และเมื่อวิเคราะห์เหตุปัจจัยก็พบเงื่อนไขหลายประการ ประการหนึ่ง คือกระบวนการฝึกอาชีพในเรือนจำ เน้นให้ ‘ทักษะอาชีพ’ แต่เมื่อพ้นโทษออกไปสู่สังคมภายนอก ก็ไม่มีหน่วยงานใดเข้ามาสานต่อหรือสนับสนุน ทำให้ผู้ต้องโทษหลายรายขาดที่ปรึกษา ไม่มีแผนการดำเนินชีวิต ขาดการสนับสนุนจากสังคมรอบตัว โดยเฉพาะเงินทุน เมื่อขาดโอกาสและขาดแผนการดำเนินงานในชีวิต ก็ทำให้ไม่มีอาชีพ ไม่มีรายได้ ท้ายที่สุดจึงทำให้กลับไปสู่วิถีชีวิตแบบเดิม 

อย่างไรก็ตาม กรมราชทัณฑ์เองก็ไม้ได้นิ่งนอนใจกับปัญหาดังกล่าว และพยายามช่วยเหลือด้วยการให้ความรู้ การศึกษา และทักษะอาชีพใหม่ๆ อยู่เหมือนเดิม แต่เพิ่มกระบวนการติดตามเมื่อผู้ต้องหาพ้นโทษเข้าไปอีกขั้นตอน โดยมีเจ้าหน้าที่คอยช่วยเหลือ ดูแล ให้คำปรึกษาในนามของทีมแคร์ แต่ก็ยังไม่สามารถสร้างความมั่นใจให้กับกลุ่มผู้ต้องขังที่พ้นโทษออกไป 

ปุณิกา อภิรักษ์ไกรศรี จากคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง จังหวัดลำปาง ซึ่งผ่านการทำงานร่วมกับทางเรือนจำจังหวัดลำปางมาเป็นระยะเวลายาวนาน เล่าว่า ปัจจัยสำคัญของผู้พ้นโทษคือการขาดทักษะชีวิต 

“ลองคิดดูว่า ในการใช้ชีวิตปกติของเรา ต้องประสบกับเรื่องราวต่างๆ มากมายให้จัดการและแก้ไข แต่สำหรับคนในเรือนจำ พวกเขาดำเนินชีวิตที่ค่อนข้างเป็นระเบียบ คือตื่นตีสี่ ทำกิจกรรมตอนเช้า กินข้าว บางคนไปอบรมอาชีพ บางคนไปเรียน บ่ายสามก็ต้องกลับเข้าเรือนนอน ดูทีวีที่ทางเรือนจำคัดเลือกมาแล้ว พอถึงสี่ทุ่มก็ต้องเข้านอน เมื่อการดำเนินชีวิตเป็นไปในลักษณะนี้ การจัดการปัญหาหลายๆ อย่างก็หายไป การเห็นคุณค่าในตัวเองก็จะหายไปด้วย พอถึงที่สุดก็จะคุ้นชินกับการดำเนินชีวิตแบบนี้ เมื่อถึงเวลาพ้นโทษออกไปจึงไม่รู้ว่าจะดำเนินชีวิตอย่างไร” ปุณิกา กล่าว

ดังนั้น กระบวนการที่จะทำให้ผู้ต้องโทษไม่ย้อนกลับไปทำผิดอีก ก็คือการเพิ่มทักษะและปรับทัศนคติด้านการดำเนินชีวิตเมื่อพ้นโทษ เพราะฉะนั้น วิธีการสำคัญในการแก้ไขปัญหานี้จึงเป็นการเตรียมความพร้อมให้ผู้ต้องโทษเหล่านี้ เพื่อให้พวกเขาพ้นโทษออกไปใช้ชีวิตในสังคมอย่างมีเกียรติและศักดิ์ศรี ซึ่งเป้าหมายและแนวทางดังกล่าวอยู่ภายใต้โครงการการออกแบบและวางแผนการประกอบอาชีพ โดยคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ซึ่งนอกจากกลุ่มผู้ต้องโทษจะได้แผนชีวิตและแผนธุรกิจแล้ว เรือนจำเองก็จะมีโปรแกรมยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ต้องขังเมื่อพ้นโทษออกไปจากเรือนจำด้วย โดยมีกลุ่มเป้าหมายจำนวน 20 คน

เมื่อเหตุแห่งปัญหามาจากฐานคิด วิธีการคือทำอย่างไรให้กลุ่มผู้ต้องขังได้หันกลับมาเข้าใจตัวเอง เห็นคุณค่าในตัวเอง และพร้อมที่จะออกไปใช้ชีวิตปกติ “ซึ่งตรงนี้แหละคือกระบวนการที่ท้าทาย เพราะเราต้องรื้อ หรือปรับทัศนคติของผู้ต้องขัง ซึ่งกระบวนการที่ออกแบบไว้และเคยใช้ได้ผลในช่วงที่ผ่านๆ มาคือเครื่องมือที่ชื่อว่า Well Being” ปุณิกา เสริม  

ทั้งนี้ Well Being หมายถึงกระบวนการสร้างความปรารถนาดีให้กับตัวเอง  เพราะธรรมชาติของมนุษย์จะสร้างความปรารถดีให้กับตัวเองได้ก็ต่อเมื่อ เรากล้ามองตัวเองทั้งในมุมลบและบวก โดยการมองบวกทำเพื่อให้เห็นคุณค่าในตัวเอง ในขณะที่การมองลบทำเพื่อให้เห็นว่า ที่ผ่านมาตัวเองสามารถผ่านปัญหานั้นมาอย่างไร แก้ปัญหามาอย่างไร 

โดยปุณิกา ย้ำอีกว่า Well Being คือการสร้างความปรารถดีให้ตัวเอง มีทั้งหมด 3 ฐาน คือกายมั่นคง การรับรู้ความรู้สึกตัวเอง และการคิดเท่าทันความรู้สึกตัวเอง เพราะธรรมชาติมนุษย์มักจะไม่โทษตัวเอง แต่จะโทษคนอื่นแทน เช่น คนโน้นทำเรา คนนี้แกล้ง แต่ลืมมองที่ตัวเอง ซึ่งการไม่รู้เท่าทันตัวเอง ทำให้รู้สึกแย่ จนเกิดการคิดลบต่อตัวเอง

“เวลาเราทำกระบวนการ เราต้องจับสีหน้าผู้เข้าร่วมว่าคิดและรู้สึกอย่างไร ไม่ปล่อยให้ครุ่นคิดกับตัวเองนาน ไม่คาดคั้นให้เขาทำอะไร ไม่บังคับให้เขียน ถ้าไม่อยากเปิดตัวเองก็ไม่เป็นไร พร้อมเมื่อไหร่ค่อยว่ากัน การค่อยๆ ชวนคิด ชวนตั้งคำถามและทบทวนตัวเองถึงเรื่องที่ผ่านๆ มา ทั้งบวกและลบ ทำให้เขาเกิดความรู้สึกมั่นคงในตัวเอง เห็นคุณค่าของตัวเอง และพร้อมที่จะไปต่อในเรื่องอื่นๆ โดยเฉพาะเรื่องการออกแบบแผนการดำเนินชีวิตเมื่อพ้นโทษออกไป” ปุณิกา กล่าว 

กิจกรรมในวันสุดท้ายของกิจกรรม Well Being คณะทำงานจะให้กลุ่มเป้าหมายเขียนข้อความถึงตัวเอง เรื่องอะไรก็ได้ แล้วพับเป็นรูปหัวใจเก็บไว้ และวันใดที่เขารู้สึกลังเล รู้สึกไม่แน่ใจ ก็ให้กลับมาเปิดหัวใจออกดูเป้าหมายในชีวิต ว่าความจริงแล้ว เขาสามารถออกแบบชีวิตตัวเองได้

“สิ่งที่ผมคิดว่าต้องจัดการก่อนเป็นอย่างแรกหลังพ้นโทษคือสิ่งแวดล้อมที่ผมอาศัยอยู่ แต่ปัญหาคือผมไม่รู้ว่าจะจัดการอย่างไร” นี่คือเสียงสะท้อนของจากกลุ่มเป้าหมายคนหนึ่ง ที่เปิดเผยต่อคณะทำงานหลังจบกระบวนการออกแบบแผนที่ชีวิต ซึ่งทำให้เห็นว่า แม้จะมีแผนการดำเนินชีวิตที่สมบูรณ์ แต่โลกนอกเรือนจำยังมีสภาวะที่อยู่นอกเหนือการควบคุมและการจัดการ จึงเป็นเหตุให้โครงการต้องทำงานอย่างต่อเนื่องและครอบคลุมในทุกๆ ขั้นตอน 

ปุณิกา เล่าว่า การเตรียมความพร้อมในแง่ของจิตใจเป็นเรื่องสำคัญ ที่ผ่านมาทางเรือนจำก็มีการทำงานที่ค่อนข้างครอบคลุมอยู่แล้ว แต่ที่ผ่านมาคือ กลุ่มผู้ต้องโทษยังขาดกระบวนการออกแบบชีวิตตัวเองหลังพ้นโทษ ว่าถ้าออกไปแล้ว จะอยู่อย่างไร ใครจะหนุน สังคมจะยอมรับหรือตีตราพวกเขาอย่างไรบ้าง ปัจจัยสำคัญจึงอยู่ที่การปรับทัศนคติด้านการใช้ชีวิต แล้วเรื่องอาชีพหรือเรื่องอื่นๆ ก็จะไปต่อได้เอง ซึ่งปุณิกาก็ยืนยันหนักแน่น ว่าจะดำเนินการในลักษณะนี้ไปจนกว่ากลุ่มเป้าหมายจะมีอาชีพที่มั่นคงและไม่กลับไปทำผิดซ้ำอีก 

“ตัว Life Plan ที่เป็นแผนหรือแนวทางการดำเนินชีวิต มันสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการติดตามกลุ่มเป้าหมายเมื่อพ้นโทษออกไป กลุ่มเป้าหมายหลายคนมีแผนการในชีวิตที่หลากหลาย บางคนจะไปเปิดร้านหมูปิ้ง บางคนจะไปทำอาชีพช่าง ถ้าเราสามารถออกแบบระบบติดตามผู้ต้องขังหลังพ้นโทษ โดยใช้ Life Plan ที่เขาคิดเองมาพัฒนาต่อในรูปแบบแอปพลิเคชั่นในการติดตามกลุ่มเป้าหมาย เพื่อสนับสนุนให้เขามีอาชีพเมื่อพ้นโทษ ซึ่งคิดว่าน่าจะช่วยยกระดับ และลดปริมาณผู้ต้องขังไม่ให้ทำผิดซ้ำ และมีอาชีพตามเป้าหมายของโครงการได้ และที่สำคัญ พวกเขาจะได้มีอาชีพที่ออกมาจากความต้องการของตัวเองอย่างแท้จริง” ปุณิกาทิ้งท้าย

“เวลาเราทำกระบวนการ เราต้องจับสีหน้าผู้เข้าร่วมว่าคิดและรู้สึกอย่างไร ไม่ปล่อยให้ครุ่นคิดกับตัวเองนาน ไม่คาดคั้นให้เขาทำอะไร ไม่บังคับให้เขียน ถ้าไม่อยากเปิดตัวเองก็ไม่เป็นไร พร้อมเมื่อไหร่ค่อยว่ากัน การค่อยๆ ชวนคิด ชวนตั้งคำถามและทบทวนตัวเองถึงเรื่องที่ผ่านๆ มา ทั้งบวกและลบ ทำให้เขาเกิดความรู้สึกมั่นคงในตัวเอง เห็นคุณค่าของตัวเอง และพร้อมที่จะไปต่อในเรื่องอื่นๆ โดยเฉพาะเรื่องการออกแบบแผนการดำเนินชีวิตเมื่อพ้นโทษออกไป” ปุณิกา อภิรักษ์ไกรศรี จากคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง จังหวัดลำปาง

The post คณะสังคมสงเคราะห์ฯ มธ. จับมือกับเรือนจำกลางลำปาง นำโปรแกรมการวางแผนชีวิตและอาชีพมาฝึกสอนให้ผู้กระทำผิดพร้อมสำหรับการกลับสู่สังคม first appeared on กสศ..

และกลายเป็นต้นทุนสำคัญที่นำไปสู่การทำโครงการพัฒนาทักษะแรงงานสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตรข้าวรุ่นใหม่ในยุคดิจิตอล โดยคณาจารย์จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสกลนคร 

ผศ.ดร.พัชชา เศรษฐากา หัวหน้าโครงการ เล่าว่า แม้ข้าวเหนียวอินทรีย์จะเป็นต้นทุนที่ดีของจังหวัดสกลนคร แต่ด้วยความคุ้นชินเดิม เกษตรกรในจังหวัดจึงยังผลิตข้าวเหนียวจำหน่ายในราคาต่ำกว่ามาตรฐาน “ซึ่งมันน่าเสียดายนะ ที่ข้าวเหนียวดีๆ ของบ้านเราขายได้ราคาต่ำกว่าท้องตลาด” 

ซึ่งนี่คือจุดเริ่มต้นที่ทำให้ ผศ.ดร.พัชชา และคณาจารย์ในมหาวิทยาลัย ‘บูรณาการ’ ความรู้ทั้งเรื่องการผลิต การตลาด และการสื่อสารเข้ามาช่วยกันสร้างคุณค่าและมูลค่าให้ข้าวเหนียวอินทรีย์ของจังหวัดสกลนคร ภายใต้แบรนด์ ‘ข้าวเหนียว เดอgrill’ ให้กับคนในชุมชนตำบลเชียงเครือ อำเภอเมืองสกลนคร จังหวัดสกลนคร ในพื้นที่ 8 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านหนองหอย หมู่ 4 และหมู่ 17, บ้านโนนศาลา, บ้านหนองสนม, บ้านโคกสะอาด, บ้านโพนสว่าง, บ้านนาคำไฮ, และบ้านโนนเบ็ญ โดยมีกลุ่มเป้าหมายเข้าร่วมทั้งหมด 60 คน ซึ่งเป็นเกษตรกรที่มีรายได้ต่ำ 

เมื่อได้กลุ่มเป้าหมายเรียบร้อย คณะทำงานจะออกแบบหลักสูตรการฝึกทักษะอาชีพเป็น 4 หลักสูตร คือ (1) ด้านเมล็ดพันธุ์ การทำน้ำหมักชีวภาพ และวิธีทำเชื้อไตรโคเดอร์มา (2) ด้านการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากข้าวเหนียวในรูปแบบข้าวต้มมัดญวน ข้าวพอง และข้าวโป่ง (3) ด้านออนไลน์ และ (4) ด้านหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง 

โดยหลังจากที่จัดการองค์ความรู้ด้านการผลิตในขั้นตอนต่างๆ ลงตัว ฝ่ายการตลาดก็จะสร้างเพจขายผลิตภัณฑ์ไว้รอ เนื่องจากหากรอให้กลุ่มเป้าหมายฝึกทักษะการแปรรูปผลิตภัณฑ์เสร็จก่อน แล้วค่อยสร้างเพจ อาจไม่ทันการณ์ ซึ่งผศ.ดร.พัชชา เล่าแผนการทำงานว่า “ระหว่างที่ทำเพจ ทีมจะซื้อโฆษณาเพื่อสร้างกระแสให้คนสนใจ อยากเข้ามาเป็นสมาชิกในเพจ และเมื่อกลุ่มเป้าหมายเรียนรู้เรื่องการแปรรูปครบแล้ว ก็ต้องมาเรียนรู้เรื่องวิธีการดูแลเพจต่อ” 

Shopee และ Lazada เป็นช่องทางหลักที่ช่วยให้ผลิตภัณฑ์จากแบรนด์ ‘ข้าวเหนียว เดอgrill’ โดยเฉพาะข้าวต้มมัดญวน ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ยุคบุกเบิก ออกสู่ท้องตลาด ซึ่งช่วงเริ่มต้นก็มีทีมงานคอยติดตามอย่างใกล้ชิด ว่าลูกค้ามีกระแสตอบรับอย่างไร โดยเธอจะนำคำติชมต่างๆ ส่งไปให้กลุ่มเป้าหมาย เพื่อให้พวกเขารู้ว่าผลิตภัณฑ์ดีหรือไม่ดีอย่างไร เช่น เค็มไป หวานไป เป็นต้น เพื่อให้สินค้าพัฒนาต่อไป

อีกทั้งยังต้องใส่ใจในเรื่องของกระบวนการขนส่ง เนื่องจากข้าวต้มมัดญวนเป็นอาหาร การขนส่งจึงไม่ควรนานจนเกินไป ไม่เช่นนั้น ข้าวต้มมัดญวนอาจเกิดการเน่าเสียได้ “ตอนแรกที่เปิดขายออนไลน์ เราให้เขาถ่ายรูปขั้นตอนการส่งให้เราดูทุกขั้นตอน เริ่มตั้งแต่ขั้นตอนการบรรจุสินค้าว่าเรียบร้อยหรือไม่ บรรจุกี่โมง ส่งกี่โมง การจ่าหน้าซองทำอย่างไร ถ้าหากส่งไปแล้วเสีย ก็ต้องส่งให้ลูกค้าใหม่ จนพวกเขาเริ่มทำกันได้เอง เราจึงค่อยๆ ปล่อย แต่ก็คอยดูอยู่ห่างๆ” ผศ.ดร.พัชชา เสริม

สาเหตุที่โครงการมุ่งเน้นไปที่การขายสินค้าออนไลน์เป็นหลักนั้น เนื่องจากโลกยุคปัจจุบันอยู่ในยุคดิจิตอล เทคโนโลยีมีบทบาทต่อการดำเนินชีวิตของมนุษย์มากขึ้น ศิรินนา คำทะเนตร หนึ่งในคณะทำงาน ผู้รับหน้าที่อบรมหลักสูตรออนไลน์ เล่าว่า การขายออนไลน์เข้าถึงกลุ่มคนได้มาก และไม่ต้องมีหน้าร้าน ทำให้ไม่มีต้นทุนเรื่องค่าเช่า อยู่บ้านก็สามารถขายได้ “โดยรูปภาพและเนื้อหาของผลิตภัณฑ์จะต้องดี เพราะเป็นตัวที่ช่วยให้สินค้ามีมูลค่ามากขึ้น ทำให้สินค้าดูน่าบริโภค” 

ด้าน เพ็ญธิยา เดชภูมิ หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย และควบตำแหน่งผู้ดูแลเพจ ‘ข้าวเหนียว เดอgrill’ เสริมว่า การช่วยเหลือและดูแลเอาใจใส่ของคณาจารย์จาก มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสกลนคร ตั้งแต่เริ่มต้น ทำให้เธอปรับเปลี่ยนแนวคิดเกี่ยวกับการตลาดออนไลน์ จากเมื่อก่อนมองว่าการตลาดออนไลน์เป็นเรื่องไกลตัว ไม่เคยคิดอยากจะมาขายของออนไลน์ แต่พอได้เรียนรู้ ก็เล็งเห็นช่องทางและโอกาสในการสร้างรายได้ให้ตนเอง จนทุกวันนี้ สามารถใช้โซเชียลมีเดียเป็นพื้นที่ในการสร้างอาชีพและสร้างรายได้ 

“จากเดิมที่เราไม่มีความกล้าที่จะทำการตลาดออนไลน์เลย แม้แต่จะกดเข้าไปตอบลูกค้าก็ยังทำไม่เป็น ตอนนี้สามารถทำเองได้ทุกอย่าง ตั้งแต่ตอบลูกค้า เขียนข้อความแนะนำผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงถ่ายรูปผลิตภัณฑ์ และที่สำคัญก็คือ รู้สึกว่าตัวเองมีความรอบคอบมากขึ้น จะต้องถ่ายรูปเก็บไว้เป็นหลักฐานทุกขั้นตอน เผื่อกรณีที่เกิดปัญหา” 

ซึ่งเมื่อถามถึงรายได้ เพ็ญธิยา ก็บอกว่า การปรับตัวเข้าสู่การตลาดออนไลน์สร้างรายได้ดีพอสมควร โดยเธอและกลุ่มเป้าหมายคนอื่นๆ ขายข้าวต้มมัดญวนหมดทุกรอบ ทำให้มีรายได้เพิ่มประมาณ 800 บาทต่อสัปดาห์ หรือ 3,000-4,000 บาทต่อเดือนเลยทีเดียว 

และนี่ก็คือตัวอย่างของการใช้ฐานทุนในชุมชน ทั้งภูมิปัญญาชาวบ้าน และความรู้ทางวิชาการจากมหาวิทยาลัยในพื้นที่ มาสร้างอาชีพ สร้างรายได้ เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากให้ชุมชนได้อย่างยั่งยืน และสอดรับไปกับการตลาดในยุคดิจิตอลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“จากเดิมที่เราไม่มีความกล้าที่จะทำการตลาดออนไลน์เลย แม้แต่จะกดเข้าไปตอบลูกค้าก็ยังทำไม่เป็น ตอนนี้สามารถทำเองได้ทุกอย่าง ตั้งแต่ตอบลูกค้า เขียนข้อความแนะนำผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงถ่ายรูปผลิตภัณฑ์ และที่สำคัญก็คือ รู้สึกว่าตัวเองมีความรอบคอบมากขึ้น จะต้องถ่ายรูปเก็บไว้เป็นหลักฐานทุกขั้นตอน เผื่อกรณีที่เกิดปัญหา” ผศ.ดร.พัชชา เศรษฐากา หัวหน้าโครงการ

The post ม.เกษตร สกลนคร ทำโครงการฝึกสอนเกษตรอินทรีย์และการแปรรูปที่สอดแทรกเนื้อหาด้วยเทคโนโลยีที่เหมาะสม เพื่อช่วยเปิดตลาดออนไลน์สร้างโอกาสให้กับเกษตรกร first appeared on กสศ..

จากเดิมที่ประกอบอาชีพทำไร่ทำสวน หาอยู่หากินแบบพึ่งพิงธรรมชาติ และพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน ก็กลับกลายเป็นว่า คนหนุ่มสาวต้องเดินทางลงจากภูเขา เข้าสู่เมือง เพื่อทำงานรับจ้าง บ้างเข้าสู่ตลาดแรงงานไกลถึงต่างแดน เพื่อปรับตัวเข้ากับความเปลี่ยนแปลงของโลกและสังคม ทว่าการปรับตัวนี้ก็ยังไม่ได้ทำให้ความเหลื่อมล้ำหายไป

ด้านคนหนุ่มอย่าง ‘อาทู่’ ไกรสิทธิ์ สิทธิโชดก มองเห็นประเด็นเรื่องความเหลื่อมล้ำของกลุ่มชาติพันธุ์มาอย่างยาวนาน จึงได้ก่อตั้ง Athu Akha Home เพื่อเป็น ‘ลานวัฒนธรรม’ ให้กลุ่มชาติพันธุ์และคนเมืองในจังหวัดเชียงราย ได้มาร่วมแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ และวัฒนธรรม ประกอบกับการทำความเข้าใจวิถีชีวิตความเป็นอ่าข่า เพื่อค้นหาแนวทางที่จะสนับสนุน และส่งเสริมให้ชนเผ่าอ่าข่ามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างยั่งยืน 

แม้การเข้าร่วมทำงานวิจัยของอาทู่จะทำให้เกิดการฟื้นวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชนเผ่าอ่าข่ามากมาย อาทิ ระบบการแพทย์ชนเผ่า พิธีกรรมต่างๆ งานจักสาน การทอผ้า ฯลฯ แต่ก็ยังมีเงื่อนไขบางประการ ซึ่งขัดขวางให้ไม่สามารถพัฒนาประเด็นดังกล่าวไปสู่จุดที่นำไปสร้างรายได้ 

“ที่ผ่านมาเราเอาความรู้ด้านการแพทย์ไปสนับสนุนการรักษาแบบพื้นบ้านในโรงพยาบาลระดับตำบล ส่วนงานประเพณีก็เอาไปโยงกับการท่องเที่ยว แต่มันก็ยังไม่ครอบคลุม เพราะติดเงื่อนไขเรื่องงบประมาณในการทำงาน หลายอย่างเรายังต้องการความรู้จากภายนอกชุมชน และบางเรื่องก็ต้องการให้องค์กรรัฐสนับสนุน” อาทู่ กล่าว  

ซึ่งการสนับสนุนจาก โครงการพัฒนาระบบทดลองการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ช่วยให้เป้าหมายของ ‘โครงการพัฒนาอาชีพจากภูมิปัญญาวิถีชีวิตชนเผ่าอ่าข่า จังหวัดเชียงราย สามารถขับเคลื่อนต่อไปได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น 

เนื่องจากเป้าหมายของโครงการนี้คือการ ‘ให้โอกาส’ กลุ่มคนที่ยังขาดโอกาส อาทู่จึงออกแบบกระบวนการคัดเลือกกลุ่มเป้าหมาย ด้วยการลงพื้นที่พร้อมกับแกนนำจาก 5 ชุมชน จนได้กลุ่มเป้าหมายจำนวน 115 คน โดยหวังว่าการสร้างอาชีพด้วยการใช้ฐานความรู้และประสบการณ์ของชุมชน จะช่วยลดความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นในสังคมชนเผ่าอ่าข่าได้อีกทอดหนึ่ง ผ่านพื้นที่ที่เรียกว่า ‘ลานแดข่อง’ หรือลานวัฒนธรรม

อาทู่ อธิบายกระบวนการทำงานของชุมชนว่า “เรื่องที่กลุ่มเป้าหมายต้องทำร่วมกันก็คือ ค้นหาผู้รู้ที่มีความรอบรู้และเชี่ยวชาญในด้านต่างๆ จากแต่ละชุมชน เช่น ‘ป้าเพ็ญ’ วันเพ็ญ ศักดิ์สุทธิเสน ซึ่งเป็นปราชญ์ด้านการทอผ้า มาให้คำแนะนำ แล้วค่อยให้กลุ่มเป้าหมายที่ต้องการพัฒนาทักษะด้านการทอผ้าไปเรียนกับป้าเพ็ญอีกที”

ซึ่งป้าเพ็ญเล่าว่า การทำงานแบบนี้ทำให้คนรุ่นใหม่ในหมู่บ้านห้วยเจริญ หันมาสนใจการทอผ้ามากขึ้น แต่ก่อน พวกเขาไม่รู้ว่าการทอผ้าจะกลายเป็นอาชีพได้อย่างไร เพราะชนเผ่าอ่าข่านิยมทอผ้าใส่เอง อีกทั้งยังดีใจที่ได้รื้อฟื้นภูมิปัญญาด้านนี้ให้กับคนรุ่นใหม่ในหมู่บ้าน เนื่องจากในปัจจุบัน คนรุ่นใหม่ให้ความสำคัญกับการทำมาหากินมากกว่า จึงไม่มีเวลามานั่งสืบทอดการทอผ้าจากบรรพบุรุษ จนมีคนรุ่นใหม่ทอผ้าเป็นมากขึ้น จากเดิมที่มีแต่คนแก่เฒ่า 

แต่ต่อให้มีคนรุ่นใหม่ทอผ้าเก่งขึ้นและขายดีสักเท่าไร ด้วยสถานะผู้ผลิตซึ่งอยู่ต้นน้ำ ผลิตเพื่อส่งขายเพียงอย่างเดียว ทำให้บุคคลที่ได้รับประโยชน์จากการพัฒนาครั้งนี้ตกอยู่ที่ ‘พ่อค้าคนกลาง’ ไม่ใช่ตัวกลุ่มเป้าหมายเอง ซึ่งเป็นปัญหาที่ชนเผ่าอ่าข่าสลัดไม่หลุดมาเป็นระยะเวลานาน 

อาทู่จึงย้ำถึงความสำคัญของลานแดข่องขึ้นมา โดยให้คำนิยามว่า “ลานแดข่องเปรียบเสมือน ‘ตลาดกลาง’ ทางความคิดและภูมิปัญญา เป็นที่รวบรวมเรื่องราวความเป็นอ่าข่าไว้ครบทุกด้าน และยังเป็นที่รวบรวมผลิตภัณฑ์ของชุมชนในโครงการอีกด้วย โดยเราต้องมีสถานที่ที่ทำให้ชาวบ้านในเครือข่ายเห็นว่า ภูมิปัญญาที่ทำออกมาเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น งานจักสาน ผ้าทอ หรือแม้แต่อาหารการกิน มีพื้นที่ขายและมีคนให้ความสนใจ โดยไม่ต้องอาศัยพ่อค้าคนกลางอีกต่อไป”

สถานที่ตั้งของลานแดข่องตั้งอยู่ในหมู่บ้านจัดสรรแห่งหนึ่ง ห่างจากตัวเมืองจังหวัดเชียงรายกว่า 10 กิโลเมตร ทำให้โครงการมีแนวคิดขยายการตลาดออกเป็น 3 รูปแบบ ได้แก่ 

1. ตลาดเส้นทาง
   ซึ่งเกิดจากความร่วมมือระดับภาคีเครือข่ายระหว่างชนเผ่าอ่าข่าทั้ง 5 อำเภอ ได้แก่ อำเภอแม่จัน อำเภอเชียงแสน อำเภอแม่สวย อำเภอแม่ฟ้าหลวง และอำเภอเมืองเชียงราย โดยจะร่วมงานกันในด้านต่างๆ ให้สามารถวางจำหน่ายสินค้าได้ทั้ง 5 อำเภอ
2. ตลาดกลาง หรือก็คือลานแดข่อง
3. ตลาดออนไลน์ ซึ่งเป็นตลาดที่เข้าถึงได้ง่าย ทุกเพศทุกวัย และเป็นสื่อพื้นฐานที่หลายๆ คนใช้งาน ซึ่งอาทู่ ระบุว่า “ตอนนี้กำลังอยู่ในช่วงของการพัฒนาตลาดออนไลน์ เพราะเป็นเรื่องใหม่ พวกเราคนรุ่นเก่าก็ไม่มีทักษะเรื่องนี้ จึงต้องอาศัยคนรุ่นใหม่เข้ามาดำเนินงาน ซึ่งตอนนี้ก็มีเด็กจบใหม่ที่กลับมาทำงานในชุมชน และเข้ามาช่วยพัฒนาระบบตลาดออนไลน์ให้มีความสมบูรณ์มากขึ้น”

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าตอนนี้ อาจยังไม่สามารถระบุได้ชัดเจนว่ากลุ่มเป้าหมายมีรายได้เพิ่มขึ้นมากน้อยแค่ไหน จากการดำเนินงานที่ผ่านมา แต่สิ่งที่ปรากฏชัดในชุมชนอ่าข่าทั้ง 5 หมู่บ้านก็คือ ชาวบ้านเข้าใจแล้วว่าห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) มีความสำคัญอย่างไร และต้องดำเนินการอย่างไร ผ่านการใช้ทุนเดิมของ ‘ความรู้ ประสบการณ์ และบุคลากรในชุมชน มาต่อยอดเพื่อสร้างอาชีพที่ไม่ส่งผลกระทบต่อวิถีของชนเผ่าอ่าข่า’ สำหรับพัฒนาคุณภาพชีวิตชนเผ่าอ่าข่าต่อไป

“เราต้องมีสถานที่ที่ทำให้ชาวบ้านในเครือข่ายเห็นว่า ภูมิปัญญาที่ทำออกมาเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น งานจักสาน ผ้าทอ หรือแม้แต่อาหารการกิน มีพื้นที่ขายและมีคนให้ความสนใจ โดยไม่ต้องอาศัยพ่อค้าคนกลางอีกต่อไป” ‘อาทู่’ ไกรสิทธิ์ สิทธิโชดก ผู้ก่อตั้ง Athu Akha Home

The post เครือข่ายวัฒนธรรมฯ บูรณาการวิถีชุมชนอาข่ากับความรู้สากล เพื่อติดเครื่องมืออาชีพพัฒนาคุณภาพชีวิตชาว ‘อาข่า’ first appeared on กสศ..

โดย พฤติพร จินา สมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแม่ทา SE เล่าว่า สาเหตุที่เธออยากเข้าร่วมกลุ่มวิสาหกิจนั้น สืบเนื่องมาจากการที่จังหวัดลำพูนมีของดีอยู่จำนวนมาก จึงอยากใช้ ‘งานวิจัย’ ภายใต้การดำเนินงานของกลุ่มวิสาหกิจมาเป็น ‘เครื่องมือ’ ทำให้คนในชุมชนรู้จักบ้านตัวเอง และรู้ศักยภาพความสามารถของตัวเองมากขึ้น

ซึ่งเริ่มต้นจากการมองหาต้นทุนต่างๆ ที่มีอยู่ในชุมชน แล้วพบว่าทักษะด้านภูมิปัญญาเป็นสิ่งที่ทุกชุมชนมีอยู่แล้ว ขาดแต่กระบวนการคิดและการตลาดที่เหมาะสม ซึ่ง พฤติพร เสริมว่า “กลุ่มวิสาหกิจส่วนใหญ่จะตกม้าตายเรื่องการตลาด เพราะการตลาดไม่ใช่แค่การขายของตามอีเวนต์หรือขึ้นห้าง แต่การตลาดต้องเหมาะกับคนในชุมชนด้วย”

เมื่อได้รู้จักกับโครงการพัฒนาระบบทดลองการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส หรือทุนพัฒนาอาชีพและนวัตกรรมที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน และกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) พฤติพร เลยเกิดแนวคิดที่จะริเริ่ม ‘โครงการพัฒนาการสร้างงานบนฐานนิเวศน์ลุ่มน้ำแม่ทาโดยชุมชน’ ที่ ‘เปิดโอกาส’ ให้ชุมชนได้คิดและลงมือทำด้วยตัวเอง 

โดยมีกลุ่มเป้าหมายเป็นผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ว่างงาน จำนวน 60 คน จาก 4 กลุ่มย่อย ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผ้าทอกะเหรี่ยงแม่ขนาด กลุ่มสวนอินทรีย์ฟ้ารักษ์ดิน กลุ่มวิสาหกิจวิถีมอญหนองดู่ และกลุ่มคนในชุมชนรอบศูนย์ “ซึ่งเมื่อสอบถามชาวบ้านว่าอยากเรียนรู้อะไร พวกเขากลับตอบว่า ไม่อยากพัฒนาศักยภาพการผลิตแล้ว เพราะอบรมกันมาหลายครั้งจากหลายหน่วยงาน แต่ต้องการความรู้ด้านการตลาด” พฤติพร กล่าว

จากความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแม่ทา SE ได้นำมาออกแบบเป็นหลักสูตรการเรียนรู้ 3 ขั้น ได้แก่ ขั้นต้น ขั้นกลาง และขั้นปลาย ซึ่งขั้นต้นและขั้นกลางเป็นการอบรมพื้นฐานด้านอาชีพต่างๆ ส่วนขั้นปลายจะเน้นไปที่เรื่องการตลาด การสื่อสารเรื่องราวของผลิตภัณฑ์ การออกแบบบรรจุภัณฑ์ และการทดลองตลาดก่อนจะเปิดจำหน่ายจริง ซึ่งเป็นความต้องการหลักของกลุ่มเป้าหมาย

“ตอนแรก เรากำหนดกลุ่มเป้าหมายไว้เพียง 60 คน แต่ปรากฏว่ามีผู้เข้าร่วมโครงการจริงๆ 100 คน ซึ่งมีเยาวชนที่ไม่ใช่กลุ่มเป้าหมายมาเข้าอบรมด้วย เราก็รับหมด เพราะไม่อยากทิ้งใครไว้ข้างหลัง” พฤติพร กล่าวและเสริมว่า ทุกคนล้วนมีความสำคัญในกระบวนการเรียนรู้ ความรู้บางเรื่องก็จำเป็นต้องอาศัยความชำนาญของคนรุ่นใหม่เข้ามาหนุน เช่น เรื่องการตลาดออนไลน์ หรือการออกแบบบรรจุภัณฑ์ เป็นต้น 

ปัจจุบันนี้ โครงการมีกลุ่มเยาวชนเข้ามาทำงานร่วมกับผู้ใหญ่แล้วประมาณ 30 คน ซึ่งเกิดเป็นภาพที่น่าประทับใจ เนื่องจากเยาวชนได้ใช้เวลาอยู่กับผู้สูงอายุ อยู่กับชุมชน ไม่ไปเถลไถลที่ไหน ในขณะที่ผู้สูงอายุเองก็รู้สึกสนุกสนานกับการทำงาน อยากบอก อยากเล่า เพราะอยากให้ลูกหลานเข้ามาสืบสานภูมิปัญญาดีๆ ต่อไป เป็นการหนุนเสริมซึ่งกันและกัน อีกทั้งยังทำให้ความสัมพันธ์ของคนทั้งสองช่วงวัยแน่นแฟ้นขึ้นอีกด้วย

ซึ่งการดำเนินงานจะได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแม่ทา SE ใน 3 ส่วนหลักด้วยกัน (1) คือการหนุนเสริมความรู้เรื่องกระบวนการทำงานและการจัดการ (2) คือการแต่งตั้งกองเลขาเชื่อมประสานระหว่างครูภูมิปัญญา ผู้นำกลุ่ม และเยาวชนในพื้นที่ให้มาทำกิจกรรมร่วมกัน และ (3) คือการเชื่อมประสานองค์ความรู้ ให้ ครูภูมิปัญญา ทำหน้าที่ให้ความรู้ด้านทักษะอาชีพต่างๆ, ผู้นำกลุ่ม ทำหน้าที่ประสานกลุ่มเป้าหมายให้เข้าร่วมกิจกรรม, ส่วน เยาวชน ทำหน้าที่ดูแลช่วยเหลือกลุ่มต่างๆ ด้านการเงิน การทำบัญชี เอกสาร และการสื่อสาร 

ทำให้เรียกได้ว่า โครงการนี้ ‘ใช้ชุมชนเป็นฐาน’ เพื่อสร้างความยั่งยืนอย่างแท้จริง บางครั้ง การใช้วิทยากรเก่งๆ จากภายนอก ก็อาจไม่ตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนจริงๆ จึงต้องเปิดโอกาสให้คนในชุมชนตัดสินใจด้วยตัวเอง ว่าเขาอยากทำ หรือไม่อยากทำอะไร เพราะฉะนั้น การใช้ชุมชนเป็นฐาน ก็คือการฟังเสียงของคนในชุมชนนั่นเอง…

ตลอด 8 เดือนของการฝึกทักษะอาชีพให้กลุ่มเป้าหมาย แม้จะยังสร้างรายได้ไม่มากนัก แต่หลายกลุ่มก็ได้เรียนรู้และปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ปัจจุบันได้มากขึ้น เช่น กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผ้าทอกะเหรี่ยงแม่ขนาด ที่งดทอผ้าใหม่และเน้นขายผ้าเก่าให้หมด เนื่องจากความต้องการของตลาดในช่วงการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ลดลง เป็นต้น ซึ่งถือเป็นการเรียนรู้เรื่องอุปสงค์และอุปทานของระบบตลาด

ถึงแม้รายได้จะไม่ได้เพิ่มขึ้นมากมาย แต่ ‘ความสุข’ ที่ได้กลับประเมินค่าไม่ได้ เนื่องจากทั้งกลุ่มผู้จัดทำโครงการ กลุ่มเป้าหมาย รวมไปถึงกลุ่มคนในชุมชน ล้วนพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า ‘ความสัมพันธ์’ ของคนในชุมชนดีขึ้น ไม่ต่างคนต่างอยู่เหมือนที่ผ่านมา

ด้าน พฤติพร ในฐานะหัวหน้าโครงการ เล่าว่า “โครงการนี้ทำให้เรารู้จักและใกล้ชิดชุมชนมากขึ้น และทำให้เราเห็นว่าในชุมชนเรามีของดีๆ อยู่มากมาย ผู้สูงอายุบางคนมีรายได้มากกว่าลูกหลานที่ไปทำงานในเมืองเสียอีก ซึ่งนั่นหมายความว่า การออกไปทำงานข้างนอกไม่ได้ตอบโจทย์เรื่องรายได้อีกต่อไป เพราะเมื่อเรารู้จักฐานทุนในชุมชนดีพอ เราก็จะสามารถหารายได้จากสิ่งดีๆ ที่มีอยู่ในชุมชนได้มากมาย”

ซึ่งผลลัพธ์ดังกล่าวเป็นสิ่งที่สรุปได้ว่า การพัฒนาอย่างยั่งยืนโดยอาศัยชุมชนเป็นฐาน เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพอย่างเห็นได้ชัด ทั้งรายได้ของกลุ่มเป้าหมายที่เพิ่มขึ้น รวมไปถึงการลดระยะห่างระหว่างคนรุ่นเก่ากับคนรุ่นใหม่ อีกทั้งยังนำไปสู่การเพิ่มพูนทักษะและความรู้ด้านการประกอบอาชีพให้เท่าทันต่อสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วในปัจจุบันได้อีกด้วย

“โครงการนี้ทำให้เรารู้จักและใกล้ชิดชุมชนมากขึ้น และทำให้เราเห็นว่าในชุมชนเรามีของดีๆ อยู่มากมาย ผู้สูงอายุบางคนมีรายได้มากกว่าลูกหลานที่ไปทำงานในเมืองเสียอีก ซึ่งนั่นหมายความว่า การออกไปทำงานข้างนอกไม่ได้ตอบโจทย์เรื่องรายได้อีกต่อไป เพราะเมื่อเรารู้จักฐานทุนในชุมชนดีพอ เราก็จะสามารถหารายได้จากสิ่งดีๆ ที่มีอยู่ในชุมชนได้มากมาย” พฤติพร จินา สมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแม่ทา SE

The post วิสาหกิจชุมชนแม่ทา SE ผนึกความร่วมมือกับ 4 วิสาหกิจชุมชนใกล้เคียง เพื่อฝึกทักษะแรงงานด้อยโอกาสตามความถนัด ช่วยสร้างความมั่นคงทางอาชีพ first appeared on กสศ..

แม้กระแสการทำเกษตรอินทรีย์จะมาแรง แต่การจะทำให้รอดและอยู่ได้ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย ดังตัวอย่างจากเกษตรกรในจังหวัดสตูล ที่รวมตัวกันเป็นเครือข่าย แต่ก็ยังล้มลุกคลุกคลานมาโดยตลอด ทำให้สำนักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร จังหวัดสตูล ที่เห็น ‘โอกาส’ และ ‘ความสำคัญ’ ของการทำเกษตรอินทรีย์ จึงร่วมมือกับโครงการพัฒนาระบบทดลองการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส กองทุนเพื่อความเสมอภาค (กสศ.) ดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายเกษตรอินทรีย์เพื่อยกระดับสู่ผู้ประกอบการสีเขียว 

เพื่อยกระดับและเปลี่ยนเกษตรกรทั่วไปให้ก้าวสู่การเป็นผู้ประกอบการสีเขียว ควบคู่ไปกับภารกิจหลักของสำนักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร นั่นคือการฟื้นฟูอาชีพและจัดการหนี้ให้เกษตรกร โดย นิธิมา บินตำมะหงง หัวหน้าโครงการ อธิบายว่า กลุ่มเป้าหมายของโครงการนี้คือกลุ่มผู้ที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และผู้ด้อยโอกาส จำนวน 150 คน จากพื้นที่ 7 อำเภอ 

“ซึ่งการทำงานจะประสบผลสำเร็จหรือไม่นั้น ต้องเริ่มต้นคิดตั้งแต่แรกว่า เราจะเป็นผู้ประกอบการสีเขียวได้อย่างไร เลยออกแบบให้เขาได้เรียนรู้จากการปฏิบัติจริง ฝึกคิดเรื่องการบริหารจัดการวงประชุมตั้งแต่ครั้งแรก ว่าจะจัดการประชุมแบบไหน ถ้าเราเป็นผู้ประกอบการสีเขียว เราจัดการประชุมอย่างไร ใช้อาหารที่ไหน ใช้เวทีการประชุมแบบไหน เรื่องเหล่านี้คือสิ่งที่ผู้ประกอบการสีเขียวต้องคำนึงถึง”  

โดยการประชุมระหว่างกลุ่มเป้าหมาย จุดประกายความคิดเรื่องการสร้าง ‘เครือข่ายรวบรวมผลผลิตของเกษตรกร’ และจากข้อมูลที่นำมาแลกเปลี่ยนกัน ก็พบปัญหาว่า ผลผลิตการเกษตรในแต่ละพื้นที่ มีราคาขายแตกต่างกัน เช่น ฟักเขียวจากไร่ ขายกิโลกรัมละ 1 บาท แต่ที่ร้านค้าขายกิโลกรัมละ 25 บาท เมื่อสืบข้อมูลดูจึงรู้ว่าสาเหตุมาจากการที่เกษตรกรไม่ได้เป็นเจ้าของปัจจัยการผลิต ไม่ได้เป็นเจ้าของที่ดิน บางรายแค่รับจ้างปลูกอีกทอดหนึ่ง จึงไม่มีโอกาสกำหนดราคาผลผลิตได้เอง

และด้วยสาเหตุนี้ ประกอบกับความต้องการที่จะผลักดันให้การทำเกษตรอินทรีย์ได้มาตรฐาน คณะทำงานจึงหารือกับนักวิชาการด้านอาหาร และเกษตรอินทรีย์ จนเกิดเป็นข้อตกลงร่วมกันเพื่อขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมายที่ตั้งไว้ นั่นคือ การปรับเปลี่ยนวิธีคิดและทำงานของกลุ่มเป้าหมายใหม่ เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายมีความหลากหลาย คือมีทั้งชาวนา ชาวประมง และชาวสวน เพื่อให้การทำงานเป็นไปในทิศทางเดียวกัน ด้วยการสร้างความตระหนักเรื่องสารพิษว่ามีผลกระทบต่อผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อมอย่างไร ซึ่งต้องเชื่อมโยงทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคที่อยู่ในสภาพแวดล้อมอันหลากหลายของจังหวัดสตูล ได้แก่ ภูเขา นา และทะเล 

เช่น สังเกตว่าในชุมชนที่อยู่ติดทะเล สมาชิกในเครือข่ายมีเรืออยู่กี่ลำ ใครมีเรือ ใครไม่มีเรือ ใครแปรรูป และต้องศึกษาปฏิทินฤดูกาลวางอวนปู อวนกุ้ง และเส้นทางผลผลิต เพราะแต่ละพื้นที่มีราคาต้นทุนสัตว์น้ำไม่เท่ากัน ส่วนพื้นที่นา ก็ต้องมีข้อมูลประมาณการพื้นที่ปลูกข้าว การทำความเข้าใจเรื่องนาเกษตรอินทรีย์ว่าต้องมีองค์ประกอบอะไรบ้าง เพราะบางคนเข้าใจว่าเพียงใช้ปุ๋ยจากขี้วัวขี้ไก่ ก็คือเกษตรอินทรีย์แล้ว โดยไม่สนใจเรื่องของยาฆ่าหญ้า และไม่สนใจขั้นตอนเพื่อให้ได้มาซึ่งผลผลิต

ปัจจุบัน สินค้าจากพื้นที่ภูเขา นา และทะเล ของกลุ่มเป้าหมาย มีสติกเกอร์ ‘เมนูสีเขียว’ ติดอยู่ เพื่อเป็นเครื่องหมายที่แสดงถึงการเป็นผู้ประกอบการสีเขียว ซึ่งจะช่วยให้กลุ่มเป้าหมายเกิดความรับผิดชอบต่อตัวเองและผู้บริโภค โดยผลผลิตจากโครงการจะมีตลาดนัดสีเขียวในห้างสรรพสินค้าไดอาน่าเป็นจุดจำหน่าย รวมทั้งช่องทางออนไลน์ จากเพจเฟซบุ๊กหุ่นไล่กากรุ๊ป, สตูลกรีนเอาท์เลต, และเครือข่ายเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วมอีกหลายเพจ 

ทั้งนี้ นอกจากกระบวนการเรียนรู้ในโครงการจะสร้างอาชีพ และสร้างรายได้ให้คนในชุมชนได้แล้ว ยังเป็นแรงผลักดันให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ๆ อีกมากมายระหว่างการอบรม เช่น การคิดค้นพันธุกรรมทุเรียนพื้นบ้าน นั่นคือ ‘พันธุ์ไข่เขียว’ ส่งผลให้นอกจากกลุ่มเป้าหมายจะก้าวเข้าสู่เส้นทางของการเป็นผู้ประกอบการสีเขียวที่มีความรู้ด้านการตลาดแล้ว ยังใส่ใจเรื่องพันธุกรรมพืชพื้นบ้านของแต่ละท้องถิ่น เพื่อให้รู้จักของดีในชุมชนตัวเอง และเพื่ออนุรักษ์สืบต่อไป 

ด้าน สมาน มรรคาเขต หรือ ‘บังหมาน’ อายุ 52 ปี หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย เล่าว่า “ในฐานะที่เป็นแกนนำชุมชน หากมีโครงการดีๆ ที่มีประโยชน์กับชุมชนเข้ามาอีก ก็พร้อมจะแนะนำให้ทุกคน ชวนกันเข้ามา อย่างน้อยๆ ก็มีเพื่อน ซึ่งนี่คือกำไรที่ได้จากการอบรม นอกจากนี้ ยังได้ความรู้เรื่องพิษภัยของสารเคมี การทำปุ๋ย การทำเกษตรแบบจีพีเอส แล้วยังนำความรู้ไปส่งต่อให้คนอื่นได้ด้วย”

ซึ่ง สมาน ย้ำว่า หลังจากที่เข้าร่วมโครงการ เขาสามารถขายลองกองและจำปาดะได้ในราคาแพงขึ้น ทั้งๆ ที่ผลผลิตก็มาจากลองกองต้นเดิม จำปาดะก็ต้นเดิม แต่สิ่งที่ไม่เหมือนเดิมคือการเปลี่ยนสถานที่ขาย จากเดิมที่ขายตามหมู่บ้าน ก็เปลี่ยนเป็นขายในห้าง และตลาดนอกพื้นที่ที่ต้องการพืชผักผลไม้จากเกษตรอินทรีย์อย่างแท้จริง

“ทุกวันนี้ ผมมีตู้เย็นจากธรรมชาติ ก็คือสวน ที่เก็บกินได้ตลอดทั้งปี ถ้าหากเราปลูกทุกอย่าง อย่างน้อยๆ เราก็มีเงินเหลือให้ลูกหลานไปโรงเรียน และเมื่อทุกคนในหมู่บ้านมีตู้เย็นธรรมชาติ ชาวบ้านก็จะขายของได้ โดยไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลางอีกต่อไป”

 แม้จะยังบอกไม่ได้ชัดเจนว่า กลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการมีรายได้เพิ่มขึ้นเท่าไร แต่สิ่งหนึ่งที่โครงการการันตีได้แน่นอนก็คือ เกษตรกรที่เป็นกลุ่มเป้าหมายทั้ง 150 คน สามารถเปลี่ยนแปลงตัวเอง และก้าวเข้าสู่เส้นทางการเป็นผู้ประกอบการสีเขียวได้ทั้งหมด ซึ่งจะเป็นการกำหนดทิศทางใหม่ให้พี่น้องเกษตรกรในพื้นที่ภูเขา นา และทะเล ของจังหวัดสตูล ได้ลองปฏิบัติตามต่อไปอย่างแน่นอน

“ทุกวันนี้ ผมมีตู้เย็นจากธรรมชาติ ก็คือสวน ที่เก็บกินได้ตลอดทั้งปี ถ้าหากเราปลูกทุกอย่าง อย่างน้อยๆ เราก็มีเงินเหลือให้ลูกหลานไปโรงเรียน และเมื่อทุกคนในหมู่บ้านมีตู้เย็นธรรมชาติ ชาวบ้านก็จะขายของได้ โดยไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลางอีกต่อไป” สมาน มรรคาเขต หรือ ‘บังหมาน’ อายุ 52 ปี หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย

The post สํานักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร จังหวัดสตูล ทำโครงการพัฒนากลุ่มเกษตรอินทรีย์ให้กับเครือข่าย ‘เขา นา และทะเล’ เพื่อวิถีสีเขียวที่มั่นคง first appeared on กสศ..

มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง ตระหนักถึงความสำคัญดังกล่าว จึงได้จัดทำโครงการพัฒนาทักษะอาชีพการเป็นผู้ประกอบการยุคใหม่ของผู้ต้องขังทัณฑสถานบำบัดพิเศษลำปาง โดยผสานองค์ความรู้จากศาสตร์ต่าง ๆ ในหลายสาขาวิชา และบูรณาการการทำงานร่วมกับทัณฑสถานบำบัดพิเศษลำปาง เพื่อช่วยผู้พ้นโทษมีอาชีพสุจริต และดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างปกติด้วยคุณค่าและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ 

สำหรับอาชีพอิสระที่ทีมงานวิเคราะห์แล้วพบว่าเหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายของโครงการฯ มากที่สุด คือ ‘อาชีพค้าขาย’ ที่ไม่ต้องใช้ต้นทุนสูง ‘อาชีพบริการ’ และ ‘อาชีพเกษตรกรรม’ ซึ่งอาชีพเกษตรกรรม เป็นอาชีพที่กลุ่มเป้าหมายให้ความสนใจจำนวนมาก เพราะว่าส่วนใหญ่มีที่ดินและทรัพยากรเป็นทุนเดิม

โดยกลุ่มเป้าหมายทุกกลุ่มจะได้เรียนรู้ทั้งในภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ ในบริเวณเรือนจำชั่วคราวปงยางคก ซึ่งในการเรียนการสอน โดยทางโครงการฯ ได้เลือกให้กลุ่มเป้าหมายทดลองฝึกใน 3 วิชาชีพ คือ ‘การปลูกกล้วยหอม กุ้งเผา และหมูทอด’ โดยตลอดโครงการฯ ทีมงานงานของมหาวิทยาลัยราชภัฏลำปางจะทำงานควบคู่ไปกับเจ้าหน้าที่ทัณฑสถานบำบัดพิเศษลำปาง

สำหรับภาคทฤษฏี เพื่อเพิ่มพูนทักษะทางอาชีพของกลุ่มเป้าหมายให้มีความสามารถในการเป็นผู้ประกอบการที่รอบด้าน มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปางยังบูรณาการองค์ความรู้จากศาสตร์ต่าง ๆ ในหลายสาขาวิชา ได้แก่ สาขาวิชาการจัดการธุรกิจดิจิทัล สาขาวิชาคอมพิวเตอร์ธุรกิจ สาขาวิชาการพัฒนาชุมชน สาขาวิชาบัญชี การตลาด และการจัดการ มาบูรณาการทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่ทัณฑสถานบำบัดพิเศษลำปาง เพื่อช่วยให้กลุ่มเป้าหมายก่อตั้งกิจการได้สำเร็จ 

ขณะที่ด้านปฏิบัตินั้น โครงงานฯ ได้ให้กลุ่มเป้าหมายทดลองขาย เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายได้เรียนรู้การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อดึงดูดความสนใจของตลาด รวมทั้งสอนการทำบัญชี ดูกำไรขาดทุน รวมทั้งให้ทดลองการขายจริงผ่านเพจ ‘พอเพียงพอ’ โดยแปะไว้กับเพจเดลิเวอรีของท้องถิ่น ในทางปฏิบัติกลุ่มเป้าหมายควรจะต้องทำเพจเอง แต่เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายไม่สามารถติดต่อกับกับผู้ซื้อได้โดยตรง ตามกฎระเบียบของเรือนจำ ทีมงานจึงทำเพจให้ เพื่อลดข้อจำกัดเหล่านี้ 

อย่างไรก็ดี คณะทำงานของมหาวิทยาลัยราชภัฏลำปางและทัณฑสถานบำบัดพิเศษลำปาง ต่างคาดหวังว่า เมื่อกลุ่มเป้าหมายพ้นโทษไปแล้ว จะสามารถนำความรู้ทักษะอาชีพและการพัฒนาความคิดนำไปสู่การประกอบอาชีพอิสระได้อย่างมั่นคง

“ตอนนี้เรามีความมั่นใจประมาณ 30 เปอร์เซ็นต์ ในเรื่องความสำเร็จของงาน เนื่องจากยังไม่สามารถวัดผลได้ แต่สิ่งที่เห็นได้ชัดเจนจากการถอดบทเรียนโครงการฯ คือ การเปลี่ยนแปลงของกลุ่มเป้าหมาย ที่พบว่า มีความมั่นใจในตัวเองมากขึ้น กล้าพูดกล้าแสดงออก ภาคภูมิใจในตัวเอง และคิดว่าจะไม่ย้อนกลับกระทำผิดซ้ำอีกแน่นอน” คือข้อความทิ้งท้ายจากหนึ่งในทีมงานโครงงานฯ ที่แสดงให้เห็นถึงความหวังที่เต็มเปี่ยมต่อกลุ่มเป้าหมาย 

The post เปลี่ยนอดีตนักโทษให้เป็นผู้ประกอบการรุ่นใหม่! ด้วยการเปิดคอร์สอบรมทักษะสำหรับศตวรรษที่ 21 ในทัณฑสถานฯ ลำปาง first appeared on กสศ..

อำเภอบางกล่ำ เป็น 1 ใน 7 กลุ่มแกนนำผู้ปลูกสมุนไพรของจังหวัดสงขลา จากการเตรียมความพร้อมให้จังหวัดสงขลาเป็นเมืองสมุนไพร ในวาระ “สงขลาเมืองแห่งความสุข ดูแลสุขภาพประชาชนด้วยวิถีแพทย์แผนไทย เพื่อเป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับชาวสงขลาและนักท่องเที่ยว” ของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ส่งผลให้บางกล่ำ ถูกสนับสนุนให้มีวิสาหกิจเกี่ยวกับสมุนไพรเพื่อรองรับนโยบาย

ด้วยเหตุนี้ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ จึงได้จัดทำ “โครงการการสร้างความเข้มแข็งของชุมชน โดยการพัฒนาทักษะอาชีพและยกระดับเศรษฐกิจฐานรากจากทุนทางธรรมชาติและทุนทางสังคมในพื้นที่อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา” เพื่อพัฒนากลุ่มวิสาหกิจภายในอำเภอบางกล่ำให้มีความแข็งแรงสามารถดำเนินกิจการได้อย่างมั่นคง

จากการศึกษาข้อมูลของแต่ละวิสาหกิจทำให้ทราบว่า วิสาหกิจชุมชนประสบปัญหาที่คล้ายกันคือ พบว่าจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทำให้ไม่สามารถจำหน่ายสินค้าผ่านกิจกรรมการออกร้านทำให้ขาดช่องทางจำหน่ายสินค้าและมีส่วนที่แตกต่างกันดังนี้ 

1. วิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพรชุมชนคุณธรรมบ้านหัวนอนวัด ทำธุรกิจผลิตสินค้าจากสมุนไพร เช่น ลูกประคบ น้ำมันนวด ยาหม่อง น้ำมันไพล และน้ำสมุนไพร โดยทางกลุ่มยังมีปัญหาเรื่องคุณภาพผลิตภัณฑ์ 
2. กลุ่มผลิตภัณฑ์แปรรูปข่าตาแดงบ้านเลียบ ทำธุรกิจน้ำข่าสมุนไพร ปัจจุบันได้รับมาตรฐาน OTOP ระดับ 3 ดาว เพราะเป็นผลผลิตทางการเกษตรที่ปลอดสารเคมี โดยทางกลุ่มฯ ประสบปัญหาเรื่องอายุของน้ำข่าสมุนไพร เนื่องจากเป็นผลิตภัณฑ์ปลอดสารพิษจึงทำให้ไม่สามารถใส่สารกันบูด อายุในการเก็บรักษาจึงสั้น ส่งผลต่อการขนส่ง 
3. กลุ่มเลี้ยงอุงและญิงยวนบางกล่ำ ทำธุรกิจผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวกับน้ำผึ้งได้แก่ น้ำผึ้งโพรง น้ำผึ้งชันโรง สบู่น้ำผึ้ง รังเลี้ยงผึ้ง รวมถึงเสน่ห์ผึ้งและตัวผึ้ง ส่วนใหญ่แล้วกลุ่มฯ ขาดทักษะในการเพิ่มมูลค่า ไม่มีแบรนด์สินค้า และ บรรจุภัณฑ์ไม่ดึงดูดผู้บริโภค ทำให้ไม่สามารถจำหน่ายในช่องทางออนไลน์ได้ 

จากปัญหาที่เกิดขึ้นทางคณะผู้จัดทำโครงการจึงออกแบบหลักสูตรเพื่อพัฒนาศักยภาพของวิสาหกิจที่สอดคล้องกับความต้องการกับกลุ่มวิสาหกิจต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น การอบรมทักษะการตลาดออนไลน์ เพื่อเพิ่มช่องทางการขายสินค้า การอบรมพัฒนาผลิตภัณฑ์ตามแต่ละวิสาหกิจ ด้วยการประยุกต์พัฒนาจากสิ่งที่มีอยู่ในชุมชน เช่น การผลิตลูกประคบให้มีรูปแบบที่หลากหลายเพื่อตอบสนองความต้องการของตลาด การผลิตน้ำข่าสมุนไพรในรูปแบบชาเพื่อรสชาติที่แตกต่างและการเพิ่มอายุในการเก็บรักษา การอบรมทักษะการออกแบบบรรจุภัณฑ์ เพื่อการเก็บรักษาผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพและความสวยงามดึงดูดผู้บริโภค การอบรมทักษะการประกอบการ ด้านการเงินและบัญชี 

จากหลักสูตรที่ออกแบบขึ้นมาจะทำให้วิสาหกิจทั้งสามสามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ทั้งในด้านคุณภาพ บรรจุภัณฑ์  การจัดจำหน่าย จนถึงด้านการเงินและบัญชี ซึ่งจะทำให้วิสาหกิจมีความสามารถเพียงพอในการรอดพ้นวิกฤตโควิด-19 เสริมความแข็งแรงที่ทำให้สามารถต่อสู้ในตลาดสินค้าจากสมุนไพร สร้างอาชีพเพิ่มรายได้อย่างมั่นคงยั่งยืน สามารถพัฒนาโมเดลธุรกิจได้ด้วยตนเอง รวมไปถึงสนับสนุนนโยบายของภาครัฐในการพัฒนาให้สงขลาเป็นเมืองสมุนไพรได้อีกเช่นกัน 

หลักสูตรที่ออกแบบขึ้นมาจะทำให้วิสาหกิจทั้งสามสามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ทั้งในด้านคุณภาพ บรรจุภัณฑ์  การจัดจำหน่าย จนถึงด้านการเงินและบัญชี

The post มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ สนับสนุนวิสาหกิจชุมชนสมุนไพร อำเภอบางกล่ำ เอาชนะวิกฤตโควิด-19 ผ่านโครงการยกระดับทักษะช่วยพัฒนาผลิตภัณฑ์ first appeared on กสศ..

ด้วยปัจจัยทางภูมิศาสตร์ของอำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่มีพื้นที่ร้อยละ 90.5 เป็นภูเขาและป่าไม้ และพื้นที่ร้อยละ 9.5 เป็นพื้นที่ราบริมฝั่งแม่น้ำและที่ราบบนหุบเขา ทำให้เหมาะสำหรับการปลูกข้าวนาสวน ซึ่งเป็นข้าวที่ขึ้นได้ดีบริเวณนาที่มีน้ำขังและระดับน้ำลึกไม่เกิน 50 เซนติเมตร และการปลูกข้าวไร่ ซึ่งเป็นข้าวที่ขึ้นได้ดีบริเวณที่ดอนหรือที่ราบสูงตามไหล่เขา โดยอาศัยเพียงน้ำค้าง น้ำฝน และความชื้นในดินเพื่อเจริญเติบโต และกลายเป็นผลผลิตข้าวอินทรีย์ ภายใต้เครื่องหมายการค้าของชุมชนที่เรียกกันว่า ข้าวขุนยวม

อย่างไรก็ตาม แม้ว่ากลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรกรรมทางเลือก จะมีการรวมกลุ่มกันเป็นวิสาหกิจและมีความเข้มแข็งมาเป็นระยะเวลานาน แต่สมาชิกในกลุ่มกลับยังไม่ได้รับโอกาสในการพัฒนาศักยภาพเท่าที่ควร โดยเฉพาะทักษะการพัฒนาเพื่อเป็นผู้ประกอบการข้าวขุนยวม ทั้งที่มีศักยภาพด้านทรัพยากรสิ่งแวดล้อม เกษตรกรรมอินทรีย์ และต้นทุนทางสังคมวัฒนธรรมเป็นฐานราก

ซึ่งทางศูนย์ศึกษานวัตกรรมสังคมและสันติภาพ ที่ดำเนินงานภายใต้คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ จังหวัดเชียงใหม่ มองว่า หากเพิ่มโอกาสในการพัฒนาศักยภาพของสมาชิกในกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรกรรมทางเลือก ในฐานะทุนมนุษย์ในด้านองค์ความรู้และเทคโนโลยี ตลอดจนทักษะที่จำเป็นและทันสมัยตามโลกสมัยใหม่ได้ ก็จะช่วยยกระดับของกลุ่มวิสาหกิจฯ และเสริมสร้างเสถียรภาพในฐานะผู้ประกอบการอย่างยั่งยืน

จึงเป็นสาเหตุที่ผลักดันให้เกิด โครงการ “พัฒนาการเป็นผู้ประกอบการ ‘ข้าวขุนยวม’ เพื่อการสร้างมูลค่าอย่างสร้างสรรค์และยั่งยืน” ขึ้น โดยมีกลุ่มเป้าหมาย 55 คน ซึ่งเป็นสมาชิกในกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรกรรมทางเลือก ที่มีภูมิลำเนาอยู่ใน 5 หมู่บ้าน ในพื้นที่อำเภอขุนยวม ได้แก่ บ้านหัวแม่สุรินทร์ บ้านหัวปอน บ้านต่อแพ บ้านขุนยวม และบ้านหลวง

โครงการได้จัดทำหลักสูตรและรวบรวมมีเนื้อหาของการอบรมให้มุ่งเน้นไปที่การสร้าง ‘มูลค่าเพิ่ม’ ให้กับผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่แล้วอย่างข้าวขุนยวม ซึ่งสิ่งที่ขาดไม่ได้สำหรับการสร้างมูลค่าก็คือการอบรมเรื่อง ‘การสร้างแบรนด์’ ให้มีอัตลักษณ์แตกต่างจากผลิตภัณฑ์อื่นๆ ในท้องตลาด รวมถึงโครงการจะทำการการอบรมการสร้างสรรค์ ‘ตราสินค้า’ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายเข้าใจวิธีคิดการสร้างโลโก้ที่เหมาะสมกับผลิตภัณฑ์  ทั้งยังมีการอบรมเพื่อพัฒนาบรรจุภัณฑ์สำหรับการจัดจำหน่าย และการมองหาตลาดเพื่อเป็นแนวทางในการต่อยอดการแปรรูปข้าวสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ

นอกจากนี้ ศูนย์ศึกษานวัตกรรมสังคมและสันติภาพ ยังจับมือกับเครือข่ายอีกหลายหน่วยงาน เพื่อให้การพัฒนาศักยภาพของสมาชิกในกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรกรรมทางเลือกเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ อาทิ การสนับสนุนองค์ความรู้และวิทยากรด้านการประกอบการทางธุรกิจและการตลาด จากคณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยแม่โจ้, การสนับสนุนการพัฒนาทักษะภาษาเพื่อการประกอบการ จากคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้, การสนับสนุนพื้นที่สำหรับจำหน่ายสินค้าเกษตรอินทรีย์ จากตลาดเกษตรอินทรีย์ในจังหวัดเชียงใหม่ เช่น ตลาดเจเจ มาร์เก็ต และธุรกิจโฮมเสตย์ในหมู่บ้านอำเภอขุนยวม เป็นต้น

ทั้งนี้ นอกจากผลิตภัณฑ์ข้าวอินทรีย์ในฐานะข้าวขุนยวมแล้ว หากโครงการนี้ประสบความสำเร็จ อาจนำไปสู่การพัฒนาและแปรรูปข้าวอินทรีย์ในรูปแบบอื่น ๆ เช่น น้ำไซเดอร์ข้าว (การหมักข้าวให้เป็นยา), ขนมพื้นบ้าน, ข้าวปองต่อ, ข้าวแต๋น หรือแม้กระทั่ง สบู่หรือครีมทาผิวที่มีส่วนผสมจากข้าวอินทรีย์ก็เป็นได้

โครงการได้จัดทำหลักสูตรที่มุ่งเน้นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่แล้วอย่างข้าวขุนยวม โดยมุ่งไปในเรื่องของ ‘การสร้างแบรนด์’ ให้มีอัตลักษณ์แตกต่างจากผลิตภัณฑ์อื่นๆ

The post เติมความสร้างสรรค์ให้กับ ‘ข้าวขุนยวม’ ผลิตภัณฑ์แห่งจังหวัดแม่ฮ่องสอน เพื่อสร้างคุณค่าและมูลค่าอย่างยั่งยืน first appeared on กสศ..

จากโครงการ “การยกระดับการประกอบอาชีพเสริมด้วยเทคโนโลยีเกษตรผสมผสานระบบอินทรีย์” ที่ดำเนินงานโดย ศูนย์เรียนรู้ปราชญ์ชาวบ้าน บ้านโนนพริก ในปี 2562 และสิ้นสุดไปแล้วเมื่อเดือนมิถุนายน 2563 โดยมีผลลัพธ์ของโครงการคือจุดประกายการทำเกษตรอินทรีย์ให้กับกลุ่มเป้าหมาย เพื่อสร้างแหล่งอาหารปลอดภัยประจำชุมชน โดยในช่วงที่ผ่านมากลุ่มเป้าหมายได้บรรลุการทำแปลงเกษตรอินทรีย์มากกว่า 50 แปลง นอกจากการปลุกเพื่อกินเองแล้ว โครงการในปี 2562 ยังประสบความสำเร็จในการสร้างรายได้ให้กับชุมชน โดยมีสมาชิกหลายคนได้เข้าไปจำหน่ายพืชผลทางการเกษตรในตลาดผักปลอดสารพิษในอำเภอพล ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยเกื้อหนุนเศรษฐกิจครัวเรือนให้อยู่รอดท่ามกลางสถานการณ์โควิด-19

แต่ถึงแม้ว่ากลุ่มเป้าหมายจะสามารถสร้างผลผลิตเพียงพอต่อการบริโภคภายในครัวเรือน และสามารถนำไปจำหน่ายกันเองภายในชุมชนโดยมีบางส่วนส่งขายในตลาดของอำเภอและห้างสรรพสินค้า แต่กำลังการผลิตในปัจจุบันยังไม่เพียงพอต่อความต้องการที่เพิ่มขึ้นในท้องถิ่นและเครือข่ายเอกชนที่มีความต้องการในสินค้าเกษตรอินทรีย์ อาทิ ห้างสรรพสินค้าท็อปส์ซุปเปอร์มาเกต  ตลาดผักปลอดสารพิษอำเภอพล โดยมีการขอรับซื้อผลผลิตโดยตรงกับสมาชิกในโครงการ 

สาเหตุที่ทำให้กลุ่มเป้าหมายไม่สามารถผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ได้เพียงพอต่อความต้องการมีหลายปัจจัย ทั้งขาดแคลนทักษะจัดการเครือข่ายเชื่อมโยงผู้ผลิต ผู้บริโภค และผู้ประกอบการอย่างเป็นระบบ ทำให้ไม่สามารถส่งผลผลิตได้อย่างต่อเนื่อง ขาดการต่อยอดในองค์ความรู้ กลุ่มเป้าหมายไม่สามารถพัฒนาการเกษตรให้มีผลผลิตเพิ่มขึ้นได้เนื่องจากไม่มีความรู้ในการพัฒนาแปลงเกษตรอินทรีย์ ขาดทักษะในการบริหารจัดการน้ำ เนื่องจากน้ำในพื้นที่เป็นน้ำกร่อยไม่เหมาะสมสำหรับการเกษตร 

ศูนย์เรียนรู้ปราชญ์ชาวบ้านบ้านโนนพริก ตำบลโคกสง่า อำเภอพล จังหวัดขอนแก่น จึงได้เสนอโครงการ  “การยกระดับผลผลิตด้วยเทคโนโลยีที่เหมาะสมสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตรผสมผสานระบบอินทรีย์”  โดยมีเป้าหมายเพื่อทำให้ผลผลิตเกษตรอินทรีย์จากโครงการมีความสามารถในการผลิตอย่างต่อเนื่อง ซึ่งนี่เป็นการปรับปรุงแก้ไขปัญหาที่เคยได้พบจากโครงการในปี 2562 ที่พบว่าปริมาณผลผลิตมีไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด ทำให้เสียโอกาสทางการค้าไป เนื่องจากในระยะแรกกลุ่มวิสาหกิจได้ตั้งเป้าหมายไว้แค่เพียงการปลูกและใช้ในครัวเรือน แต่ในโครงการของปี 2563 นี้ โครงการต้องการที่จะยกระดับกำลังการผลิต ให้สามารถตอบสนองต่อความต้องการของตลาดทั้งภายในและภายนอกชุมชน ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างอาชีพที่มั่นคงให้กับชุมชนต่อไป 

ในหลักสูตรการอบรม กลุ่มเป้าหมายจะได้รับการฝึกฝนทักษะในหลายด้าน เพื่อเป็นการวางรากฐานที่แข็งแรงให้กับอาชีพของตน ตั้งแต่ระดับต้นน้ำ กลางน้ำ ถึงปลายน้ำ เพื่อให้เกษตรกรเข้าใจภาพรวมของการทำงานและเห็นช่องทางในการพัฒนาตัวเอง

1. ทักษะการวางแผนการเพิ่มผลผลิต ซึ่งเป็นทักษะสำคัญที่จะเข้ามาช่วยแก้ปัญหาผลผลิตไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด
2. ทักษะการใช้เทคโนโลยีในการพัฒนาการเกษตร ที่จะเข้ามาช่วยในการลดต้นทุนในการผลิต และเป็นการสร้างจุดแข็งให้กับเกษตรกรในการรักษาคุณภาพของสินค้า
3. ทักษะการบริหารจัดการน้ำและจุลินทรีย์ น้ำเป็นปัจจัยที่สำคัญในการเกษตรและส่งผลต่อปริมาณของผลผลิตโดยตรง ทักษะนี้จึงมีความจำเป็นอย่างมากเนื่องจากน้ำเป็นทรัพยากรที่มีจำกัด หากสามารถบริหารให้เกิดประสิทธิภาพได้แล้วก็จะช่วย
4. ทักษะในการบริหารเชื่อมโยงระหว่างผู้ผลิต ผู้บริโภค ภาคีเครือข่าย ในการทำการเกษตรเพื่อการค้าจำเป็นต้องมีการเชื่อมโยงระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภค รวมถึงการร่วมมือกับภาคีเครือข่าย ซึ่งการมีทักษะเหล่านี้ย่อมช่วยให้เกษตรกรสามารถมองเห็นภาพรวมการผลิต และได้รับทราบความต้องการของผู้บริโภคอย่างแท้จริง

หากโครงการสำเร็จลุล่วงตามแผนจะส่งผลให้กลุ่มเป้าหมาย สามารถผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ที่มีคุณภาพตามมาตรฐานสากลได้ รวมถึงยังสามารถตอบสนองต่อปริมาณความต้องการของตลาดทั้งภายในและภายนอกชุมชนได้อย่างต่อเนื่อง โดยท้ายที่สุดแล้วสิ่งที่โครงการต้องการเห็นคือการที่กลุ่มเป้าหมายเกิดทักษะในการบริหารจัดการผลผลิตเกษตรอินทรีย์ และสามารถเชื่อมโยงระหว่างผู้ผลิต  ผู้บริโภคจากทั้งตลาดภายในและภายนอกชุมชนได้แบบครบวงจร

ในภายภาคหน้าหลังจากที่โครงการปี 2563 ได้จบลง ศูนย์เรียนรู้ปราชญ์ชาวบ้านบ้านโนนพริก ยังมีแผนงานที่จะประชาสัมพันธ์ผลการดำเนินงานของโครงการให้หน่วยงานภาครัฐและเอกชนได้รับทราบ เพื่อเป็นต้นแบบความสำเร็จของชุมชนในการรวมพลังกันทำการเกษตรอินทรีย์ที่สอดคล้องกับเทรนด์อาหารโลกในปัจจุบันและอนาคต

สิ่งที่โครงการต้องการเห็นคือการที่กลุ่มเป้าหมายเกิดทักษะในการบริหารจัดการผลผลิตเกษตรอินทรีย์ และสามารถเชื่อมโยงระหว่างผู้ผลิต  ผู้บริโภคจากทั้งตลาดภายในและภายนอกชุมชนได้แบบครบวงจร

The post จากอาหารปลอดภัยในชุมชนสู่รายได้ที่ยั่งยืน ศูนย์เรียนรู้ปราชญ์ชาวบ้าน บ้านโนนพริก first appeared on กสศ..

สำนักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร สาขาจังหวัดสตูล จึงได้จัดโครงการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายเกษตรอินทรีย์สู้ผู้ประกอบการสีเขียว ให้กับชาวเกษตรกรที่มีความสนใจในตลาดดังกล่าว ผ่านการจัดอบรมหลักสูตรเพื่อฟื้นฟูอาชีพและผลักดันให้ชาวเกษตรในสตูลกลายเป็นกลุ่มเกษตรอินทรีย์ที่แข็งแรง 

เบื้องต้นโครงการฯ ได้รวบร่วมกลุ่มเป้าหมายทั้งสิ้น 150 คนในจังหวัดสตูล ไม่ว่าจะเป็น แรงงานนอกระบบ ผู้ถือบัตรสวัสดิการ ผู้ว่างงาน ผู้สูงอายุ หรือผู้พิการ ก่อนจะเปิดอบรมแผนพัฒนาทักษะอาชีพสู่การเป็นผู้ประกอบการสีเขียวให้กับกลุ่มเป้าหมาย โดยเนื้อหาส่วนใหญ่ประกอบไปด้วย การผลิตสินค้าภายใต้มาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนรวม (PGS Organic) กระบวนการในการรวบรวมผลผลิตที่ไม่ปนเปื้อนสารเคมีในระหว่างการขนส่ง การแปรรูปผลผลิต การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ รวมถึงการพัฒนาตลาดเพื่อให้ผู้ผลิตและผู้บริโภคใกล้ชิดกันมากยิ่งขึ้น ซึ่งจะเห็นได้ว่าทั้งหมดเป็นหลักสูตรที่คิดอย่างครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ

นอกจากนั้นแล้ว โครงการยังได้รับความสนใจจากกลุ่มลูกหลานของกลุ่มเป้าหมาย อะห์บาร์ อุเส็น หนึ่งในทีมงานของหน่วยพัฒนาอาชีพของโครงการบอกเล่าว่า เยาวชนกลุ่มนี้มีต้นทุนที่เป็นนักกิจกรรมอยู่แล้ว อีกทั้งบางคนยังเป็นลูกหลานของเกษตรกรกลุ่มเป้าหมายในโครงการฯ จึงทำให้การเชื่อมโยงระหว่างองค์ความรู้ร่วมกับกลุ่มเป้าหมายและเยาวชนในพื้นที่นั้นง่ายมากขึ้น 

“เรามีเป้าหมายจะเชื่อมเยาวชนกลุ่มนี้เข้ากับกิจกรรมตามแผนการดำเนินงานอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมวิชาการและกิจกรรมสันทนาการ บางกิจกรรมได้มีการปรับให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้กับชาวบ้านและเกษตรกรในชุมชน โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้เรื่องอาชีพ ที่มีความเชื่อมโยงไปถึงวิถีชีวิตของสมาชิกในชุมชน” อะห์บาร์ อุเส็น อธิบาย

จากกระบวนการอบรมดังกล่าวแสดงให้เห็นว่ากระบวนกรและพี่เลี้ยงทำหน้าที่เป็นรอยต่อระหว่างเด็กและผู้ใหญ่ โดยได้พยายามเปิดโอกาสให้เด็ก ๆ แสดงศักยภาพของตัวเอง เปิดเวทีให้เด็กได้เฉิดฉายพลังของตัวเองออกมา ซึ่งอะห์บาร์ อุเส็น  ระบุว่า วิธีดังกล่าวเหมาะที่จะไปปรับใช้กับกลุ่มเป้าหมายที่เป็นผู้ด้อยโอกาส เพื่อให้พวกเขามีโอกาสที่จะค้นหาศักยภาพของตัวเองและแสดงมันออกมา กล่าวคือ เป็นการเรียนรู้และเดินไปข้างหน้าได้ด้วยความสามารถของตัวเอง ซึ่งถือเป็นขั้นสูงสุดของความต้องการของหน่วยพัฒนาอาชีพในการพัฒนาคนและสร้างอาชีพอย่างยั่งยืนที่แท้จริง 

“เราหวังว่าอย่างน้อยที่สุดกระบวนการนี้จะเป็นการลดช่องว่างระหว่างวัยภายในครอบครัว ผ่านการแลกเปลี่ยนความรู้ เพื่อให้ทั้งเยาวชนและผู้ปกครองเข้ามาเชื่อมโยงกันและเข้าใจความคิดของกันและกัน  โดยเด็ก ๆ จะได้มีพื้นที่ในการแสดงออกถึงความรู้ที่ตนเองมี ส่วนผู้ใหญ่จะมีพื้นที่สำหรับแบ่งปันประสบการณ์ บางทีคนละวัยที่มีมุมมองแตกต่างกัน แต่มีเป้าหมายเดียวกัน แม้วิธีการอาจจะแตกต่างกัน แต่หากเรียนรู้ที่จะทำงานร่วมกันก็สามารถหาจุดร่วมเพื่อช่วยกันทำให้บรรลุเป้าหมายได้” อะห์บาร์ อุเส็น ทิ้งท้ายถึงบทเรียนที่ค้นพบในระหว่างทางจากโครงการครั้งนี้

เรามีเป้าหมายจะเชื่อมเยาวชนกลุ่มนี้เข้ากับกิจกรรมตามแผนการดำเนินงานอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมวิชาการและกิจกรรมสันทนาการ บางกิจกรรมได้มีการปรับให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้กับชาวบ้านและเกษตรกรในชุมชน โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้เรื่องอาชีพ ที่มีความเชื่อมโยงไปถึงวิถีชีวิตของสมาชิกในชุมชน

The post สํานักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร จังหวัดสตูล ทำโครงการพัฒนากลุ่มเกษตรอินทรีย์ให้กับเครือข่าย ‘เขา นา และทะเล’ เพื่อวิถีสีเขียวที่มั่นคง first appeared on กสศ..