พวกเขาไม่มีรถโรงเรียน ไม่มีรถรับ-ส่ง มีเพียงเรือลำหนึ่งที่ค่อย ๆ ลัดเลาะไปตามแนวเขื่อน รับเด็กทีละคนจากจุดเล็ก ๆ ที่กระจายตัวอยู่ตามซอกซอยของชุมชนริมผืนน้ำ

“ผมต้องออกเรือตั้งแต่เกือบหกโมงเช้า ไปรับเด็กคนแรกที่อยู่ไกลสุด แล้วค่อยย้อนกลับมาเก็บเด็กตามจุดต่าง ๆ”
ลุงโป่ง ผู้ทำหน้าที่รับ-ส่งเด็ก ๆ มากว่า 30 ปี เล่าอย่างคุ้นเคย

กว่าจะพาเด็กครบทุกคนมาถึงโรงเรียน ก็ใช้เวลาร่วมสองชั่วโมง และเมื่อเรือเทียบท่า นั่นคือสัญญาณเริ่มต้นของการเรียนในวันนั้น

ปลายทางของการเดินทางคือ “โรงเรียนบ้านพุเข็ม” โรงเรียนขนาดเล็กริมขอบเขื่อนแก่งกระจาน ที่ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในพื้นที่ซึ่งการเดินทางทางบกใช้เวลานานกว่าสองชั่วโมงจากอำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี

เส้นทางไปโรงเรียนของเด็กที่นี่เริ่มต้นจาก “เรือ” ไม่ใช่รถโรงเรียน และใช้เวลาไป-กลับรวมกันกว่า 4 ชั่วโมงต่อวัน ขณะที่เวลาเลิกเรียนก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับตารางสอนเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับลมฟ้าอากาศ

“วันไหนลมแรง หรือมีพายุ ผมจะบอกครูให้ปล่อยเด็กกลับก่อน เพื่อความปลอดภัย”

เมื่อถามว่าเด็ก ๆ เหนื่อยไหมกับการต้องตื่นแต่เช้าและเดินทางไกลทุกวัน
ลุงโป่งยิ้มก่อนตอบทันทีว่า

“ไม่เคยเลยครับ เด็ก ๆ สนุกกันมาก บางวันต้องออกเร็วก่อนตีห้าก็ไม่มีใครบ่น มารอตลอด ผมยืนยันได้เลยว่าเด็กทุกคนอยากมาโรงเรียน”

คำตอบที่เรียบง่ายนี้สะท้อนสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง คือเด็ก ๆ ไม่ได้ปฏิเสธการเรียนรู้ ตรงกันข้าม พวกเขา “อยากเรียน” อย่างชัดเจน

แต่ความอยากเรียนเพียงอย่างเดียว อาจยังไม่เพียงพอให้เด็กที่นี่ไปได้ไกลกว่านั้น ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา เด็กจำนวนมากในพื้นที่นี้มีวุฒิการศึกษาสูงสุดเพียงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่เก่ง ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่พยายาม แต่เพราะ “ไปต่อไม่ได้” เพราะการเรียนต่อหมายถึงการต้องออกจากชุมชน ต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ทั้งค่าที่พัก ค่าเดินทาง และค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ขณะเดียวกัน ผู้ปกครองจำนวนไม่น้อยก็กังวลเรื่องความปลอดภัยของลูกหลานที่ต้องไปอยู่ไกลบ้าน

“สามสิบกว่าปี ผมเห็นเด็กดั้นด้นมาเรียน เพราะเขามีความสุขที่ได้เจอเพื่อน เจอครู ได้เล่น ได้กินอิ่ม แต่น่าเสียดายว่าโรงเรียนนี้มีแค่ ป.6 เกินครึ่งของเด็กเลยไม่ได้เรียนต่อ” ลุงโป่งเล่าด้วยน้ำเสียงเรียบ แต่หนักแน่น

“ผมว่าอุปสรรคจริง ๆ คือเส้นทางมันลำบาก ถ้าเด็กจะเรียนต่อ ต้องไปอยู่ข้างนอก พ่อแม่ถึงไม่ส่งลูกเรียน เขาห่วงเรื่องความปลอดภัย และที่สำคัญคือค่าใช้จ่าย ทั้งค่ากินอยู่ ค่ารถ ลำพังอาชีพทำสวนทำไร่จับปลามันไม่พอส่งลูกไป”

ในบริบทเช่นนี้ “ระยะทาง” จึงไม่ใช่แค่เรื่องของกิโลเมตร แต่เป็นเรื่องของต้นทุนความเสี่ยง และข้อจำกัดของครอบครัว และกลายเป็นด่านแรกที่ขวางโอกาสของเด็กจำนวนมากอย่างเงียบงัน

ในขณะที่เด็กบางคนยังพอมีโอกาส “ไปต่อ” เด็กอีกจำนวนไม่น้อยในโรงเรียนนี้ ยังไม่เคยเห็นปลายทางนั้นเลยด้วยซ้ำ

“ถ้าจบ ป.6 หนูจะเป็นอะไร”

คำถามนี้ อาจไม่ได้มีคำตอบที่หลากหลายนักสำหรับเด็กในพื้นที่แห่งนี้

‘แดงน้อย’ นักเรียนชั้น ป.4 บอกว่าเขาอยากเป็น “คนหาปลา” เหมือนพ่อและปู่ ทุกวันหลังเลิกเรียน เขาจะลงน้ำ ฝึกดำน้ำจับปลา เรียนรู้การใช้เครื่องมือ และลองปรับปรุงอุปกรณ์ให้ดีขึ้น

เขาว่ายน้ำเก่ง ดำน้ำได้ลึก เข้าใจธรรมชาติของน้ำและลมอย่างชำนาญ ทักษะชีวิตของเขา อาจเหนือกว่าเด็กในเมืองหลายคนด้วยซ้ำ แต่เมื่อถามถึงการเรียนต่อ คำตอบของเขายังคงหยุดอยู่ที่ ป.6 ไม่ใช่เพราะเขาไม่เก่ง แต่เพราะเขา “ยังไม่เคยเห็นว่ามีทางอื่น”

‘ครูช่อ’ รวิพร ดังแสง นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นปี 3 สาขาวิชาการประถมศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ซึ่งจะกลับมาบรรจุที่นี่ อธิบายว่า

เด็กที่นี่มีทักษะชีวิตสูง พวกเขาขับเรือเป็น ซ่อมเครื่องยนต์ได้ หาปลาเก่ง และอ่านสภาพอากาศจากธรรมชาติได้อย่างแม่นยำ

แต่ในอีกด้านหนึ่ง พวกเขาอาจยังไม่เห็นภาพของการศึกษาในระยะยาว และยังไม่แน่ใจว่าการเรียนต่อจะพาพวกเขาไปสู่ชีวิตแบบใด

“ถ้าไม่มีใครบอก เด็กอาจไม่รู้เลยว่าเขาไปได้ไกลกว่านี้”

“ตัวเราเองพอได้ออกไปเรียน ทำให้เห็นภาพกว้างของชุมชน และเข้าใจเด็กว่าไม่ใช่เขาไม่เก่ง แต่ที่ผ่านมาเหมือนเป้าหมายยังไม่ชัดว่ายังมีช่องทางอื่นให้เลือก” 

สิ่งที่ครูช่อพยายามเปลี่ยน จึงไม่ใช่เพียงการสอนตามบทเรียนในห้อง แต่เป็นการค่อย ๆ เปิดโลก และขยายขอบเขตความฝันของเด็กให้เขาเห็นว่ายังมีทางเลือกอื่น และยังมีเส้นทางที่ไปต่อได้

ขณะที่ ‘ครูซิม’ กชกร อินทร์จักร์ นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นพี่ ซึ่งกำลังจะกลับมาบรรจุที่นี่ในอีกไม่กี่เดือน เล่าเสริมว่า การกลับมาเป็นครูฝึกสอนทำให้เธอเข้าใจมากขึ้นว่า “ความเข้าใจธรรมชาติของพื้นที่ มีผลต่อการออกแบบการเรียนรู้อย่างไร”

และทำให้เห็นว่า ครูในโรงเรียนพื้นที่พิเศษไม่ได้เป็นเพียงผู้สอน แต่ต้องเป็นทั้งผู้ดูแล ผู้ประสานงาน และบางครั้งต้องเป็นทุกอย่างที่เด็ก ๆ ต้องการ

เรื่องราวของเด็กบ้านพุเข็ม จึงไม่ได้สะท้อนเพียงความยากลำบากของการเดินทางหากแต่สะท้อน “โครงสร้าง” ของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างชัดเจน เพราะในบางพื้นที่ ปัญหาไม่ได้เริ่มจากห้องเรียน และไม่ได้เริ่มจากตัวเด็ก แต่เริ่มตั้งแต่ “เส้นทางไปโรงเรียน”

เมื่อระยะทางกลายเป็นค่าใช้จ่าย กลายเป็นความเสี่ยง และกลายเป็นข้อจำกัดของครอบครัว “โอกาสทางการศึกษา” จึงไม่ได้เริ่มต้นด้วยต้นทุนที่เท่ากันตั้งแต่แรก

และนี่คือคำถามสำคัญที่เรื่องราวนี้ตั้งโจทย์ไว้

เราจะออกแบบระบบการศึกษาอย่างไร ให้เด็กทุกคน “ไปต่อได้” ไม่ว่าพวกเขาจะเริ่มต้นจากจุดไหน เพราะท้ายที่สุดแล้ว ความเหลื่อมล้ำอาจไม่ได้อยู่ที่ความสามารถของเด็ก แต่อยู่ที่ว่าระบบสามารถพาเขาไปได้ไกลแค่ไหน

เรื่องราวที่เกี่ยวข้อง: เปลี่ยนบ้านพักครูเป็น “จุดชาร์จใจ” โอกาสทางการศึกษาของเด็กเริ่มจากคุณภาพชีวิตครู

The post เด็กบางคนต้องนั่งเรือวันละ 4 ชั่วโมงเพื่อให้ได้เรียน “ระยะทาง” ด่านแรกของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา first appeared on กสศ..

ในฐานะตัวแทนจากประเทศไทย ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) และ ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา ได้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเวทีดังกล่าว โดยผู้จัดการ กสศ. เป็นตัวแทนขึ้นนำเสนอ “โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น” ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาด้วยฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ (Evidence-based) เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนครูที่ส่งผลกระทบต่อชุมชนในพื้นที่ห่างไกลและเปราะบางที่สุดของประเทศไทย

วิกฤตในโรงเรียนขนาดเล็ก-พื้นที่ห่างไกลที่ยังคงอยู่ 

ผู้จัดการ กสศ. ได้นำเสนอข้อมูลความท้าทายของระบบการศึกษาไทยในพื้นที่ห่างไกล โดยอ้างอิงงานวิจัยที่จัดทำโดยธนาคารโลก (World Bank) และสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. ในปี 2563 ซึ่งพบว่า ประเทศไทยมีโรงเรียนขนาดเล็ก (Small protected schools) จำนวน 1,155 แห่ง ที่ไม่สามารถควบรวมได้ แม้โรงเรียนเหล่านี้จะมีข้อได้เปรียบในด้านอัตราส่วนครูต่อนักเรียนที่ต่ำกว่า (1:9.5 เทียบกับค่าเฉลี่ยระดับชาติที่ 1:14) แต่กลับต้องเผชิญกับข้อจำกัดสำคัญ คืออัตราส่วนครูต่อห้องเรียนที่ต่ำมาก เพียงร้อยละ 0.91 เมื่อเทียบกับร้อยละ 1.38 ในโรงเรียนทั่วไป

ปัญหาดังกล่าวทวีความรุนแรงขึ้นจากข้อจำกัดเชิงพื้นที่และการโยกย้ายกำลังคนที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง โรงเรียนขนาดเล็กส่วนใหญ่มักตั้งอยู่ในพื้นที่ชายแดนหรือพื้นที่ห่างไกล ครูจากในเมืองที่ถูกส่งไปปฏิบัติงานในพื้นที่เหล่านี้ มักประสบความยากลำบากในการดำรงชีวิตและการทำงาน ส่งผลให้เมื่อครบระยะเวลาปฏิบัติงานประมาณ 2 ปี ครูจำนวนไม่น้อยเลือกขอย้ายออกจากโรงเรียนเหล่านี้

โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ทางออกขจัดความยากจนในชั่วอายุคน

เพื่อลดช่องว่างการขาดแคลนครูในโรงเรียนขนาดเล็กและพื้นที่ห่างไกล กสศ. ได้พัฒนากลไกการผลิตครู “ระบบปิด” (Closed system) โดยตั้งเป้าจัดหานักศึกษาครูให้ได้อย่างน้อย 1 ใน 4 ของความต้องการในพื้นที่ โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นมุ่งเป้ามอบทุนการศึกษาให้กับนักเรียนจากครัวเรือนยากจนในชุมชนท้องถิ่นที่ต้องการครู เพื่อพัฒนาศักยภาพความเป็นครูและกลับไปปฏิบัติงานในพื้นที่ของตนเอง เนื่องจากสถาบันผลิตครูตั้งอยู่ใกล้กับโรงเรียนกลุ่มเป้าหมาย จึงมีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งทั้งในด้านวัฒนธรรม บริบทของโรงเรียน และวิถีชีวิตของชุมชนที่นักศึกษาผู้รับทุนจะกลับไปทำงาน

นอกจากนี้ ดร.ไกรยส ยังเน้นย้ำถึงผลกระทบเชิงบวกทางเศรษฐกิจและสังคมที่สำคัญ โดยชี้ว่า การมีรายได้ที่มั่นคงจากวิชาชีพครูจะช่วยให้นักศึกษาทุนสามารถพาครอบครัวก้าวพ้นความยากจนได้ภายในชั่วอายุคน (One generation) ในระยะต่อไป กสศ. มีเป้าหมายขยายการสนับสนุนไปสู่สาขาวิชาเฉพาะทางต่าง ๆ เช่น การศึกษาพิเศษ เพื่อให้ระบบการผลิตครูสามารถตอบโจทย์ความต้องการของพื้นที่ได้อย่างครอบคลุมยิ่งขึ้น

การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรและความต่อเนื่องของภาคนโยบาย

ดร.ไกรยส ได้ยกประเด็นความท้าทายด้านโครงสร้างประชากร โดยชี้ว่า ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย (Ultra-aged society) ท่ามกลางจำนวนประชากรวัยทำงานที่ลดลง ขณะที่สัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งแนวโน้มดังกล่าวอาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ส่งผลให้จำนวนผู้เข้าสู่วิชาชีพครูลดลง อีกทั้งงบประมาณภาครัฐยังมีแนวโน้มถูกจัดสรรไปยังภารกิจด้านอื่นมากขึ้น

เพื่อเตรียมรับมือกับสถานการณ์ดังกล่าว ดร.ไกรยส ได้เน้นย้ำถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการวางยุทธศาสตร์การผลิตและพัฒนาครูอย่างเป็นระบบ ทั้งในช่วงก่อนและระหว่างการบรรจุ ในระยะ 5–10 ปีข้างหน้า โดยในปัจจุบัน กสศ. อยู่ระหว่างการสำรวจภาระงานที่ครูต้องรับผิดชอบนอกเหนือจากการสอนจนเกินสมดุล เพื่อนำข้อมูลเชิงประจักษ์ไปเสนอต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการโดยตรง

อย่างไรก็ตาม ดร.ไกรยส ย้ำว่า การขับเคลื่อนนโยบายด้านครูจำเป็นต้องอาศัย “ความต่อเนื่องของภาคนโยบายและการเมือง” เพื่อให้มาตรการต่าง ๆ สามารถดำเนินไปได้อย่างต่อเนื่อง แม้จะมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองตามวาระของรัฐบาลไทยก็ตาม

บนเวทีเดียวกันนี้ ผู้จัดการ กสศ. ยังได้ร่วมเสวนากับตัวแทนด้านการศึกษาระดับโลก ซึ่งต่างเห็นพ้องและกล่าวยกย่องแนวทางของ กสศ. ว่าเป็นต้นแบบที่สำคัญ

• Lars Sondergaard หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ด้านการศึกษา ประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิกของ World Bank ตั้งข้อสังเกตว่า การจัดการศึกษาที่มีคุณภาพจะต้องใช้งบประมาณสูง แต่ประเทศรายได้ปานกลางส่วนใหญ่ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกกลับลงทุนด้านการศึกษาไม่ถึง 4% ของ GDP พร้อมเสนอให้รัฐบาลปรับมุมมองจากการมุ่งเน้น “ปัจจัยนำเข้า” ไปสู่ “ผลลัพธ์” โดยมองว่าการศึกษาไม่ใช่การบริโภค แต่คือการลงทุนที่สำคัญ ทั้งนี้ยังได้ชื่นชมการดำเนินงานของ กสศ. ว่าเป็นตัวอย่างของโครงการที่ใช้ฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ ซึ่งช่วยให้หน่วยงานด้านการศึกษาสามารถอธิบายความคุ้มค่าต่อภาคการคลังได้อย่างชัดเจน พร้อมทั้งชักชวนให้ประเทศต่าง ๆ ยกระดับการผลิตครูตั้งแต่ต้นทางให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานระดับชาติ
• Ruby Bernardo ประธานสหภาพครู (Alliance of Concerned Teachers) ประเทศฟิลิปปินส์ สะท้อนภาพวิกฤตการขาดแคลนครูที่มีจำนวนสูงถึง 147,000 คน โดยระบุว่าครู 9 ใน 10 คนมีรายได้ต่ำกว่าค่าครองชีพพื้นฐาน และต้องเผชิญกับภาระงานที่เกินขอบเขตหน้าที่ พร้อมย้ำว่าวิกฤตครูทั่วโลกไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลจากนโยบาย และการลงทุนในตัวครูจำเป็นต้องเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
• Leah Olsson รองประธานสหภาพการศึกษาแห่งออสเตรเลีย (Australian Education Union) รัฐควีนส์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย เปิดเผยว่า ปัจจุบันมากกว่า 3 ใน 4 ของโรงเรียนในออสเตรเลียกำลังเผชิญภาวะขาดแคลนบุคลากร และมีครูถึง 56% ตัดสินใจลาออกจากวิชาชีพเนื่องจากภาระงานที่สูงเกินไป พร้อมทิ้งท้ายว่า “สภาพแวดล้อมการทำงานของครู คือสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ของเด็ก หากปราศจากสิ่งนี้ โรงเรียนก็เป็นเพียงตึกเปล่า”
• Mike Thiruman เลขาธิการสหภาพครูสิงคโปร์ (Singapore Teachers Union) ประเทศสิงคโปร์ ชี้ให้เห็นว่าวิกฤตครูในปัจจุบันมีความเชื่อมโยงกับการตัดสินใจเชิงนโยบาย พร้อมยกตัวอย่างความสำเร็จของสิงคโปร์ที่มีการสนับสนุนเงินเดือนเต็มจำนวนให้แก่นักศึกษาครูระหว่างการศึกษา โดยเน้นย้ำว่า ภาวะหมดไฟ (Burnout) ของครูไม่ควรถูกมองเป็นเรื่องปกติ และควรให้ความสำคัญกับ 4 ปัจจัยหลัก ได้แก่ ค่าตอบแทน (Wages) ความก้าวหน้าในสายอาชีพ (Work prospects) สวัสดิภาพ (Wellbeing) และการทำงานร่วมกับครูอย่างใกล้ชิด

การเสวนาในครั้งนี้ได้ตอกย้ำประเด็นสำคัญของ GEM Report 2026 ที่เพิ่งเปิดตัว ซึ่งเน้นย้ำเรื่องความเสมอภาคและการขับเคลื่อนจากทุกภาคส่วน โดยการนำเสนอกลไกเชิงระบบจากโครงการ “ครูรัก(ษ์)ถิ่น” ได้สะท้อนให้เห็นว่า การวางแผนกำลังคนที่ยืดหยุ่น ยั่งยืน และสอดคล้องกับบริบทของท้องถิ่นอย่างแท้จริง คือแนวทางสำคัญในการสร้างหลักประกันสู่อนาคตของการศึกษาทั้งในประเทศไทยและในระดับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

The post กสศ. นำเสนอ “ครูรัก(ษ์)ถิ่น” บนเวที Asia-Pacific Regional Forum ในฐานะกลไกเชิงระบบ แก้วิกฤตขาดแคลนครูในโรงเรียนขนาดเล็กและพื้นที่ห่างไกล first appeared on กสศ..

จากการติดตามนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นในช่วงฝึกประสบการณ์ โดยสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. พบว่าหลายโรงเรียนเผชิญข้อจำกัดด้านที่พักครูมาอย่างต่อเนื่อง แม้จะเป็นปัญหาที่รับรู้กันมานาน แต่ยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ข้อจำกัดนี้ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพชีวิต ความปลอดภัย และความต่อเนื่องในการปฏิบัติงานของครู

อาจารย์นคร ตังคะพิภพ ผู้ทรงคุณวุฒิในโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น สะท้อนว่า หากต้องการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา สิ่งหนึ่งที่ต้องทำทันที คือการยกระดับคุณภาพชีวิตของครูในพื้นที่ห่างไกล เพราะหากครูสามารถอยู่อาศัยได้อย่างปลอดภัยและเหมาะสม ครูจะมีพลังในการจัดการเรียนรู้ได้อย่างเต็มศักยภาพ และข้อค้นพบนี้ได้นำมาสู่การลงมือทำจริง 

กิจกรรม “หนึ่งบ้าน หลายดวงใจ สร้างพื้นที่แห่งการเรียนรู้” ได้เกิดขึ้นที่โรงเรียนบ้านพุเข็ม อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี โรงเรียนขนาดเล็กริมขอบเขื่อนที่สะท้อนภาพความท้าทายของพื้นที่ห่างไกลไว้อย่างชัดเจน

ต้นปี 2569 เครือข่ายครูรัก(ษ์)ถิ่น ประกอบด้วยสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบุรี เขต 2 เครือข่ายโรงเรียนในพื้นที่เพชรบุรี ภาคท้องถิ่น ชุมชน และผู้สนับสนุนจากหลายภาคส่วน ได้ร่วมกัน “ลงใจ ลงแรง และลงทุน” เพื่อสร้างบ้านพักครูหลังหนึ่ง ให้กลายเป็นพื้นที่ที่ “อยู่ได้จริง” โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า “หากครูมีคุณภาพชีวิตที่ดี เด็กจะได้รับคุณภาพการเรียนรู้ที่ดีตามมา”

“บ้านหนูอยู่ตรงนั้น มองเหมือนไม่ไกล แต่ถ้ามาทางถนน ต้องอ้อมเกือบสองชั่วโมง นั่งเรือยังเร็วกว่า”

‘ครูซิม’ กชกร อินทร์จักร์ นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่น ชั้นปีที่ 4 ผู้กำลังจะกลับมาบรรจุที่นี่ในอีกไม่กี่เดือน เล่าถึงชีวิตของตัวเอง พร้อมชี้ไปยังบ้านที่อยู่ตรงสันเขาอีกฟากน้ำ ซึ่งไม่สามารถเดินทางไป-กลับได้ทุกวัน การตัดสินใจพักค้างที่โรงเรียน ทำให้เธอได้เห็น “อีกด้านหนึ่ง” ของบ้านพักครู

“บ้านเดิมเป็นอาคารไม้เก่า ห้องน้ำอยู่นอกตัวบ้าน บันไดมีช่องว่างกว้าง ไม่มีประตูปิด ใครจะขึ้นมาเมื่อไหร่ก็ได้ ชั้นบนมีห้องนอนเดียว ล็อกได้ แต่กลอนก็เล็ก กระแทกทีเดียวน่าจะหลุด ถ้าฝนตก รอบบ้านจะเป็นโคลน เข้าออกแต่ละทีต้องลุยค่ะ”

ครูซิมบรรยายว่า กลางวันที่นี่ดูสงบและสวยงาม แต่กลางคืน “จะมีแต่ความเงียบ สลับกับเสียงแมลงร้อง มันวังเวงจนรู้สึกได้ว่า…ที่นี่อยู่ไกลแค่ไหน”

สิ่งที่หลายคนมองไม่เห็นคือ ครูในโรงเรียนห่างไกล ไม่ได้มีหน้าที่เพียงสอนในชั้นเรียน แต่ต้องใช้ชีวิตอยู่กับเด็กแทบทั้งสัปดาห์ ดูแลทั้งการเรียน ความเป็นอยู่ และความปลอดภัย

โรงเรียนคือ “พื้นที่ปลอดภัยของเด็ก” แต่ในเวลาเดียวกัน ครูกลับไม่มี “พื้นที่ปลอดภัยของตัวเอง”

นี่คือเหตุผล ที่บ้านพักครูหลังนี้ต้องถูกเปลี่ยน ไม่ใช่แค่ให้ “น่าอยู่ขึ้น” แต่เพื่อให้ครูได้ “พักจริง ๆ” ภาพที่ครูซิมค่อย ๆ ก้าวลงบันไดไม้ผุลงมาต้อนรับ จุดประกายให้อาจารย์นคร ระดมภาคีมาช่วยกันลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำให้แคบลง 

“สิ่งหนึ่งต้องทำทันทีคือยกระดับความเป็นอยู่ของครู ให้เขารู้สึกปลอดภัย ไม่โดดเดี่ยว ได้รับความสุขความสบายเท่าที่จะเป็นได้ ถ้าทำได้อย่างนั้น เราจะได้ครูผู้เปี่ยมด้วยกำลังใจ มีหัวใจแห่งการถ่ายทอด และมีพลังสร้างสรรค์มากขึ้น

“บ้านพักครู มิใช่เพียงการสร้างอาคาร แต่คือการลงทุนในชีวิตครู และเมื่อครูเข้มแข็ง การศึกษาย่อมงอกงาม ความหวังของชุมชนย่อมเติบโตอย่างยั่งยืนต่อไป” อาจารย์นครกล่าว

บ้านพักครูหลังใหม่พร้อมต้อนรับครูรัก(ษ์)ถิ่นคนแรกของโรงเรียนบ้านพุเข็มเรียบร้อยแล้ว แต่เป้าหมายของการสร้างความเปลี่ยนแปลงยังไม่จบ  

ผศ.ดร.พิศมัย รัตนโรจน์สกุล ผู้จัดการโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น อธิบายว่า บ้านพักครูคือเงื่อนไขสำคัญประการหนึ่งที่ช่วยให้ครูสามารถดึงศักยภาพของตนเองออกมาใช้ได้อย่างเต็มที่ โดยระบุว่า “บ้านพร้อมอยู่ สำหรับครูพร้อมใช้ ถ้าครูมีความเป็นอยู่ดี ผลลัพธ์การเรียนรู้ของเด็กย่อมดีขึ้นตามมา” 

ขณะที่ ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. ระบุว่า การพัฒนาบ้านพักครูมิใช่เพียงการแก้ไขปัญหาเชิงกายภาพ แต่เป็นการลงทุนเพื่อรักษาทรัพยากรมนุษย์ทางการศึกษา และสร้างความมั่นคงให้กับระบบการเรียนรู้ในระยะยาว

จากการเก็บข้อมูลโรงเรียนกว่า 1,300 แห่ง และการติดตามครูรัก(ษ์)ถิ่นที่บรรจุแล้วในหลายพื้นที่ พบว่าครูในโรงเรียนพื้นที่พิเศษ เช่นบนดอยสูง เกาะแก่ง ขอบเขื่อน เผชิญข้อจำกัดด้านการเดินทางและที่อยู่อาศัยอย่างมีนัยสำคัญ

บางกรณี ระยะทางไม่ถึง 10 กิโลเมตร แต่ใช้เวลาเดินทางหลายชั่วโมง ทำให้เวลาและพลังงานที่ควรใช้กับการสอนถูกลดทอนลง

ดังนั้น บ้านพักครูจึงไม่ใช่เพียงที่อยู่อาศัย แต่คือ “จุดชาร์จใจและเติมพลังกาย” ที่ทำให้ครูสามารถออกไปพัฒนาเด็กได้อย่างต่อเนื่องในทุกวัน

ในทางกลับกัน หากขาดปัจจัยพื้นฐานนี้ ครูอาจไม่สามารถอยู่ในพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน โดยเฉพาะในโรงเรียนขนาดเล็กที่มีจำนวนครูจำกัด และเด็กคือผู้ได้รับผลกระทบโดยตรง

กรณีของโรงเรียนบ้านพุเข็ม จึงไม่ใช่แค่การสร้างบ้าน แต่คือการสร้างเงื่อนไขให้ครู “อยู่ได้” และทำให้เด็ก “ไปต่อได้” 

เพราะท้ายที่สุดแล้ว การรักษาครูให้อยู่ในโรงเรียนขนาดเล็กพื้นที่ห่างไกล คือการรักษาโอกาสของเด็กทั้งชุมชน และลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในระยะยาว

The post เปลี่ยนบ้านพักครูเป็น “จุดชาร์จใจ” โอกาสทางการศึกษาของเด็กเริ่มจากคุณภาพชีวิตครู first appeared on กสศ..

ปลายพฤศจิกายน ยังไม่ทันครบเดือนดี น้ำท่วมครั้งประวัติศาสตร์เข้าครอบคลุมหลายพื้นที่ในจังหวัดสงขลาและจังหวัดใกล้เคียง

กลางมกราคม 2569 เกือบสองเดือนเต็มหลังน้ำลด พื้นที่ประสบภัยหลายจุดยังเกลื่อนกองด้วยซากเศษหักพัง เศรษฐกิจชะงัก บ้านเรือนและจิตใจผู้คนรอการฟื้นฟู …เช่นเดียวกับที่โรงเรียนและเด็ก ๆ ยังไม่อาจกลับไปจัดการเรียนการสอนได้ตามปกติ   

ในช่วงเวลาเริ่มต้นชีวิตครู ขณะที่พายุลูกใหญ่เพิ่งพัดผ่าน ทิ้งไว้เพียงรอยความเสียหายของโรงเรียน ชุมชน และบ้านของเด็ก ๆ กสศ. อยากชวนวัดชีพจรหัวใจ‘ครูรัก(ษ์)ถิ่น’ รุ่นที่ 2 ที่เพิ่งรับตำแหน่ง ‘ครูคนใหม่ ณ โรงเรียนบ้านเกิด’ ว่าหนทางจากนี้แต่ละคนต้องเจอกับโจทย์แบบใด แล้วความมุ่งมั่นตั้งใจที่หอบหิ้วมาพร้อมกับเครื่องแบบสีกากีที่เพิ่งได้สวมใส่ จะยังแข็งแรงมั่นคงหรือหวั่นไหวสั่นคลอนแค่ไหน พร้อมสำรวจสถานการณ์ของโรงเรียนขนาดเล็กหลังภัยพิบัติไปด้วยกัน ผ่านสายตาของ ‘ครูพริก’ ปิยธิดา คงฉิม จากโรงเรียนบ้านสะพานหัก ‘ครูพี่ปอย’ อัฟด้อล โส๊ะหมีน จากโรงเรียนกระจายสุทธิธรรมโมอนุสรณ์ ฯ อ.จะนะ จ.สงขลา และ ‘ครูหยก’ กนกวรรณ ไชยประสิทธิ์ จากโรงเรียนบ้านช่องฟืน อ.ปากพะยูน จ.พัทลุง ในโอกาสการพบกันที่งาน ‘ธนาคารโอกาสและถนนครูเดิน: รวมพลังฟื้นฟูการศึกษา สร้างอนาคตเด็กสงขลา’ อันเป็นปฏิบัติการระดมทรัพยากรครั้งใหญ่ โดย กสศ. และภาคีเครือข่าย เพื่อปักหมุดจุดส่งต่อความช่วยเหลือ ให้กระจายไปสู่โรงเรียนและเด็ก ๆ ที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วม

เมื่อวันที่น้ำมาถึง …และวิกฤตทิ้งไว้

“โรงเรียนเราเป็นที่ราบต่ำ พอน้ำมาชั้นล่างเลยจมหมด ทั้งน้ำยังเชี่ยวจนเซาะสิ่งของเสียหายทั้งหมด ตั้งแต่โต๊ะเก้าอี้ ชั้นวางของ คอมพิวเตอร์ สื่อการสอน ผ้าห่มที่นอนของเด็กเล็ก ไม่มีอะไรเหลือสักอย่าง” ครูพี่ปอยเล่าย้อนเหตุการณ์วันน้ำเข้าท่วมโรงเรียน

ครูพริกบอกว่า ตอนน้ำมา เธออยู่บ้านกับครอบครัว ต้องพากันฝ่ากระแสน้ำไปอยู่กันที่วัด ส่วนโรงเรียนจมมิดถึงหลังคาอาคารชั้นหนึ่งเกือบสัปดาห์ พอน้ำลงจึงได้กลับไปดูบ้านและโรงเรียน เพื่อพบความเสียหายที่ไม่ต่างไปจากครูปอยว่า คือทุกอย่างล้วนพังไปกับน้ำ พร้อมบอกความรู้สึกส่วนตัวต่อประสบการณ์นี้ว่า “คงไม่มีวันลืมลง”    

ขณะที่โรงเรียนของครูหยกแม้จะเสียหายเพียงบางส่วน ด้วยตั้งอยู่บนพื้นที่พ้นน้ำ แต่บริเวณรอบโรงเรียนซึ่งเป็นที่ต่ำ และเป็นที่ตั้งของชุมชน ปรากฏว่าไม่มีบ้านหลังใดเลยที่รอดพ้นจากน้ำท่วม เมื่อน้ำผ่านไป สถานการณ์จึงกลายเป็นว่าครอบครัวเด็ก ๆ เดือดร้อนกันอย่างหนัก ทั้งปัญหาที่อยู่อาศัย การสูญเสียที่ทำกินของผู้ปกครอง และความขาดแคลนปัจจัยดำรงชีวิต

ในทุกความเสียหายที่กล่าว ครูหยกเผยว่าสิ่งที่กังวลที่สุด คือ ‘ความเครียดของผู้ปกครอง’ เนื่องจากบางคนยังคงไม่มีรายได้ ต้องกู้เงินจนเป็นหนี้ก้อนใหญ่ และยังมองไม่เห็นทางว่า …จะฟื้นตัวกลับมาได้อย่างไร  

วิกฤตที่ยังไม่จบ ถ้าครูตั้งหลักไม่ได้ เด็กก็ไม่เหลือใครแล้ว     

เพื่อพาเด็กเดินหน้าต่อ หลังน้ำลดจึงไม่มีเวลาให้เสียดายเสียใจ หาก ‘ครู’ ยังต้องลุกขึ้นตั้งหลักให้ไวกว่าใคร หลังจัดการบ้านตัวเองไม่ทันเรียบร้อย ครูทั้งสามคนกลับไปที่โรงเรียน ทำความสะอาด ทิ้งเศษซากสิ่งพัง เอาของใช้ได้ไปซ่อมแซม ระหว่างนั้นก็เริ่มสำรวจทันที ว่าเด็กและครอบครัวเจอผลกระทบอะไร เพื่อเก็บข้อมูลไว้ประสานความช่วยเหลือให้ทั่วถึงและตรงจุด   

“ความตื่นเต้นของการเป็นครูใหม่หมดช่วงโปรโมชั่นเร็วมากครับ” ครูพี่ปอยหยอดอารมณ์ขัน จนเราขอให้ทบทวนถึงวันแรกที่สวมเครื่องแบบ จึงบอกว่า “วันที่ใส่ชุดสีกากีมาโรงเรียน เราผ่านถนนเส้นเดิมที่ใช้ตั้งแต่เด็ก รู้สึกภูมิใจ ว่าตั้งแต่นี้เราจะมองวิวสองข้างทางด้วยสายตาใหม่ ด้วยบทบาทใหม่ หากไม่ทันไรบททดสอบใหม่ก็มาถึงทันทีด้วยเช่นกัน ก็คือน้ำท่วม และถึงจะยังตกใจและเป็นหนึ่งในผู้ประสบภัย แต่เราต้องรีบลุกขึ้นให้เร็ว คิดอย่างเดียวว่าต้องสู้ เพราะเด็ก ๆ เขารอให้เราพร้อมกว่านี้ไม่ได้แล้ว”

ครูหยกเชื่อว่าผลพวงจากน้ำท่วมจะกระทบเป็นลูกโซ่ โดยเฉพาะกับลูกศิษย์ของเธอ ที่เกินครึ่งขาดความพร้อมด้านการศึกษาอยู่แล้ว ฉะนั้นหากครูไม่ยื่นมือไปหาและคอยฉุดดึง โอกาสที่เด็กจะหลุดจากระบบการศึกษาในเทอมนี้และเทอมแรกของปีการศึกษาหน้า ก็จะยิ่งมีมากขึ้น   

เช่นกันกับครูพริกที่ยืนยันว่า “ถ้าครูยังตั้งหลักไม่ได้ เด็กจะไม่เหลือใครแล้ว เพราะอย่างที่บอกว่าความสูญเสียครั้งนี้คนในพื้นที่โดนกันถ้วนหน้า ทีนี้ถ้าครูไม่คว้าเด็กไว้หรือโรงเรียนเป็นที่พึ่งของชุมชนไม่ได้ การจะฟื้นฟูเยียวยาให้ผู้ปกครองได้กู้อาชีพ ได้กู้ชีวิตเดิมกลับมา ก็เป็นไม่ได้เลย …งานแรก ๆ ในฐานะครูของเรา จึงต้องพยายามฟื้นคืนสภาพโรงเรียนกลับมาให้เร็วที่สุด ต้องช่วยเด็กหาสิ่งจำเป็นพื้นฐานทั้งในการเรียนและการดำรงชีวิต และหาทางพาเด็กพ้นจากภาวะการเรียนรู้ถดถอยให้ได้”

‘โจทย์ของฉัน’ ในวันชุมชนต้องฟื้นฟู

หลังช่วยกันคะเนถึงผลกระทบจากน้ำท่วม เราชวนพูดถึง ‘โจทย์ของฉันในสถานการณ์หลังน้ำลด’ ว่าครูใหม่แต่ละคนตระเตรียมอะไรกันไว้ ทั้งระยะสั้นและระยะยาว โดยทั้งสามต่างก็พูดถึงสิ่งเดียวกัน ว่าสิ่งที่จะทำให้ทุกอย่างเดินต่อไปได้ คือการมี ‘ข้อมูลที่แม่นยำ’ และ ‘สดใหม่อัพเดทสม่ำเสมอ’ เพื่อใช้ออกแบบแผนการฟื้นฟูเยียวยาที่ตรงกับปัญหา     

เริ่มที่ครูหยกบอกว่า ‘การเยี่ยมบ้าน’ จะทำให้เข้าใจปัญหาเฉพาะของเด็กรายคน และคือข้อมูลสำคัญของการวางแผนประคับประคองไม่ให้หลุดจากระบบการศึกษา รวมถึงความเป็นไปได้ของการหาทรัพยากรจากภายนอกมาเติม เพื่อให้เด็กได้ไปต่อได้ เรียนต่อได้ ไม่หลุดตรงรอยต่อหลังจบ ป.6 หรือ ม.3  

ครูหยกยังพูดถึงความเข้าใจในฐานะ ‘คนที่เคยผ่านมาก่อน’ ว่า “เวลามองที่เด็ก เราเห็นสิ่งเชื่อมโยงระหว่างเขากับเรา …เพราะเราเคยเป็นเขามาก่อน เราเกิดที่นี่ โตที่นี่ จนไปเรียนและกลับมาเป็นครู เรารู้ว่าเด็กที่นี่ต้องเจออะไร ทำไมถึงขาดเรียน ทำไมการเรียนต่อเป็นเรื่องยาก หรือทำไมบางคนเสี่ยงออกกลางคัน ประสบการณ์ตรงนี้ เราจะเอามาใช้รับมือและแนะแนวให้เขาฝ่าฟันไปให้ได้”    

ครูพี่ปอยพูดถึงโจทย์ระยะสั้น ว่าแปลงเกษตรของโรงเรียนที่หายไปกับน้ำต้องฟื้นก่อน เพราะพื้นที่เล็ก ๆ ตรงนี้คือแหล่งอาหารของโรงเรียน และคือแหล่งเรียนรู้แห่งความสุขผ่านการลงมือปฏิบัติ ส่วนระยะยาวคืออยากขยายพื้นที่กิจกรรม โดยชวนคนในชุมชนมาช่วยสร้างประสบการณ์อาชีพ ซึ่งอาจเป็นแหล่งรายได้เสริมของพ่อแม่ผู้ปกครอง และตัวเด็กเองก็จะได้เห็นผลลัพธ์ของการเรียนรู้ที่จับต้องได้จริง   

“เราเชื่อว่าทุกชุมชนมีของดีของตัวเอง มีภูมิปัญญาที่เอามาทำเป็นหลักสูตรชุมชนได้ อย่างพื้นที่เรามีเครื่องแกงตำมือเป็นจุดขาย ตรงนี้ถ้าครูสามารถลงไปเชื่อมพาชุมชนเข้ามาได้ ก็คิดว่าจะได้ผลถึงสองต่อ หนึ่งคือสร้างรายได้ และสองคือชี้ให้เด็กเห็นเป้าหมายของการเรียน แล้วมันจะช่วยรั้งเขาไว้ในระบบการศึกษาได้นานขึ้น”  

จบที่ครูพริก ที่พูดถึงภารกิจซึ่งต้องนับหนึ่งใหม่อีกครั้ง หลังสิ่งที่เริ่มไว้จมหายไปกับน้ำท่วม คือการพัฒนาห้องสมุดของโรงเรียนให้เป็นพื้นที่เรียนรู้ของเด็ก ๆ และยังมองไกลถึงการเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนในวันข้างหน้า

“มีงานหนึ่งที่เริ่มทำตั้งแต่มาฝึกสอน คือปรับปรุงห้องสมุดโรงเรียน อยากทำให้ดี ๆ ให้เด็ก ๆ อยากเข้า แล้วแอบคิดด้วยว่าถ้าเป็นพื้นที่ที่คนในชุมชนมาอาศัยเรียนรู้ได้ก็ยิ่งดีมาก ๆ เราจึงหาแนวร่วมหน่วยงานที่ให้ทุนและบริจาคหนังสือ แล้วเรายังผลิตสื่อเองด้วย โดยรับโจทย์จากผู้นำชุมชน จนได้ ‘ชุดนิทานชุมชน’ สิบเอ็ดเล่ม ที่บันทึกประวัติความเป็นมาของสิบเอ็ดหมู่บ้านของเราไว้ และตีพิมพ์เป็นรูปเล่มเรียบร้อย ส่วนห้องสมุดก็เริ่มเป็นรูปร่าง …แต่พอน้ำมาทีเดียว กลายเป็นว่าตอนนี้หนังสือเล่มเดียวก็ไม่เหลือแล้วค่ะ”  

แต่ถึงสิ่งที่ลงทุนลงแรงจะหายไปกับสายน้ำ ครูพริกยังประกาศว่าจะสู้ต่อ พร้อมยืนยันว่าจะทำห้องสมุดให้สำเร็จ

“ไม่เป็นไรค่ะ แค่ทำต่อไป ยังไงนี่ก็คือสิ่งที่เราคิดตั้งแต่ตอนฝึกสอนว่าจะทำให้ได้ ที่เสียไปแล้วก็คิดซะว่าคือบททดสอบที่ต้องเจอ ไม่ได้ทำให้เป้าหมายเราเสียไปด้วย …เพราะชีวิตครูของเราเพิ่งเริ่ม มีเวลาอีกมากที่จะเติมห้องโล่ง ๆ นี้ให้กลับมาเต็มค่ะ”   

ดังที่ครูพริกสรุป ว่าเวลาสองเดือนครึ่งที่ผ่านมา ยังคงเป็นแค่จุดเริ่มต้นบนเส้นทางยาวไกลของครูทั้งสาม และเหตุการณ์น้ำท่วมที่เพิ่งผ่าน ก็เป็นเพียงบทตอนเดียวของเรื่องราวอีกนับร้อยนับพัน ที่ครูพี่ปอย ครูหยก และครูพริกต้องพบเจอ เรื่องน่ายินดีคือการพบกันครั้งนี้ ทำให้เราได้รู้ว่า แม้จุดเริ่มต้นของครูทั้งสาม จะต้องเผชิญข้อแม้อุปสรรคมากมาย หรือต้องเริ่มใหม่กับสิ่งที่หวังที่ลงมือทำไปแล้วสักกี่ครั้ง พวกเขาไม่คิดยอมแพ้ และพร้อมลุกขึ้นสู้เพื่อเด็ก ๆ ในพื้นที่ต่อไป        

กสศ. ขอใช้โอกาสนี้ส่งกำลังใจให้ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 2 ทุกคน …และขอบคุณครูทุกท่านที่ทำงานอย่างหนัก เพื่อช่วยกันถมกลบหลุมลึกของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ทั้งในยามเกิดภัยพิบัติ และในทุก ๆ เวลาที่เด็กต้องการที่พึ่งพิง      

The post วัดชีพจรหัวใจครูรัก(ษ์)ถิ่นพื้นที่ประสบภัย: เมื่อชีวิตครูเริ่มต้นพร้อมพายุใหญ่พัดผ่าน first appeared on กสศ..

เพราะ ‘โจทย์ของครูรัก(ษ์)ถิ่น’ คือการ ‘กลับบ้าน’ และ ‘อยู่โยงในพื้นที่ไปอีกนาน’ สำหรับ ‘ครูกัน’ กรรณิการ์ จันทรแขวง ทุกนาทีของการเรียนรู้ในฐานะนักศึกษาครู จึงหมายถึงการพยายามค้นหาคำตอบว่า ในวันที่เธอกลับมาบรรจุเป็นครูที่บ้านเกิด จะมีส่วนทำให้ห้องเรียนของเด็ก ๆ ดีขึ้นได้อย่างไร โดยเฉพาะเมื่อได้ค้นพบว่า ในห้องเรียนอนุบาลที่ต้องดูแล มีเด็กที่ต้องการการเรียนรู้พิเศษร่วมอยู่ด้วย

จากชั่วโมงฝึกสอนที่เคยมีเด็กวิ่งหนีออกจากห้องเรียน เหตุการณ์เล็ก ๆ ในวันนั้นจึงค่อย ๆ กลายมาเป็นแรงบันดาลใจ ให้ครูกันตัดสินใจลงมือทำโปรเจกต์ ‘Best practice’ ของตัวเอง โดยเริ่มบันทึกข้อมูลอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ยังเป็นนักศึกษาครูชั้นปีที่ 1

เปลี่ยนข้อมูลสี่ปี เป็นงานวิจัยชิ้นย่อม

การเป็นนักศึกษาทุน ‘ครูรัก(ษ์)ถิ่น’ รุ่น 1 ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ทำให้ครูกันได้รับการเตรียมความพร้อมผ่าน ‘หลักสูตรผลิตและพัฒนาครูเพื่อปฏิบัติงานในพื้นที่เฉพาะ’ อันเป็นหัวใจของการผลิตครูรัก(ษ์)ถิ่น ซึ่งมีปลายทางชัดเจนคือการกลับไปบรรจุยังโรงเรียนบ้านเกิด เพื่อเป็น ‘ครูของชุมชน’ ที่ดูแลเด็ก ๆ ต่อเนื่องไปอีกหลายรุ่น

ด้วยกระบวนการเรียนรู้เช่นนี้ ครูกันจึงมีโอกาสเก็บเกี่ยวประสบการณ์และรวบรวมข้อมูลจากโรงเรียนปลายทาง คือโรงเรียนบ้านฉางเกลือ (รักเมืองไทย 3) อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด ตลอดสี่ปีของการเป็นนักศึกษา ก่อนที่ข้อมูลทั้งหมดจะค่อย ๆ กลายเป็นวัตถุดิบของงานวิจัย และถูกพัฒนาเป็น ‘คู่มือที่ใช้งานได้ทันที’ ตั้งแต่วันแรกของการเป็นครูเต็มตัว

“เราถูกเตรียมพร้อมมาเพื่อเป็นครูในพื้นที่เฉพาะ จึงต้องวางเป้าหมายตัวเองกับงานระยะยาว และต้องตระหนักเสมอว่า การเป็นครูโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล เราต้องเผชิญข้อจำกัดด้านทรัพยากรในทุกปี ฉะนั้นทุกแผนพัฒนาการเรียนรู้ จำเป็นต้องใช้ต้นทุนให้น้อยที่สุด สิ่งที่จะช่วยได้คือข้อมูลที่ละเอียดและตรงจุด เพื่อออกแบบการจัดการเรียนรู้ให้เหมาะสม โดยใช้ทรัพยากรที่มีให้เกิดประโยชน์สูงสุด”

ตลอดสี่ปีของการเป็นนักศึกษา ครูกันได้เรียนรู้ในโรงเรียนปลายทางผ่านหลายบทบาท ตั้งแต่ผู้สังเกตการณ์ ผู้ช่วยสอน ไปจนถึงครูฝึกสอน ทำให้เธอได้เห็นหน้าตาของปัญหาที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละเทอม และจากการสะสมข้อมูลอย่างต่อเนื่อง เธอพบประเด็นสำคัญว่า ในห้องเรียนอนุบาลหนึ่งห้อง มักมีเด็กที่ต้องการการเรียนรู้พิเศษราว 7–8 คน หรือคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 15–20% จากเด็กทั้งห้องที่มีราวสามสิบคน

ข้อมูลยังชี้ให้เห็นว่า ความต้องการการเรียนรู้พิเศษของเด็ก โดยเฉพาะในกลุ่มสมาธิสั้น มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในแต่ละปี ประเด็นนี้จึงถูกนำมาตั้งเป็นหัวข้องานวิจัย เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการทำงานในอนาคต

ครูกัน ซึ่งกำลังจะบรรจุครบสองปีการศึกษา อธิบายถึงการวิเคราะห์ฐานข้อมูลที่นำไปสู่ข้อสรุปว่า การเพิ่มขึ้นของเด็กที่ต้องการการเรียนรู้พิเศษ มีความเชื่อมโยงอย่างมีนัยสำคัญกับการปิดโรงเรียนเป็นเวลานานในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 โดยเฉพาะผลกระทบต่อพัฒนาการทางสังคม และทักษะการกำกับตนเอง (Self-Regulation) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมให้เหมาะสมกับสถานการณ์

“การปิดโรงเรียนกระทบโดยตรงต่อเด็กเล็กที่ต้องเรียนรู้ผ่านการเล่น ยิ่งหากเด็กถูกทิ้งไว้กับจอสมาร์ตโฟนหรือแท็บเล็ต พัฒนาการก็ยิ่งขาดช่วง ส่งผลต่อการควบคุมตนเอง การเข้าสังคม และการใช้สมาธิ พอโรงเรียนเปิด เด็กกลับมาเรียนร่วมกับเพื่อน หากการจัดการเรียนรู้ไม่ตอบโจทย์ความสนใจ เขาจะเบื่อง่าย ขาดอารมณ์ร่วม และบางคนก็อยากหนีออกไปหาความสนุกนอกห้องเรียนมากกว่า”

พบว่าคลังของเล่น คือธรรมชาติรอบตัว

ครูกันเริ่มร่าง ‘แผนจัดประสบการณ์เรียนรู้สำหรับชั้นอนุบาล’ ตั้งแต่เรียนชั้นปีที่ 2 ก่อนจะพัฒนาต่อเป็นหัวข้องานวิจัยเรื่อง ‘การเรียนรู้ผ่านการเล่นในธรรมชาติ’ ระหว่างฝึกสอนในชั้นปีที่ 4 โดยอ้างอิงแนวคิดการจัดการเรียนรู้แบบ ‘วอลดอร์ฟ’ (Waldorf) ซึ่งเน้นการสร้างประสบการณ์ผ่านการเล่นในธรรมชาติ และพัฒนาทักษะแบบองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สมาธิ และสติปัญญา

จากแนวคิดดังกล่าว ครูกันจึงออกแบบต้นแบบชุดกิจกรรม และเริ่มนำมาทดลองใช้กับเด็ก ๆ ในโรงเรียนบ้านฉางเกลือ

“พอตั้งหัวข้อเป็นงานวิจัย เราก็ได้ศึกษาเพิ่ม หาแนวทางต้นแบบมาดูให้เยอะที่สุด แล้วลองนำมาปรับใช้ ระหว่างนั้นก็เอามาให้เด็กเล่นจริง แล้วค่อย ๆ ปรับจนดีขึ้น โจทย์ของเราคืออยากออกแบบเกมหรือกิจกรรมจากวัสดุใกล้ตัว และต้องสามารถประยุกต์ใช้กับหัวข้อเรียนรู้ที่เปลี่ยนไปได้ด้วย”

การฝังตัวอยู่ในพื้นที่ ทำให้ครูกันได้ไอเดียจากการสังเกตธรรมชาติรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นกิ่งไม้ ใบไม้ ก้อนหินรูปทรงแปลกตา หรือเปลือกหอยบนชายหาด ซึ่งล้วนเป็นวัสดุที่หาได้ง่ายในชุมชนริมทะเล และกลายเป็น ‘คลังของเล่น’ ที่เด็กทุกคนเข้าถึงได้

“ของเหล่านี้คือคลังของเล่นที่เด็กคนไหนก็เล่นได้ จะเล่นแบบเดี่ยวหรือกลุ่มก็ได้ แล้วเล่นได้ทั้งวันไม่เบื่อ เพราะมันเป็นอิสระจากกฎกติกาตายตัวต่างจากของเล่นสำเร็จรูป แล้ววัสดุจากธรรมชาติพวกนี้เด็ก ๆ คุ้นเคยกันดี ปรับเป็นบทเรียนได้หลากหลาย นอกจากนี้เรายังสามารถชวนเด็ก ๆ ให้ช่วยกันออกไปหาสิ่งของในธรรมชาติ เอามาประดิษฐ์เป็นเกมใหม่ ๆ ได้ตลอด เลยเหมือนกับว่าเรามีคลังวัตถุดิบสำหรับผลิตเครื่องมือได้ไม่มีวันหมด”

จากการทดลองใช้ ปรับปรุง และบันทึกความเปลี่ยนแปลงในทุกคาบเรียน ครูกันถอดบทเรียนเบื้องต้นและพบว่า ‘การเรียนรู้ผ่านการเล่นในธรรมชาติ’ กำลังค่อย ๆ เปลี่ยนห้องเรียนของเธอให้กลายเป็นพื้นที่ที่ไม่มีใครถูกกันออกไป เด็ก ๆ จดจ่อกับกิจกรรมได้นานขึ้น มีส่วนร่วมมากขึ้น และไม่มีใครอยากวิ่งออกจากห้องเรียนอีกแล้ว

“เป้าหมายของ Best practice ครั้งนี้ เราหวังให้เด็กสนุก เรียนรู้ร่วมกันได้ ดูแลตัวเองได้ นั่งอยู่กับที่ได้นาน ๆ ไม่วิ่งหนีไป แค่นั้นเราพอใจแล้ว สำเร็จแล้ว แต่ก็กลายเป็นว่ามันมีอีกมุมหนึ่งคือตัวเราเองก็ได้เรียนรู้บทเรียนสำคัญด้วยว่า ทุกห้องเรียนคือความหลากหลาย เด็กแต่ละคนมีข้อจำกัดเรื่องการรับรู้ เรียนรู้ ประมวลผล หรือสมาธิที่ต่างกัน และบางคนก็อาจต้องการตัวช่วยบางอย่างที่พิเศษ แต่อย่างไรก็ตาม เราสามารถทำให้ทุกคนเรียนรู้ร่วมกันได้ ถ้าพบจุดร่วมบางอย่างที่เชื่อมโยงพวกเขาไว้ด้วยกัน”    

ความหมายของครูรัก(ษ์)ถิ่น ที่ชัดขึ้นทุกวัน

ใกล้ครบสองปีการศึกษา ในช่วงโค้งสุดท้ายของปีที่สอง ครูกันย้อนมองเส้นทางเกือบหกปีที่ผ่านมา ก่อนสะท้อนความหมายของการเป็นครูรัก(ษ์)ถิ่น ‘รุ่นที่ 1’ ว่า เธอคือหนึ่งในผู้บุกเบิกที่ต้องพิสูจน์ให้เห็นว่า การสร้างเด็กคนหนึ่งในพื้นที่ให้เติบโตเป็น ‘ครูของชุมชน’ จะสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงระยะยาวให้ท้องถิ่นของตน

“สำหรับตัวเอง เวลาที่ผ่านมาเกือบสองปี เราได้คำตอบแล้วว่า ความเฉพาะตัวของครูรัก(ษ์)ถิ่น คือชีวิตทั้งหมดของเราจะอยู่ที่นี่ อยู่กับผู้คนในชุมชนนี้ ดังนั้นทุกอย่างที่เราทำคืออนาคต ยิ่งเป็นครูปฐมวัยที่ทำหน้าที่วางรากฐานการศึกษา เรายิ่งต้องปลูกฝังให้เด็กเชื่อว่าการเรียนรู้คือเครื่องมือเปลี่ยนแปลงชีวิต ไม่ว่าเขาจะเกิดมาภายใต้ข้อจำกัดใดก็ตาม”

ในมุมของครูกัน การปลูกฝังเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ เธอเชื่อว่าแรงขับเคลื่อนสำคัญคือการมี ‘ต้นแบบความสำเร็จ’ ที่เริ่มต้นจากใครสักคนที่เริ่มก้าวเดินจากต้นทุนใกล้เคียงกัน

“ตอนเราจบประถม จำได้ว่ามีคนได้เรียนต่อแค่สองคนจากทั้งห้องสิบหกคน ไม่ใช่แค่เด็กที่มองไม่เห็นว่าเรียนไปแล้วจะได้อะไร ผู้ปกครองเองก็ไม่เห็นอนาคตไกลไปกว่าชีวิตในสวนยางหรือไร่สับปะรด แต่วันนี้ เวลาเด็กมองมาที่เรา เราเห็นสายตาที่เต็มไปด้วยความหวัง ว่าเขาอยากเรียน อยากมีเส้นทางที่ต่างออกไปจากคนรุ่นก่อน นี่แหละคือความหมายของการมีต้นแบบที่มีชีวิต”

เมื่อมีคนรุ่นหนึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่าการศึกษาพาไปได้ไกลเพียงใด พลังนั้นจะส่งต่อไปยังเด็กรุ่นถัดมา และเมื่อเวลาผ่านไป ต้นแบบเหล่านี้จะค่อย ๆ เพิ่มจำนวนขึ้น ความหวัง ความฝัน และความเชื่อมั่นก็จะกระจายไปทั่วทั้งชุมชน จนวันหนึ่ง ชุมชนจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

ครูกันยอมรับว่า เธอรู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่คิดถึงภาพในอีกหลายสิบปีข้างหน้า วันที่จะได้เห็นเด็ก ๆ เติบโตจากรุ่นสู่รุ่น และเด็กทุกคนได้ก้าวย่างก้าวแรกบนเส้นทางการเรียนรู้ … ในห้องเรียนของเธอ

พร้อมย้ำถึงความหมายของการเป็นครูรัก(ษ์)ถิ่นที่ชัดเจนยิ่งขึ้นในใจว่า

 “พอตระหนักได้ถึงบทบาทของตัวเองในฐานะครูที่ถูกออกแบบให้ทำงานในพื้นที่เฉพาะ เรายิ่งมองเห็นภาพใหญ่ชัดขึ้นว่า ในแต่ละปีจากนี้ จะมีครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นใหม่กระจายไปยังโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกลทั่วประเทศ ซึ่งนั่นเท่ากับการทำงานไปพร้อม ๆ กันของพวกเราครูรัก(ษ์)ถิ่นทุกคนจะกลายเป็นพลังสำคัญ ที่อาจเปลี่ยนแปลงการจัดการศึกษาของเด็กในทุกพื้นที่ได้จริง ๆ”

The post “เราไม่อยากให้มีใครหายไปจากห้องเรียนอีก” : งานวิจัยสี่ปีของ ‘ครูกัน’ ครูรัก(ษ์)ถิ่นผู้เปลี่ยนห้องเรียนอนุบาลให้เป็นของเด็กทุกคน first appeared on กสศ..

ครูหนูดี เสาวนีย์ สุขแสนศรี ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นที่ 2 จาก โรงเรียนนิคมสร้างตนเองประสาท 2 ซึ่งบรรจุเทอมแรก ณ ชุมชนบ้านเกิด ตำบลแนงมุด อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ อันเป็นพื้นที่ชายแดนที่ได้รับผลกระทบจากการปะทะของทหารไทยและกัมพูชามายาวนานกว่า 5 เดือน

โดยนับตั้งแต่เหตุปะทะครั้งแรกในเดือนสิงหาคม 2568 โรงเรียนในพื้นที่ต้องประกาศเปิด-ปิดตามสถานการณ์ และต้องซักซ้อมแผนเผชิญเหตุเพื่อคำนึงถึงความปลอดภัยเป็นอันดับแรกอยู่เสมอ และนี่เป็นอีกครั้ง ที่หลังโรงเรียนกลับมาเปิดได้ไม่กี่สัปดาห์ ช่วงบ่ายวันอาทิตย์ที่ 7 ธันวาคม เสียงสัญญาณเตือนให้อพยพดังขึ้น ขณะที่ครูหนูดีกำลังเตรียมการสอนสำหรับเช้าวันถัดไป ครั้งนี้คุณครูบอกว่า “รู้สึกว่าเสียงสัญญาณจะดังยิ่งกว่าทุกครั้ง ทั้งจากเสียงตามสายชุมชน และจากข้อความเตือนภัยทางโทรศัพท์ ที่ส่งเสียงพร้อมกันเป็นร้อยเครื่อง”

คล้อยหลังไม่ถึงสิบสองชั่วโมง เช้าวันใหม่มาถึง ครูหนูดีก็มาอยู่กับผู้คนจากหลายหมู่บ้านที่ศูนย์อพยพ เธอไม่รีรอจะกวาดสายตาประเมินจำนวนเด็กพร้อมจำแนกช่วงวัยคร่าว ๆ จากนั้นจึงเริ่มงานของเธอทันที  

“ตั้งแต่ช่วงปะทะครั้งแรก เราได้ไปอยู่กับเด็ก ๆ ที่ศูนย์อพยพ ตอนนั้นโรงเรียนแต่ละแห่งยังไม่มีแผนเลยว่าจะดูแลเรื่องการเรียนรู้ของเด็ก ๆ กันอย่างไร แต่พอห้าเดือนผ่านมา พวกเราผ่านประสบการณ์ในศูนย์อพยพกันหลายครั้ง คราวนี้ทุกโรงเรียนมีการเตรียมการเรียนการสอนในภาวะฉุกเฉิน มีใบงานมีการบ้านสำหรับเด็กทุกระดับชั้น ตัวเราเองก็ต้องทำหน้าที่เดินทางไปพบเด็กในโรงเรียนของเราด้วย แต่ไม่ได้ไปทุกวัน เพราะเด็กโรงเรียนเราเกือบทั้งหมดอยู่ที่อีกศูนย์หนึ่งซึ่งไกลออกไป …แต่การอยู่ที่ศูนย์นี้ก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีเด็ก ๆ ให้ดูแล ดังนั้นงานของเราก็ยังทำต่อไปได้ไม่ว่าอยู่ตรงไหนก็ตาม”  

‘งาน’ ที่ครูหนูดีว่า คือกิจกรรมที่จัดมาแล้วทุกครั้งที่เธอมาอยู่กับเด็ก ๆ ในศูนย์อพยพ เป็นกิจกรรมศิลปะ วาดภาพ ระบายสี ปั้นดินน้ำมัน ด้วยจุดประสงค์ให้เด็กได้ผ่อนคลาย ทั้งเป็นความพยายามสำรวจอารมณ์ความรู้สึก โดยเลี่ยงวิธีสื่อสารผ่านถ้อยคำ

“ที่นี่จะแบ่งโซนตามอาคารต่าง ๆ ส่วนที่เราอยู่มีเด็กประมาณหกสิบคน ตั้งแต่วันอาทิตย์ที่ขี่รถออกมาจากพื้นที่ ก็คิดแล้วว่ารอบนี้ต้องทำกิจกรรมอีก เพื่อเสริมกับใบงานหรือการบ้านที่เด็กได้รับจากครูที่โรงเรียนอยู่แล้ว โดยใจความสำคัญของกิจกรรมคืออยากให้เด็ก ๆ ได้มีพื้นที่ระบายความรู้สึก และเอาตัวเองออกมาจากความตึงเครียดของสถานการณ์     

“การหยุดเรียนด้วยเหตุฉุกเฉินมันไม่เหมือนปิดเทอม อย่างแรกเราไม่รู้ว่าจะเกิดอะไรต่อไป ไม่รู้ว่าสถานการณ์จะรุนแรงขึ้นหรือสิ้นสุดเมื่อไหร่ ภาวะเช่นนี้นำมาซึ่งความเครียดซึ่งต้องเยียวยา ฉะนั้นพอมาอยู่ที่ศูนย์พักพิงเข้าวันที่สาม เราจึงตั้งโต๊ะกิจกรรม ให้ผู้ใหญ่บ้านช่วยส่งข่าวออกไป ว่าตรงนี้เราพร้อมเปิดรับเด็ก ๆ ทั้งวัน ตั้งแต่ช่วงเช้า เด็กก็ทยอยกันมา แล้วอาคารนี้มีเราคนเดียวที่เป็นครู หลายครอบครัวพอรู้เขาก็รู้สึกอุ่นใจ อยากให้เด็กมาอยู่กับเรา บางคนเอาลูกมาส่งแล้วก็นั่งดูลูก ๆ หลาน ๆ ทำกิจกรรมอยู่ด้วย”          

‘จดหมายฉบับแรก …จากเพื่อนชายแดน’

ครูหนูดีบอกว่า นับตั้งแต่เสียงแรกจากการปะทะดังขึ้น ชีวิตของคนในพื้นที่ก็ไม่มีอะไรเหมือนเดิม โดยเฉพาะกับการอพยพรอบล่าสุดนี้ ที่ตั้งแต่เช้าจนค่ำ จะมีเสียงปืน เสียงระเบิด และเสียงเล่าบอกของชาวบ้านถึงข่าวลือต่าง ๆ เซ็งแซ่ตลอดทั้งวัน

“เราอยู่ในเขตเมืองยังรับแรงสะเทือนได้ชัดมาก รู้สึกว่าความรุนแรงรอบนี้ค่อนข้างหนัก และขยับเข้ามาใกล้เรื่อย ๆ ซึ่งก็ตรงกับที่มีการเตือนว่าแม้จะอยู่ในศูนย์อพยพ แต่ครั้งนี้เราต้องเตรียมพร้อมโยกย้ายได้ทุกเวลา ฉะนั้นเราอยู่กับเด็กก็ต้องคอยสำรวจและปกป้องจิตใจของเขา เพราะความกลัวของเขา เรารับรู้ได้ ดังนั้นการจะไปถามเขาว่ารู้สึกยังไง เป็นยังไงบ้าง มันเหมือนเรายิ่งไปตอกย้ำความกลัวนั้น ซึ่งจากที่ผ่านมา การจัดกิจกรรมศิลปะ มันทำให้เราค่อนข้างแน่ใจว่าจะเข้าถึงเด็กได้ดีกว่า

“รอบนี้เราเริ่มกิจกรรมด้วยโจทย์เรื่อง ‘จดหมายฉบับแรกจากเพื่อนชายแดน’ เราจะแจกกระดาษ สี และซองจดหมาย รวมถึงดินน้ำมันให้ทุกคน เพื่อให้เด็กได้เขียน ได้วาด หรือได้ปั้นความรู้สึกข้างออกมา โดยเป็นหัวข้ออะไรก็ได้ ซึ่งผลงานที่ออกมา ก็ทำให้เห็นว่าเมื่อเด็กได้จดจ่อกับงานตรงหน้า เขาจะแสดงออกมาให้เรารู้ว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตอนนี้ มันส่งผลอย่างไรต่อตัวเขาบ้าง โดยหลายคนจะเลือกวาดภาพโรงเรียน วาดตัวเขาเองตอนเล่นกับเพื่อน ๆ หรือบางคนก็วาดภาพชุมชนที่เคยสงบสุข มีบ้างที่ปลดปล่อยความรู้สึกข้างในออกมาเป็นภาพของทหาร ปราสาท เครื่องบินทหาร พอเราถามว่าเอามาจากไหน เขาก็บอกว่าเห็นจากในข่าว หรือบางคนก็บอกว่าได้ยินผู้ใหญ่เล่าให้ฟัง ตรงนี้มันก็ทำให้เรายิ่งต้องพยายามช่วยดูแลเรื่องการรับข่าวสารของเด็ก ๆ ด้วย”

ครูหนูดีสะท้อนว่าใจความสำคัญของกิจกรรม คือต้องการพาเด็ก ๆ ออกจากเหตุการณ์ปะทะ จากความรุนแรงของสงคราม ไปยังอีกพื้นที่หนึ่ง หรือโลกอีกใบหนึ่ง ที่จินตนาการจะมาช่วยให้เด็กรู้สึกผ่อนคลาย มีความหวัง และเติบโตจากภายในได้ แม้ยังไม่รู้ว่าชีวิตปกติที่เคยมีจะกลับมาเมื่อไหร่

“ตั้งแต่เกิดเหตุปะทะและต้องปิดโรงเรียน เราคิดมาตลอดว่าเด็ก ๆ ไม่ควรต้องเจอสถานการณ์อย่างนี้ เลยอยากพาเขาออกไปให้ได้ แม้จะแค่ชั่วคราว กิจกรรมที่คิดไว้จึงตั้งใจจะให้เขาได้เขียนจดหมายทุกวัน แล้วถึงวันกลับบ้านเราจะมาเปิดอ่านด้วยกัน และทิ้งความรู้สึกต่าง ๆ ไว้ที่นี่ ไม่เอาติดตัวออกไป เพราะเราอยากให้เมื่อถึงวันนั้น เด็ก ๆ ทุกคนจะสามารถก้าวเดินต่อไปได้ โดยเหลือร่องรอยของความรุนแรงหรือความสูญเสียไว้ในใจให้น้อยที่สุด” 

The post เปิดโรงเรียนเล็กๆ ในศูนย์พักพิง… พื้นที่พิงใจของเด็กในวิกฤตสงคราม first appeared on กสศ..

วันนี้ ครูเบนซ์ – จันจิรา ฉิมทะเล ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นแรก จากโรงเรียนบ้านทดวงศ์สมบูรณ์ ตำบลทัพราช อำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว เล่าให้ฟังถึงความอ่อนไหวบริเวณชายแดนไทย–กัมพูชา ที่อาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา และทำให้การเตรียมพร้อมกลับมาเป็นวาระสำคัญอันดับหนึ่งอีกครั้ง

พื้นที่ที่ไม่เคยเหมือนเดิม หลังเหตุปะทะครั้งแรก

“ตั้งแต่เดือนสิงหาคมที่มีเหตุการณ์ปะทะครั้งแรก พื้นที่โรงเรียนก็มีทหารมาประจำการ กลายเป็นภาพที่กระทบจิตใจเด็ก ๆ รอบก่อนโรงเรียนปิดไปสองสัปดาห์ ต้องปรับเป็นครูเดินแจกใบงานตามบ้านนักเรียน 149 คน จนเหตุการณ์กลับสู่ปกติ”

แม้โรงเรียนจะอยู่ห่างจากจุดเกิดเหตุถึง 68 กิโลเมตร แต่ครูเบนซ์บอกว่า
“เราไม่เคยวางใจ เพราะความปลอดภัยทั้งภายนอกและภายในของเด็กต้องมาก่อนเสมอ”

หลังเหตุการณ์นั้น โรงเรียนซ้อมแผนเผชิญเหตุเป็นประจำ และครูทุกคนรู้สึกเหมือนกันว่า
“จากวันนั้น โรงเรียนไม่เคยกลับไปเหมือนเดิมอีกเลย”

ความหลากหลายที่เคยอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืน…กลับค่อย ๆ เงียบลง

โรงเรียนตั้งอยู่ในชุมชนที่มีความหลากหลาย ทั้งคนไทย ชาวกัมพูชา และกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งเคยใช้ชีวิตปะปนกันตามวิถีปกติ
แต่ความไม่สงบทำให้บรรยากาศเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด

“เด็กเชื้อสายกัมพูชาส่วนหนึ่งไม่กล้ามาโรงเรียน เพราะกลัวถูกจับส่งกลับประเทศ ผู้ปกครองบางคนก็ให้ลูกหยุดเรียนไปก่อนจากกระแสข่าวที่ได้รับ  ทางโรงเรียนก็พยายามช่วยกันสื่อสารทำความเข้าใจ และให้ความมั่นใจว่าเด็กทุกคนยังมาเรียนได้ตามปกติ”

ในชีวิตประจำวัน ภาพที่คุ้นเคยก็หายไปทีละอย่าง

“เมื่อก่อนเวลาไปตลาด เราจะเจอเด็กหรือคนทำงานชาวกัมพูชาเดินปะปนกันตามปกติ แต่วันนี้แทบไม่เห็นแล้ว งานที่เคยจัดการสนุกสนานในชุมชนก็เงียบ ไม่ค่อยมีคน  เหมือนชีวิตคนในพื้นที่ถูกฉีกแยกออกจากกันไป”

บทบาทใหม่ของโรงเรียนและครู: ปกป้องความรู้สึกปลอดภัยของเด็กเหนือสิ่งอื่นใด

ความไม่แน่นอนที่เกิดขึ้น ทำให้บทบาทของโรงเรียนและครูต้องปรับตัวอย่างมาก

“กับเด็ก ๆ เราต้องเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้เขา โดยเฉพาะการประคับประคองดูแลจิตใจ ไม่ว่าเขาจะมีเชื้อชาติใดก็ตาม เพราะเรามีทั้งเด็กที่กลัวเหตุรุนแรงที่เกิดขึ้นจะลุกลามมาถึงชุมชน หรือบางคนกลัวจะถูกริบสถานะนักเรียน บางคนกลัวจะถูกแยกจากครอบครัว ซึ่งหมายถึงทุกคนกำลังสับสนไม่แน่ใจ กับความไม่แน่นอนของอนาคต

เพราะสำหรับเด็ก ความรู้สึกปลอดภัยคือเงื่อนไขแรกของการเรียนรู้

“ส่วนอีกด้านของความไม่สงบที่ส่งผลต่อพื้นที่ ก็ต้องมีแผนสำรองเผื่อไว้ ว่าถ้าเหตุการณ์รุนแรงขึ้นอีกหรือมีแนวโน้มจะกระทบมาถึงชุมชน เราจะทำให้เด็ก ๆ และคนที่อาศัยอยู่รอบ ๆ โรงเรียนปลอดภัยได้อย่างไร นอกจากการจัดการเรียนการสอนและดูแลเด็ก อีกหน้าที่ของครูและโรงเรียนในตอนนี้ จึงต้องเป็นเหมือนผู้ดูแลความปลอดภัยของชุมชนด้วย”

เมื่อความไม่สงบอาจยืดเยื้อ…ระบบการศึกษาต้องมีแผนรับมือเฉพาะพื้นที่ชายแดน

ครูเบนซ์เล่าว่า แม้บางวันที่โรงเรียนต้องปิด แต่ครูทุกคนยังคงอยู่ที่โรงเรียนเต็มเวลา ผลัดเวรดูแลพื้นที่ตลอด
และยิ่งมองไปข้างหน้า เธอก็ยิ่งเชื่อว่า พื้นที่ชายแดนต้องมี “แผนการเรียนรู้เฉพาะ” ไม่ใช่ใช้แนวทางเดียวกับพื้นที่ทั่วไป

“ตอนนี้ถ้าโรงเรียนปิด เราทำได้แค่แจกใบงานแบบออนแฮนด์ ซึ่งผู้บริหารและคุณครูที่โรงเรียนมองว่ายังไม่พอ เราต้องการระบบที่ยืดหยุ่นกว่านี้ ทั้งสื่อการเรียนรู้ อุปกรณ์ และแนวทางที่รองรับสถานการณ์ยืดเยื้อ”ครูเบนซ์ทิ้งท้ายว่า
“ความสำคัญอันดับแรกตอนนี้คือความปลอดภัยของเด็กและชุมชน ส่วนการจัดการเรียนรู้ระยะยาว…เราต้องร่วมมือกับนักการศึกษาและหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อหานวัตกรรมมาช่วยแก้ปัญหา คลี่คลายอุปสรรคไปด้วยกัน”

The post “เด็กทุกคนต้องปลอดภัย” ครูรัก(ษ์)ถิ่นชายแดนสระแก้ว ในวันที่ความไม่สงบอาจกลับมาได้ทุกเมื่อ first appeared on กสศ..

นางสาวพัทนัย เหลืองตระกูล หัวหน้าสำนักสื่อสารองค์กรและการตลาด KKP กล่าวว่า “การเงินคือทรัพยากรพื้นฐานที่สำคัญต่อการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะสำหรับนักศึกษาที่เพิ่งจบการศึกษาและกำลังเริ่มต้นชีวิตการทำงาน หากมีความรู้และทักษะการวางแผนการเงินตั้งแต่เริ่มต้น ก็เปรียบเสมือนมีเข็มทิศที่ช่วยกำหนดเส้นทางชีวิตได้อย่างชัดเจน สำหรับกิจกรรมในครั้งนี้ เป็นการจุดประกายให้ครูรัก(ษ์)ถิ่นได้เรียนรู้ครบทุกมิติ ตั้งแต่การวางแผนงบประมาณส่วนบุคคล การออม การจัดการหนี้สิน การวางแผนภาษี ไปจนถึงการลงทุนและการวางแผนเกษียณ สิ่งเหล่านี้ไม่เพียงเป็นประโยชน์ต่อครูเอง แต่ยังสามารถถ่ายทอดต่อให้นักเรียน ครอบครัว และชุมชนได้อีกด้วย”

หลักสูตรของ KKP FinLit ถูกออกแบบให้ครอบคลุมทุกด้านของการเงิน ให้เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายและระยะเวลาของกิจกรรม ตั้งแต่พื้นฐานจนถึงการวางแผนระยะยาว โดยเน้นการจัดทำงบประมาณส่วนบุคคลเพื่อเข้าใจรายรับ-รายจ่ายและสร้างวินัยการออม การจัดการภาษีเพื่อใช้สิทธิประโยชน์สูงสุด และการวางแผนเกษียณตั้งแต่ระยะเริ่มต้นทำงาน เพื่อสร้างความมั่นคงในระยะยาว กิจกรรมครั้งนี้ยังใช้รูปแบบ Game-Based Learning ผสมผสานความสนุกสนานของการเล่นเกมกับสาระสำคัญ เน้นการเรียนรู้เชิงปฏิบัติที่เข้าใจง่ายและนำไปใช้ได้จริง

บรรยากาศของงานเต็มไปด้วยเต็มไปด้วยพลังบวกและความตั้งใจ  นักศึกษาครูผู้เข้าร่วมหลายคนสะท้อนประโยชน์ที่ได้รับ เช่น นางสาวพิมพ์มาดา นาคบังเกิด ครูจากโรงเรียนบ้านใหม่ จ.เลย กล่าวว่า “การเงินเป็นเรื่องใกล้ตัว หากขาดความรู้ก็อาจทำให้ขาดระเบียบในการใช้จ่าย สิ่งที่ได้เรียนรู้ในวันนี้ช่วยให้เห็นแนวทางการจัดการเงินที่ถูกต้อง โดยเฉพาะการทำบัญชีรายรับรายจ่าย ซึ่งสามารถนำไปใช้ได้จริง”

นางสาวมารีนี มะสา ครูจากโรงเรียนบ้านกอแนะเหนือ จ.นราธิวาส กล่าวเสริมว่า “กิจกรรมนี้ช่วยเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับการออมและการวางแผนเพื่อบรรลุเป้าหมายทางการเงิน สอนให้คิดรอบคอบก่อนใช้จ่าย และแยกแยะค่าใช้จ่ายที่จำเป็น ความรู้นี้สามารถนำไปปรับใช้ได้ทั้งปัจจุบันและอนาคต”

ด้านนายวุฒิชัย เผ่าสุวินัย ครูจากโรงเรียนบ้านปูเต้อ จ.ตาก กล่าวว่า “ความรู้ด้านการเงินที่ได้รับไม่เพียงใช้ได้กับการจัดการการเงินของตัวเอง แต่ยังสามารถถ่ายทอดต่อให้นักเรียนและชุมชน ถือเป็นประโยชน์ต่อทั้งตนเองและสังคม”

นอกจากการเสริมสร้างความรู้ด้านการเงินแล้ว KKP ยังสนับสนุนการมีส่วนร่วมของพนักงานจิตอาสาในการจัดทำ “ชุดกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับเด็ก” ประกอบด้วยสื่อและเครื่องมือส่งเสริมการเรียนรู้หลากหลายด้าน มอบให้ครูรัก(ษ์)ถิ่นนำไปใช้ในการสอนนักเรียนในพื้นที่ของตน สะท้อนความมุ่งมั่นของ KKP ในการบูรณาการการพัฒนาสังคมทั้งด้านการศึกษา และการสร้างความมั่นคงทางการเงินไปพร้อมกัน

เกี่ยวกับกลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร

กลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร (KKP) เกิดขึ้นจากการร่วมกิจการระหว่างธุรกิจธนาคารพาณิชย์ที่ดำเนินการโดย ธนาคารเกียรตินาคินภัทร จำกัด (มหาชน) และธุรกิจตลาดทุนที่ดำเนินการโดยบริษัทหลักทรัพย์ เกียรตินาคินภัทร จำกัด (มหาชน) บริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน เกียรตินาคินภัทร จำกัด และบริษัทหลักทรัพย์ เคเคพี ไดม์ จำกัด โดยกลุ่มธุรกิจฯ มุ่งนำทรัพยากรสู่ลูกค้าอย่างถูกต้อง เหมาะสม และเปี่ยมประสิทธิภาพด้วยบริการที่เหนือความคาดหมาย ภายใต้เจตนารมณ์มุ่งมั่นขับเคลื่อนเศรษฐกิจเพื่อประโยชน์ของผู้มีส่วนได้เสียอย่างยั่งยืน

ธุรกิจธนาคารพาณิชย์ของกลุ่มธุรกิจฯ ครอบคลุมสินเชื่อบรรษัท สินเชื่อธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ สินเชื่อธุรกิจเอสเอ็มอี และสินเชื่อรายย่อย เช่นสินเชื่อเช่าซื้อรถยนต์ สินเชื่อเพื่อที่อยู่อาศัย และสินเชื่อส่วนบุคคล ส่วนธุรกิจด้านตลาดทุนของกลุ่มธุรกิจฯ ครอบคลุมธุรกิจวานิชธนกิจ (Investment Banking) ธุรกิจนายหน้าค้าหลักทรัพย์สำหรับผู้ลงทุนสถาบัน ธุรกิจที่ปรึกษาการลงทุนส่วนบุคคล (Wealth Management) ธุรกิจการลงทุน (Direct Investment) ตลอดจนธุรกิจจัดการกองทุน ติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ www.kkpfg.com  

The post กลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร (KKP) จัดกิจกรรม วางแผนการเงินฉบับปัจฉิมนิเทศให้กับนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่น first appeared on กสศ..

“โอกาสที่ได้เรียนต่อจนจบปริญญา มาเป็นครู เป็นสิ่งที่ไม่ได้มาเพียงเพราะยากจน หากยากจนแต่ไม่ตั้งใจเรียน หรือ ไม่ได้เรื่องการเรียนเลย ก็จะไม่มีใครมาช่วยเรา”

1 ปี ของ ‘ครูหยกกี้’  ในวันที่ได้กลับมาเป็นต้นแบบของเด็กๆ ในชุมชนบนพื้นที่ดอยสูง

“แม้จะสอนเพียงระดับชั้นอนุบาล แต่ตลอดหนึ่งปีที่ผ่านมา ได้พยายามสร้างรากฐานที่ดีให้กับเด็กๆ พยายามปลูกฝังให้เด็กๆ เริ่มรักการเรียน รักการมาโรงเรียน  ทำให้พวกเขาค่อยๆ มองเห็น ว่า หากมีรากฐานในการเรียนที่ดี รู้สึกดีกับการมาโรงเรียนตั้งแต่ยังเป็นเด็ก วันหนึ่ง เมื่อพวกเขาโตขึ้น ก็จะได้รู้ว่าการเรียนจะเป็นเครื่องมือที่คอยช่วยให้สามารถต่อสู้เพื่อสร้างอนาคตที่ดีได้  และเมื่อมีโอกาสถ่ายทอดประสบการณ์ชีวิตให้กับเด็กในชุมชนคริสต์ หนูก็บอกกับเด็กๆ ว่า พวกเขาไม่จำเป็นต้องอยากเป็นครูเหมือนหนู ทุกคนต้องมองหาสิ่งที่เหมาะกับตัวเอง โดยเริ่มจากการมาโรงเรียน ใช้สิ่งที่เรียนรู้จากที่นี่ ซึ่งเหมาะกับช่วงวัยของแต่ละคน เป็นเครื่องมือในการค้นหาอนาคตของตัวเอง”

‘ครูหยกกี้’  รัศมี ศักดิ์ดำรงศรี ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นที่ 1 จากมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ เล่าถึงประสบการณ์การทำงานสอนตลอด 1 ปีที่ผ่านมา ที่ โรงเรียนบ้านนากลาง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นชุมชนบ้านเกิด

ครูหยกกี้เล่าว่า โรงเรียนบ้านนากลาง ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ค่อนข้างทุรกันดารบนภูเขาสูง เป็นโรงเรียนขนาดเล็กที่มีนักเรียน 69 คน นักเรียนทั้งหมดเป็นเด็กชาติพันธุ์กะเหรี่ยง เปิดสอนตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาล 2 ถึงระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ตลอดหนึ่งปีที่ผ่านมา รับผิดชอบสอนชั้นอนุบาล 2 มีนักเรียนทั้งหมด 4 คน เด็กแต่ละคน พูดภาษาไทยแทบไม่ได้เลย ทุกคนสื่อสารกันด้วยภาษาถิ่น คือ ภาษากะเหรี่ยง

“โรงเรียนใช้วิธีจัดการเรียนการสอนแบบทวิภาษา สอนสองภาษาควบคู่กันไป โดยใช้ภาษาแม่หรือภาษาถิ่นเป็นหลัก  ช่วยแก้ปัญหาเด็กไม่เข้าใจ หรือเข้าใจไม่ตรงกับที่ครูสอน เน้นการสื่อสารกับเด็ก ตั้งแต่เริ่มเป็นครูที่นี่ สิ่งที่ได้พยายาม เป็นพิเศษก็คือ การพยายามสอนให้เด็กๆ ใช้ภาษาไทยเพื่อสื่อสารให้ได้ดีที่สุด พยายามให้พวกเขาเก่งภาษาไทยมากขึ้นเพราะเป็นสิ่งที่ผู้ปกครองเด็ก ต้องการให้เกิดขึ้นกับลูกๆ เพราะทราบดีว่าหากมีพื้นฐานภาษาไทยดีขึ้น ก็จะมีโอกาสในการเรียนมากขึ้น

ชุมชน เคยเห็นหนูตั้งแต่ยังเด็ก จึงได้เห็นพัฒนาการด้านบวกของเด็กคนหนึ่ง ได้เห็นเด็กธรรมดาที่โตขึ้นมาเป็นครูสอนในโรงเรียนของชุมชน ผู้ปกครองซึ่งคุ้นเคยกันดีอยู่แล้ว  ก็จะไว้ใจหนูมาก ทุกคนในชุมชน ทั้งผู้ใหญ่ ผู้ปกครองเด็ก ในชุมชน ได้เห็นว่าเด็กซึ่งมาจากครอบครัวเกษตรกร ที่ค่อนข้างลำบาก สามารถเปลี่ยนชีวิตตัวเอง สร้างอนาคตที่ดี ด้วยการตั้งใจเรียนหนังสือได้”

ครูหยกกี้ เล่าย้อนไปถึงช่วยก่อนที่จะได้รับทุนเรียนครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นที่ 1 ว่า ฐานะทางบ้านค่อนข้างลำบาก ครอบครัวซึ่งมีลูกสาวในวัยที่ใกล้เคียงกันถึง 4 คน มีกำลังส่ง ให้ลูกเรียนหนังสือได้เพียงแค่การศึกษาภาคบังคับ โอกาสที่จะได้เรียนไปถึงระดับปริญญาตรี เป็นเรื่องที่ค่อนข้างยาก

“โอกาสที่ได้รับจากทุน ครูรัก(ษ์)ถิ่นได้ถูกส่งต่อ ไปยังเด็กๆ สิ่งที่ถูกส่งต่อ  ไม่ได้เป็นเพียงหน้าที่การงานของหนู แต่เป็นเรื่องราว ที่ทำให้เด็กคนอื่นๆ เชื่อมั่นว่า ทุกคนสามารถเปลี่ยนตัวเองได้ ด้วยการตั้งใจเรียน ทุนเรียนครูรัก(ษ์)ถิ่นที่หนูได้รับ ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นด้วยความบังเอิญ แต่เกิดขึ้นด้วยความตั้งใจ หนูบอกกับเด็กๆ ว่า หากตั้งใจเรียนก็จะมีโอกาสที่ดี มีอนาคตที่ดีรออยู่ เพราะตัวครู ผ่านจุดนั้นมาแล้ว ทุนการศึกษาซึ่งช่วยให้ครูมีโอกาสได้เรียนต่อ เป็นสิ่งที่ไม่ได้มาเพียงเพราะครูเป็นคนยากจน หากยากจนแต่ไม่ตั้งใจเรียน หรือ ไม่ได้เรื่องการเรียนเลย ก็จะไม่มีใครมาช่วยเรา”

“ชุมชนที่นี่ มีเด็กที่จบมา ทำงาน เป็นข้าราชการครูน้อยมาก หนูเป็นคนที่ 2 ของชุมชน เด็กๆ ส่วนใหญ่ เรียนหนังสือ แค่ในระดับชั้น ป.6 หรือระดับการศึกษาภาคบังคับ เพื่อไปทำงานในไร่ข้าวโพด มีเด็กที่ตัดสินใจเรียนต่อเหนือระดับที่สูงกว่าการศึกษาภาคบังคับน้อยมาก ในอนาคต หนูอยากจะช่วยปั้นเด็กในชุมชน สอนให้พวกเขา เห็นคุณค่าในตัวเอง มองหาความถนัดของตัวเอง ไม่อยากให้พวกเขาทิ้งการเรียน อยากให้เด็กชาติพันธุ์ โตขึ้นอย่างมีอนาคตอันสดใส เหมือนเด็กในพื้นที่อื่น ๆ ”

The post “ทำให้เด็ก ๆ รู้สึกดีกับการมาโรงเรียนตั้งแต่เล็กๆวันหนึ่ง…พวกเขาจะรู้ว่า ‘การเรียน’ คือเครื่องมือสร้างอนาคต” first appeared on กสศ..

“เด็กต้องรู้ว่าควรรับฟังข่าวสารทุกด้าน และทำความเข้าใจมุมมองที่แตกต่าง ประเด็นสำคัญคือเราต้องช่วยคัดกรองสื่อ เพื่อปกป้องเด็กจากการผลิตซ้ำอคติ หรือการปลุกระดมความรุนแรง แล้วให้เขาได้ซึมซับทัศนคติแบบใช้เหตุผล เรียนรู้ที่จะตอบสนองต่อเหตุการณ์อย่างมีสติ”

เมื่อความขัดแย้งบริเวณแนวชายแดนไทย-กัมพูชากลับมาถูกจับจ้องอีกครั้ง ‘ภารกิจของครูในพื้นที่’ จึงเปลี่ยนไปไม่เหมือนเดิม พวกเขาไม่เพียงเฝ้าระวังภัยให้เด็ก ๆ หากต้องมองหาการจัดการเรียนรู้ที่เหมาะสม คอยประคับประคองจิตใจ คอยติดตามลูกศิษย์ที่ออกนอกพื้นที่ไม่ให้ห่างหายจากการเรียน ทั้งต้องมองไปข้างหน้า ว่า ‘เมื่อวันที่ความปกติกลับมา’ โรงเรียนจะช่วยฟื้นฟูการเรียนรู้และเยียวยาหัวใจเด็ก ๆ อย่างไร

ขณะที่อีกหนึ่งโจทย์ระยะยาวซึ่งต้องเริ่มตั้งแต่วันนี้ คือระหว่างที่สถานการณ์ความขัดแย้งยังดำเนินไป ‘ครูจะมีบทบาทอย่างไร’ ในการปลูกฝังเด็ก ๆ ไม่ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของการกระทำซ้ำความรุนแรง และสามารถเรียนรู้เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นด้วยความเข้าใจ เพื่อความหวังที่ว่า วันหนึ่งสันติภาพจะกลับคืนสู่คนในพื้นที่โดยถาวร

ชวนคุยกับ ‘ครูมายด์’ บุษบา ดาศรี ครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ในฐานะ ‘คนพื้นที่’ ผู้กำลังจะรับบทบาทเป็น ‘ครูของพื้นที่’ หลังเพิ่งจบการศึกษาจาก คณะครุศาสตร์ สาขาวิชาการประถมศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี และเตรียมกลับมาบรรจุที่ โรงเรียนกองทัพบกอุปถัมภ์ อำเภอบ้านกรวด จังหวัดบุรีรัมย์ ในเดือนตุลาคม 2568 นี้

อย่างไรก็ตาม ครูมายด์ไม่ได้เป็น ‘ครูใหม่ป้ายแดง’ เสียทีเดียว เพราะด้วยหลักสูตรครูรัก(ษ์)ถิ่น ที่เน้นให้นักศึกษาครู ‘เรียนรู้เพื่อทำงานภายใต้โจทย์พื้นที่’ เธอจึงได้ศึกษางานในพื้นที่บ้านเกิดตั้งแต่ปี 1 และผ่านชั่วโมงฝึกสอนเข้มข้นมาตลอดหนึ่งปีการศึกษาขณะเรียนชั้นปี 4 ซึ่งทำให้เธอเป็นครูที่อยู่ในพื้นที่ตั้งแต่วันแรกของการปะทะในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา ในช่วงเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา  

“โรงเรียนเราอยู่ห่างชายแดนแค่หกกิโลเมตร ช่วงปะทะหนักที่สุดมีระเบิดตกหน้าโรงเรียนสามลูก แต่ไม่มีใครได้รับอันตราย เพราะทุกคนออกจากพื้นที่หมดแล้ว แต่ถึงอย่างนั้นสิ่งที่ตามมาคือผลกระทบต่อสภาวะจิตใจ ทั้งความหวาดกลัว กังวล สับสน เพราะเราอยู่ใกล้พื้นที่ปะทะมาก แต่สิ่งที่แต่ละคนคิดเป็นอย่างแรก คือเด็ก ๆ เขากลัวยิ่งกว่าเรา ยิ่งเวลานั้นมีข้อมูลมากมายจากโซเชียลมีเดีย หรือจากข่าวที่คนลือกันในพื้นที่ เราก็ต้องปกป้องเด็ก ๆ จากตรงนั้นด้วย คนไหนที่กลัวมาก ๆ ก็จะคอยอยู่ใกล้ กอดเขาไว้ แล้วค่อย ๆ อธิบายว่าข้อเท็จจริงคืออะไร พยายามช่วยกรองข่าวสารให้เขาคลายกังวล แล้วจะย้ำว่าสิ่งที่เราต้องทำคือเตรียมพร้อม เฝ้าระวัง และมีสติให้ได้มากที่สุด ประโยคที่พูดกับเด็กบ่อยมากคือ ‘ครูจะอยู่ตรงนี้กับหนู’ ก็ช่วยให้เขาดีขึ้นได้ เพราะอย่างน้อยก็อุ่นใจว่ามีเราอยู่ด้วย”

หลายสัปดาห์ที่ศูนย์พักพิง จากช่วงของความสับสนหวาดกลัว กลายเป็นวันอันยาวนานที่เด็ก ๆ ต้องใช้ชีวิตในพื้นที่จำกัด แผนรับมือที่โรงเรียนเตรียมไว้ จึงเป็นภารกิจของการ ‘เปลี่ยนทุกที่เป็นโรงเรียน’

“เราเป็นโรงเรียนขนาดเล็ก มีเด็ก 86 คน พอโรงเรียนปิด เด็กเกินครึ่งมาอยู่กันที่ศูนย์พักพิง เราเองอยู่กับเด็กที่นั่น มีการจัดพื้นที่ให้เป็นศูนย์เรียนรู้ย่อม ๆ มีของเล่น มีสมุดระบายสี มีกิจกรรมชวนเด็ก ๆ เล่น ให้เขาได้เอาใจออกจากความวิตกกังวล นอกจากนั้นยังมีพี่ ๆ นักจิตวิทยาแวะเวียนมาช่วย ทำให้เราลดทอนรอยแผลทางใจที่จะทิ้งไว้กับเด็ก ๆ ได้มาก เพราะเมื่อเราคุยกับเด็ก ๆ วันที่เขากลับมาเรียน ก็ได้รู้ว่าหลายคนเลือกที่จะจำประสบการณ์นั้นว่าคือช่วงเวลาหนึ่งที่เราได้อยู่ด้วยกัน เรียนรู้ด้วยกัน และทำกิจกรรมกันในสถานที่ไม่ใช่โรงเรียน”    

ถึงต้นเดือนตุลาคม เริ่มมีรายงานการปะทะอีกครั้งในบางพื้นที่ ครูมายด์บอกว่าสิ่งที่กังวลคือการขาดช่วงของการเรียนรู้ เพราะพอเป็นพื้นที่เสี่ยงที่ทำให้เด็กต้องเรียน ๆ หยุด ๆ หลายคนก็อาจหลุดไปจากระบบการศึกษา พร้อมยกตัวอย่างจากประสบการณ์ส่วนตัวว่า “เด็ก ๆ ชายแดนอยู่ไกลจากโอกาสมากอยู่แล้ว อย่างตัวเราเองที่เป็นเด็กในพื้นที่ เพื่อนร่วมรุ่นที่จบ ม.3 พร้อมกัน 15 คน มีแค่ 7 คนได้เรียนต่อ ส่วนที่เหลือก็ไปทำงาน และไม่มีใครได้กลับมาเรียนอีก”

หากความกังวลนั้นเอง ที่ครูมายด์นำมาเป็นโจทย์ของการทำงานในพื้นที่เฉพาะขณะเป็นนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่น จนพบแนวทางที่อาจเป็นคำตอบ ซึ่งเธอตั้งใจจะทำตั้งแต่วันนี้ ขณะที่สถานการณ์ตรงพื้นที่ชายแดนยังดำเนินไป โดยเธอบอกว่า “การเป็นโรงเรียนเล็ก ๆ ในชุมชน ข้อดีคือความใกล้ชิด เรารู้ว่าเด็กบ้านอยู่ตรงไหน มีไลน์กลุ่มผู้ปกครองทุกคน ช่วงไหนเด็กมาเรียนไม่ได้ เรามีชุดแบบฝึกหัด มีบทเรียนออนแฮนด์ไปส่งที่บ้าน ส่วนบางคนที่ออกนอกพื้นที่ไปอยู่ที่อื่นชั่วคราว เราติดตามผ่านผู้ปกครองได้ตลอดว่าเด็กไปอยู่ตรงไหน บางทีได้คุยกับเด็กบ้างก็จะถามว่าเขาเป็นยังไง ได้ทบทวนบทเรียนบ้างไหม คือจะพยายามให้เด็กยังมีใจจดจ่อกับเรื่องเรียนให้ได้มากที่สุด และนอกจากนั้นก็จะพยายามดึงชุมชน หรือความช่วยเหลือจากภายนอกเช่นทุนต่าง ๆ เข้ามาช่วย”

ครูมายด์สะท้อนอีกประเด็นหนึ่ง ว่าถึงวันที่สถานการณ์ผ่านไปแล้ว แต่เด็ก ๆ ซึ่งเป็นลูกศิษย์ของเธอจะต้องเติบโตขึ้น ในพื้นที่ซึ่งความขัดแย้งระหว่างสองประเทศยังคงทิ้งร่องรอยไว้ ดังนั้นครูจะต้องเป็นผู้ปลูกฝังถ่ายทอดความเข้าใจเรื่องการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ โดยเฉพาะการแยกแยะข่าวสารที่ได้รับด้วยเหตุด้วยผล ด้วยมุมมองที่แตกต่าง ซึ่งทำได้ผ่านการหาสื่อสร้างสรรค์ที่ช่วยอธิบายเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ความต่างของเชื้อชาติ ผู้คน และบริบทพื้นที่ เพื่อให้เด็ก ๆ เห็นโลกทั้งใบในภาพที่กว้างขึ้น และเข้าใจความแตกต่างของเพื่อนมนุษย์มากขึ้น

“คิดว่าการเลือกสื่อที่มีอยู่แล้วมาใช้จัดการเรียนรู้ จะช่วยทำให้เด็ก ๆ เข้าใจ และได้ซึมซับทัศนคติของการมองเรื่องราวต่าง ๆ ด้วยเหตุผลได้มากที่สุด เพราะเด็กต้องรู้ว่าเขาควรรับฟังข่าวสารทุกด้าน และทำความเข้าใจในมุมมองที่แตกต่าง ประเด็นสำคัญคือเราต้องคัดกรองสื่อ เพื่อปกป้องเด็กจากการผลิตซ้ำความรุนแรง อคติ หรือการปลุกระดมความโกรธแค้นเกลียดชัง แล้วให้เขาได้ซึมซับจากสื่อที่อธิบายเรื่องราวต่าง ๆ ด้วยเหตุผล เพื่อเรียนรู้ที่จะคิด วิเคราะห์ และตอบสนองต่อเหตุการณ์อย่างมีสติ ซึ่งเป็นชุดความคิดที่เขาจะใช้รับมือกับเหตุการณ์ ณ ปัจจุบัน รวมถึงเป็นเกราะคุ้มกันทางความคิดที่จะติดตัวต่อไปด้วย” 

The post จิตวิญญาณความเป็นครูรัก(ษ์)ถิ่น จากห้องเรียนสู่แนวหน้าปกป้องหัวใจและการเรียนรู้ first appeared on กสศ..