“เมื่อเราให้โจทย์แยกกลับไปทำคนละชิ้น จากนั้นให้เด็กเอางานมารวมกัน เราจะเห็นเป็นรายคนเลยว่าเขาคิดอะไร อยู่ในสภาพแวดล้อมแบบไหน ใครช่างสังเกตและมองสิ่งต่าง ๆ รอบตัวได้อย่างลึกซึ้ง และที่สำคัญกว่าคือ เราจะพบเลยว่าเด็กคนหนึ่งต้องการความช่วยเหลือเติมเต็มตรงจุดไหน ข้อมูลเหล่านี้จะทำให้ครูสามารถออกแบบวิธีเสริมพัฒนาการ และมอบหมายงานได้ตรงกับที่นักเรียนแต่ละคนมีต้นทุนอยู่” 

เรื่องราว ‘ห้องเรียนต้นแบบ’ จากโครงการพัฒนานักจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 สู่การขยายผลพื้นที่ต้นแบบ โดยสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) หลังทดลองนำกระบวนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) สู่ห้องเรียน ด้วยหลักสูตรที่ผ่านการสำรวจความต้องการของโรงเรียน ครู และเด็ก ๆ เพื่อการออกแบบการจัดการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับความต้องการเชิงพื้นที่ ก่อนถอดบทเรียนและขยายผลลัพธ์ไปยังโรงเรียนเครือข่าย ในเขตพื้นที่การศึกษาใกล้เคียง

‘ครูคีม’ อภิสิทธิ์ แดงหนองแปน อธิบายถึงการปูพื้นฐาน ‘ทักษะการเล่าเรื่อง’ อันเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรการเรียนรู้เชิงรุก ที่โรงเรียนบ้านตาจ่อยหนองสระ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา (สพป.) ร้อยเอ็ด เขต 2 ตำบลดอกล้ำ อำเภอปทุมรัตน์ จังหวัดร้อยเอ็ด นำมาใช้กับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ซึ่งพิสูจน์แล้วว่าช่วยให้นักเรียนพัฒนาตนเองได้เป็นรายคน

ย้อนไปยังจุดเริ่มต้น ทางโรงเรียนเริ่มนำการเรียนรู้แบบ Active Learning มาใช้ในชั้นเรียน เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงไปที่ตัวผู้เรียนทุกคนได้เท่า ๆ กัน โดยมุ่งไปที่การพัฒนา ‘การคิด’ ที่ถือเป็นรากฐานสำคัญของการเขียนอ่านและการสื่อสาร เพื่อต่อยอดสู่การเรียนในระดับที่สูงขึ้น

ครูคีมเท้าความว่า “การจะนำสาระวิชาตามหลักสูตรแกนกลางให้ไปถึงเด็ก ๆ ก่อนอื่นเราต้องคำนึงถึงทักษะการรับรู้รับฟังและการทำความเข้าใจ ซึ่งการสอนด้วยวิธีบรรยายอย่างเดียวไม่อาจทำให้เด็กทุกคนไปถึงเป้าหมายปลายทางได้อย่างเสมอภาคกัน เนื่องจากฐานความคิดและความรู้เดิมของเด็กแต่ละคนนั้นแตกต่างหลากหลาย ทั้งด้วยสภาพแวดล้อม ประสบการณ์ จนถึงความต่างเชิงพื้นที่ตามสังคมชุมชนที่สังกัด 

“การที่เด็กซึมซับความเป็นไปของสภาพแวดล้อมแบบใดแบบหนึ่งมาตลอด โดยเฉพาะยิ่งสภาพแวดล้อมนั้นไม่ได้หลากหลายซับซ้อนมากนัก ผลประการหนึ่งที่อาจเกิดขึ้นคือ เมื่อเด็กไม่เคยเห็น ไม่เคยรับรู้ประสบการณ์ใหม่ ๆ ที่ต่างออกไป มันก็ยากที่เขาจะคิดพ้นไปจากกรอบ หรืออีกมุมหนึ่งคือ เมื่อเด็กต้องปะทะกับข้อมูลที่แปลกออกไปจากการรับรู้เดิม จะกลายเป็นเรื่องยากในการทำความเข้าใจและยอมรับ 

“กล่าวเชิงเปรียบเทียบคือ ถ้าเด็กรับรู้มาตลอดว่า 2 บวก 2 เท่ากับ 4 เขาจะยึดข้อมูลนั้นเป็นที่ตั้งโดยแทบไม่เหลือพื้นที่ให้ข้อเท็จจริงอื่นแทรกเข้ามา ทีนี้หากใครสักคนพูดขึ้นมาว่า 3 บวก 1 เท่ากับ 4 ก็จะกลายเป็นสิ่งแปลกปลอมในทันที ฉะนั้นถ้าจะทลายกำแพงการรับรู้ให้เด็กพ้นหลุดจากกรอบ เราต้องเริ่มที่ ‘การคิด’ เพื่อสร้างวัฒนธรรมการรับรู้รับฟังขึ้นมาก่อน”

เมื่อนั้นการนำ ‘ทักษะการเล่าเรื่องเพื่อมุ่งพัฒนาการคิด’ จึงค่อย ๆ หยั่งรากลง ณ โรงเรียนบ้านตาจ่อยหนองสระ เริ่มที่ชั้นเรียน ป.6 ซึ่งบทเรียนแรกสำหรับการปูพื้นฐาน คือหน่วยการเรียนรู้ที่นักเรียนแต่ละคนจะต้องกลับไปสำรวจบริเวณพื้นที่บ้านของตัวเอง แล้วค้นหาของดีในชุมชนมาเล่าสู่กันฟัง 

“การสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่ต่างออกไปจากเดิม ไม่เพียงจะช่วยดึงดูดความสนใจให้เด็กทุกคนได้เรียนรู้ไปพร้อม ๆ กัน แต่ยังเป็นเหมือนการปลุกเร้าให้เด็กตื่นตัว พร้อมที่จะใช้ความคิด และค่อย ๆ คุ้นเคยกับการแสดงความคิดเห็น โดยในช่วงแรกอาจเริ่มต้นด้วยการให้เด็กเล่นเกมในช่วงเวลาสั้น ๆ ซึ่งเป็นกิจกรรมที่จะช่วยเด็กผ่อนคลาย ถัดจากนั้นจึงค่อยเข้าสู่ช่วงเวลาถ่ายทอดเรื่องเล่า ในช่วงแรกครูอาจต้องช่วยชี้แนะเรื่องการจับประเด็น กระตุ้นและผลักดันเด็กให้มองเห็นเนื้อหาใจความสำคัญ เพื่อเล่าเรื่องออกมาโดยไม่จำเป็นต้องเรียงร้อยเป็นเรื่องยาว

“อย่างแรกเด็กต้องกล้าคิด คิดอะไรออกมาก็ได้ เพื่อเป็นการเริ่มต้น ไม่ต้องกังวลเรื่องถูกผิด จากนั้นค่อยมาเรียนรู้ว่าบ่อเกิดของการคิด ควรต้องมีข้อเท็จจริงเป็นหลักฐานรองรับ แล้วไปสู่ขั้นตอนการเขียน เพื่ออธิบายเส้นทางสำรวจค้นคว้า ชี้แจงข้อมูลสนับสนุน ยืนยันในสิ่งที่คิด ขั้นต่อไปจึงเป็นการแยกประเด็นและลำดับเรื่องราว ระหว่างนั้นครูจะช่วยดูว่าการเรียบเรียงเรื่องเล่ามีอุปสรรคอย่างไร ในขั้นตอนใด โดยจุดนี้ครูต้องปรับบทบาทเป็นผู้ช่วย เพื่อเชื่อมโยงเด็กกับทรัพยากรต่าง ๆ ของชุมชน รวมถึงเป็นสื่อกลางในการสื่อสารกับชุมชนด้วย เพราะเราอยากให้ตัวคอนเทนต์มาจากหลายแหล่งข้อมูลรวมกัน ทั้งบ้าน โรงเรียน ชุมชน หนังสือ อินเทอร์เน็ต เพื่อให้เกิดการกรองและเกลาข้อมูลก่อนเล่าเรื่องออกมา”

ครูคีมยกตัวอย่างหน่วยการเรียนรู้ เรื่อง ‘ลิขิตกานท์สานคุณค่า สืบศรัทธาบุญผะเหวด ศรีสาเกตนคร’ โดยพานักเรียนลงไปเรียนรู้ในพื้นที่ชุมชน แล้วแบ่งกลุ่มทำ ‘หนังสือเล่มเล็ก’ เล่าเรื่องราวงานประเพณีบุญผะเหวด งานบุญเดือน 4 ที่มีชื่อเสียงของจังหวัดร้อยเอ็ด โดยบทเรียนนี้เด็ก ๆ จะต้องช่วยกันเก็บข้อมูลกลับมาทำแผนผังความคิด วางโครงเรื่อง ก่อนร้อยเรียงเรื่องราวเป็นบทร้อยกรอง และวาดภาพประกอบ

“เมื่อผ่านประสบการณ์เฉพาะตัวในระดับหนึ่งแล้ว เราจะยกระดับขึ้นอีกขั้นด้วยการพาไปทำงานกลุ่ม และเช่นเดิม ต้องเริ่มจากเรื่องราวใกล้ตัวที่ทุกคนคุ้นเคยและมีความทรงจำร่วมกัน หัวข้อเรื่องจึงเป็นประเพณีบุญผะเหวด ของดีของจังหวัดที่ถ้าใครมาร้อยเอ็ดก็ต้องไม่พลาดงานนี้ เมื่อได้โจทย์ตั้งต้นที่มีพลังพอ เด็กจะเห็นภาพว่าจะต้องทำงานยังไง แล้วครูจะช่วยแนะนำเรื่องการวางแผน จัดลำดับความคิด จัดการข้อมูล เพื่อเชื่อมโยงประสบการณ์มาสู่ชิ้นงานให้ได้มากที่สุด

“หัวใจของการเล่าเรื่องคือ ทุกเรื่องเล่าไม่จำเป็นต้องมีประเด็นซับซ้อน แค่ครูต้องช่วยรีดเอาเรื่องราวใกล้ตัวและมีความเฉพาะตัวออกมาให้ได้ โดยเด็กจะค่อย ๆ เรียนรู้ที่จะยกระดับเรื่องเล่าที่มีโจทย์ใหญ่ขึ้นและมีรายละเอียดเพิ่มขึ้นได้ตามทักษะที่มี 

“ความท้าทายของครูคือ ในเบื้องต้นต้องทำให้เด็กเห็นภาพใหญ่ร่วมกันก่อน แล้วจึงหาวิธีดึงเอาความเข้าใจ ความคิด ประสบการณ์ส่วนตัวของเด็กออกมาเป็นรายคน จากนั้นจึงนำส่วนผสมมาประกอบขึ้นรูป ใช้กิจกรรมปลายเปิดมาช่วยสนับสนุน เช่น เกม เพื่อให้ทุกคนกล้าแสดงความเห็น กล้าสะท้อนกันในกลุ่มถึงข้อดีข้อเสียต่าง ๆ จนได้ออกมาเป็นเรื่องเล่าที่พัฒนาขึ้นจากการมีส่วนร่วมของทุกคนในกลุ่ม ในจุดนี้หากใครคิดต่างจากเพื่อนก็ต้องมีเหตุผลมาอธิบายว่าเพราะอะไร และด้วยการที่ทุกคนมีหลักฐานข้อมูลอ้างอิงความคิดความเข้าใจของตน ก็จะทำให้ค่อย ๆ เกิดวัฒนธรรมการรับฟัง เกิดการยอมรับและเคารพความคิดเห็นที่แตกต่าง เกิดการสร้างภูมิในการปะทะกับความรู้ความเข้าใจใหม่ และบ่มเพาะนิสัยให้เด็ก ๆ รู้จักตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลต้นทาง” 

ไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบ แต่เป้าหมายคือความเปลี่ยนแปลงรายบุคคล

ครูคีมกล่าวว่า เมื่องานจากเด็ก ๆ ผ่านการปรับปรุงขั้นสุดท้าย ผลงานชิ้นนั้นจะถูกนำเข้าสู่วง PLC หรือ Professional Learning Community ซึ่งเป็นการเรียนรู้ร่วมกันภายในกลุ่ม พร้อมกับครูทุกสาระวิชาในโรงเรียน เพื่อติดตามพัฒนาการในขั้นตอนต่าง ๆ โดยไม่ได้เน้นที่ความสมบูรณ์สวยงาม แต่ครูต้องช่วยกันมองหาช่องว่างระหว่างการเรียนรู้ของเด็กแต่ละคนว่า เด็กเปลี่ยนแปลงไปในขั้นตอนต่าง ๆ อย่างไร และจะเสริมจุดเด่นหรือเติมเต็มจุดด้อยได้อย่างไร

“ชิ้นงานของเด็กคือตัวชี้วัดผลลัพธ์ที่ดีที่สุด เราจะเห็นได้จากงานแรก ๆ ที่ให้เขาคิดอะไรก็เขียนออกมา จนถึงวันที่เด็กเริ่มจับประเด็นและลำดับเรื่องเล่าได้ดีขึ้น ว่าแต่ละคอนเทนต์ต่างกันอย่างไร งานแต่ละชิ้นจะแสดงถึงทักษะ ระบบความคิด หรือรายละเอียดเล็ก ๆ อย่างความมีระเบียบในการทำงาน ที่ค่อย ๆ เพิ่มพูนผ่านการลงมือทำ ส่วนพัฒนาการด้านอื่น ๆ ก็ยิ่งปรากฏชัด เมื่อครูทุกวิชาเห็นตรงกันว่าเด็กกล้าพูด ละเอียดลออใส่ใจกับการลำดับความคิด การเขียน และการสื่อสารมากขึ้น มีการวางแผนการทำงานได้ชัดเจน กล้าแสดงความคิดเห็นของตัวเอง และรับฟังความเห็นของครูและเพื่อนได้ดียิ่งขึ้น” 

“ครูให้ทำหนังสือกลอนสุภาพ แล้ววาดภาพระบายสีเป็นเรื่องราวงานบุญผะเหวด เราลองทำกันไม่นาน เพื่อนก็เขียนได้ทุกคน จากคนที่ไม่เคยชอบเขียน ก็เริ่มกลับมาชอบเขียน ชอบพูด เห็นเลยครับว่าในชั้นเรียนเปลี่ยนแปลงจริง ๆ” 

สืบสกุล นวลย้อย นักเรียนโรงเรียนชุมชนบ้านตาจ่อยหนองสระ

“ผลงานชิ้นนี้คือการนำเสนอเรื่องเล่าเกี่ยวกับวิถีชีวิตของผู้คน โดยให้เด็กเรียนรู้จากกระบวนการเล่าเรื่อง ให้เด็ก ๆ ได้รวบรวมองค์ความรู้ที่เป็นประโยชน์ ตระหนักถึงสิ่งที่รู้ และสะท้อนความคิด เพราะเด็กในพื้นที่ทุกคนจะรู้จักประเพณีบุญผะเหวดกันอยู่แล้ว แต่เขาอาจไม่รู้ถึงความสำคัญ จนเมื่อเด็กรู้ว่าอะไรคือสิ่งที่ควรรักษา และสามารถจับมาต่อยอดได้ ซึ่งองค์ความรู้ที่ได้นี้ ทำให้เด็กตระหนักถึงภูมิปัญญาท้องถิ่น จนถึงการหวงแหนรักษาไว้ต่อไป” 

ดร.พรนับพัน วงศ์ตระกูล ผู้จัดการโครงการพัฒนานักจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 สู่การขยายผลพื้นที่ต้นแบบ

กสศ. ชวนไปหาไอเดียจากห้องเรียนภาษาไทยชั้น ป.6 ของ ‘คุณครูอภิสิทธิ์ แดงหนองแปน’ แห่งโรงเรียนบ้านตาจ่อยหนองสระ จ.ร้อยเอ็ด จากอินโฟกราฟิกชุดนี้ : “ถามคือสอน – สะท้อนคือเรียน – เขียนคือคิด” เทคนิคสำหรับคุณครูที่อยากเริ่มจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning

The post ใช้ ‘ทักษะเล่าเรื่อง’ จุดประกาย ‘ทักษะการคิด’ สร้างความเปลี่ยนแปลงที่ตัวผู้เรียนทุกคน first appeared on กสศ..

เริ่มต้นงานโดย ดร.พรนับพัน วงศ์ตระกูล ผู้จัดการโครงการพัฒนานักจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 สู่การขยายผลพื้นที่ต้นแบบ ได้รายงานความก้าวหน้าโครงการว่า โครงการได้รับการสนับสนุนจาก กสศ. อย่างต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 โดยการดำเนินการในปี 2566 นี้มีครูและนักจัดการเรียนรู้กลุ่มเป้าหมายมากกว่า 500 คน ใน 21 เขตพื้นที่การศึกษา 10 จังหวัดต้นแบบ เข้ารับการอบรมในหลักสูตรที่ตนเองสนใจ และนำไปพัฒนาห้องเรียนของตัวเอง จากจำนวนหลักสูตรทั้งหมด 8 หลักสูตร ซึ่งเป็นหลักสูตรที่ผ่านการสำรวจความเห็นจากเหล่าคุณครูมาแล้วว่า จะเป็นตัวช่วยในการพัฒนาห้องเรียนที่ส่งต่อพัฒนาการและผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนให้ดีขึ้นได้

เป้าหมายในการดำเนินโครงการ ได้แก่

1. เพื่อพัฒนาหลักสูตร Active Learning ที่สอดคล้องกับบริบทและความต้องการของครูและนักจัดการเรียนรู้ โดยเน้นผู้เรียนเป็นหลัก และยื่นขอการรับรองมาตรฐานจากคุรุสภา
2. เพื่อสร้างพลังของครู โรงเรียน และเครือข่ายเชิงพื้นที่ ให้เกิดวัฒนธรรมการเรียนรู้ในระดับพื้นที่ มุ่งเน้นผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียนตามเกณฑ์การเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21
3. เพื่อขยายผลวิธีปฏิบัติที่เหมาะสมกับพื้นที่ต้นแบบ ได้แก่ การพัฒนาอย่างมีส่วนร่วมของผู้อำนวยการ ศึกษานิเทศก์ พี่เลี้ยง และครูต้นแบบ ซึ่งสามารถเป็นตัวอย่างให้กับโรงเรียนอื่นได้

การดำเนินงานได้เริ่มจากการคัดเลือกองค์ความรู้ที่สอดคล้องกับความต้องการของครู เพื่อให้ครูนำไปประยุกต์ใช้ และมีหน่วยงานเจ้าของหลักสูตรให้การสนับสนุนตามแนวทาง Active Learning จากองค์กร Creativity Culture and Education หรือ CCE ประเทศอังกฤษ ซึ่งมุ่งเน้นพัฒนา 4 ด้านพร้อมเพรียงกัน คือ ร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา หลังจากนั้นจะมีการติดตามประเมินผลผ่านกระบวนการ (Professional Learning Community: PLC) โดยผลลัพธ์พบว่า ครูและนักจัดการเรียนรู้สามารถนำองค์ความรู้จากการอบรมไปปรับใช้ในห้องเรียนได้อย่างเหมาะสมและเกิดเป็นเขตพื้นที่ต้นแบบ ซึ่งทิศทางต่อไปจะเป็นการสร้างความเข้าใจระบบพี่เลี้ยง และเผยแพร่การดำเนินงานที่เน้นการนำเสนอเรื่ององค์ความรู้และหลักสูตร PLC ในการพัฒนาห้องเรียน และให้หน่วยงานต้นสังกัดสามารถทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงให้กับโรงเรียนได้อย่างใกล้ชิดต่อไป

ต่อมาเป็นการกล่าวเปิดงานโดย ดร.โชติมา หนูพริก รองผู้อำนวยการสำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา รักษาการผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาหลักสูตรและการเรียนรู้ เป็นตัวแทนของเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) กล่าวว่า ที่ผ่านมา กสศ. ได้ร่วมกับภาคีเครือข่ายเพื่อพัฒนาคุณภาพทางการศึกษา โดยเฉพาะการศึกษาขั้นพื้นฐานได้พัฒนาอย่างเป็นรูปธรรม

ดร.โชติมา กล่าวว่า การจะพัฒนาโครงการให้มีคุณภาพได้ จำเป็นต้องได้รับความร่วมมือจากหลายฝ่ายหลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดกลไกขับเคลื่อน นอกจากนี้การพัฒนาการเรียนการสอนของครู โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล หรือพื้นที่ที่มีความเหลื่อมล้ำ ถ้าหากทุกฝ่ายจับมือร่วมกัน แบ่งปันองค์ความรู้กัน ก็จะช่วยให้คุณภาพการศึกษาพัฒนาอย่างเท่าเทียมกันมากขึ้น

การดำเนินการร่วมกันระหว่าง สพฐ. และ กสศ. อย่างต่อเนื่องในหลากหลายมิติ ก่อให้เกิดการพัฒนาคุณภาพโรงเรียน ครู และบุคลากรทางการศึกษามากมาย ซึ่งปัจจุบันได้ดำเนินเข้าสู่ปีที่ 3 โดยมีโรงเรียนในสังกัด สพฐ. สมัครใจเข้าร่วมมากถึง 1,100 แห่ง จาก 21 เขตพื้นที่การศึกษา ในพื้นที่ 10 จังหวัด จนประสบความสำเร็จเป็นรูปธรรม

สำหรับการดำเนินงานในปี 2566 มีห้องเรียนต้นแบบถึง 14 โรงเรียน ที่ต่อยอดมาจากห้องเรียนต้นแบบในปี 2565 ในลักษณะโรงเรียนคู่พัฒนา พร้อมตั้งเป้าความร่วมมือกับสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. และหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อพัฒนาเด็กและเยาวชนให้มีทางเลือกในการเข้าถึงการศึกษา เกิดแพลตฟอร์มทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นหลากหลายอย่างมีคุณภาพ โดยโครงการจะมีการสร้างระบบนิเวศทางการเรียนรู้ 3 แนวทาง ดังนี้

1. พัฒนาต้นแบบหลักสูตร องค์ความรู้ และนวัตกรรมการจัดเรียนการสอนแบบ Active Learning ที่สอดคล้องเหมาะสมกับพัฒนาการเด็กในปัจจุบัน มีความยืดหยุ่นและหลากหลาย เข้ากับบริบทชุมชนและกระแสโลกที่เปลี่ยนไป
2. ส่งเสริมกระบวนการพัฒนาครูให้สามารถออกแบบการเรียนการสอนที่เหมาะตามพฤติกรรมการเรียนรู้ของนักเรียนแบบรายบุคคล
3. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาช่วยส่งเสริมให้ครูได้พัฒนาตนเองและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีศึกษานิเทศก์เป็นพี่เลี้ยงที่ทำงานกับโรงเรียนอย่างใกล้ชิด

ดร.โชติมา กล่าวด้วยว่า สิ่งที่ประทับใจที่สุดอย่างหนึ่งคือ การได้รับรู้ว่าคุณครูที่เข้าร่วมโครงการเหล่านี้เต็มใจและสมัครใจมาเข้าร่วมเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้แก่เด็กไทย ทำให้การดำเนินการไปเป็นอย่างราบรื่นดี และคาดหวังว่าในโอกาสถัดไปจะมีการขยายผลอีกหลาย ๆ เขต เพราะมีต้นแบบที่ดีและมีหลักสูตรที่ได้รับการออกแบบจากผู้เชี่ยวชาญ คุณครูหลายคนจึงให้ความมั่นใจที่จะพัฒนาคุณภาพการศึกษาต่อไป

ดร.โชติมา ทิ้งท้ายว่า กุญแจสำคัญของความสำเร็จครั้งนี้คือ “ครูเก่ง นักเรียนก็เลยเก่งตามด้วย” จึงเป็นที่มาของโรงเรียนต้นแบบทั้ง 14 โรงเรียน ในปี 2566 นั่นเอง

จากนั้น ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. ได้กล่าวถึงทิศทางความร่วมมือเพื่อการพัฒนาครู นักจัดการเรียนรู้ และนักเรียนอย่างต่อเนื่อง เพื่อขับเคลื่อนระบบนิเวศการเรียนรู้ โดยหัวใจสำคัญอย่างหนึ่งคือต้องให้นักเรียนรู้สึกอยากมีส่วนร่วมในการจัดการเรียนการสอน ซึ่งเป็นเป้าหมายหนึ่งของการร่วมมือกันระหว่าง กสศ. และภาคีต่าง ๆ ตลอด 3 ปีที่ผ่านมา

ดร.ไกรยส ยังกล่าวอีกว่า การจัดการเรียนการสอนแบบ Active Learning จำเป็นจะต้องทำให้คุณครูได้สวมหมวกของการเป็นนักจัดการเรียนรู้ด้วย ซึ่งเป็นการแปลงนโยบายของ สพฐ. ให้ปรากฏผลลัพธ์ในเชิงปฏิบัติ โดยการทำให้คุณครูเป็นนักจัดการเรียนรู้ที่พร้อมต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกในศตวรรษที่ 21 ด้วย และสิ่งที่จะตามมาคือ เด็กจะเป็นนักเรียนรู้ที่ Active และไม่ยุติการเรียนรู้แม้จะจบหลักสูตรการเรียนแล้ว นี่คือเป้าหมายสูงสุดในปลายทางระยะยาวที่มั่นคงและยั่งยืน

อีกหนึ่งกุญแจสำคัญที่ ดร.ไกรยส ได้กล่าวถึงก็คือ ‘Agentic Teacher’ หรือแปลได้ว่า ‘คุณครูผู้ก่อการ’ ซึ่งมีความหมายที่แฝงไว้อย่างลึกซึ้งและเกี่ยวเนื่องกับ Active Learning และนักจัดการเรียนรู้อยู่ในตัว กล่าวคือ หากคุณครูเป็นครูผู้ก่อการแล้ว ครูจะต้องสามารถเอาคุณค่าที่สะสมในจิตวิญญาณความเป็นครู มาผนวกรวมกับอุดมการณ์ ความคิด ความตั้งใจ และคุณค่าในตัวเองและท้องถิ่นชุมชน เชื่อมโยงกับทักษะในการเรียนการสอน ความรู้ในหลักสูตรแกนกลาง และเชื่อมโยงกับสมาชิกในชุมชนจนเกิดเป็นกระบวนการเรียนรู้ด้วยตัวเอง

ดร.ไกรยส เสริมว่า กระบวนการดังกล่าวอาจฟังดูเหมือนเป็นเรื่องยาก แต่หากคุณครูสามารถบรรลุเป้าหมายในการเป็นคุณครูผู้ก่อการได้ จะเป็นคุณครูที่มีพลัง สามารถเชื่อมโยงเรื่องราวและผู้คนต่าง ๆ จนเกิดเป็นกระบวนการที่สร้างการเปลี่ยนแปลงในห้องเรียนได้ 

ทั้งนี้ โครงการพัฒนานักจัดการเรียนรู้ฯ มีผู้สมัครเข้าร่วมมากถึง 200 โรงเรียน แต่ กสศ. รับได้เพียง 40 โรงเรียนเท่านั้น นั่นหมายความว่ามีโรงเรียนที่สนใจมากถึง 5 เท่า จึงคาดว่าในรุ่นต่อ ๆ ไปจะมีการเพิ่มงบประมาณและรับเพิ่มได้ 

สำหรับทิศทางต่อไป กสศ. ตั้งเป้าหมายในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างครบวงจร เมื่อคุณครูผู้ก่อการได้เปลี่ยนห้องเรียนให้กลายเป็นห้องเรียนที่ตื่นตาและน่าเรียนรู้ จะทำให้คุณครูมีกำลังใจและจุดประกายให้โรงเรียนอื่น ๆ ต่อไป และผลประโยชน์ย่อมตกแก่เด็กมากที่สุด 

The post กสศ. เปิดบ้าน ‘ห้องเรียนต้นแบบ Active Learning’ โชว์ผลงานครู ‘นักจัดการเรียนรู้’ ผู้สร้างความเปลี่ยนแปลง first appeared on กสศ..

กสศ.ระดมสมอง เสนอโมเดลเรียนออฟไลน์

นักการศึกษาเสนอโมเดลเรียนออฟไลน์ต้องยึดหลักทำให้เด็กสนใจมีส่วนร่วมให้ได้ แนะยึดโยงบริบทชุมชน ใช้โอกาสนี้ได้เรียนรู้จากปราชญ์ชาวบ้าน

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จัดเสวนา Equity Talk ผ่าน Facebook Live ใน หัวข้อ “แนวทางการจัดการเรียนรู้แบบออฟไลน์ ในช่วง COVID-19“ โดยมีวิทยากรได้แก่ ผศ.อรรถพล อนันตวรสกุล อาจารย์ประจำคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและพัฒนาการศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน  ดร.พรนับพัน วงศ์ตระกูล หัวหน้าโครงการพัฒนาทักษะครูและนักจัดการเรียนรู้สำหรับห้องเรียนในศตวรรษที่ 21 นายสามารถ สุทะ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านแม่บอน  จ.ลำพูน 4. นางณภัค ฐิติมนัส ครูโรงเรียนจักรคำคณาทร จ.ลำพูน

ผศ.อรรถพล กล่าวว่า  COVID-19  ส่งผลกระทบต่อสถานการณ์การศึกษาทั่วโลกซึ่งเราต้องเรียนรู้และหาวิธีการรับมือ  ทั้งการจัดการศึกษาทางไกล ไปจนถึงการบริหารจัดการโรงเรียนโดยไม่ทิ้งเด็กไว้ข้างหลังแม้แต่คนเดียว ตลอดจนการสร้างความร่วมมือกับผู้ปกครอง ซึ่งจากการสำรวจข้อมูลของหลายโรงเรียนพบว่ามีนักเรียนจำนวนมากเข้าไม่ถึงอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์  ทำให้ต้องวางแผนผสมผสานปรับกิจกรรมการเรียนให้มีความยืดหยุ่นทั้งการสอนออนไลน์ในส่วนเด็กที่มีความพร้อมและส่วนออฟไลน์ในส่วนเด็กที่ไม่พร้อม 

อย่างไรก็ตาม ในการปรับหลักสูตรรูปแบบการเรียนการสอน เราควรต้องยึดหลักที่เด็กทุกคนล้วนมีความสำคัญ ต้องไปสำรวจดูว่าใครเข้าถึงและเข้าไม่ถึงในเรื่องของเทคโนโลยีสารสนเทศ ซึ่งพ่อ แม่ ครู มีความสำคัญต้องทำงานร่วมกันออกแบบกิจกรรมที่มีความเหมาะสมกับเด็ก เด็กที่ไม่สามารถออนไลน์ก็ต้องใช้วิธีการออฟไลน์ มีใบความรู้ ให้เด็กทำชิ้นงานที่ต้องมีภารกิจชัดเจน  กำหนดว่าใครจะเป็นพี่เลี้ยงติดตามความก้าวหน้า กำหนดช่วงเวลาที่ครูจะมาตรวจงานให้ความเห็น

“ความสำคัญคือ โรงเรียน ชุมชน ผู้ปกครอง จะต้องร่วมมือกันเพื่อให้การเรียนในช่วงนี้ ที่ท้องสำคัญคือการเรียนทางไกลที่จะเกิดขึ้นจะต้องพลิกวิกฤตเป็นโอกาส ต้องทำให้เด็กมีส่วนร่วมรู้สึกเป็นเจ้าของบทเรียนของเขา ดังนั้นต้องออกแบบการเรียนในสิ่งที่เขาอยากรู้ เป็นเรื่องใกล้ตัว เพื่อให้เขาสนใจและตั้งใจเรียนรู้ และออกแบบให้น่าสนใจไม่ใช่ออกแบบใบความรู้ให้ต้องอ่านอะไรยาวๆ แต่ต้องกระตุ้นให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ ” ผศ.อรรถพล กล่าว

นายสามารถ กล่าวว่า ที่โรงเรียนมีนักเรียนจำนวนไม่มากทั้งหมดเป็นปกาเกอะญอ บางบ้านไม่มีไฟฟ้า บางบ้านไม่มีจานดาวเทียม นำไปสู่การประชุมครูเพื่อทำหลักสูตรในช่วงนี้ โดยยึดโยงกับบริบทของพื้นที่ให้เด็กได้เรียนรู้จากชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน ปู่ย่าตายยายของเด็ก โดยสิ่งสำคัญคือเด็กจะต้องไม่ห่างจากการเรียนนานเกินไปไม่เช่นนั้นจะลืมสิ่งที่เคยเรียนโดยเฉพาะ การอ่าน การผันสระ วรรณยุกต์ 

อย่างไรก็ตาม มองว่าการเรียนในรูปแบบออฟไลน์คงไม่อาจได้ผล 100%  เพราะขนาดเรียนในห้องเรียนเด็กยังไม่สนใจตลอดเวลา เด็กจะมีสมาธิสนใจกับสิ่งที่เรียนตามอายุเช่น ป. 6 จะสนใจ
12-15 นาที ดังนั้นการที่จะให้เขาตั้งใจเรียนต้องหาเรื่องที่เขาสนใจเป็นพิเศษเพื่อดึงดูดสมาธิไว้ได้  รวมทั้งการที่เรียนรู้เรื่องของท้องถิ่นที่มีวัฒนธรรมแตกต่างกันไปก็สามารถให้ปู่ย่าตายายเป็นคนช่วยสอนซึ่งหลายเรื่องเป็นเรื่องที่อยู่ในชีวิตประจำวันของพวกเขาอยู่แล้ว

“การออกแบบการเรียนรู้ไม่สามารถออกแบบเดียวแล้วใช้กับเด็กทุกคนได้ทั้งห้อง เพราะเด็กบางคนเก่ง บางคนไม่เก่ง จะใช้ใบงานใบเดียวกันทั้งห้องไม่ได้ เราก็ต้องคิดว่าใบงานนี้อาจง่ายเกินไปสำหรับเด็กเก่ง ฉะนั้นในชุดกิจกรรมก็จะต้องมีทั้งที่เป็นของเด็กเก่งและไม่เก่ง เพื่อให้เก่งแบบที่เหมาะสมกับเด็ก”  นายสามารถ  กล่าว

ดร.พรนับพัน  กล่าวว่า   สิ่งที่จำเป็นคือโรงเรียนจะต้องมีความเชื่อมั่นว่าต้องผ่านเรื่องเหล่านี้ไปให้ โดยชุมชนจะมีส่วนสำคัญในการเข้ามา ซึ่งการเรียนรู้ในแต่ละพื้นที่ต่างบริบทกันก็จะมีเรื่องที่เด็กสนใจแตกต่างกัน ทำอย่างไรถึงจะทำให้เขาเลือกเรียนได้ตามความชอบ ให้มีโอกาสได้เลือกเรียนโดยที่กิจกรรมมีความสนุก ท้าทาย และมีประโยชน์ทั้งในห้องเรียน และในชีวิตจริง  อย่างเช่นการคิดค้นสูตรดิน ให้เมล็ดพันธุ์ไปทดลองปลูกที่เด็กจะได้สังเกตและเรียนรู้ด้วยตัวเอง  ไปจนถึงการทำบัตรคำศัพท์พร้อมรูปให้เด็กได้จับคู่ ซึ่งจะมีใบเฉลยอยู่ในซอง  ที่พ่อ แม่  รุ่นพี่ ครูอาสา ที่อยู่ในชุมชน สามารเป็นคนช่วยอธิบาย

นางณภัค  กล่าวว่า ที่โรงเรียนมีนักเรียนจำนวนมากและมีความหลากหลาย การสอนในวิชาโครงงานเป็นวิธีหนึ่งที่จะนำไปสอนเด็กแบบออฟไลน์ได้ โดยกำหนดเป็นกิจกรรมเช่นสำรวจลงพื้นที่ จดบันทึก  โดยครูจะต้องนึกถึงบริบทใกล้ตัว ในชุมชนมีอะไร ในบ้านมีอะไร ให้เหมาะสมกับสภาพชีวิตของแต่ละคนที่เขาจะเห็นว่าทำไปแล้วจะเกิดประโยชน์ อย่างครอบครัวทำสวนลำไยก็ทำโครงงานเกี่ยวกับสวนลำไย  ที่สำคัญคือการใช้บริบทของท้องถิ่นมาเป็นฐานการเรียนรู้ของนักเรียน   

“ตรงนี้อาจเป็นโอกาสดีให้เด็กๆ ได้เดินออกไปกลางทุ่ง ไปดูต้นไม้ใบหญ้า ไปสำรวจทุ่งนา ไปดูพืชสวนลำไย ทุกอย่างคือการเรียนรู้ทั้งหมด ซึ่งบางทีอาจมีคนรู้มากกว่าครู ก็ให้เด็กกลับลงไปถามปราชญ์ชาวบ้าน ให้เขาได้เสาะหาความรู้ โดยครูมีหน้าที่รับฟังวิธีคิด หากทำผิดครูก็ให้ข้อเสนอแนะ หากทำดีก็ชมว่าทำดี และควรมีศูนย์การเรียนรู้ประจำหมู่บ้านที่มีอินเทอร์เน็ต เป็นห้องสมุดของชุมชน ซึ่งไม่จำเป็นต้องเข้าไปเรียนพร้อมกันทุกคนตรงนี้จะเปิดโอกาสให้เด็กๆ ได้มาก”  
นางณภัค กล่าว

The post นักการศึกษาเสนอโมเดลเรียนออฟไลน์ต้องยึดหลักทำให้เด็กสนใจมีส่วนร่วมให้ได้ first appeared on กสศ..