้ปัญหาเพียงเฉพาะหน้าโดยไม่เปลี่ยนวิธีการสอน เวลาที่มีอยู่จะไม่พอกับการเรียนรู้เนื้อหาทั้งหมด   ดังนั้นการจัดการศึกษา นอกจากแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าตามสถานการณ์แล้ว ต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงทั้งระบบ เพื่อผลการศึกษาในระยะยาว หมายถึงการเรียนในภาวะวิกฤตที่เด็กจะยังได้ทักษะต่าง ๆ ที่จำเป็นรอบด้าน คือต้องมีการเรียนการสอนแบบใหม่ ที่ใช้เวลาเรียนน้อยลง และสามารถใช้ประโยชน์จากสิ่งที่อยู่นอกโรงเรียนได้เต็มที่

อย่างไรก็ตาม นายพงศ์ทัศ กล่าวว่า สำหรับสถานการณ์ปัจจุบันที่กำลังจะเปิดเทอมใหม่ มาตรการระยะสั้นคือต้องเร่งฉีดวัคซีนให้กับครูและบุคลากรทางการศึกษาให้เร็วที่สุด ก่อนเปิดเรียนในวันที่ 1 มิถุนายน 2564 เริ่มในพื้นที่สีแดงเข้มก่อน ทั้งนี้ประเด็นหนึ่งคือต้องสร้างความมั่นใจในเรื่องผลข้างเคียงของวัคซีน เช่นคำแนะนำทางการแพทย์ในการประเมินความเสี่ยงของแต่ละคนก่อนการรับวัคซีน และต้องมีมาตรการชดเชยกรณีที่เกิดการแพ้วัคซีนร่วมด้วย เชื่อว่าถ้ามาตรการเหล่านี้สื่อสารไปถึงทุกโรงเรียนได้ชัดเจน ก็จะทำให้ครูมีคความมั่นใจเพิ่มขึ้น  

ในมุมของผู้ที่ทำงานในพื้นที่ ดร.ศุภโชค ปิยะสันติ์ ผู้อำนวยการบ้านห้วยไร่สามัคคี จ.เชียงราย ที่ปรึกษาเครือข่ายชมรมนักจัดการศึกษาบนพื้นที่สูงในถิ่นทุรกันดาร โรงเรียนพื้นที่เกาะ กล่าวว่า สภาพปัญหาของโรงเรียนพื้นที่สูง  มักพบปัญหาเกี่ยวกับการเดินทางและความแตกต่างทางวัฒนธรรมชนเผ่า โดยพบโรงเรียนที่มีปัญหาทั้งสิ้น 1,190 โรงเรียน แบ่งเป็น ปัญหายุ่งยากมาก 259 โรง ยุ่งยากปานกลาง 565 โรง และยุ่งยากน้อย 366 โรง กระจายตัวอยู่ตามเขตชายแดน ไล่ตั้งแต่จ.เชียงราย แม่ฮ่องสอน น่าน ตาก และกาญจนบุรี ซึ่งพบว่านักเรียนหลายคนไม่สามารถเรียนออนไลน์ หรือเข้าถึงอินเตอร์เน็ตและโทรทัศน์ได้ สำหรับคุณครูที่เข้าไปในพื้นที่ก็พบกับความลำบาก มีพื้นที่เป็นภูเขาชัน ไม่สะดวกต่อการเดินทาง บางครั้งชุมชนก็ไม่ไว้ใจครู เพราะเป็นคนแปลกหน้ากลัวว่าจะนำโควิด-19 เข้าไปติดเด็กๆ

โรงเรียนและการเรียนที่ต้องเปลี่ยนไป

รศ.ดร.ธันยวิช วิเชียรพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักวิจัยและวิทยบริการ ม.ศรีปทุม ชลบุรี กล่าวว่า การจัดการศึกษาในช่วงหลังการเกิดวิกฤต COVID-19 จะเปลี่ยนแปลงไป อย่างแรกคือวิถีชีวิตของคนที่เปลี่ยนไปทำให้คนเดินทางน้อยลง สื่อสารกันลดลง การวัดผลการศึกษาที่จากเดิมที่เน้นเรื่องศักยภาพในการแข่งขันเพื่อเข้าสู่สถานประกอบการขนาดใหญ่ข้ามชาติ จะเปลี่ยนเป็นธุรกิจสตาร์ทอัพเล็กๆ ที่ทำแบรนด์ท้องถิ่น เน้นการสร้างอาชีพใหม่ ๆ ด้วยตัวเอง ผลที่ตามมาคือความคาดหวังเรื่องผลลัพธ์ทางการศึกษาจะมุ่งเน้นที่เรื่องความคิด ทักษะการทำงาน ทักษะชีวิต ทักษะสังคม และการเป็นนักเรียนรู้เชิงรุกตลอดชีวิต

“เราจะไม่ยึดโยงกับโรงเรียนอีกแล้ว กระบวนการเรียนรู้จะไม่เป็นรายวิชาอีกต่อไป แต่จะเป็นหน่วยการเรียนรู้ที่บูรณาการสาระวิชาต่างๆ ลงไป โรงเรียนจะลดความสำคัญลง การเรียนตามอัธยาศัยหรือการศึกษาทางไกลจะเข้ามามีบทบาทสำคัญ การเรียนจะพึ่งพิงกับสภาพแวดล้อมและสถานการณ์ปัญหา สำหรับบทบาทของครูก็จะเปลี่ยนเป็นผู้แนะนำและประสานงานแทน” รศ.ดร.ธันยวิชกล่าว

ครูเคลื่อนที่ – อสม.การศึกษา- ครูหลังม้า นวัตกรรมการเรียนการสอนจากโควิด- 19

ในการเสวนาออนไลน์ยังได้ถอดบทเรียนการบริหารจัดการการศึกษาของโรงเรียนในพื้นที่พิเศษ ที่ประสบความสำเร็จจากการปรับตัวในการจัดการเรียนการสอนในช่วงวิกฤตโควิด-19 ที่ผ่านมา โดยก้าวข้ามข้อจำกัดของพื้นที่  มีการผสมผสานการสอนทั้งแบบออนไลน์และออนไซต์ บางพื้นที่มีอาสาสมัครการศึกษา ที่อยู่ในชุมชนเข้าไปช่วยเสริมการเรียนการสอน เช่น ศิษย์เก่า รุ่นพี่และปราชญ์ รวมไปถึงการระดมความร่วมมือจากผู้ปกครองและชุมชน  ได้แก่ โรงเรียนบ้านห้วยนกกก ตั้งอยู่ในเขตชายแดนจังหวัดตาก มีสภาพภูมิประเทศเป็นพื้นที่สูง มีหมู่บ้านกระจายเป็นหย่อม ที่ผ่านมาในสถานการณ์ COVID-19 แต่ละระลอก ได้ลองจัดการศึกษาตามนโยบายแต่ไม่ได้ผลดีนัก จึงคิดค้นวิธีแก้ปัญหาหลายรูปแบบ ทั้งให้เด็กพื้นที่ห่างไกลมาพักนอนและเรียนที่โรงเรียน จัดครูเคลื่อนที่เข้าไปสอนตามหมู่บ้าน รวมถึงคัดเลือกและมอบหมายให้ ‘พี่ครู’ ทำหน้าที่สอนน้องๆ ในหมู่บ้าน 

โรงเรียนบ้านตะโกล่าง จ.ราชบุรี ใช้รูปแบบการจัดการศึกษาแบบหย่อมบ้าน แบ่งออกเป็น 7 หย่อม ใช้พื้นที่ศาลาวัด โบสถ์คริสต์  ศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงหมู่บ้าน เพื่อแยกนักเรียนไม่ให้มารวมตัวกันมากเกินไป ลดการแพร่ระบาด มีการประสานความร่วมมือกับทั้งผู้นำชุมชน อบต. นายอำเภอ ผู้ใหญ่บ้าน อสม. ผู้นำศาสนา พร้อมทั้งมีครูอาสา ที่เป็นทั้ง ศิษย์เก่า ปราชญ์ชาวบ้าน คนในท้องถิ่น มาช่วยสอนเด็กๆ บางส่วนมีค่าตอบแทน บางส่วนไม่มีค่าตอบแทน เกิดการเชื่อมโยงสร้างความสัมพันธ์ที่ดีขึ้น เกิดการต่อยอด เรียนรู้จากแหล่งเรียนในชุมชน

โรงเรียนล่องแพวิทยา จ.แม่ฮ่องสอน กล่าวว่า ในพื้นที่จ.แม่ฮ่องสอน โรงเรียนกระจายอยู่ตามเขาสูงทุรกันดาร ไม่มีสัญญาณอินเตอร์เน็ต คนในพื้นที่รายได้น้อย ทำให้ 100% เข้าไม่ถึงการเรียนรู้แบบออนไลน์  ดังนั้นเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่จึงเกิดโครงการครูหลังม้าที่เป็นนวัตกรรมในอดีตของแม่ฮ่องสอนซึ่งเปลี่ยนจากม้าเป็นมอเตอร์ไซค์บรรทุกสื่อการสอนไปตามพื้นที่แบบคละชั้น

นายประหยัด อุสาห์รัมย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านห้วยนกกก จ.ตาก กล่าวว่า สำหรับวันเปิดเทอมที่กำลังจะมาถึง ทางโรงเรียนได้มีมาตรการเตรียมพร้อมโดยให้ครูทุกคนกักตัว 14 วัน ส่วนนักเรียนให้กักตัวอยู่ที่บ้าน และผู้นำชุมชนทุกแห่งต้องรู้และสามารถประเมินภาวะความเสี่ยงในพื้นที่ โดยแจ้งข้อมูลบุคลลเข้าออกหมู่บ้านให้ทางโรงเรียนทราบ และติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิดว่าจะสามารถเปิดเรียนได้ในรูปแบบใด หากยังเปิดเรียนเต็มรูปแบบไม่ได้ การจัดการเรียนการสอนด้วยวิธีครูเคลื่อนที่ การสอนแบบเว้นระยะห่างที่โรงเรียน และระบบพี่ครู ก็จะนำมาใช้ต่อไป

ด้านนายสยาม เรืองสุขใสย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนล่องแพวิทยา จ.แม่ฮ่องสอน กล่าวว่า อยากให้หน่วยงานต้นสังกัดพิจารณาปลดล็อค ทั้งระเบียบการจัดซื้อหนังสือ เพื่อให้สามารถใช้นำมาจัดทำแบบฝึกให้สอดคล้องกับการจัดการศึกษา รวมถึง​การออกแบบการเรียนรู้ที่มีการวัดผลต่างออกไป เน้นการวัดผลตามสภาพจริงไม่ได้ยึดตามตัวชี้วัดแต่ยึดสาระที่คิดว่าสำคัญ ดูจากสภาพจริง ชิ้นงาน พัฒนาการผู้เรียน และให้พิจารณาการเปิด-ปิดสถานศึกษาตามความพร้อม หากพื้นที่ไหนพร้อมก็ให้เปิดออนไซต์  ซึ่งจะดีกว่าเรียนอยู่ที่บ้าน เรียนได้เต็มที่และใช้มาตรการควบคุมมารระบาด  รวมทั้งอยากให้มีการสนับสนุนเรื่องเจลล้างมือ หน้ากากอนามัย และค่าใช้จ่ายเช่น เบี้ยเลี้ยง ค่าน้ำมัน ให้กับบุคลากรที่ต้องลงพื้นที่

The post กสศ. วุฒิสภา ทีดีอาร์ไอ และภาคี ระดมสมองรับเปิดเทอมใหม่ เสนอแนวทางจัดการศึกษากลับด้าน ให้อิสระโรงเรียนจัดการตามบริบทพื้นที่ first appeared on กสศ..

เมื่อวันที่ 3 ส.ค. 63  ศูนย์บริหารสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19) (ศบค.) โดย นายแพทย์ทวีศิลป์ วิษณุโยธิน โฆษก ศบค. ได้ออกมาชี้แจงสื่อมวลชนเกี่ยวกับสถานการณ์โควิด-19 ที่มีผลกระทบต่อสถานศึกษา ซึ่งปัจจุบัน มีโรงเรียนที่ทำการเรียนการสอนด้วยรูปแบบสลับวันเรียน และเรียนออนไลน์ จนมีคำถามว่า เมื่อไหร่ สถานศึกษาจะเปิดเรียนในรูปแบบปกติ  

นพ.ทวีศิลป์  เปิดเผยว่า  ศบค.ได้หารือร่วมกับกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) ถึงปัญหาความแออัดในชั้นเรียน ในโรงเรียนกว่า 4,500 แห่ง ที่ยังต้องสลับวันเวียน เบื้องต้นพบว่าโรงเรียนทั้ง 4,500 แห่ง ไม่ได้อยู่ในสังกัด ศธ. มีโรงเรียนวัด ในสังกัดสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) และโรงเรียนเอกชน รวมอยู่ด้วย  จึงต้องเร่งทำความเข้าใจให้ชัดเจน เมื่อสั่งการไปแล้วต้องไม่ผิดระเบียบ และสร้างความมั่นใจให้กับการควบคุมโรค โดยคณะกรรมการเฉพาะกิจสามารถอนุมัติได้โดยเร็ว ไม่ต้องรอเสนอเข้า ศบค.ชุดใหญ่ คาดว่าสัปดาห์หน้าคงเริ่มเปิดเรียนตามปกติได้ แต่ต้องดูมาตรการของแต่ละโรงเรียนด้วย ยืนยันว่า ศบค.รับทราบความเดือดร้อนของผู้ปกครอง แต่การเปิดเรียนตามปกติต้องทำให้มั่นใจว่าลูกหลานของท่านไปเรียนแล้วจะไม่ติดเชื้อ

วันเดียวกัน  นายตวง อันทะไชย ประธานคณะกรรมาธิการการศึกษาได้โพสต์ข้อความลงเพจส่วนตน  โดยระบุว่า  เรียนมิตรสหายทุกท่าน …วันนี้ได้ตั้งกระทู้ถาม รมว.ศึกษาธิการ เรื่องการเปิดเรียนในพื้นที่ไม่มีโรคระบาดให้เป็นปกติได้เมื่อใด วันเดือน ปีใด”

…ยิ่งปล่อยให้เนิ่นนาน ยิ่งเสียโอกาสของผู้เรียน ในการพัฒนาการตามหลักสูตร ส่วนภาคธุรกิจปลดปล่อยหมดแล้ว…ทั้งห้างสรรพสินค้า การบิน ประกอบกับการเปิดเทอมมาจะครบ 1 เดือนแล้วไม่ปรากฎว่ามีการแพร่ระบาดของโควิดในสถานศึกษาแต่อย่างใด

เพราะ

1)ผู้เรียน…เสียโอกาสในการพัฒนาการเรียนรู้ทางกาย อารมณ์ สังคมและสติปัญญา ขาดโอกาสในการพัฒนาทักษะ วิชาการ วิชาชีพและวิชาชีวิต กระทบต่อการวัดผลประเมินผลทั้งในระดับชาติและนานาชาติ

2)ครูผู้สอน….ต้องเพิ่มภาระในการเตรียมการสอนและการจัดการเรียนการสอนสองเท่า รวมไปถึงการเรียนการสอนทางออนไลน์ที่ยังไม่พร้อม

3)ผู้ปกครอง….ต้องหยุดงานมาเฝ้าลูกหลานตนเอง ขาดรายได้เพื่อการยังชีพ ต้องมีรายจ่ายเพิ่มขึ้น

ต่อมา นายตวง ได้โพสต์ข้อความอีกครั้งว่า  “ผมตั้งกระทู้ถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการว่าจะเปิดเทอมปกติวัน เวลาใด ได้คำตอบยืนยันในสภาแล้วครับว่า ภายในสัปดาห์นี้7 สิงหาคม ครับ ให้เรียนปกติทั่วประเทศครับ  จึงเรียนมาเพื่อโปรดทราบและเตรียมการต่อไป “ 

ก่อนหน้านี้  เมื่อวันที่ 31 ก.ค.63 นายกวินทร์เกียรติ  นนท์พละ รองเลขาธิการคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน  (กพฐ.) ได้ทำหนังสือถึงผู้อำนวยสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา  มีเนื้อหาว่า ตามที่รัฐบาลได้ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน จากการแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19 ) ทำให้สถานศึกษาต้องเปิดเรียนในวันที่ 1 ก.ค.2563 ในหลายรูปแบบตามที่ได้รับการอนุมัติจาก ศูนย์ปฏิบัติการควบคุมโรคจังหวัด(ศปก.จ.) โดยสถานศึกษาได้ดำเนินการตามมาตรการเฝ่าระวังของกระทรวงสาธารณสุขและศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) ไปแล้วนั้น 

ปัจจุบันสถานการณ์แพร่ระบาดยังคงไม่คลี่คลาย รัฐบาลยังคงมาตรการตามที่กระทรวงสาธารณสุขและศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) กำหนด การเปิดเรียนของสถานศึกษาจึงต้องดำเนินการภายใต้มาตรการดังกล่าว ขณะนี้ปรากฎว่ามีสถานศึกษาบางแห่งได้ทำการเปิดเรียนแบบ On-site 100 % ซึ่งไม่เป็นไปตามมาตรการของศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) และไม่เปนไปตามมาตรการของกระทรวงสาธารณสุข ซึ่งอาจเกิดความเสี่ยงต่อการแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ( COVID -19 ) ได้

ดังนั้น สำนักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐานจึงให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาทุกแห่ง แจ้งให้สถานศึกษาในสังกัดได้ดำเนินการตามมาตรการจนกว่าศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) จะพิจารณาอนุมัติให้สถานศึกษาได้เปิดเรียน On-site เต็มรูปแบบ ทั้งนี้สำนักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐานได้ดำเนินการขอผ่อนปรนการเปิดเรียน On-site จากศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) และหากศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) มีมติเป็นประการใด สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานจะแจ้งให้ทราบอีกครั้งหนึ่ง 

The post เผยเงื่อนไขโรงเรียนเปิดเรียนตามปกติต้องมีมาตรการคุมเข้มไวรัสโควิด-19 first appeared on กสศ..

ผ่านมาถึงวันนี้ กสศ. ดำเนินงานมาได้สองปีและกำลังก้าวสู่ปีที่สาม

ในมุมมองของ ตวง อันทะไชย สมาชิกวุฒิสภา และ ประธานคณะกรรมาธิการการศึกษาและการกีฬาของวุฒิสภา เสนอแนะการทำงาน กสศ. ไว้อย่างมีนัยยะสำคัญ 

“ตอนที่เราเริ่มคิดรัฐธรรมนูญมาตรา 54 ผมเป็นคนเขียนเองเกี่ยวกับแนวทางการปฏิรูปการศึกษาที่ต้องกำหนดให้มีกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) นั่นคือ เติมเต็มในส่วนที่ขาด ให้โอกาสในส่วนที่ไม่มี”

หนึ่งในคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษาท่านนี้ เป็นบุคคลแรกๆ ในการผลักดัน กสศ. เริ่มต้นสนทนา ด้วยการให้คอนเซ็ปต์การจัดตั้ง กสศ.

เติมในส่วนที่ขาดให้โอกาสในส่วนไม่มี

ตวง บอกว่า คนไทยมักเข้าใจ ความเสมอภาคคือเท่ากันหมดทุกคนทั้งคนรวยคนจนซึ่งไม่ใช่ ความเสมอภาคคือการที่จะทำให้คนยากจนมีโอกาสเท่ากับคนรวย คนที่ไม่มีที่อยู่ที่ยืนทั้งโอกาส เศรษฐกิจ สังคม การเมืองได้มีโอกาสเท่ากับคนรวย  มีภาพหนึ่งที่มักส่งกันใน Facebook อธิบายได้ดีมาก เป็น ภาพคนเกาะรั้วดูกีฬา คนที่เห็นก็เห็นอยู่แล้ว แต่ถ้าคุณทำให้เท่ากันหมดนะ ก็จะไม่เท่ากัน 

“concept กองทุนนี้ คือ คนที่เขามีโอกาสอยู่แล้วอย่าไปยุ่งกับเขาเลย อย่าไปแสดงว่าต้องเท่ากัน มันคนละเรื่องกัน  แต่ต้องไปเติมในส่วนที่ขาดและให้โอกาสในส่วนที่ไม่มีสำหรับผู้คนที่อยู่ในซอกหลืบ ในป่าในเขาลำเนาไพร ทั้งครูบาอาจารย์ที่เราพูดถึงมีแค่นี้ และไม่ใช่การสังคมสงเคราะห์นะ”  

“ประหนึ่งเหมือนปรัชญารัชกาลที่เก้า ท่านบอกว่า ต้องให้เบ็ดคนพวกนี้เพื่อไปสร้างความเท่าเทียมกับเขา ไม่ใช่ให้เงินให้อะไรไป ชาติหน้าก็ไม่เท่าเทียมกัน และคุณเชื่อผมสิไม่มีทาง จะเห็นภาพตัวอย่างคือคนที่อยู่ในชนบทที่เขาไม่มีอาหาร ไม่มีค่ารถค่ารา อันนี้คือส่วนที่ขาดให้ได้ แต่อย่าไปให้ซ้ำกับคนอื่นที่เขาให้อยู่แล้ว ซึ่งตรงนี้เราต้องค้นหาเหมือนอย่างเช่น รายการทีวีที่มีการค้นหาเด็กเก่ง เด็กที่มีความสามารถ เราจึงนำออกมาให้โอกาสเขา”

ยึดหลักพหุปัญญา

ผู้คว่ำหวอดแวดวงทางการศึกษาเคยดำรงตำแหน่งเลขาธิการสมาคมข้าราชการพลเรือนและบุคลากรทางการศึกษา สนับสนุนให้ กสศ. มีหน้าที่ ไปให้โอกาสกับคนเหล่านี้เพื่อให้ลุกขึ้นมาต่อยอดสิ่งที่เป็นศักยภาพที่ซ่อนอยู่ในตัว 

“ภาษาวิชาการ เรียกว่า ระบบการศึกษาคือการค้นหาศักยภาพที่ซ่อนอยู่ในตัวผู้เรียน และดึงศักยภาพนั้นมาพัฒนาผู้เรียนเป็นตัวตนของเขาก็คือทฤษฎีพหุปัญญา ว่าด้วยการจัดการศึกษาที่ค้นพบสมรรถนะความสามารถของผู้เรียนแต่ละคนซึ่งมีไม่เท่ากัน”

ตวง เล่าว่า เมื่อปี 2556 การ์ดเนอร์ บอกว่า นักการศึกษาหลังจากนี้ ห้ามนำศักยภาพของผู้เรียนมาเทียบกันเหมือนในอดีต คือ ใครเก่งวิทย์ ฟิสิกส์ เคมี ชีวะเป็นชั้นหนึ่งไปเลย เป็นหมอเป็นแพทย์อะไรพวกนี้ แต่พอปี 2556 ซึ่งกาดเนอร์ค้นพบทฤษฎีนี้มันทลายหลักการจัดการศึกษาแบบเดิมหมด  การ์ดเนอร์ บอกว่า เด็กแต่ละคนจะเก่งไม่เท่ากันห้ามมาเทียบกัน บางคนเก่งฟุตบอล ตะกร้อ วอลเลย์บอล บางคนเก่งฟิสิกส์ เคมี ชีวะ”

นักปฏิรูปการศึกษาท่านนี้ ฉายภาพ กสศ.ว่า เมื่อครั้งที่คณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษายกร่าง ไม่ได้คิดออกแบบให้เป็นประชาสงเคราะห์ 

“เวลาพูดในสภา ผมจะย้ำเสมอว่าเด็กคนนึงมีคนให้เยอะนะ คุณจะให้อีกก็ไม่เป็นไร แต่คุณอย่าลืมว่ามีเด็กอีกจำนวนหนึ่งที่มันอยู่ตามซอกหลืบที่มันเก่ง มีศักยภาพแต่ยังไม่มีคนไปต่อยอดให้สามารถพัฒนาขึ้นมาเป็นตัวตน เป็นชีวิต เป็นอาชีพ เป็นงาน พึ่งพาตัวเองได้ เป็นหน้าเป็นตาของประเทศอย่างกอล์ฟ  ฟุตบอล หรือตะกร้อ ฉนั้นกองทุนฯ ต้องมาช่วยกันดูในเรื่องของพหุปัญญา  

“หรือแม้แต่การจะทำวิจัย อย่าไปทำวิจัยแบบที่ว่าอันไหนที่มีคำตอบอยู่แล้ว ต้องทำที่ยังไม่มีคำตอบ เช่น เราเห็นว่าระบบการศึกษาไม่เอื้อต่อหลักการพหุปัญญา ทั้งที่หลักการพหุปัญญานี้ รัฐบาลประกาศเลยนะว่ามีในยุทธศาสตร์ชาติ มีในแผนการศึกษามีหมด แต่ถ้า กสศ. จับจุดนี้ไปทำไม่ได้ก็จะตกร่องกันทันที” 

“ถ้าคุณอยากจะลดความเหลื่อมล้ำ  กสศ.ต้องทำเป็นแพลตฟอร์มให้คนเหล่านี้ มีที่อยู่ที่ยืนแล้วก็เรียนจบ ทำแพลตฟอร์มว่าด้วยคนนี้เก่งกีฬาจะต้องเรียนวิชาการเท่าไหร่ เรียนสามัญเท่าไหร่” ตวง เสนอไว้อย่างน่าสนใจ 

โมเดล อสม.การศึกษา

อย่างไรก็ดีการทำงานเหล่านี้ กองทุนฯทำโดยลำพังไม่ได้หรอก ต้องมีเครือข่ายและไม่ใช่ไปสร้างเครือข่าย แต่ต้องค้นหาเครือข่ายที่ทำกับพวกนี้ซึ่งมีอยู่แล้วทุกที่แล้วชวนมาเป็นภาคี

“เครือข่ายที่ผมพูดถึงคือเครือข่ายที่อยู่ในพื้นที่เครือข่ายกำนันผู้ใหญ่บ้าน อสม.เพราะจะเป็นคนบอกคุณจะไปวิจัยทำอะไร ถ้ามีอสม.เป็นเครือข่ายที่คุณทำทุกหมู่บ้านเขาจะบอกคุณเลยว่าเด็กคนนี้ยากจนแค่ไหนจริงหรือเปล่า ลูกใคร อยู่ที่ไหน ขณะที่ กองทุนฯ มีหน้าที่สนับสนุนเขาเดินทางไปหาร่วมทำกิจกรรม ซึ่งวิธีการนี้จะทำให้ไม่ไปติดกับระบบราชการและลดความเหลื่อมล้ำ”

เขาขยายความ อสม.การศึกษาต่อไปว่า  อาจจะไม่ใช่ อสม. เพราะชื่อจะไปซ้ำกับอสม.สาธารณสุข  ควรจะเป็นอาสาสมัครลดความเหลื่อมล้ำในหมู่บ้าน ให้ค่าตอบแทนคิดเป็นรายจ็อบยังได้เลย กสศ.ไม่ต้องมาสร้างแพลตฟอร์มใหญ่ร้อยสองร้อยล้านต่อปี  ถ้าทำแบบนี้ กสศ.จะมีข้อมูลลักษณะเรียลไทม์เรียลไลฟ์ ด้วยตัวของกสศ.เพื่อบาลานซ์กับข้อมูลที่ได้มาอีกแหล่ง  จะได้เช็คกับส่วนราชการด้วยว่าอันไหนใช่หรือไม่ใช่ กสศ.จะต้องสนับสนุนให้อาสาสมัครลดความเหลื่อมล้ำในหมู่บ้านมีความเข้มแข็งและดูแลเขา

เขา มองว่า เมื่อกสศ.ออกแบบ อาสาสมัครลดความเหลื่อมล้ำในหมู่บ้าน จะมีคนเข้าร่วมจำนวนมาก อย่างเช่น ดึง บัณฑิตตกงานก็ยังได้ 

“ทุกวันนี้อาสาสมัครเยอะนะ คุณรับสมัครปั๊บเข้ามาเป็นพืดเลย ลองดูสิ ลองดูที่ร้อยเอ็ดบ้านผมสักหมู่บ้านหนึ่งก็ยังได้ มีค่าตอบแทนเป็นรายจ็อบ เป็นรายเดือน แล้วแต่คุณจะให้เขา หน้าที่คือไปค้นหาผู้ที่ขาด ไปหาโอกาสที่เค้าจะต้องต่อยอดเพราะมันไม่ได้มีแต่เฉพาะเด็กนะกองทุนก้อนนี้มันมีทั้งผู้ใหญ่ ผู้ด้อยโอกาส ถ้าได้มาสักคนหนึ่งเขาจะสร้างเครือข่ายในหมู่บ้านขึ้นมาได้ คุณจะตะลึงว่าประเทศไทยเรามีความยากจนขนาดนี้เหรอ ประเทศไทยมีเด็กที่เก่งขนาดนี้เลยเหรอแต่ไม่มีโอกาส ประเทศไทยมีทรัพยากรมีป่าไม้ มีภูเขา มีดินน้ำที่เด็กบางคนอยู่กับเกษตรพอเพียง แต่ไม่มีงบประมาณที่จะพัฒนาต่อยอด พอเข้าไปสักหมู่บ้านหนึ่ง จะเหมือนกับการเอ็กซเรย์ซึ่งคุ้มมาก คุณจะเป็นตัวบาลานซ์เช็คสำหรับหน่วยงานอื่น จะเป็นตัวดัชนี คำของบประมาณของสำนักงบประมาณในปีต่อไปที่เค้าจะเถียงคุณไม่ได้เลย” 

สว.ท่านนี้ ชี้เป้าหมายกสศ.ว่า “ความสำเร็จของกองทุนกสศ.นี้ คำตอบอยู่ที่หมู่บ้านไม่ใช่อยู่ที่กรุงเทพ ไม่ใช่อยู่ที่ประธานกองทุน ไม่ได้อยู่ที่รัฐบาล  คุณจะตอบได้เลยมันลดความเหลื่อมล้ำได้ไหม” 

ปฏิรูปประชาสงเคราะห์

อย่างไรก็ตาม เรื่องของการสงเคราะห์ ซึ่งเป็นหนึ่งในหน้าที่ของ กสศ.  “ตวง” เสนอวิธีคิดใหม่  ไม่ได้หมายความว่ากสศ.จะต้องลดบทบาทหน้าที่ เพียงแต่วิธีให้ของกสศ.จะต้องไม่เหมือนมูลนิธิหรือหน่วยงานประชาสงเคราะห์

“กองทุนนี้ไม่ใช่เอาเงินไปให้คนให้เขารู้สึกว่า เขาเป็นคนที่น่าสงสารที่สุดในประเทศ ไม่ใช่นะครับ คุณจะต้องให้บนความเข้าใจว่า เขานั่นแหละที่ได้สตางค์เพราะตัวเค้าเอง เช่นถ้าให้ทุนการศึกษา อย่างผมก็ทำเรื่องทุนการศึกษาไม่มีเงินผมก็หามาเอง ถ้าสมมุติผมให้ 10,000 ถ้าคุณให้ไปทั้งก้อน 10,000 เค้าก็จะไปซื้อโทรศัพท์ ไปซื้ออย่างอื่น ไปใช้ทั้งหมดเลย”

เขา ยกตัวอย่าง การตั้งมูลนิธิจ่าแซมซึ่งตนเองเป็นประธานเป็นแนวทางการประชาสังเคราะห์รูปแบบใหม่ ว่า  ผมจะให้เขาเป็นกิจกรรมต่อครั้งซึ่งเค้าออกแบบเองนะ เช่นเค้าจะไปช่วยผู้ยากจนคนยากไร้ คนได้ทุนเค้าก็คุยกัน วันนี้พวกผมจะไปที่นี่ จะไปช่วยคนนี้ ก็มาเบิกเบี้ยเลี้ยง เขาได้เพราะตัวเค้าเอง มีวิกฤตจะไปช่วยโควิดที่นี่ช่วยคนยากจนที่นี่ก็ไปเลย นั่นคือผลงานเขา ผมให้เค้าเบิกครั้งนี้ไป 500 บาทเหลือ 9,500 ก็ต้องคิดที่จะไปทำอีก 

“ถ้าเห็นเค้าทำดี คุณก็เติมกองทุนไปให้ 1.ได้สำหรับตัวเขาสร้างให้เขามีความรู้สึกว่าเขามีคุณค่าสำหรับชุมชนและสังคม 2.สร้างให้เขามีความรู้สึกว่าเขาได้ทุนนั้น ทุนการศึกษาที่ได้มานั้นไม่ใช่ได้มาแบบสงสาร แต่ได้มาเพราะเขาเป็นคนเสียสละอาสาสมัคร 3.ได้เห็นความเอื้ออาทรที่มีต่อคน 4.ได้สร้างบุคลิกลักษณะนิสัยให้กับผู้ได้ทุนนั้นให้เป็นคนที่เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อผู้คน”  

“โลกสมัยใหม่ต้องทำแบบนี้ ให้แบบมีเงื่อนไขว่าเขาต้องเสียสละเพื่อชุมชนหรือสังคม มีเงื่อนไขให้เขาได้เรียนรู้ที่จะเป็นอาสาสมัคร ที่จะเรียนรู้การทำประโยชน์ให้สาธารณะ ไม่ใช่ให้โดยที่ได้ก้อนหนึ่งไป ถ้าทำแบบตู้ปันสุขง่ายมากคือ concept มันสั้น คือเอาไปให้อยากได้มาเอา แต่ให้แบบที่ว่าคือการสร้างให้ผู้คนได้ลุกขึ้นมาเรียนรู้

“อย่าลืมว่ากองทุนนี้ต้องให้คนได้เรียนรู้ตนเอง  เรียนรู้ชุมชน เรียนรู้สังคม เรียนรู้อะไร เรียนรู้ทั้งอาชีพ วินัย ความเสียสละ ความรักชาติรักแผ่นดิน เรียนรู้ที่จะหาโอกาสประกอบอาชีพของตัวเอง นี่คือตัวตนของกองทุนนี้”  คนต้นทางกสศ.  สรุปทิ้งท้าย

The post มุมมอง “ตวง อันทะไชย” คนต้นทางปฏิรูปการศึกษามองก้าวต่อไปของ “กสศ.” first appeared on กสศ..

ส.ว.ตวง เสนอแผนจัดการศึกษาหลังCOVID-19 ดัน “เอกภาพทางนโยบายหลากหลายทางปฏิบัติ” ผนึกกำลัง 3 กระทรวง กระจายอำนาจเปิดกว้างให้รร.ในพื้นที่สามารถเลือกจัดการเรียนการสอนได้หลากหลายตามความพร้อม พื้นที่ไหนพร้อมเปิดสอนก่อนได้เลยไม่ต้องรอ 1 ก.ค. ​

นายตวง อันทะไชย สมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) ประธานคณะกรรมาธิการการศึกษา วุฒิสภา ให้สัมภาษณ์ถึงข้อเสนอ “เอกภาพทางนโยบายหลากหลายในการปฏิบัติ” ซึ่งเป็นการจัดการศึกษาในช่วงการระบาดของเชื้อ COVID-19 ผ่านรายการ “บ่ายนี้มีคำตอบ” ออกอากาศทางสถานี MCOT โดยระบุว่า ที่ผ่านมาข้อเสนอเรื่องนี้ทางวุฒิสภาได้ทำงานรับฟังความคิดเห็นจากนักการศึกษาทั่วประเทศ ว่าจะทำอย่างไรเพื่อให้เดินไปข้างหน้าได้ซึ่งเราต้องเข้าใจว่าเมื่อ COVID-19 เข้ามา ทำให้วิธีการจัดการศึกษาเปลี่ยนเจตนาจากเดิมก็คือการต้องยึดคุณภาพเป็นหลัก แต่โลกสมัยใหม่ต้องยึดมั่นสุขภาพผู้เรียนด้วย และจัดโดยเพียงลำพังหน่วยใดหน่วยหนึ่งไม่ได้ เดิมกระทรวงศึกษาธิการจะจัดการศึกษา แต่ตอนนี้ต้องมีอย่างน้อย 3 กระทรวงร่วมกัน​ทั้ง 1.กระทรวงมหาดไทย คือท้องที่และท้องถิ่น 2.กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งมีอสม. รพ.สต.  และ 3.กระทรวงศึกษาธิการ มีเขตพื้นที่การศึกษาที่ต้องออกแบบร่วมกัน โดยต้องคำนึงถึงหลักการควบคุมโรคระบาดด้วย รักษาระยะห่าง ล้างมือ สวมหน้ากากอนามัย  วัดไข้

อย่างไรก็ตาม ใน พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ มาตรา 9  มีการพูดถึงเรื่องเอกภาพทางนโยบายหลากหลายทางปฏิบัติ แต่ไม่เคยใช้ แต่ต้องนำมาใช้ขณะนี้คือ เอกภาพแรกเรื่องการจัดการศึกษา ต้องเรียนเต็มหลักสูตรเต็มคาบ เต็มเวลา เสมอภาคเท่าเทียมกัน  เอกภาพที่สอง ยึดหลักการควบคุมโรคระบาด  และเอกภาพที่สาม การจัดการศึกษาห้ามจัดเดี่ยวต้องจัดร่วมกันสามกระทรวง ทุกโรงเรียนต้องทำหมด ส่วนเรื่องหลากหลายทางปฏิบัติ ไม่ต้องทำเหมือนกันคือเพราะวิธีการจัดการเรียนการสอน มี 800 วิธี ไม่ต้องทำเหมือนกัน ซึ่งแยกเป็นสองส่วนคือเรียนในห้องเรียน สองเรียนออนไลน์ ออนแอร์ แต่ในภาวะไม่วิกฤต อาจเรียนผสมกันทั้งออนไลน์ ออนไซด์ ออนแอร์ ออฟไลน์ ให้เป็นไปสภาพที่แตกต่างกัน ซี่งคนที่จะตัดสินใจว่าจะเรียนอะไรอยู่ที่กระทรวงเวลานี้ แต่ในข้อเสนอที่เสนอไปนั้น ได้เสนอให้พื้นที่คือให้สามส่วนในพื้นที่ได้ตัดสินใจร่วมกัน

ประธานกมธ.ศึกษา กล่าวว่า รวมไปถึงเรื่องการเปิดเรียนก็ไม่จำเป็นต้องเปิดเรียนในวันที่ 1 ก.ค. พร้อมกันหมด หากโรงเรียนไหนพร้อมก็อาจเริ่มต้นเดินหน้าไปก่อนได้เลยเพราะบางโรงเรียนขนาดเล็ก 2 หมื่นกว่าโรง มีนักเรียนประมาณ 40 คน ห้องเรียนหนึ่งมีนักเรียนแค่ไม่กี่คนก็สามารถทำโซเชียลดิสแทนซิ่งได้  สามารถมีความยืดหยุ่นโดยขอแค่สอนเต็มหลักสูตรและคุมโรคระบาดให้ได้ เพื่อให้เกิดความสะดวกเราสามารถแบ่งพื้นที่ออกเป็นสีแดง คือพื้นที่เสี่ยง สีเหลืองคือพื้นที่เคยมีผู้ติดเชื้อตอนนี้เฝ้าระวัง สีเขียวคือเคยมีผู้ติดเชื้อแต่ 1 เดือนที่ผ่านมาไม่มีผู้ติดเชื้อ และพื้นที่สีขาวคือพื้นที่ซึ่งไม่เคยมีผู้ติดเชื้อเลยเมื่อแบ่งพื้นที่เช่นนี้ก็จะง่ายต่อแผนการควบคุมโรคระบาดว่าจะต้องทำอย่างไร คู่ไปกับการจัดการศึกษาว่าจะจัดแบบไหน ทั้ง ออฟไลน์ ออนไลน์ ออนไซด์ ไม่จำเป็นต้องเป็นต้องทำเหมือนกันทั่วประเทศ

ในแง่การควบคุมคุณภาพทางการศึกษาเรามีสองกลไกที่ไม่ได้ใช้คือ ศึกษาจังหวัดและสำนักงานเขตพื้นที่ ซึ่งมีสรรพกำลังในการไปติดตามกำกับควบคุมดูแลคุณภาพ เพียงแต่ธรรมชาติเมื่อไม่มีใครไปส่งก็จะไม่สามารถทำงานได้ ตรงนี้จึงต้องมีการกระจายอำนาจไป 4 ด้านคือ วิชาการ บริหารงานบุคล บริหารทั่วไป และ งบประมาณ โดยกระทรวงจะมีหน้าที่กำหนดนโยบาย สพฐ. เขตพื้นที่การศึกษา สำนักงานเขตจะทำหน้าที่เรกูเลเตอร์ ส่วนงานด้านโอเปอเรเตอร์นั้นให้เป็นหน้าที่ของแต่ละโรงเรียนที่เขาจะออกแบบเองว่าจะทำแบบไหนไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน

รวมไปถึงกรณีที่หากในอนาคตเมื่อเปิดเรียนแล้วเกิดการระบาดรอบสอง ก็ไม่จำเป็นต้องปิดการศึกษาทั้งหมดทั่วประเทศ ให้ปิดเฉพาะในพื้นที่ที่มีปัญหาการระบาดอีกครั้งได้ ไม่จำเป็นต้องไปเหมารวมเหมือนกันทั้งหมด เช่นที่ผ่านมาบางพื้นที่เป็นเกาะห่างไกลไม่เคยมีการติดเชื้อเป็นพื้นที่สีขาว ทำไมถึงต้องมาใช้มาตรการเดียวกับที่กรุงเทพฯ ที่มีการติดเชื้อการแบ่งระดับก็จะเป็นทางออก โดยไม่จำเป็นต้องออกกฎหมายใหม่สามารถใช้อำนาจตาม พ.ร.ก.บริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉินสั่งการได้เลย

นายตวง กล่าวว่า การทำงานแบบนี้จะยิ่งทำให้ในพื้นที่แข่งกันทำงานด้วย เหมือนกันการควบคุมโรคระบาดที่ต้องแข่งกันทำงาน หากจังหวัดไหนทำไม่ได้ก็จะถูกย้าย ตรงนี้ต้องยึดมั่นเป้าหมายคือตัวผู้เรียน ซึ่งหากทำได้ก็จะเห็นการแข่งขันที่เกิดนวัตกรรมเพื่อผู้เรียนขึ้นมากมาย การที่ต้องรีบเปิดเรียนนั้นเพราะงานวิจัยต่างประเทศหลายชิ้นเห็นตรงกันว่าหากผู้เรียนไม่ได้เรียนหนังสือนานเกินไปก็จะลืม 30 – 70 เปอร์เซ็นต์  เหมือนของกินไม่ได้กินก็จะเน่า ของเก่าไม่เล่าก็จะลืม เช่นกันถ้าคุณปล่อยไว้อย่างนี้เด็กก็จะลืม เหมือนนักกีฬาไม่ได้ซ้อมก็จะไม่ฟิต

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นเรื่องการทำงานครูในช่วงนี้ที่ต้องเอาชีตไปแจกที่บ้านนักเรียน ต้องเสียเงินค่าเดินทาง ค่าถ่ายเอกสาร ค่าอินเตอร์เน็ตเองไม่มีงบประมาณมาให้ หรือนโยบายที่จะสอนออนไลน์ก่อนหน้านี้ครูก็ต้องไปสอบถามผู้ปกครอง นักเรียน ต้องลงพื้นที่ไปสำรวจ เสี่ยงติด COVID-19 แล้วยังต้องมาควักเงินเดือนจ่ายเองอีก กระทรวงเองก็ควรหาเงินมาเป็นค่าใช้จ่ายโดยไม่ต้องเบียดบังจากเงินค่ารายหัวเด็ก อาจไปเจียดมาจากกองทุนส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา (สกสค.) ให้คนปฏิบัติหน้าที่ และสามารถนำผลงานที่จัดการศึกษาในช่วงนิวนอร์มอลนี้มาเป็นผลงานทำวิทยฐานะ เพิ่มเงินเดือนเพื่อจูงใจให้ครูลุกขึ้นมาทำ

อย่างไรก็ตาม จากที่ได้นำเสนอข้อเสนอไปก็ต้องขอบคุณทั้งรัฐบาล นายกรัฐมนตรี  รัฐมนตรีที่รับฟังข้อเสนอเหล่านี้ เพราะอย่างเรื่องเรียนออนไลน์ ความสำเร็จไม่ใช่แค่เรื่องการรับส่ง แต่ยังมีเรื่องครู ผู้เรียน หรือหลักสูตรที่ไม่ใช่การยึดฐานห้องเรียนผู้เรียนเป็นหลักจนเกิดการเปลี่ยนแปลงหลายอย่าง ซึ่งส่วนตัวไม่มีพรรคการเมือง ไม่ใช่ฝ่ายค้าน แต่ได้เอาชีวิตประสบการณ์ความเป็นครูที่มีและการรับฟังข้อเสนอแนะจากภาคส่วนต่างซึ่งหวังว่าจะเป็นประโยชน์สำหรับการศึกษาในอนาคต

The post ส.ว.ตวง เสนอแผนจัดการศึกษาหลัง COVID-19 first appeared on กสศ..