พ.ศ. 2563 ธนาคารโลกเสนอรายงานความก้าวหน้าในการพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศต่างๆ ทั่วโลก โดยใช้ดัชนีทุนมนุษย์ (Human Capital Index: HCI) เป็นตัวชี้วัดระดับทุนมนุษย์ (ผลิตภาพ ทักษะ ความสามารถ ฯลฯ) ที่คาดว่าเด็กแรกเกิดแต่ละคนพึงมี เมื่ออายุครบ 18 ปีบริบูรณ์ 

ดัชนีทุนมนุษย์มีค่าระหว่าง 0 และ 1 และดัชนีนี้จะมีค่าเท่ากับ 1 ได้ ก็ต่อเมื่อมนุษย์ที่เกิดในประเทศนั้นมีสุขภาพสมบูรณ์ เช่น ไม่มีภาวะเตี้ยแคระแกร็น (stunting) และคาดว่าจะมีอายุขัยอย่างน้อย 60 ปี และสำเร็จการศึกษาตามศักยภาพ โดยได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพเป็นเวลา 14 ปี 

รายงานธนาคารโลกฉบับดังกล่าวระบุว่า ประเทศไทยมีค่าดัชนีทุนมนุษย์ 0.61 นั่นหมายความว่า เด็กที่เกิดและเติบโตในไทยในวันนี้จะสร้างผลิตภาพเพียงร้อยละ 61 ของศักยภาพที่มี หากได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพและการดูแลด้านสุขภาพอย่างเต็มที่ ตัวเลขดังกล่าวค่อนข้างต่ำเมื่อเทียบกับค่าดัชนีทุนมนุษย์ของประเทศอื่นๆ อย่างสิงคโปร์ (ร้อยละ 88) ญี่ปุ่น (ร้อยละ 80) เกาหลีใต้ (ร้อยละ 80) หรือเวียดนาม (ร้อยละ 69)

ศักยภาพที่สูญหายของเด็กไทยยิ่งถ่างช่องว่างของความเหลื่อมล้ำภายในประเทศให้กว้างขึ้น เด็กที่เติบโตไม่เต็มศักยภาพจะสร้างปัญหาทางสังคมและเศรษฐกิจ อาทิ ออกจากการเรียนกลางคัน ท้องก่อนวัยอันควร เข้ามหาวิทยาลัยไม่ได้ ไม่มีวุฒิการศึกษา กระทบต่อการหางานที่มีค่าตอบแทนสูง ปัญหาเหล่านี้ไม่เพียงส่งผลต่อตัวเด็กและครอบครัว แต่ยังลดทอนความสามารถในการแข่งขันของประเทศในเวทีโลกในระยะยาว

แล้วไทยจะเพิ่มทุนมนุษย์ได้อย่างไรบ้าง

เจมส์ เจ. เฮกแมน (James J. Heckman) นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบล เสนอว่า การลงทุนในเด็กปฐมวัยเป็นการลงทุนเพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ที่ได้ผลลัพธ์และผลตอบแทนคุ้มค่ามากที่สุด โดยเฉพาะกลุ่มเด็กด้อยโอกาสจากครอบครัวยากจน

ช่วงปฐมวัย (อายุ 0-5 ปี) เป็นช่วงวัยแห่งการเจริญเติบโต และมีความสำคัญที่สุดในการวางรากฐานสำหรับชีวิตของมนุษย์ พัฒนาการของเด็กปฐมวัยจะรวดเร็วกว่าช่วงวัยอื่น ตั้งแต่พัฒนาการทางร่างกาย จิตใจ อุปนิสัย สติปัญญา ภาษา และความคิดสร้างสรรค์ 

ทักษะที่ก่อร่างขึ้นในเด็กปฐมวัย โดยเฉพาะทักษะทางความคิด อาทิ ความเอาใจใส่ แรงบันดาลใจ การควบคุมตนเอง และการเข้าสังคม จะต่อยอดและหนุนเสริมกันอย่างมีพลวัต อุปนิสัยเหล่านี้จะช่วยเปลี่ยนความรู้เชิงวิชาการ (knowledge) ให้กลายเป็นความรู้เชิงปฏิบัติการ (know-how) เด็กที่ได้รับการส่งเสริมให้เติบโตอย่างเต็มศักยภาพตั้งแต่ช่วงปฐมวัย จะประสบความสำเร็จในการเรียนและการทำงานได้ง่ายและเร็วขึ้น 

เฮกแมนเสนอว่า พัฒนาการช่วงปฐมวัยเป็นอิฐก้อนแรกที่สำคัญ ต้องลงทุนอย่างเร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ 

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ การลงทุนมนุษย์ตั้งแต่ช่วงปฐมวัยยังช่วยเปลี่ยนมนุษย์ให้กลายเป็นพลเมืองที่มีผลิตภาพและสามารถจ่ายภาษีได้ เฮกแมนชี้ว่า การลงทุน 1 ดอลลาร์ในเด็กปฐมวัย ให้ผลตอบแทนสูงถึง 6.3 ดอลลาร์ พูดง่ายๆ คือ การลงทุนในเด็กปฐมวัยสร้างผลตอบแทนคืนสู่สังคมและระบบเศรษฐกิจ มากถึง 6 เท่า

สถานการณ์ของประเทศไทยในปัจจุบัน แม้การพัฒนาเด็กปฐมวัยจะกลายเป็นวาระสำคัญระดับชาติ มีกฎหมายหลายฉบับคุ้มครองสิทธิและประโยชน์ของเด็กปฐมวัย อาทิ พ.ร.บ.กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา พ.ศ. 2561 และ พ.ร.บ.การพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. 2562 แต่ก็ยังมีเด็กปฐมวัยจำนวนมากขาดการดูแลและการกระตุ้นพัฒนาการอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะเด็กในกลุ่มครัวเรือนรายได้ต่ำ

ทั้งนี้ เด็กทุกคนต้องการการสนับสนุนในช่วงปฐมวัยอย่างเต็มที่ แต่ข้อเท็จจริงคือ เด็กในครอบครัวรายได้ต่ำกลับได้รับความช่วยเหลือเช่นนั้นน้อยที่สุด เพราะพ่อแม่ต้องสละเวลาที่ควรใช้ดูแลลูก ไปทำงานเพื่อหาเงิน ซึ่งรายได้นั้นก็อยู่ในระดับต่ำ ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีวิตและสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีแก่เด็กได้ 

ยิ่งไปกว่านั้น งานวิจัยจำนวนมากชี้ว่า เด็กที่ขาดโอกาสได้รับการเลี้ยงดูจากพ่อแม่ผู้ให้กำเนิด จะมีพัฒนาการและสุขภาพน้อยกว่าอย่างมีนัยสำคัญ 

ความยากจนจึงส่งผลต่อเด็กปฐมวัยในหลายมิติ สภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้ออำนวยเช่นนี้จะเหนี่ยวรั้งพัฒนาการ ขัดขวางศักยภาพของเด็ก จนไม่อาจเติบโตเป็นผู้ใหญ่วัยทำงานที่มีผลิตภาพสูงได้ และอาจก่อภาระที่ทั้งสังคมต้องร่วมแบกรับ

ดังนั้น เด็กปฐมวัยทุกคนจึงควรได้รับการดูแลในทุกช่วงชีวิต ตั้งแต่ในครรภ์ของมารดา การได้รับสารอาหารและวัคซีนป้องกันโรคครบถ้วนหลังคลอด การทำกิจกรรมยามว่างร่วมกับครอบครัว การเล่นตามวัย การเล่านิทาน อ่านหนังสือกับเด็ก การแสดงความรัก เอาใจใส่ และไม่ใช้ความรุนแรงในการลงโทษ

การลงทุนในระยะสั้นจะถูกชดเชยด้วยผลกำไรในระยะยาว ตัวอย่างเช่น ในปีการศึกษา 2565 มีนักเรียนได้รับเงินอุดหนุนนักเรียนยากจนพิเศษแบบมีเงื่อนไข หรือ ‘ทุนเสมอภาค’ จากกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ยืนยันสิทธิ์ศึกษาต่อในสถาบันอุดมศึกษา จำนวน 20,018 คน

จากการใช้แบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์ สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (วสศ.) ประเมินว่า ถ้าเด็กทั้ง 20,018 คน สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี แต่ละคนจะมีรายได้เฉลี่ยตลอดช่วงชีวิตที่เหลือ คนละ 3.3 ล้านบาท (อ้างอิงจากการสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2564 ที่พบว่า เงินเดือนเฉลี่ยของวุฒิปริญญาตรีเท่ากับ 27,132 บาท/เดือน)

กล่าวอีกนัย รายได้ของพวกเขาจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจเพิ่มถึง 66,000 ล้านบาท ขณะเดียวกัน ต้นทุนที่ต้องจ่ายเพื่อให้เด็กแต่ละคนเรียนจบมีมูลค่าประมาณ 8,200 ล้านบาท หรือคิดเป็น 410,000 บาท/คน เท่านั้น

การลงทุนกับเด็กปฐมวัยเพื่อให้เขาเติบโตสู่วัยทำงานอย่างเต็มศักยภาพ จึงเป็นการเพิ่มจำนวนประชากรในระบบฐานภาษี ส่งผลดีต่อเศรษฐกิจของประเทศในที่สุด การลงทุนในมนุษย์จึงเป็นการลงทุนที่ไม่มีวันขาดทุน

ที่มา

• Invest in Early Childhood Development: Reduce Deficits, Strengthen the Economy
• The Economics of Inequality: The Value of Early Childhood Education
• กสศ. เผยการบ่มเพาะทักษะเด็กปฐมวัย กุญแจไปสู่การพัฒนาทุนมนุษย์ให้มีประสิทธิภาพสูงสุด ตัวอย่างกฎพาเรโต ทำน้อย แต่ได้ผลลัพธ์มาก

The post ทุนชีวิตเด็กปฐมวัย การลงทุนที่ไม่มีวันขาดทุน first appeared on กสศ..

เปิดบทสัมภาษณ์ ดร.เจมส์ เฮคแมน ศาสตราจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์และผู้อำนวยการศูนย์เศรษฐศาสตร์เพื่อการพัฒนามนุษย์ แห่งมหาวิทยาลัย ชิคาโก อีกทั้งยังเป็นนักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบลปี 2000 ผู้ศึกษาวิจัยและพบว่า ‘การลงทุนพัฒนาเด็กในช่วงปฐมวัย คุ้มค่ามากที่สุด‘ ซึ่งนำมาสู่ ‘สมการพัฒนาคน‘ แนวทางสร้างกำไรคืนสังคม เพื่อการพัฒนาประเทศ เกี่ยวกับทัศนคติมุมมอง เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสถานะทางสังคมและสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำในสังคมอเมริกัน ท่ามกลางการระบาดของไวรัสโคโรน่า

ทั้งนี้ เมื่อช่วงกลางเดือนเมษายนที่ผ่านมา ดร.เจมส์ ได้พูดคุยแลกเปลี่ยนความเห็น กับ กอนซาโล ชวาร์ซ ประธานและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร สถาบันอาร์ชบริดจ์ (Archbridge Institute)โดยดร.เจมส์ ได้แสดงทัศนะไว้อย่างน่าสนใจ ด้วยการยอมรับว่า วิกฤต COVID-19 ส่งผลกระทบต่อคนยากจนและคนด้อยโอกาสในสหรัฐฯ อย่างมาก และการต้องตกงาน จะทำยิ่งทำให้ความเหลื่อมล้ำในด้านรายได้และการเข้าถึงสาธารณสุขที่ดีมีความรุนแรงมากยิ่งขึ้น 

“ความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพและรายได้จะทวีความเลวร้ายมากขึ้นเพราะ COVID-19 และความยากจนกับความด้อยโอกาสจะเป็นปัจจัยกระตุ้นให้โรคร้ายนี้คงอยู่เติบโตในสังคมอเมริกัน ความไม่เท่าเทียมกันในการเข้าถึงระบบสาธารณสุข ทำให้สุขภาพของคนไม่เสมอภาคกัน และสุขอนามัยที่แย่ก็ทำให้ บุคคลคนหนึ่งมีข้อจำกัดในการทำกิจกรรมบางอย่างที่เป็นประโยชน์กลับคืนสู่สังคม ด้วยจำนวนคนที่ตกงานมากขึ้น และได้รับผลประโยชน์ด้านประกันสุขภาพลดลง เรียกได้ว่า การตกงานยิ่งทำให้ความไม่เท่าเทียมกันด้านสุขภาพบานปลายมากขึ้น และเราก็ตระหนักดีว่า สิ่งนี้คือความจริง เพราะคนที่ตกเป็นเหยื่อจากไวรัสโคโรน่าระบาดในครั้งนี้มากที่สุดก็คือกลุ่มคนที่ไม่อาจเข้าถึงประกันสุขภาพที่ดีได้อยู่ก่อนแล้ว” ดร.เจมส์ กล่าว

ยิ่งไปกว่านั้น สถานการณ์ของ COVID-19 ที่ต้องปิดโรงเรียน ตามมาตรการล็อคดาวน์และเว้นระยะห่างทางสังคม มีแนวโน้มยิ่งทำให้ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาขยายวงกว้างมากขึ้น เนื่องจากเมื่อเด็กต้องอยู่กับบ้านเรียนหนังสือ ขณะอาศัยอยู่กับพ่อแม่ผู้ปกครอง เด็กที่ครอบครัวมีพร้อมทุกอย่าง ทั้งอุปกรณ์การเรียน เทคโนโลยี และความเอาใจใส่จากพ่อแม่ ย่อมสามารถพัฒนาความรู้ความสามารถของตนได้ดี ผิดกับเด็กจากครอบครัวยากจนหรือด้อยโอกาสที่ตกอยู่ในสภาพแวดล้อมกดดัน เช่น พ่อแม่ต้องทำงาน การพัฒนาด้านการเรียนของเด็กย่อมย่ำแย่ตามไปด้วยเช่นกัน 

อย่างไรก็ตาม นักเศรษฐศาสตร์เจ้าของ  สมการพัฒนาคน ที่ประกอบด้วย การลงทุนทางการศึกษา เพื่อลดช่องว่างครอบครัวด้อยโอกาส + การพัฒนาเด็กปฐมวัย + การสร้างและรักษาคุณภาพการศึกษาที่ต่อเนื่องยั่งยืน = กำไรคืนสู่สังคม นำไปสู่เป้าหมายการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืนนี้ ยังคงเชื่อมั่นต่อ แนวคิด American Dream ของสหรัฐฯ ว่า ยังสามารถทำได้และดำเนินไปได้อย่างดี ยืนยันได้จาก เรื่องราวความสำเร็จมากมายของบรรดาผู้อพยพลี้ภัยทั่วโลกทีเข้ามาแสวงหาชีวิตใหม่ในสหรัฐฯ ซึ่งได้รับทั้งโอกาสทางการศึกษาและหน้าที่การงาน ทำให้พวกเขามีชีวิตที่ดีกว่าเมื่อเทียบกับตอนอยู่ในบ้านเกิด

ทว่า ปัญหาสำคัญที่ให้ American Dream โดนมองว่าเป็นเรื่องเพ้อฝันและไม่อาจเป็นจริงได้ เป็นเพราะ การศึกษาวิจัยในปัจจุบัน ที่มุ่งเน้นไปที่การเติบโตของคนเพียง 1% บนชั้นบนสุดของสถานะทางสังคม ซึ่งในข้อมูลชุดเดียวกัน หากวิเคราะห์อย่างละเอียดจะพบว่า เมื่อเทียบให้ดีแล้ว ความแตกต่างทางสถานะทางสังคมเริ่มหดแคบลงมาเช่นกัน เพียงแต่สื่อหรือสถาบันใหญ่ๆ เลือกที่จะหยิบยกผลทางลบขึ้นมาโหมกระพือ เพื่อเป้าหมายบางอย่างทางการเมือง

ในส่วนของอุปสรรคหลังที่ส่งผลต่อการยกระดับพัฒนานโยบายเพื่อการเปลี่ยนแปลงรายได้และสถานะทางสังคม ก็คือ ความวิตกต่อความซื่อสัตย์จริงใจของผู้ที่เข้ามามีส่วนร่วมเพื่อการเปลี่ยนแปลงในหมู่สังคมชาวอเมริกัน รวมถึงความกลัวถึงผลที่จะตามมา

โดยดร.เจมส์ กล่าวว่า ความรู้สึกกลัวและกังขาข้างต้น เป็นผลจากบริบทแวดล้อมทางการเมืองของสหรัฐฯ อธิบายให้เข้าใจง่ายขึ้นก็คือ คนทำงานหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่อาจพูดถึงความจริงและต้นตอของปัญหาได้อย่างตรงไปตรงมาทางการเมือง

“อย่าง วาทกรรมสาธาณะ ทำให้ไม่สามารถพูดได้อย่างตรงไปตรงมา เกี่ยวกับประเด็นด้าน วัฒนธรรม เชื้อชาติ หรือ เพศสภาพ อีกทั้ง ระบบการเซ็นเซอร์ ก็ยังมีบทบาทสำคัญต่อทุกกลุ่มในสังคมโดยรวมทั้งหมด” ศาสตราจารย์เจ้าของรางวัลโนเบลปี 2000 กล่าว

ขณะเดียวกัน ดร.เจมส์ ยังใช้โอกาสนี้ เน้นย้ำให้เห็นความสำคัญของสถาบันครอบครัวที่จะมีผลอย่างมากต่อการเปลี่ยนแปลงสถานะทางสังคม เพราะ ครอบครัวคือพื้นฐานของชีวิตและการเติบโต เป็นที่บ่มเพาะปลูกฝังค่านิยมทางสังคมมากมาย และมีผลในการสนับสนุนหรือบั่นทอน เด็ก ที่จะเรียนหรือเลิกเรียนได้ 

“ครอบครัว ทำได้มากกว่าโรงเรียน ในการสร้างและบ่มเพาะโอกาสของชีวิต มีผลการศึกษาวิจัยมากมายแสดงหลักฐานบ่งชี้ว่า ครอบครัวมีบทบาทอย่างมากในการกำหนดทิศทางชีวิตของเด็กๆ ครอบครัวที่บิดเบี้ยวไม่สมบูรณ์ก็จะให้กำเนิดเด็กที่บิดเบี้ยวไม่สมบูรณ์เช่นกัน โรงเรียนเป็นเพียงสถาานที่ที่สามารถชดเชยความเสียหายที่เกิดกับเด็กได้เพียงบางส่วนเท่านั้น” ดร.เจมส์ ระบุ

นอกจากนี้ แม้โครงการสนับสนุนจากภาครัฐ หรือ หน่วยงานอิสระทั้งหลาย เพื่อช่วยให้เด็กเล็กได้เข้าถึงการศึกษา หรือ ระดับก่อนวัยเรียน จะเป็นผลกีต่อเด็กด้อยโอกาส แต่โดยส่วนตัว ดร.เจมส์ ยังคงเชื่อมั่นว่า การลงทุนไปยังสถาบันครอบครัวจะเป็นการแก้ปัญหาด้านการศึกษาอย่างตรงจุดมากกว่า เพราะการที่ครอบครัวมีส่วนในการให้ความรัก ให้การเอาใจใส่ ต่อเด็กอย่างใกล้ชิดจะเป็นประโยชน์ต่อเด็กมากกว่า แต่เป็นที่น่าเสียดายว่า ไม่มีใครเข้ามาศึกษาประเมินผลต่อประเด็นดังกล่าวอย่างจริงจัง

“โครงการสนับสนุนเด็กก่อนวัยเรียนของรัฐ สามารถชดเชยสภาพแวดล้อมทางบ้านของเด็กยากจนและเด็กด้อยโอกาสได้ แต่ไม่มีโครงการไหนที่สามารถทดแทนสิ่งแวดล้อม และความรักความเอาใจใส่ของพ่อแม่หรือครอบครัว และประโยชน์ตลอดชีวิตที่จะตามมาได้” ศาสตราจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์ ย้ำอย่างมั่นใจ

ที่มา : Archbridge Institute
Nobel-Prize Winning Economist Dr. James Heckman on Social Mobility, the American Dream, and how COVID-19 Could Affect Inequality

แปลและเรียบเรียง : นงลักษณ์ อัจนปัญญา

The post คุยกับนักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบล เมื่อ COVID-19 กำลังกระทบต่อความสถานะทางสังคมและความเหลื่อมล้ำ first appeared on กสศ..