ทั้งนี้ สำนักข่าวบลูมเบิร์ก (Bloomberg) รายงานว่า ในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา ระบบการศึกษาของจีนส่วนใหญ่จะเน้นหนักไปที่การอัดความรู้ด้านวิชาการแขนงต่างๆ โดยเฉพาะวิชาด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และภาษา ทำให้ไม่เพียงสร้างความกดดันให้กับผู้เรียน และพ่อแม่ที่ต้องเคร่งครัดกับการเรียนของลูกๆ จนพ่อแม่ชาวจีนถูกขนานนามว่าเป็น “พ่อเสือแม่เสือ” เท่านั้น แต่หลักสูตรดังกล่าวยังทำให้ธุรกิจติวเตอร์หรือโรงเรียนสอนพิเศษเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว

อย่างไรก็ตาม ภาวะการแข่งขันอย่างรุนแรงกลับนำมาสู่ปัญหา เนื่องจากมีเด็กเรียนเก่งและสำเร็จการศึกษาออกมามากมาย แต่กลับยังมีคนว่างงานอยู่เป็นจำนวนมาก ทั้งๆ ที่ตำแหน่งงานที่เปิดรับอยู่ก็มีมากในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน สะท้อนให้เห็นว่า หลักสูตรการศึกษาของจีนในปัจจุบันไม่ตอบโจทย์กับความต้องการของตลาดงาน และอาจไม่ตอบโจทย์กับความต้องการผู้เรียน

ผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษาหลายสำนักกล่าวว่า การเดินหน้าจัดระบบสถาบันสอนพิเศษของรัฐบาลจีนอย่างจริงจังในช่วงปีที่ผ่านมา ทำให้พ่อแม่ชาวจีนส่วนหนึ่งกลับมานั่งทบทวนแผนการศึกษาของลูกๆ อย่างจริงจัง จนตระหนักว่า ไม่ใช่เด็กทุกคนที่จะเป็นเด็กเรียน หรือเป็นหัวกะทิ ที่มุ่งสู่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดเสมอไป

การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น แม้เพียงเล็กน้อยก็ทำให้โรงเรียนและสถาบันการศึกษาหลายแห่งหันมาปรับปรุงหลักสูตรให้มีความหลากหลายมากยิ่งขึ้น โดยมุ่งเน้นไปในด้านที่เอื้อให้ผู้เรียนได้ค้นหาความชอบและความถนัดของตนเอง

รายงานระบุว่า โรงเรียนหลายแห่งมีการปรับรูปแบบด้วยประยุกต์หลักสูตรในต่างประเทศมาใช้มากขึ้น หนึ่งในนั้นก็คือหลักสูตรของเยอรมนีที่ให้ความสำคัญกับการเรียนอาชีวศึกษา 

โดยสำหรับโมเดลการศึกษาของเยอรมนีนี้ แทนที่จะเข้าเรียนในสถาบันการศึกษา เหล่าคนหนุ่มสาวชาวเยอรมันจำนวนมากจะเข้าสู่ระบบการเรียนด้วยการการฝึกงานที่เรียกว่า “การฝึกอบรมแบบคู่ขนาน” ซึ่งจะแบ่งเวลาระหว่างการเรียนภาคทฤษฎีในห้องเรียนที่โรงเรียนอาชีวศึกษาและการฝึกอบรมภาคปฏิบัติที่บริษัทเอกชนต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับสาขาวิชาที่ตนเองสนใจ

ถือเป็นวิธีที่ยอดเยี่ยมสำหรับคนหนุ่มสาวที่จะได้งานที่ดี ขณะที่องค์กรขนาดใหญ่ก็ได้แรงงานทักษะฝีมือขั้นสูงที่ตรงกับความต้องการ โดย 80% ของหนุ่มสาวชาวเยอรมันล้วนเข้าร่วมการฝึกอบรมแบบคู่นี้

ความเคลื่อนไหวของบรรดาสถาบันการศึกษาในจีนเพื่อปรับหลักสูตรมีขึ้นหลังจากที่เมื่อวันที่ 12 ตุลาคมที่ผ่านมา ทางสภาแห่งชาติจีน ซึ่งมีอำนาจในบริหารประเทศและกำหนดนโยบายสูงสุดได้ตีพิมพ์เผยแพร่คู่มือแนวทางด้านการศึกษาเพื่อผลักดันหลักสูตรที่ใกล้เคียงกับโมเดลการศึกษาของเยอรมนี โดยรัฐบาลจีนประกาศให้คำมั่นว่า จีนจะสร้างระบบอาชีวศึกษาระดับโลกเพื่อพัฒนาแรงงานที่มีทักษะสูง โดยอย่างน้อย 10% ของชั้นเรียนที่เข้าศึกษาจะทำงานในระดับปริญญาตรีภายในปี 2035

สื่อท้องถิ่นแดนมังกรรายงานว่า ประเทศจีนไม่ต้องการผู้สำเร็จการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยรุ่นใหม่จำนวนมากที่ไม่มีทักษะภาคปฏิบัติอีกต่อไป เพราะเป็นกลุ่มที่กลายเป็นคนว่างงานและเป็นชนวนที่ทำให้เกิดความไม่พอใจในสังคม

ข้อมูลจาก HSBC Holdings Plc. พบว่า ปีที่แล้ว มีนักศึกษาจีนเกือบ 10 ล้านคนลงทะเบียนเรียนในหลักสูตรระดับปริญญาตรีเพิ่มขึ้น 46% จากช่วง 10 ปีก่อนหน้า ขณะที่เมื่อเดือนมิถุนายนปี 2020 ที่เป็นช่วงสำเร็จการศึกษา มีบัณฑิตจบใหม่อายุระหว่าง 20-24 ปี ว่างงานถึง 19.3% หรือคิดเป็นสัดส่วนเกือบ 5% เมื่อเทียบกับเศรษฐกิจโดยรวม

แน่นอนว่า สาเหตุของการว่างงานไม่ใช่ไม่มีตำแหน่งงานว่าง เพราะข้อมูลการสำรวจของภาครัฐยืนยันว่า มีตำแหน่งงานว่างมากมาย โดยเฉพาะในภาคการผลิตระดับไฮเอนด์ แต่ด้วยความคาดหวังส่วนตัวและครอบครัว ผู้สำเร็จการศึกษาใหม่เพียงไม่กี่คนเท่านั้นที่ยอมไปทำงานในโรงงานและอุตสาหกรรมการผลิต โดยคนส่วนใหญ่ต้องการเข้าสู่งานด้านการตลาด สื่อ หรือบริการทางการเงิน ทำให้การแข่งขันในสายงานดังกล่าวค่อนข้างสูง

สถานการณ์ข้างต้นทำให้จีน ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นโรงงานผลิตที่ใหญ่ที่สุดของโลกสูญเสียความได้เปรียบในการแข่งขัน โดยปีที่ผ่านมา มูลค่าเพิ่มจากการผลิตคิดเป็นสัดส่วนเพียง 26% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศของจีน ลดลง 6% จากเมื่อ 10 ปีก่อน เมื่อเปรียบเทียบกันแล้ว เยอรมนีใช้เวลาถึง 30 ปีกว่าจะลดขนาดการผลิตในสัดส่วนดังกล่าวลงได้

ทั้งนี้ ผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษายอมรับว่า หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่ทำให้การเรียนอาชีวศึกษาไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควรในสังคมจีนก็คือค่านิยมของสังคม ที่มักจะจัดประเภทของเด็กตามสถานะและความมั่งคั่งของตระกูล โดยจีนในขณะนี้มี “ทารกทองคำ” หรือเด็กบ้านรวยที่สามารถเข้าเรียนมหาวิทยาลัยชั้นนำของประเทศที่จะก้าวไปเป็นหัวกะทิในการคิดค้นนวัตกรรมใหม่ๆ ให้กับประเทศได้มากมาย ขณะเดียวกัน จีนก็มี “ทารกทองแดง” จากครอบครัวยากจนหรือมีรายได้ปานกลางค่อนไปทางต่ำ ที่ทำงานด้านแรงงานในโรงงานจำนวนมาก แต่จีนขาดแคลน “ทารกเงิน” หรือชนชั้นกลางที่มีทักษะสามารถขั้นสูงในการผลิตอุปกรณ์ไฮเทคต่างๆ ที่เหล่าหัวกะทิออกแบบขึ้นมาได้ และรัฐบาลจีนกำลังสนับสนุนให้เกิดชนชั้นกลางทักษะสูงจำนวนมากผ่านการสนับสนุนการศึกษาทางด้านอาชีวศึกษา

อย่างไรก็ตาม โจทย์ใหญ่ในขณะนี้ก็คือพ่อแม่ชาวจีนจะยอมปล่อยให้ลูกๆ ไปเรียนและฝึกงานในสายอาชีพหรือไม่ เพราะในเมืองใหญ่ ผู้ปกครองส่วนใหญ่ยังให้ค่ากับใบปริญญาถึงขนาดตั้งเงื่อนไขว่าจะไม่ยอมให้ลูกสาวแต่งงานกับหนุ่มที่ไม่มีปริญญาเด็ดขาด และหากเป็นไปได้ก็อยากให้ลูกสาวได้แต่งงานกับคนที่จบปริญญาเอก

ทั้งนี้ ผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษาได้ข้อสรุปว่า นอกจากความกระตือรือร้นจากฝั่งสถาบันการศึกษาแล้ว รัฐบาลจีนยังต้องรับบทบาทหลักในการสร้างแรงจูงใจ เช่น การให้ทุนค่าเล่าเรียนฟรีในโรงเรียนอาชีวศึกษา ควบคู่ไปกับการจ่ายเงินสำหรับการฝึกปฏิบัติงาน เพื่อให้พ่อแม่ชาวจีนยอมรับแนวคิดนี้

ที่มา : China Tries to Tame Its Supercompetitive Tiger Parents

The post จีนเล็งขยายหลักสูตรทางเลือกมุ่งเน้นอาชีวะ หวังตอบโจทย์ความถนัดผู้เรียนที่หลากหลาย first appeared on กสศ..

บริษัท แมคคินซีย์ (McKinsey) เผยผลสำรวจความเห็นของคุณครูใน 8 ประเทศทั่วโลก ในช่วงที่มีการปรับหลักสูตรการเรียนการสอนมาใช้ระบบออนไลน์มานานร่วมเดือน โดยส่วนใหญ่ลงความเห็นตรงกันว่า แม้จะมีอุปกรณ์การสอนครบครัน แต่การเรียนออนไลน์ก็ไม่สามารถทดแทนความรู้และประสบการณ์ในห้องเรียนปกติได้ อีกทั้งการเรียนออนไลน์ยังไม่คุ้มกับราคาที่ต้องจ่าย เพราะยิ่งทำให้ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาเพิ่มสูงขึ้น เนื่องจากเด็กนักเรียนยากจน หรือเด็กจากครอบครัวที่มีปัญหาการเงินจะไม่สามารถเรียนออนไลน์ได้อย่างเต็มที่ 

ทั้งนี้ บริษัท แมคคินซีย์ ดำเนินการสำรวจระหว่างเดือนมีนาคม – เดือนกรกฎาคม 2020 ใน ออสเตรเลีย แคนาดา จีน ฝรั่งเศส เยอรมนี ญี่ปุ่น สหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นช่วงที่เกิดการระบาดของวิกฤตไวรัสโควิด-19 แล้วในหลายพื้นที่ และร้ายแรงถึงขั้นทำให้รัฐบาลต้องสั่งปิดโรงเรียนบางส่วนหรือทั้งหมดทั่วประเทศ จนโรงเรียนหลายแห่งต้องหันมาพึ่งพาห้องเรียนออนไลน์ และปรับระบบการเรียนทางไกลมาประยุกต์ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ โดยระยะเวลาที่ดำเนินการสำรวจเป็นช่วง 2-3 เดือนแรกที่ประเทศกลุ่มเป้าหมายเหล่านี้ เริ่มมีการเรียนการสอนออนไลน์มาได้สักระยะหนึ่ง

ผลสำรวจพบว่า หากต้องให้คะแนนระหว่าง 1-10 ของประสิทธิภาพการเรียนออนไลน์ (1 = แย่มาก, ไม่ดี / 10= ดีเลิศ, ยอดเยี่ยม) คำตอบโดยเฉลี่ยของครูส่วนใหญ่อยู่ที่ 4.8 คะแนน หรือปานกลางค่อนข้างไปทางแย่ และมีเพียงครูจากออสเตรเลีย แคนาดา และเยอรมนีเท่านั้น ที่ให้คะแนนในระดับสูง คือมากกว่า 6 คะแนนขึ้นไป โดย 1 ใน 3 ของครูจาก 3 ประเทศยอมรับว่า การเรียนออนไลน์ให้ประสิทธิภาพเทียบเท่าหรือใกล้เคียงกับการเรียนที่ห้องเรียน ตรงข้ามกับครูญี่ปุ่นที่มีเพียง 2% ของครูทั่วประเทศเท่านั้นที่เห็นว่าการเรียนออนไลน์ของเด็กมีประสิทธิภาพ 

ขณะเดียวกัน ผลสำรวจพบว่า ประสิทธิภาพการเรียนจะเปลี่ยนไปตามความพร้อมของแหล่งข้อมูลและสื่อการเรียนการสอน ทั้งนี้ ครูจากโรงเรียนรัฐให้คะแนนการเรียนทางไกลได้ผลดีเพียงแค่ 4.8 คะแนน แต่ครูโรงเรียนเอกชนให้คะแนนที่ 6.2 เนื่องจากโรงเรียนเอกชนมีการจัดเตรียมอุปกรณ์ให้ครูและนักเรียนได้ครบครันกว่า ขณะที่โรงเรียนรัฐมีอุปกรณ์ไม่ครบเท่า แถมเด็กบางคนยังมีสถานะทางการเงินที่ย่ำแย่ จนเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตที่จำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการเรียนออนไลน์ โดยครูในโรงเรียนยากจนให้คะแนนการเรียนออนไลน์เฉลี่ยที่ 3.5 คะแนน

การเรียนออนไลน์นอกจากจะไม่ช่วยให้เด็กส่วนใหญ่ได้เรียนเนื้อหาครบถ้วนตามหลักสูตร ยังทำให้การเรียนของเด็กทั่วไปลดถอยลงเฉลี่ยอย่างน้อย 6 เดือน และยิ่งการเรียนออนไลน์กินเวลานานมากขึ้นเท่าไร ผลกระทบต่อการสูญเสียการเรียนรู้ของเด็กก็ยิ่งเพิ่มมากขึ้นเท่านั้น 

ทั้งนี้ ในช่วงเวลาที่ทำการสำรวจ บรรดาครูระบุว่า ทักษะการเรียนเลขและการอ่านของนักเรียนเฉลี่ยล้าหลังอยู่ประมาณ 2 เดือน โดยเด็กยากจนและเด็กกลุ่มเสี่ยงในทุกประเทศ เป็นเด็กที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด และการเรียนทางไกลยังมีผลกระทบต่อเด็กเล็กระดับอนุบาลจนถึงประถมศึกษาตอนต้นมากกว่าเด็กนักเรียนในชั้นอื่น

ยิ่งไปกว่านั้น ครูต่างเห็นตรงกันว่า หากรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่เร่งออกมาตรการทางการศึกษาเพื่อปรับปรุงระบบการเรียนทางไกลให้สอดคล้องกับบริบทและความต้องการของผู้เรียนให้มากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน (ณ เวลาสำรวจ) โดยเฉพาะในกรณีที่การเรียนออนไลน์มีแนวโน้มลากยาวนานร่วมปีเพราะวิกฤตไวรัสโควิด-19 รัฐบาลจะเสี่ยงเผชิญปัญหาจากการที่เด็กต้องหลุดออกจากระบบการศึกษา และต้องเสียงบประมาณอีกมหาศาลในการช่วยให้เด็กกลับเข้าสู่ระบบอีกครั้ง รวมถึงสามารถเรียนให้ทันตามเพื่อนได้

แม้ว่าจะสามารถกลับมาเรียนหนังสือที่ห้องเรียนได้ แต่การที่วิกฤตการระบาดยังไม่คลี่คลายอย่างเด็ดขาด ทำให้การสอนในห้องเรียนเปลี่ยนแปลงไป เช่น การที่เด็กต้องเว้นระยะห่างทางสังคม มาตรการรักษาความสะอาดและสุขอนามัยต่าง ๆ ก็มีแนวโน้มจะกลายเป็นอีกหนึ่งปัจจัยกดดันที่มองไม่เห็นที่อาจส่งผลกระทบต่อพัฒนาการเรียนรู้ของเด็กนักเรียนได้ 

บริษัท แมคคินซีย์ ระบุชัดว่า ผลกระทบจากไวรัสโควิด-19 จะทำให้การเรียนออนไลน์ยาวนานขึ้น และส่งผลต่อการเรียนรู้ของเด็กนักเรียน โดยนักเรียนที่ขาดแคลนอุปกรณ์ เครื่องมือ และอินเทอร์เน็ต จะมีโอกาสประสบความสำเร็จทางการศึกษาในระดับต่ำ บางคนอาจต้องออกจากโรงเรียนก่อนวัยอันควร ขณะที่อีกหลายคนจะกลายเป็นบุคลากรที่ขาดทักษะที่จำเป็นสำหรับการเรียนรู้ในช่วงวัยต่อ ๆ ไป 

แม้การศึกษาขั้นพื้นฐานจะเป็นเพียงเศษเสี้ยวหนึ่งของความสำเร็จในชีวิต แต่เศษเสี้ยวเล็ก ๆ นี้กลับมีส่วนสำคัญอย่างยิ่งต่อชีวิตที่ดี และรายได้ที่มั่นคงในอนาคต โดยเฉพาะในโลกยุคใหม่ที่ต้องการคนที่มีทักษะความสามารถที่ล้ำหน้าและรอบด้าน และมีความรู้ในระดับสูง 

กระนั้น ผลกระทบระยะยาวจากวิกฤตไวรัสโควิด-19 ระบาดจะรุนแรงมากหรือน้อยยังขึ้นอยู่กับระบบการศึกษาที่บรรดาผู้นำแต่ละประเทศนำมาใช้ แน่นอนว่า การเรียนออนไลน์ที่มีคุณภาพย่อมช่วยได้ แต่แนวทางเสริมอื่น ๆ เช่น การจัดชั้นเรียนพิเศษ หรือจัดหาติวเตอร์ให้กับเด็กที่เรียนอ่อน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเด็กฐานะยากจน ก็ควรถูกนำมาพิจารณาร่วมด้วยเช่นกัน 

ขณะเดียวกัน ต้องไม่ลืมจัดสรรงบประมาณการจ้างครูและบุคลากรที่มีคุณภาพในการถ่ายทอดวิชาความรู้ รวมถึงทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาหรือผู้สนับสนุนการเรียนที่ดีของเด็กนักเรียน เพราะท้ายที่สุดแล้ว เด็กยังคงเรียนได้ดีที่สุดเสมอ เมื่อเรียนรู้ผ่าน “คน” ด้วยกัน ไม่ใช่ “เทคโนโลยี” 

ด้วยความร่วมมือจากทุกฝ่าย ความพร้อมของทรัพยากร และแนวทางกลยุทธ์การสอนที่ชัดเจน เข้าใจและใส่ใจผู้เรียนผู้สอน ครูที่ตอบแบบสอบถามเกือบทั้งหมดเชื่อมั่นว่าตนเองสามารถช่วยเหลือนักเรียนให้ผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากเหล่านี้ จนกลายเป็นดอกเตอร์ นักวิทยาศาสตร์ ครู หรือบุคลากรคุณภาพของสังคม รวมถึงปกป้องอนาคตที่ดีงามของเด็ก ๆ จากหายนะที่ทุกฝ่ายสามารถป้องกันหลีกเลี่ยงไม่ให้เกิดขึ้นได้

ที่มา : Teacher survey: Learning loss is global—and significant

The post ผลสำรวจครู 8 ชาติ เรียนออนไลน์แทนห้องเรียนปกติไม่ได้ first appeared on กสศ..

อีกภารกิจหนึ่งที่สำคัญอย่างยิ่งสำหรับรัฐบาลจีนก็คือ การต้องหาวิธีการช่วยเหลือสนับสนุนให้เด็กนักเรียนหลายร้อยล้านคนทั่วประเทศ ให้สามารถเรียนหนังสือได้ตามปกติ แม้ในวันที่ห้องเรียนไม่อาจเปิดได้ตามปกติอีกต่อไป 

เพราะตระหนักดีว่า ห้องเรียนที่ต้องชะงักงันไม่ได้หมายความว่าการเรียนรู้จะต้องหยุดชะงักตามไปด้วย (Disrupted Classes, Undisrupted Learning)

ศาสตราจารย์ ดร.หรง เหว่ยหวาง ผู้อำนวยการสถาบันการเรียนรู้อย่างชาญฉลาด (Smart Learning Institute) แห่ง Beijing Normal University ในกรุงปักกิ่งของจีน ได้ร่วมแบ่งปันประสบการณ์วิธีการการเรียนการสอนของจีน ตลอดช่วงที่ต้องเผชิญหน้ากับวิกฤตการระบาดของโรคโควิด-19 ในช่วงกว่า 1 ปีที่ผ่านมา ระหว่างเข้าร่วมงานสัมมนาออนไลน์กับทางกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) เมื่อช่วงปลายเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา 

โจทย์ใหญ่ที่ได้รับก็คือ ทำอย่างไรเด็ก ๆ จึงจะสามารถศึกษาหาความรู้ และครูก็สามารถถ่ายทอดวิชาความรู้ได้อย่างราบรื่นไม่มีสะดุดเพราะโรคโควิด-19 ที่เกิดขึ้น 

คำตอบที่ได้ก็คือ “ความยืดหยุ่น” โดยมี “นวัตกรรม” และ “เทคโนโลยี” เป็นอาวุธหรือเครื่องมือในการทำงาน ควบคู่กับนโยบายทางการศึกษาที่มุ่งเน้นดูแลสุขภาพร่างกายและจิตใจของครูและนักเรียนที่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 แนวทางคุ้มครองสนับสนุนครู มาตรการช่วยเหลือเด็กจบใหม่เข้าสู่ตลาดแรงงาน และจัดพื้นที่มหาวิทยาลัยเปิดเพื่อสนับสนุนการเรียนรู้ด้วยตนเอง

เทคโนโลยีสารสนเทศกับการศึกษาจีน

ทั้งนี้ ดร.หรง เหว่ยหวาง อธิบายว่า ระบบการศึกษาจีนมีการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อการศึกษามาอย่างต่อเนื่องยาวนานกว่า 20 ปีแล้ว เพียงแต่ว่าการระบาดของโรคโควิด-19 ทำให้กระทรวงศึกษาธิการของจีน (MOE) ต้องเร่งปรับใช้เทคโนโลยีสำหรับการเรียนการสอน ภายใต้ความร่วมมือจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ทั้งรัฐบาลท้องถิ่น องค์กรอิสระ บริษัทเอกชน และภาคประชาสังคม 

เมื่อไม่สามารถไปเรียนหนังสือที่ห้องเรียนได้ สิ่งที่ทางการจีนทำก็คือการหันเข้าหาระบบการเรียนทางไกลหรือการเรียนออนไลน์  โดยอาศัยหลักคำแนะนำของ Tony Bates ผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษาและเทคโนโลยีทางการศึกษา ประกอบด้วย 

1) รับฟังคำแนะนำช่วยเหลือจากมืออาชีพ 2) เลือกใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม 3) ทำงานอย่างเป็นระบบ 4) เลี่ยงการบรรยายยาวนาน 5) ควบคุมปริมาณงานและการบ้านเด็กไม่ให้มากเกินไป 6) แบ่งบทเรียน ไม่บรรยายเนื้อหาทั้งหมดในคราวเดียว 7) อุทิศทุ่มเทพยายามในทุกสถานการณ์ และ 8) เสาะหาทรัพยากรเพิ่มเติม 

ขณะเดียวกัน รัฐบาลจีนก็หันกลับมาดูเทคโนโลยีและระบบทางการศึกษาที่ตนเองมี ก่อนพบว่า สิ่งที่จีนมีพร้อมอยู่แล้วก็คือคลังความรู้ออนไลน์ที่เรียกว่า ทรัพยากรการเรียนรู้แบบเปิด (Open Educational Resources: OER) ทำให้ครูและนักเรียนมีแหล่งความรู้ให้เข้าไปศึกษาได้ และระบบโครงสร้างสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานที่ค่อนข้างดีระดับหนึ่ง ช่วยให้เด็กในทุกพื้นที่ ครอบคลุมถึงหมู่บ้านตามชนบทห่างไกลและยากจน มีช่องทางในการเข้าถึงคลังความรู้จากนอกห้องเรียนได้ อย่างไรก็ตาม ด้วยเข้าใจดีว่าบริบทเงื่อนไขของผู้เรียนและผู้สอนมีไม่เท่ากันและไม่เหมือนกัน  การเรียนออนไลน์จึงไม่อาจมีแนวทางปฏิบัติที่ตายตัวได้ จำเป็นต้องใช้การเรียนรู้แบบยืดหยุ่น ที่สามารถปรับเปลี่ยนไปได้ตามความเหมาะสมของผู้เรียนเป็นหลัก พร้อมด้วยรูปแบบการสอนหลากหลาย เนื้อหาข้อมูลที่คัดสรรมาแล้ว และทรัพยากรการเรียนรู้แบบเปิด ภายใต้การสนับสนุนด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ (ICT) อย่างเต็มที่ ควบคู่ไปกับการบริหารจัดการที่นำโดยรัฐบาล  และเน้นโรงเรียนเป็นฐาน โดยมีทุกหน่วยในสังคม รวมถึงโรงเรียน ชุมชน และครอบครัวเข้ามามีส่วนร่วม

หลักการสอนแบบยืดหยุ่นด้วย 3E

เมื่อถูกถามว่าหลักการสอนแบบยืดหยุ่นต้องเป็นอย่างไร? ดร.หรง เหว่ยหวาง อธิบายด้วยคำศัพท์ภาษาอังกฤษ 3 คำ คือ Easy, Engaged และ Effective คือ สะดวก มีส่วนร่วม และมีประสิทธิภาพ 

โดยเป็นยุทธศาสตร์การศึกษาที่เน้นผู้เรียนเป็นหลัก ให้ผู้เรียนมีทางเลือกเพิ่มเติมในปัจจัยสำคัญของการศึกษา เช่น เวลาและสถานที่เรียน ทรัพยากรการเรียนการสอน แนวทางการสอน กิจกรรมการเรียนรู้ โดยที่รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้การสนับสนุนอย่างเต็มที่ 

สำหรับคำว่า สะดวก (Easy) สื่อถึงความง่ายในการเข้าถึงการศึกษา เนื่องจากไม่สามารถเดินทางมายังห้องเรียนได้  ตัวโครงสร้างพื้นฐานของเครือข่ายการสื่อสาร ระบบออนไลน์ และอินเทอร์เน็ตต้องครอบคลุมและทั่วถึง

รัฐบาลจีนได้ขอความร่วมมือจากผู้ให้บริการโทรคมนาคมรายใหญ่ทั้งหมด (China Mobile, China Telecom, China Unicom) ในการขยายพื้นที่ให้บริการสัญญาณ เดินหน้าเพิ่มแบนด์วิธเครือข่ายของมหาวิทยาลัยและโรงเรียน และใช้หลักสูตรทางไกล (Tele-courses) ผ่านสถานีโทรทัศน์เพื่อการศึกษาแห่งชาติจีน (China Education Television: CETV) 4 ช่องเพื่อเผยแพร่เนื้อหาหลักสูตรสำหรับห้องเรียนในระดับประถมและมัธยมศึกษาในกลุ่มผู้เรียนห่างไกลที่ไม่มีอินเทอร์เน็ตหรือเคเบิลทีวี ตลอดจนการเตรียมเครื่องมืออุปกรณ์ที่จะช่วยให้เด็ก ๆ เข้าถึงห้องเรียนออนไลน์หรือคลังความรู้ออนไลน์ ขณะที่การมีส่วนร่วมและประสิทธิภาพ (Engaged และ Effective) ทางการศึกษาจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อ แนวทางการเรียนการสอนที่มีอยู่นั้นสอดคล้องเหมาะสมกับบริบทของผู้เรียน ซึ่งหมายความว่ารัฐบาลและโรงเรียนต้องจัดรูปแบบการเรียนรู้ที่หลากหลาย ผสมผสาน และประยุกต์ให้เข้ากัน โดยมีทั้งการบรรยายออนไลน์ การประชุมหารือออนไลน์ การอภิปรายใน Webinar การใช้เกมและการแข่งขัน การทดลองและระบบจำลองเสมือน การฝึกปฏิบัติเป็นกลุ่ม กรณีศึกษา และการระดมความคิด

ปรับบทบาทผู้เรียนสู่โหมด Active Learner

แม้จะเตรียมทุกอย่างให้พร้อมเพียงใด แต่ ดร.หรง เหว่ยหวาง ยอมรับว่า เมื่อได้ลงมือทำแล้วก็มีประเด็นข้อติดขัดให้ต้องคอยปรับปรุงแก้ไขอยู่ตลอดเวลา ซึ่งในส่วนนี้จำเป็นต้องประยุกต์ใช้ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามาช่วยเก็บข้อมูล เพื่อจัดทำฐานข้อมูลที่จะกลายเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ในการปรับหลักสูตรการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับตัวผู้เรียนรายบุคคลอย่างแท้จริง

อย่างไรก็ตาม ต่อให้มีระบบ หลักสูตร เทคโนโลยี เครื่องมือ และสื่อการสอนที่ดีเพียงใด สิ่งสำคัญที่สุดที่ไม่ควรลืมก็คือ ตัวผู้เรียนเอง เพราะการเรียนออนไลน์ที่บ้าน สุดท้ายแล้วก็ไม่เหมือนการเรียนที่ห้องเรียน จำเป็นจะต้องมีวินัยในการเรียนที่สูงมาก  ต้องปลุกพลังให้ตัวเองมีความกระตือรือร้น มีความกระหายใคร่รู้ที่จะเรียนหนังสือได้ด้วยตนเอง

Active Learner จะต้องลงมือจัดตารางการเรียนและการพักผ่อนคลายด้วยตนเอง เป็นผู้เลือกทรัพยากรการเรียนรู้แบบออนดีมานด์ (On Demand) รู้จักเรียนรู้และเล่นเป็นทีม ลงมือทำกระบวนการเรียนรู้ให้มีประสิทธิภาพ เดินหน้าตรวจสอบคุณภาพการเรียนรู้ด้วยตนเอง และทบทวนสิ่งที่ได้เรียนรู้ไปอย่างสม่ำเสมอ

ลำพังกระทรวง โรงเรียน ครูผู้สอน และนักเรียนผู้เรียน ย่อมไม่อาจเข้าสู่โหมด Active Learner อย่างที่ตั้งใจไว้ หากปราศจากความเข้าใจและแรงสนับสนุนจากครอบครัว ชุมชน และคนรอบข้าง ดังนั้นตลอดช่วงเวลาที่เด็กต้องเรียนทางไกล ทางการและโรงเรียนยังได้เข้ามาสนับสนุนให้พ่อแม่เข้ามามีส่วนร่วม ทำความเข้าใจกับการเรียนของเด็ก และรับบทบาทสนับสนุนการเรียนของบุตรหลาน

แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น ดร.หรง เหว่ยหวาง ย้ำว่า การเป็น Active Learner ที่ดีก็คือ การสร้าง Inner Learner คือทำให้ผู้เรียนปรารถนาที่จะเรียนจากภายใน แม้ไม่ได้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียน ตัวผู้เรียนก็สามารถสร้างสภาวะการเรียนรู้ที่ดีสำหรับตนเองขึ้นมาได้ รัฐต้องกระตุ้นให้ผู้เรียนไม่คิดยอมแพ้เมื่อเผชิญอุปสรรค และทำให้เห็นว่า การเผชิญหน้ากับปัญหาและพยายามหาทางแก้ไข จะช่วยให้ผู้เรียนประสบความสำเร็จได้มากขึ้น 

“ลักษณะสำคัญของการเรียนแบบแอคทีฟ (Active Learning) จะทำกิจกรรมที่เน้นการเรียนรู้ การสื่อสาร และการเล่นสนุกเป็นศูนย์กลางหลัก ควบคู่ไปกับการดูแลรักษาสุขภาพทั้งร่างกายและจิตใจ ซึ่งในส่วนนี้ทางภาครัฐได้มีความร่วมมือกับหลายฝ่ายเพื่อให้ความช่วยเหลือผู้เรียนอย่างเต็มที่” 

นอกจากนี้รัฐยังจัดทำคู่มือเพื่อให้คำแนะนำในเรื่องของวิธีการ สถานการณ์ หรือรูปแบบการเรียนรู้ และเครื่องมือต่าง ๆ ให้ผู้เรียน ครูผู้สอน และพ่อแม่ผู้ปกครองได้ทำความเข้าใจ เพื่อให้สามารถประเมินความพยายามของผู้เรียนและให้รางวัลความสามารถของผู้เรียนในแต่ละวัน ซึ่งจะช่วยพัฒนา หล่อหลอมพฤติกรรมการเป็นคนใฝ่รู้จากภายในในระยะยาวต่อไป

ปัจจัยที่ต้องคำนึงถึงและองค์ประกอบสนับสนุนความยืดหยุ่นทางการศึกษา

การเปลี่ยนแปลงรูปแบบการศึกษา โดยเฉพาะรูปแบบที่จะต้องดึงเอาเทคโนโลยีเข้ามาเกี่ยวข้อง มีประเด็นหลักที่ต้องคิดพิจารณาให้รอบคอบรอบด้านอยู่ 7 ประการด้วยกัน 

1) พื้นที่เรียนรู้ที่ผสานระหว่างออนไลน์และออฟไลน์ 
2) สถานศึกษาที่ก้าวข้ามเส้นแบ่งระหว่างโลกจริงกับโลกเสมือน
3) ต้นแบบหลักสูตรสำหรับการสอนแบบยืดหยุ่น 
4) บทบาทของครูในสภาพแวดล้อมที่คนและเครื่องจักรทำงานร่วมกัน
5) การประเมินผลการเรียนรู้โดยใช้ Big Data, Blockchain และ AI 
6) การพัฒนาความรู้เท่าทันและทักษะการใช้สารสนเทศในยุคดิจิทัล  
7) ระบบการศึกษาแบบใหม่บนพื้นฐานของการตอบสนองความต้องการที่หลากหลายของผู้เรียน  

องค์ประกอบที่จะช่วยสนับสนุนการเรียนรู้ออนไลน์แบบยืดหยุ่น 

1) ใช้ออนไลน์สร้างความยืดหยุ่น 
2) สร้างโครงสร้างพื้นฐานของเครือข่ายออนไลน์ที่เสถียรและเชื่อถือได้ 
3) หาและใช้เครื่องมือการเรียนรู้ที่เป็นมิตรต่อผู้ใช้งาน 
4) เลือกใช้ทรัพยากรดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้อย่างเหมาะสม 
5) อำนวยความสะดวกให้การเรียนการสอนออนไลน์เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ 
6) สนับสนุนและให้บริการครูและนักเรียนอย่างเต็มที่ 
7) เพิ่มประสิทธิภาพการทำงานร่วมกันระหว่างรัฐบาล หน่วยงาน และโรงเรียนต่าง ๆ อย่างเต็มที่

นอกจากนี้เพื่อให้รูปแบบการเรียนการสอนได้รับการปรับปรุงให้ทันสมัย ดร.หรง เหว่ยหวาง ยังได้กล่าวถึงการเปิดพื้นที่ความร่วมมือระหว่างจีนกับองค์กรต่างประเทศ เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลและแบ่งปันประสบการณ์ต่าง ๆ อย่างเต็มที่ 

ยิ่งไปกว่านั้นยังได้ฝากถึงข้อควรระวัง  ที่อาจเป็นปัญหาแฝงตัวมากับการเรียนออนไลน์ ก็คือการใช้ช่องทางออนไลน์มุ่งเน้นไปที่การกวดวิชาเป็นหลัก ทำให้แทนที่จะสร้าง Active Learner ก็กลายเป็นการทำให้ผู้เรียนเป็นเครื่องจักรเพื่อการสอบแข่งขันแทน 

ท้ายที่สุดแล้วก็จะไม่สามารถบรรลุเป้าหมายของการพัฒนาเพื่อความยั่งยืน และการสร้างระบบนิเวศแบบ Smart Education ที่ผู้เรียนผู้สอนมีความเข้าใจดิจิทัลและสังคมโลกยุคดิจิทัล ภายใต้ระบบการศึกษาแบบเปิดที่ใช้นวัตกรรม ได้รับการสนับสนุนโดย AI และ Big Data และมีการประเมินการเรียนการสอนที่หลากหลายและแม่นยำได้

(หมายเหตุ: ประมวลสรุปและเรียงเรียงจากงานสัมมนาออนไลน์ (Webinar) โดย กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ภายใต้หัวข้อ Reviewing the quality and Resilience of Education: Chinese Experience on Flexible learning in the time of COVID-19 (Reviewing the quality and Resilience of Education: Chinese Experience on Flexible learning in the time of COVID-19)  

(วันศุกร์ที่ 23 กรกฎาคม 2564  13.30-15.30 น.)

The post บทเรียนจากจีนถึงไทยเมื่อความยืดหยุ่นคือหัวใจของการเรียนรู้ในยุคโควิด-19 first appeared on กสศ..