“หนูชอบที่ครูให้โอกาสเราเรียนรู้ด้วยตัวเอง เสนอความเห็นได้ว่าอยากทำอะไร ตอนทำงานไม่สำเร็จครูก็ให้กำลังใจ สอนให้หาวิธีรับมือจนผ่านไปได้ พวกเราจึงพร้อมกลับไปทำซ้ำ จนพอทำสำเร็จได้ทุกคนก็ดีใจไปด้วยกัน วันนี้หนูมีความสุขกับการไปโรงเรียนมาก อยากให้โรงเรียนของเราเป็นแบบนี้ตลอดไปค่ะ”

เสียงสะท้อนจาก ‘น้องอาย’ ชั้น ป.6 โรงเรียนบ้านน้ำก่ำ (สิทธิผลนุกูล) ตัวแทนจาก ‘โรงเรียนพัฒนาตนเอง’ (TSQP) เครือข่ายมูลนิธิลำปลายมาศพัฒนา ในโครงการยกระดับคุณภาพการศึกษาให้โรงเรียนสามารถพัฒนาตนเองได้ทั้งระบบ (Whole School Approach) โดย กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ที่มาเล่าถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในช่วงเวลา 3 ปี กระทั่งวันนี้โครงการสิ้นสุดลงแล้ว อย่างไรก็ตามแต่ละโรงเรียนซึ่งนำโดยผู้บริหารและครู รวมถึงเสียงเล็ก ๆ จากเด็ก ๆ ที่ร่วมฝ่าฟันโครงการกันมาจนบังเกิดผลที่เป็นรูปธรรมในวันนี้ ต่างยืนยันว่าจะเดินหน้าต่อโดยไม่มีใครคิดหันหลังกลับ ด้วยนวัตกรรมใหม่ได้หยั่งรากลงลึก และพร้อมแตกหน่อออกผลงอกงามเป็นที่เรียบร้อยแล้ว

‘จิตศึกษา PBL – PLC’ เครื่องมือเปลี่ยนแปลงโรงเรียนทั้งระบบ

‘มูลนิธิลำปลายมาศพัฒนา’ เป็นเครือข่ายที่นำแนวคิดเรื่อง ‘สนามพลังบวก’ มาเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงโรงเรียนเชิงระบบ ผ่านนวัตกรรมจิตศึกษา, หน่วยบูรณาการ ‘PBL’ (Problem Based Learning) เรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน และ ‘PLC’ (Professional Learning Community) หรือชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ

โดยนวัตกรรมเหล่านี้ ได้เข้าไปเปลี่ยนแปลงการเรียนการสอนในห้องเรียนให้เป็น Active Learning ทั้งหมด จากครูเคยทำหน้าที่ ‘บอกความรู้’ ก็เปลี่ยนบทบาทเป็น ‘โค้ช’ ช่วยกระตุ้นสร้างการเรียนรู้ และให้นักเรียนลงมือปฏิบัติด้วยตัวเอง ซึ่งนับเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ

ที่เมื่อผู้บริหารและครูเปิดใจยอมรับ ผลลัพธ์เชิงบวกจึงเกิดขึ้นในเวลาไม่นาน

โดยเฉพาะ​ ‘จิตศึกษา’ ที่ส่งผลทั้งต่อลักษณะนิสัยและทักษะวิชาการของผู้เรียน มุ่งพัฒนา ‘ปัญญาภายใน’ ให้ผู้เรียน​เข้าใจตัวเอง ใคร่ครวญกำกับตัวเองได้ มีเป้าหมาย ในพื้นที่ ‘สนามพลังบวก’ ที่ทำให้นักเรียนรู้สึกปลอดภัย ได้รับความเคารพ ​มีสัมพันธภาพที่ดีระหว่างครูและศิษย์ ร่วมกับกายภาพของสถานที่ที่สะอาด ร่มรื่นปลอดภัย เราจะเห็นโรงเรียนที่ไม่มีเด็กคนใดถูกบังคับ ไม่มีเสียงออด แต่เป็นวิถีใหม่ที่เด็กกำกับตนเองได้ว่าเวลาไหนควรทำ หรือไม่ควรทำอะไร

ครูจะใช้จิตวิทยาเชิงบวกกับเด็ก ใคร่ครวญถึงสิ่งที่ต้อง ‘เพิ่ม’ หรือ ‘ลด’ บนหลักการของการเคารพคุณค่าความเป็นมนุษย์ ไม่เปรียบเทียบ ไม่จัดอันดับ เพิ่มการชื่นชม ไว้วางใจ ซึ่งจะส่งเสริมให้เด็กรู้สึกได้รับเกียรติ และตระหนักถึงคุณค่าในตนเอง

ทั้งในทุกวันก่อนเริ่มเรียนและระหว่างวัน จะมีกิจกรรมเตรียมสภาวะจิตเด็ก บริหารสมอง ให้ประสบการณ์บางเรื่องเพื่อให้เกิดการ reflection ​และจากนั้นครูจะปิดท้ายด้วยการเสริมพลัง (empower)

ขณะที่ PBL จะเน้นปัญญาภายนอก ความเข้าใจต่อโลก ทักษะการดำเนินชีวิต ทักษะการทำงาน ความใคร่รู้และเข้าใจในศาสตร์ที่จำเป็น​ต่อการดำเนินชีวิต ส่วน PLC คือการจัดกระบวนการเพื่อพัฒนาครู โดยมีกิจกรรมเรียนรู้ เช่น การถอดบทเรียน Lesson study, Case study จนถึงการทำ system study ร่วมกันทั้งภายในโรงเรียน และระหว่างโรงเรียน ซึ่งการจะทำ PLC ให้สำเร็จ ครูต้องได้รับการพัฒนาทักษะการรับรู้ การกำกับตัวเอง และการใคร่ครวญ เช่น ​Deep Listening, Dialogue, Facilitator

ถ้า PLC ได้ผล ครูจะตื่นรู้ในสิ่งที่ทำ มีความพยายามเปลี่ยนวิธีการจัดการเรียนรู้ กลายเป็นครูแบบ ‘Active Learning’  เข้าใจเด็กมากขึ้น วางการสอนลง และสร้างการเรียนรู้มากขึ้น แล้วเมื่อครูเปลี่ยน เด็กก็เปลี่ยน การขาดเรียนจะลดลง มีความสนิทสนมกับครู เต็มใจร่วมกิจกรรม กำกับตัวเองและจดจ่อกับสิ่งที่เรียนได้

เหล่านี้คือนวัตกรรมที่ลงไปสู่โรงเรียนต้นแบบแล้วหลายร้อยโรงเรียน ซึ่งพร้อมนำประสบการณ์การทำงานมาแบ่งปัน ณ ตรงนี้

จะไม่ยอมให้ครูกลับไปเปิดหนังสือสอนแบบเดิมอีก

ผอ.สมเดช อ่างศิลา โรงเรียนวัดเนินกระปรอก อ.บ้านฉาง จ.ระยอง กล่าวว่า เราตั้งเป้าหมายให้เด็กเป็น ‘smart kid’ มีความรอบรู้ ปรับตัวได้ ซึ่งนวัตกรรมจากลำปลายมาศเหมาะกับบริบทโรงเรียน เราจึงปรับกลไกการบริหารจัดการโรงเรียน โดยเริ่มจากผู้บริหารต้องไม่ลังเลสงสัย ศึกษารายละเอียดการทำงานของนวัตกรรม และเป็นผู้สนับสนุนที่ดีของครู ที่สำคัญคือต้องสื่อสารกับผู้ปกครองให้เข้าใจ เพื่อให้เขาเข้ามาเป็นหนึ่งในพลังขับเคลื่อนงานไปพร้อมกับโรงเรียน

“การมีส่วนร่วมสำคัญที่สุด กว่าจะเกิดขึ้นได้ ผู้บริหารเราต้องสร้างความเชื่อมั่น แรก ๆ อาจอยู่ในรูปคำสั่ง แต่การทำซ้ำ ๆ โดยสร้างบทบาทให้กับครูแต่ละคน จนเขาเข้าใจกระบวนการ เห็นผล สักพักเขาจะทำได้เอง นอกจากนั้นยังสัมผัสเองด้วยว่ารูปแบบการสอนแบบ Active Learning จะช่วยให้ครูมีเวลาสำหรับการวางแผนการสอนได้ดีขึ้น เด็กเองก็สนุกและกระตือรือร้นที่จะเรียนรู้ ส่วนผู้ปกครอง เราเชิญประชุมทุกเดือน ดึงคนที่สนใจ เข้าใจ มาช่วยถ่ายทอดความเข้าใจไปสู่ผู้ปกครองคนอื่น ๆ ไม่ช้าทุกคนก็เข้าใจร่วมกัน …วันนี้ผมแน่ใจแล้วว่าจะไม่ยอมให้ครูกลับไปเปิดหนังสือสอนแบบเดิมอีกแล้ว เพราะเราเห็นทั้งผลสำเร็จและเส้นทางก้าวหน้าที่การเรียนการสอนอย่างเดิมให้เราไม่ได้”

Active Learning เปลี่ยนนักเรียนให้เป็นคนไม่ยอมแพ้

ครูฉัตรวรีย์  บุญสิริเกียรติ โรงเรียนบ้านน้ำก่ำ (สิทธิผลนุกูล) อ.ธาตุพนม จ.นครพนม กล่าวว่า หลังนำนวัตกรรมมาใช้ต่อเนื่องเป็นปีที่ 5 ได้เห็นความเปลี่ยนแปลง ซึ่งโรงเรียนพร้อมเดินหน้าต่อ โดยเฉพาะการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ที่เปลี่ยนผู้เรียนเป็นเจ้าของการเรียนรู้ที่แท้จริง เด็กได้ออกแบบการเรียนรู้ร่วมกับครู ส่วนครูกลายเป็นผู้สร้างแรงบันดาลใจ กระตุ้นด้วยคำถามทรงพลัง และสนับสนุนอำนวยความสะดวก จนผู้เรียนได้กลายเป็น ‘นักเรียนรู้’ ที่มีความกระหาย อดทน มานะมุ่งมั่น กัดไม่ปล่อยจนกว่าจะทำได้สำเร็จ

“เด็กของเรากลายเป็นนักค้นคว้า มีการคิดขั้นสูงเชิงนวัตกรรม รู้จักแก้ปัญหาด้วยวิจารณญาณ การสร้างสรรค์ เป็นคุณลักษณะที่ค่อย ๆ บ่มเพาะ และฝังในตัวเด็ก เขามองว่าปัญหาคือสิ่งท้าทาย ไม่ยอมละเลิกง่าย ๆ จนกว่าจะทำสำเร็จ ซึ่งทำให้เกิดการเห็นคุณค่าในตนเอง เข้าใจทั้งมิติภายในตนเองและมิติเชิงสังคม ส่วนครูเองก็กลายเป็นนักเรียนรู้ไปด้วย คือถ้ายังไม่ดี เราไม่หนีไม่ยอมไม่ปล่อย ต้องเรียนรู้ ต้องหาทางทำจนสำเร็จ หาเทคนิควิธีการมาผลักดันให้เด็กถึงเป้าหมาย เปลี่ยนตัวเองจากครูที่สอนให้ ‘จำ’ เป็นสอนให้ ‘คิด’ ไม่ยัดเยียดความรู้ แต่จะมุ่งไปที่ความสนใจของเด็ก แล้วห้องเรียนที่น่าเบื่อจำเจก็กลับมีชีวิต มีความงอกงามความสุขที่ทั้งครูทั้งเด็กรับรู้ร่วมกันได้”

ก่อร่าง ‘จินตทัศน์’ จากถ้อยคำ ด้วยการเรียนภาษาผ่านวรรณกรรม

ครูภัทรวีร์  สุขโทน โรงเรียนบ้านกองทูล (พิทักษ์ราษฎร์วิทยาคาร) อ.หนองไผ่ จ.เพชรบูรณ์ กล่าวว่า การเรียนภาษาไทยผ่านวรรณกรรม ทำให้เด็กเรียนรู้เนื้อหาเรื่องราวที่ช่วยเตือนสติ สอดแทรกมุมมองชีวิต เปิดทั้งโลกทัศน์ จินตทัศน์ จากภาษาที่สวยงาม มีศัพท์ชั้นสูงและคลังคำที่กว้าง ยาก ลึกซึ้ง ซึ่งต่างไปจากเดิมที่เรียนแค่ ก กา ข ขา ที่สื่อความหมายเพียงชั้นเดียว

“ถ้อยคำคือสิ่งที่เปิดจินตนาการในหัวของเด็ก ให้เขาเห็น และสามารถสร้างภาพที่ลึกล้ำกว่าความหมายแค่ชั้นเดียว แล้วในเรื่องหลักภาษาเขาก็จะมีพื้นฐานที่ไปได้ไกลกว่าแค่เขียนตามคำบอก รู้จักการวิเคราะห์ ตีความจากข้อเขียน ที่แม้แต่ในข้อสอบ O – Net ยังไปถึงแค่ ใคร ทำอะไร ที่ไหน เท่านั้น แต่วรรณกรรมนั้นไม่ได้บอกอะไรเลย ทิ้งปลายเปิดไว้ให้เด็กตีความ มีศัพท์ใหม่ ๆ ที่ทำให้เราสื่อสารได้ถึงสิ่งที่อยู่ภายในตัวเขา หรือบริบทชีวิตของเขา อย่างเมื่อเจอศัพท์เช่นคำว่า ‘อ้างว้าง’ หรือ ‘โดดเดี่ยว’ เราถามเขาต่อได้ว่าคืออะไร เคยรู้สึกไหม บางทีมันก็นำไปสู่บทสนทนาเรื่องครอบครัว หรือเรื่องอื่น ๆ ซึ่งทำให้ครูเข้าใจเด็กได้มากขึ้น”

เราเชื่ออย่างหมดใจว่ามนุษย์ทุกคนเรียนรู้ได้ แม้ว่าต้นทุนเขาไม่พร้อมสักแค่ไหน

ผอ.พวงชมพู เฮ็งประเสริฐ โรงเรียนบ้านห้วยปูลิง อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ กล่าวว่าบ้านห้วยปูลิงเป็นโรงเรียนพื้นที่สูง การเดินทางลำบากถึงลำบากมาก จึงมีกลุ่มเด็กพักนอนกว่า 80 คน บางคนกลับบ้านแค่เทอมละครั้ง เด็กนักเรียนเป็นปกาเกอะญอ 100 % ใช้ภาษาไทยเป็นภาษาที่สอง ปัญหาที่เห็นชัดคือความด้อยโอกาส ขาดปัจจัย ขาดการเติมทักษะใหม่ ๆ ซึ่งในมุมหนึ่งคิดว่าการช่วยเหลือที่เด็กเป็นผู้ ‘รอรับ’ อย่างเดียว หรือ ‘ให้จนมากเกินพอดี’ จะกลายเป็นบ่อเกิดของทัศนคติไม่ยอมช่วยเหลือตนเอง หรือไม่เห็นคุณค่าในสิ่งที่ตน ‘มี’ ดังนั้นจึงต้องสร้างระบบดูแลช่วยเหลือที่สนับสนุนให้เด็กพึ่งตนเอง มีสุขภาวะที่ดี มีทักษะการใช้ชีวิตในสังคมเมื่อลงไปอยู่บนพื้นราบ อันหมายถึงการตกผลึกในเรื่องศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

“การบริจาคจนเกินความจำเป็น คือการทำลายพัฒนาการการคิดแก้ปัญหา หรือการเห็นคุณค่าในตัวตน นี่สำคัญมาก เพราะเรามองว่า ‘ความเชื่อมั่น’ จะเป็นต้นทุนหลักที่ทำให้เขาอยู่ในสังคมได้ พัฒนาตนเองจนประสบความสำเร็จได้ สิ่งที่โรงเรียนเน้น จึงเป็นเรื่องการสร้างการเรียนรู้ สร้างเกราะป้องกันวิถีบริโภคนิยมที่ไหลทะลักจากเมืองไปถึงบนดอย เด็กและครอบครัวเขาต้องรู้เท่าทัน ผลลัพธ์การศึกษาจึงต้องไม่ใช่แค่อ่านออกเขียนได้คิดเลขเป็น ซึ่งหนทางที่เราพบว่ามันช่วยเปลี่ยนแปลงเขาได้ถึงรากทัศนคติคือ ‘จิตศึกษา’

“เราออกแบบบทเรียนให้เด็กเรียนรู้เกี่ยวกับฐานทุนที่เขามี ทั้งความสามารถภายใน การทำความเข้าใจสภาพแวดล้อมซึ่งคือทุนธรรมชาติในชุมชน แล้วใช้ความใกล้ชิดของครูช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันในการใช้เทคโนโลยี เราพบว่าห้องเรียนที่ปลอดภัยไม่มีการชี้ถูกผิด มีการเสริมพลังใจด้วยจิตวิทยาเชิงบวก ทำให้เด็กเห็นคุณค่า ภูมิใจในตนเอง และรักที่จะเรียนรู้ เหล่านี้เป็นจุดคานงัดที่จิตศึกษาทำให้ความเปลี่ยนแปลงปรากฏ ส่วนสำหรับครู เราเชื่ออย่างหมดใจว่ามนุษย์ทุกคนสามารถเรียนรู้ได้ แม้ว่าต้นทุนเขาไม่พร้อมสักแค่ไหน ซึ่งถ้าครูเชื่อมั่น หาทางผลักดันสนับสนุน สุดท้ายแล้วไม่ว่าโจทย์ยากแค่ไหน เด็กอยู่ในที่ลำบากห่างไกลเท่าไหร่ เขาจะพบวิถีทางในการพัฒนาตนเองจนได้”

ผอ.ชนาวุธ ปทุมชาติ โรงเรียนน้ำสวยวิทยา อ.สระใคร จ.หนองคาย กล่าวเสริมว่า ในเด็กวัยมัธยม ระดับของปัญหาจะขยับไปที่เรื่องพฤติกรรม ยาเสพติด ซึ่งพอเจอปัญหา เด็กพยายามหาทางออกด้วยตัวเอง หลายครั้งจึงยิ่งกลายเป็นส่งผลระยะยาว ดังนั้นครูต้องเป็นผู้สังเกตการณ์ รู้จักนักเรียนให้ได้เป็นรายคน ผ่านการเยี่ยมบ้าน พูดคุย ถอดรหัสจากชิ้นงาน จากคำพูดพฤติกรรมที่เด็กต้องการสื่อสาร รู้ให้ได้ว่าเขาเผชิญกับอะไรอยู่ แต่เท่านั้นไม่พอ เพราะการออกแบบวิธีดูแลช่วยเหลือต้องพึ่งพาผู้ปกครองเด็กด้วย ต้องมีการทำความเข้าใจ ลดทิฐิ พร้อมแก้ปัญหาร่วมกัน อย่างไรก็ตาม การทำให้นักเรียนและผู้ปกครองเปลี่ยนแปลงจากข้างใน ครูต้องไม่ผลีผลาม ต้องยึดมั่นในกระบวนการ ลงมือทำ แล้วค่อย ๆ รอผลความเปลี่ยนแปลง

คนเดียวก็ไปได้ แต่ ‘เพื่อนร่วมทาง’ ช่วยให้ไปได้ไวกว่า

ผอ.การุณ ชาญวิชานนท์ โรงเรียนบ้านโกรกลึก อ.ด่านขุนทด จ.นครราชสีมา กล่าวถึงการขยายผลการทำงานว่า บ้านโกรกลึกเป็นโรงเรียนแรกในจังหวัดที่นำนวัตกรรมจิตศึกษามาใช้ จนเริ่มเห็นผลสำเร็จและประชาสัมพันธ์ออกไป ทำให้มีโรงเรียนอื่น ๆ ที่สนใจเข้าร่วมเรียนรู้ มีเขตพื้นที่การศึกษาเข้ามาสนับสนุน จากนั้นโรงเรียนบ้านโกรกลึกจึงลุกขึ้นเป็นเจ้าภาพจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ นำมาซึ่งเครือข่ายที่ขยายออกไปทั้งในและนอกจังหวัดในเวลาอันรวดเร็ว และไม่เพียงเชิงปริมาณ หากการยกระดับคุณภาพของแต่ละโรงเรียนก็เดินไปข้างหน้าได้เร็วขึ้น

“ในเครือข่ายที่แตกยอดออกไป มีโรงเรียนทั้งในและนอกโครงการ TSQP ที่มาร่วมกับเรา มีมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมาที่เสนอตัวเป็นฐานปฏิบัติการ มีอาคารสถานที่ งบประมาณ บุคลากรพรั่งพร้อม มีศึกษานิเทศก์มาร่วมเป็นโค้ช จากจุดนั้นโครงการก็เดินไปไวมาก มีการเยี่ยมชมงานกันระหว่างเครือข่าย แชร์ประสบการณ์ ก่อนเปิดเทอมทุกครั้งเราจัดประชุมวางแผนการเรียนการสอน เจาะทีละสัปดาห์ไล่ไปจนครบเทอม เหล่านี้คือความงอกงามของการมีเพื่อนร่วมทางหัวใจเดียวกัน ที่ทำให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงโรงเรียนทั้งระบบ บางทีทำคนเดียวก็ไปได้ แต่ถ้ามีเพื่อนร่วมทาง พวกเราจะไปได้ไวกว่า”

ดร.นฤมล สุภาทอง รองผู้อำนวยการ สพป. นครพนม เขต 1 กล่าวว่า “โรงเรียนเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ ต้องเกิดจากโรงเรียนและผู้บริหารมีใจอยากทำ ถ้าเกิดจากการบังคับจะไม่มีทางยั่งยืนได้ ในส่วนของเขตพื้นที่ เราพร้อมสนับสนุนการจัดการเรียนรู้ที่นำไปสู่การปฏิบัติ ให้ข้อมูลสะท้อนกลับ และช่วยเติมสิ่งที่โรงเรียนต้องการพัฒนาให้ตรงจุด

“พอมีการทำงานร่วมกัน ทำให้มีบรรยากาศของความกลมเกลียวผูกพัน มีกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ โดยหลังจากนี้ที่ผลของโครงการได้แสดงให้เห็นความสำเร็จในระดับหนึ่งแล้ว จากเริ่มต้นด้วยกัน 22 โรงเรียน ถึงวันนี้เรามีโรงเรียน TSQP ในเครือข่าย 57 โรงเรียนแล้ว สิ่งที่เขตพื้นที่ให้ความสำคัญต่อไปคือผู้บริหารที่จะเข้ามาสืบทอด โดยเขตจะมุ่งคัดสรรคนเข้ามาทำงานต่อที่มี mind set เป็นไปในทางเดียวกัน เข้าใจกระบวนการ พร้อมสานงานต่อ เพราะเรามองว่าโครงการนี้คือโอกาสสำหรับเด็กทุกคน ช่วยแก้ปัญหาโรงเรียนขนาดเล็ก ครูไม่ครบชั้น สร้างแรงบันดาลใจให้ครู เปลี่ยนเด็กให้มั่นใจ กล้าแสดงออก มีทักษะชีวิต และหลายโรงเรียนพิสูจน์ให้เห็นผลลัพธ์ทางวิชาการ ซึ่งในเบื้องต้น พูดได้ว่า วันนี้เราประสบความสำเร็จแล้ว”

The post “ให้โรงเรียนของเราเป็นแบบนี้ตลอดไป” บทเรียน ‘จิตศึกษา PBL PLC’ สู่การเป็นโรงเรียนเปลี่ยนแปลงทั้งระบบ first appeared on กสศ..

ทางแก้ไขเบื้องต้นในช่วงนี้คือมาตรการซ่อมเสริมความรู้ที่หายไปควบคู่กับการเริ่มต้นเนื้อหาในบทเรียนใหม่ โดยเฉพาะกับเรื่องการอ่านออกเขียนได้ของเด็กเล็ก ที่ถือเป็นรากฐานที่สำคัญของการศึกษาในระยะยาว ทำให้หลายโรงเรียนรีบหาแนวทางสกัดความรุนแรงของปัญหาไม่ให้บานปลายกว่าที่เป็นอยู่

โรงเรียนบ้านหนองหิน จ.พิษณุโลก เป็นหนึ่งในโรงเรียนที่ได้รับผลกระทบเรื่องความรู้ถดถอย และได้คิดค้นนวัตกรรม PBLSI ขึ้นมาซ่อมเสริมความรู้เรื่องการอ่านออกเขียนได้ของเด็กเล็ก ด้วยการนำ “จิตศึกษา” มาผนวกกับทักษะการอ่านเขียน เพื่อให้เกิดการเรียนรู้จากง่ายไปหายากตามแต่ละขั้นตอน

ราตรี  เงื่องจันทอง ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านหนองหิน เล่าให้ฟังว่า  เรื่องการอ่านเป็นทักษะที่สำคัญ แต่จากที่สำรวจผู้ปกครองไม่สามารถสอนเรื่องการอ่านออกเขียนได้ให้กับบุตรหลายได้ บางคนสอนคณิตศาสตร์พอได้แต่พอเป็นภาษาไทยสอนไม่ได้ ทำให้เด็กมีความรู้ถดถอย โดยเฉพาะเรื่องการอ่านที่ทำให้ปัญหาที่มีอยู่รุนแรงขึ้น จนทางโรงเรียนหันมาให้ความสำคัญกับเรื่องการอ่านการเขียนที่จะเป็นรากฐานสำคัญของการเรียนรู้ในช่วงนี้

สำหรับนวัตกรรม PBLSI เป็นนวัตกรรมที่จะประกอบไปด้วย 

P Psychoeducation เรื่องเล่าจิตศึกษา : ที่ใช้นิทานมาเป็นตัว “ชง -เชื่อม -ใช้” ให้เด็กได้คิดตามเนื้อหาจากนิทานไปสู่การคิดต่อยอดที่จะนำมาใช้ในเรื่องอื่นต่อไป   

B Basicword  พัฒนาปัญญาด้วยการอ่านคำพื้นฐาน : เริ่มจากการนำคำศัพท์ง่ายในเรื่องมาสอนเด็ก ค่อยๆ เรียนรู้ไปทีละคำและค่อยๆ เพิ่มความยากไปเรื่อยๆ

L Literature ภาษาไทยผ่านวรรณกรรมสุขสันต์หรรษา : พัฒนาการเรียนรู้ ทั้งเรื่องคำศัพท์ การอ่าน พื้นฐานของคำ ชนิดของคำ ผ่านเนื้อเรื่องจากนิทาน ที่จะได้เห็นภาพชัดเจน และไม่น่าเบื่อกว่าการเรียนคำศัพท์อย่างเดียว

S Sentences & Words จินตนาการจากประโยคและคำ : เริ่มให้เด็กแต่งประโยคจากคำศัพท์ด้วยตัวเอง 

I Imagination เสริมปัญญาตามจินตนาการ  :  ต่อยอดให้เด็กนำคำศัพท์และประโยคมาแต่งเป็นเรื่องราวของตัวเองสั้น ๆ และ ค่อยพัฒนาให้มีเนื้อหารายละเอียดเพิ่มมากขึ้นตามจินตนาการ

อีกด้านหนึ่งทางโรงเรียนบ้านหนองหิน ยังจัดโครงการส่งเสริมการอ่านสำหรับเด็กอนุบาลด้วยการใช้รูปแบบของจิตศึกษาผนวกเข้ากับรูปแบบของห้องสมุด โดยทำเป็นห้องนิทานสำหรับเด็ก โดยมีเป้าหมายให้ผู้ปกครองมาอ่านหนังสือให้ลูกฟังช่วงที่มารับมาส่งซึ่งได้จัดหนังสือดี ๆ ไว้เป็นจำนวนมาก จะนั่งอ่านด้วยกันหรือยืมกลับไปอ่านที่บ้านก็ได้

“ตอนนี้ช่วงเช้า ช่วงเย็นเริ่มมีผู้ปกครองมาอ่านหนังสือนิทานกับลูกมากขึ้น บางคนยืมกลับไปอ่านที่บ้าน เป็นสิ่งที่เห็นแล้วก็ปลื้มใจ หรืออย่างเด็กอนุบาลสาม ที่ครูเคยเอานิทานไปอ่านให้ฟัง ช่วงทำบอดี้แสกน จิตศึกษา ช่วงที่ครูยังไม่เข้าห้องเราก็เห็นเด็กเขาหยิบหนังสือมานั่งเปิดดูกันเองก่อนที่ครูจะเข้ามา บางคนก็เปิดดูคนเดียว บางทีก็จับกลุ่มกันสองสามคนทำให้เห็นว่ามาตรการที่นำมาใช้กำลังได้ผลได้เราก็ดีใจ” ผอ.ราตรีกล่าว

ทั้งหมดเป็นจุดเริ่มต้นของความพยามแก้ปัญหาความรู้ถดถอยโดยมุ่งเน้นไปที่เรื่องการอ่านออกเขียนได้ที่จะเป็นหัวใจสำคัญไปสู่การเรียนรู้อย่างอื่นต่อไปในอนาคต

The post ทำความรู้จักกับ​ นวัตกรรมกรรม PBLSI จาก โรงเรียนบ้านหนองหิน first appeared on กสศ..

เคยมีบ้างไหมคะ ที่ลูกของเราแสดงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม อย่างเช่น แม่บอกให้หยุดเล่นเกม ลูกก็ทำหน้ามุ่ย ไม่พอใจ เดินกระทืบเท้าเสียงดัง ปิดประตูห้องดังปัง หรือบางทีลูกขอให้พ่อซื้อของให้เพราะอยากได้ แต่พอพ่อถามเยอะหน่อย ลูกก็เริ่มถอนหายใจดังเฮือก คิ้วเริ่มชนกัน แล้วพูดขึ้นมาว่า “โอ๊ย ก็อยากได้อ่า” ด้วยน้ำเสียงที่ไม่ดีนัก 

หรือบางครั้งเราบอกให้ลูกเก็บของเล่น แต่ลูกก็ไม่ฟัง แถมยังเดินเตะของเล่นเหมือนจะท้าทายเราอีก หรือเวลาไปเดินห้างแล้วเราไม่ซื้อของให้ ไม่ให้กินอาหารร้านโปรด ลูกก็ร้องไห้ อย่างไม่สนใจอะไร และอื่นๆ อีกมากมายที่คุณพ่อคุณแม่อาจจะพบเจอแล้วรู้สึกว่า ลูกเรามีอารมณ์ที่รุนแรง และคุมอารมณ์ตนเองไม่ได้ 

ต้องบอกคุณพ่อคุณแม่แบบนี้ก่อนนะคะว่า หากลูกเรามีพฤติกรรมแบบนี้ ที่คุมตนเองไม่ได้เวลาหัวร้อนหรือไม่พอใจ คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องตกใจ พฤติกรรมแบบนี้เราสามารถแก้ไขได้ค่ะ เพราะเด็กๆ เขาเพียงแค่ขาดการกำกับอารมณ์ของตนเองเท่านั้น 

การกำกับอารมณ์ของตนเองคือ การที่เราเข้าใจตนเองว่า ตอนนี้ฉันรู้สึกอย่างไร และแสดงอารมณ์ออกมาได้อย่างเหมาะสม ซึ่งอารมณ์เป็นเรื่องสำคัญมากๆ นะคะ และเป็นส่วนหนึ่งของ “จิตศึกษา” เลยค่ะ

ทำไมเด็กๆ บางคนถึงไม่สามารถกำกับอารมณ์ของตนเองได้

1. เด็กๆ ไม่เข้าใจว่า ตอนนี้เขารู้สึกอย่างไร มีอะไรเกิดขึ้นกับอารมณ์ของเขา อะไรที่ทำให้เขาไม่พอใจ 
2. เด็กๆ ไม่สามารถจัดการกับอารมณ์ที่ตนเองมีอยู่ได้ คือเด็กก็รู้ว่าตนเองโกรธนะ แต่ไม่รู้ว่าจะจัดการกับมันอย่างไรดี

เราสามารถช่วยเด็กๆ ผ่านการสอนได้ แต่ถ้าหากเรามาสอนเด็กๆ เหมือนกับการให้อ่านหนังสือเรียน ทำการบ้าน เด็กๆ ก็คงรู้สึกว่ามันน่าเบื่อ และไม่น่าสนใจ ดังนั้น นีทจึงมีวิธีการเล่นที่ผสมผสานระหว่าง การสอนเรื่องอารมณ์และความสนุกสนานมาฝากคุณพ่อคุณแม่กันค่ะ โดยนีทขอเรียกว่า 2+2 วิธีการเล่น

วิธีการเล่นเพื่อเสริมสร้างให้เด็กสามารถเข้าใจอารมณ์ของตนเองได้ดีมากขึ้น

ชุดนิทานบทบาทสมมติ คือ การที่คุณพ่อคุณแม่หาหนังสือนิทานที่เกี่ยวกับอารมณ์มาเล่าให้เด็กๆ ฟัง ซึ่งคุณพ่อคุณแม่อาจจะหาซื้อจากร้านหนังสือทั่วไป หรือแต่งขึ้นมาเองก็ได้นะคะ โดยในขณะที่เล่า เราต้องสร้างบทบาทสมมติแห่งอารมณ์ให้เด็กได้ลองทำ คือ

1. ให้เด็กทำท่าทาง อารมณ์ต่างๆ ตามตัวละคร เช่น ถ้าตัวละครกำลังเศร้า ก็ลองให้เด็กๆ ทำหน้าเศร้า หรือ ทำท่าร้องไห้ดู ถ้าตัวละครมีความสุขก็ให้ทำหน้ายิ้ม ถ้าตัวละครโกรธ อาจจะทำหน้าบึ้งและเอามือเท้าเอว ถ้าจะให้ดีเราควรมีกระจกเพื่อส่องให้เด็กดูใบหน้าตนเองขณะกำลังแสดงสีหน้านะคะ ซึ่งจะช่วยให้เด็กเข้าใจอารมณ์ผ่านสีหน้าค่ะ ว่าถ้าฉันมีสีหน้าประมาณนี้ ทำท่าแบบนี้ ฉันกำลังรู้สึกอะไรอยู่ค่ะ
2. เวลาที่เราเล่าเรื่อง เราต้องพยายามถามเด็ก เพื่อเช็กให้ชัวร์ว่าตอนนี้ตัวละครรู้สึกอะไร และเพราะอะไรถึงรู้สึกเช่นนี้ค่ะ   

ป.ล. นอกเหนือจากนิทาน เราอาจจะหาเพลงเกี่ยวกับอารมณ์มาเปิดและให้เด็กๆ ทำท่าตามเพลง ก็เป็นการเรียนรู้เรื่องอารมณ์เช่นกันค่ะ

วิธีการเล่นเพื่อเสริมสร้างให้เด็กสามารถเข้าใจอารมณ์ของตนเองได้ดีมากขึ้น

เกมทายอารมณ์ คือ เกมที่เราจะมาทายกันว่า ถ้าหากเราแสดงพฤติกรรมแบบนี้ มันแปลว่าเรารู้สึกอย่างไรค่ะ โดยโจทย์ของการทายก็มีหลายรูปแบบเลยนะคะ ยกตัวอย่างเช่น 

ทายผ่านสีหน้าและท่าทาง: เราอาจจะทำปากให้เหมือนอมลูกมะนาวอยู่ แล้วค่อยๆ ปล่อยลมออกมา พร้อมมีเสียงเฮ้อ, เราอาจจะเอามือเท้าเอวแล้วกระดิกเท้า, เราอาจจะทำท่าหาวหลายๆ รอบ เป็นต้น 

ทายจากเหตุการณ์: ฉันกำลังนั่งเรียนอยู่ดีๆ แต่ก็โดนเพื่อนดึงผมเปีย ฉันจะรู้สึกอย่างไร, ฉันตกบันได ฉันจะรู้สึกอย่างไร, วันนี้ฉันไปเจอคุณลุงหน้าตาน่ากลัวมากมาถามทาง ตอนนั้นฉันจะรู้สึกอย่างไร เป็นต้น 

ข้อดีของการเล่นเกมนี้ จะช่วยทำให้เด็กๆ สามารถเชื่อมโยงอารมณ์กับสถานการณ์ เชื่อมโยงอารมณ์กับท่าทางได้ ซึ่งการที่เด็กเชื่อมโยงได้ ก็หมายความว่าเด็กๆ เริ่มเข้าใจอารมณ์มากขึ้น รู้ถึงสาเหตุ ที่มาของอารมณ์มากขึ้นค่ะ

วิธีการเล่นเพื่อเสริมสร้างให้เด็กสามารถควบคุมอารมณ์ของตนเองได้ดีมากขึ้น

Act & Stop คือ การเล่นที่เราจะมีโจทย์ (ที่คุณพ่อคุณแม่คิดเอง) มาให้เด็กแสดงอารมณ์ จากนั้น หากเราพูดคำว่า หยุด (stop) เด็กจะต้องหยุดท่าทางทันที ประโยชน์ของเกมนี้คือ การฝึกให้เด็กหัดหยุดพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม ซึ่งมันจะช่วยในสถานการณ์จริง ที่คุณพ่อคุณแม่ต้องช่วย calm down ลดอารมณ์ของเด็ก เขาก็จะกำกับอารมณ์และหยุดอารมณ์/พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมได้ง่ายขึ้น 

เริ่มต้น เราอ่านโจทย์ว่า “ฉันโกรธมากเลยที่โดนเพื่อนล้อว่าฉันอ้วน” พอเราอ่านโจทย์เสร็จ เด็กก็จะทำท่าทางโกรธ (ขมวดคิ้ว กำมือแน่น กระทืบเท้า เป็นต้น) โดยเด็กจะทำไปเรื่อยๆ จนกระทั่งเราสั่งให้ “หยุด” เด็กก็จะต้องยืนตัวนิ่งให้ได้ หรือบางทีเพื่อความสนุกมากขึ้น เราอาจจะออกแบบท่าหยุดให้เป็นมากกว่าการยืนนิ่งๆ อาจจะเป็นให้ยืนกระต๋ายขาเดียว หรือทำท่านอน เป็นต้น  โดยเกมนี้สามารถเล่นสลับกันระหว่างคุณพ่อคุณแม่กับเด็กๆ ได้เลยนะคะ

วิธีการเล่นเพื่อเสริมสร้างให้เด็กสามารถควบคุมอารมณ์ของตนเองได้ดีมากขึ้น

Help Me A or B คือ เกมที่เราจะสอนเด็กๆ ผ่านสถานการณ์สมมติว่า หากเกิดเรื่องแบบนี้ขึ้น ฉันควรจะรับมือ หรือทำอย่างไร โดยเราจะมีโจทย์ พร้อมกับตัวเลือกมาให้เด็กๆ เลือก เป็น A กับ B (ในตัวเลือกจะมีวิธีที่ถูกและผิด) แต่ว่า ถ้าให้แค่ถามตอบอย่างเดียวเด็กๆ ก็อาจจะเบื่อ ดังนั้น เกมนี้เราจะมีคะแนนเข้าไปด้วยค่ะว่า หากใครได้ 5 คะแนนก่อนจะเป็นผู้ชนะ นั่นหมายความว่าเด็กๆ ก็จะได้เรียนรู้ถึงวิธีการจัดการอารมณ์ที่เหมาะสมผ่านรางวัลที่เรียกว่าคะแนน เพราะเขาต้องเลือกตัวเลือกที่ถูกเท่านั้น เขาจึงจะได้คะแนน 

โจทย์สมมติ วันนี้พ่อไม่ยอมให้ฉันเล่นเกม ฉันโกรธมาก ฉันจะ 

A : กระทืบเท้า
B : ควบคุมความโกรธโดยการเป่าลมออก (การทำ relax เช่น เป่าลมออก, กำมือ-แบมือ) แล้วคุยกับพ่อดีๆ 

ซึ่งถ้าใครตอบข้อ B ก็จะได้คะแนนไป หลังจากการตอบเสร็จ เราควรชวนเด็กๆ มาเล่นบทบาทสมมติในโจทย์นี้ด้วยนะคะ โดยเราจะเป็นพ่อ แล้วให้เด็กเป็นลูก แสดงตั้งแต่ทำท่าโกรธ relax ตนเอง และคุยกับพ่อดีๆ ค่ะ

2+2 วิธีการเล่นก็น่าจะเป็นตัวอย่างการเล่นที่ส่งเสริมให้เด็กๆ กำกับอารมณ์ได้ดีขึ้นนะคะ นีทก็อยากชวนให้คุณพ่อคุณแม่ลองนำวิธีเหล่านี้ไปเล่นกับเด็กๆ ดูค่ะ และเมื่อถึงสถานการณ์จริง หากเขายังกำกับอารมณ์ตนเองได้ไม่ดีนัก นีทอยากจะขอให้คุณพ่อคุณแม่ค่อยๆ ช่วยเขากำกับอารมณ์นะคะ เช่น การถามเขาว่า ตอนนี้กำลังรู้สึกอย่างไร, ไหนลองเป่าลมเอาความโกรธออกไปซิ, มาคุยกันดีๆ ไม่ร้องไห้นะ เขาก็จะกำกับอารมณ์ได้ดีมากขึ้นค่ะ เรามาช่วยเด็กๆ ให้มีการกำกับอารมณ์ที่ดีกันนะคะ

อ้างอิง :

• Morris, A. S., Criss, M. M., Silk, J. S., & Houltberg, B. J. (2017). The impact of parenting on emotion regulation during childhood and adolescence. Child Development Perspectives, 11(4), 233-238.
• What is Emotion Regulation? + 6 Emotional Skills and Strategies
• 21 Emotion Regulation Worksheets & Strategies

The post พ่อแม่ก็สอน “จิตศึกษา” เด็กที่บ้านได้ วิธีการเล่นที่ช่วยส่งเสริมการกำกับอารมณ์ของเด็ก first appeared on กสศ..