จากผ้าไหมที่ทอใช้กันเอง สู่ผ้าไหมที่เป็นรายได้เสริมให้กับเกษตรกรบ้านแต้พัฒนา จังหวัดศรีสะเกษ  และเมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป ความนิยมการสวมใส่ผ้าไหมลดลง ส่งผลให้คนทอผ้าลดลง ความรู้ด้านการทอผ้าก็เริ่มจะหายไป 

และเพราะแต่ไหนแต่ไรมา ‘อาชีพทอผ้า’ มักส่งต่อและสืบทอดกันในลักษณะรุ่นต่อรุ่น ย่า ยายสอนให้แม่ แม่ส่งต่อให้ลูกสาว ขณะที่กระบวนการส่งต่อคือการทอให้เห็น และใช้ให้หยิบนู่นจับนี้ เด็ก ๆ ค่อย ๆ ซึมซับความรู้กันทีละเล็กละน้อย และเมื่อมือมีมัดกล้ามที่แข็งแรงมากพอ ก็จะเข้าสู่กระบวนการทออย่างเป็นเรื่องเป็นราว ดังนั้น การทอผ้าในช่วงที่ผ่านมา คือการทอด้วยจิตวิญญาณ ทอเพราะเห็นคุณค่าของผืนผ้า มากกว่าการทอเพื่อทำเป็น ‘ผลิตภัณฑ์’

แต่เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป การเอาวัฒนธรรมการทอมาสานต่อเป็นงานอาชีพเพื่อสร้างรายได้จุนเจือครอบครัวก็ไม่ใช่เรื่องผิดกติกาแต่อย่างใด และเมื่อไม่นานมานี้ด้วยการสนับสนุนจากหลาย ๆ ฝ่ายก็ทำให้ผ้าไหมที่เกือบจะถูกลืมไปแล้วกลับมามีลมหายใจได้อีกครั้ง และที่สำคัญกลุ่มคนที่นำผ้าไหมทรงคุณค่าของชุมชนกลับมาคือ ‘กลุ่มเยาวชน’ 

โครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวยเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน ที่ดำเนินการโดย โรงเรียนบ้านโพธิ์กระสังข์ จังหวัดศรีสะเกษ โดยมีขั้นตอนและกระบวนการทำงานการต่อยอดความรู้ด้านการทอผ้าคือ การค้นหาคนมาสานต่อและสืบทอด 

กลุ่มเป้าหมายของโครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวยเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน  ในเบื้องต้นส่วนหนึ่งเป็นเยาวชนกลุ่มเดิมที่เคยทำงานร่วมกันเมื่อครั้งทำโครงการเยาวชน เนื่องจากหลายคนมีทักษะพื้นฐานด้านการทอผ้า และเข้าใจกระบวนการทอผ้า แต่ยังขาดอุปกรณ์และเครื่องมือทำหรับการทอผ้า ขณะที่กลุ่มเป้าหมายอีกกลุ่ม คือ คนว่างงานในชุมชน และชุมชนรอบ ๆ อีก 4 หมู่บ้านรวม 50 คน โดยที่หลายคนอาจจะยังไม่มีทักษะ และความรู้ด้านการทอผ้า บางคนอาจถนัดเรื่องการย้อม ก็เอามาร่วมพัฒนาทักษะเพื่อให้เขาได้มีอาชีพ 

สำหรับกระบวนการถัดมาเป็นเรื่องการแกะลาย ทางโครงการฯ เริ่มต้นจากให้กลุ่มเป้าหมายเรียนรู้ผ่านช่างทอมืออาชีพ เนื่องจากการแกะลายเป็นกระบวนการสำคัญ เพราะลายผ้าต้องเปลี่ยนไปตามยุคตามสมัย ดังนั้นการจะสร้างสรรค์ลายใหม่ๆ ต้องไม่ลืมลายเก่าๆ สำคัญกว่านั้น การแกะลายจะส่งผลไปถึงขั้นตอนการมัดหมี่ การวางเส้นด้าย การมัดลาย หรือ มัดหมี่ และการทอ 

จากความตั้งใจ และความมุ่งมั่น บวกกับความต้องการสานต่อศิลปะพื้นถิ่นของชุมชน ส่งผลให้ชุมชนเกิดรายได้กล่าวคือ กลุ่มเป้าหมายมีพัฒนาการทางการทอผ้ามากขึ้น เช่น กลุ่มเป้าหมาย 10 คนผ่านการทอในระดับที่เรียกว่าผู้เชี่ยวชาญ สามารถทอลายยากๆ ได้ และเริ่มต้นทอผ้าขายเพื่อหารายได้ 

นอกเหนือจากนั้นแล้ว ทางโครงการฯ ยังได้มีการจัดอบรมด้านการตลาดออนไลน์ โดยเน้นไปที่ช่องทางโซเชียลมีเดีย เฟซบุ๊ก รวมถึงการออกร้านหรือจัดบูทตามสถานที่ราชการกรณีมีงาน ซึ่งส่งผลให้ผ้าโซดละเวเป็นที่รู้จักของกลุ่มเป้าหมายมากขึ้น

เมื่อโครงการได้ทำการอบรมฝึกฝนเสร็จสิ้นแล้ว ความสำเร็จหนึ่งที่ไม่จำเป็นต้องรอคอยตัวบ่งชี้ด้านรายได้คือ โครงการสามารถทำให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจและให้ความสำคัญกับการทอผ้าได้ ซึ่งนับว่าเป็นหมุดหมายอันสำคัญที่จะช่วยสร้างความภูมิใจในอัตลักษณ์ของวัฒนธรรมท้องถิ่นแก่คนรุ่นต่อๆ ไป

ทั้งยังทำให้ภาพของการอนุรักษ์ผ้าไหมชาวกวยเป็นรูปเป็นร่างมากขึ้น เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายที่จบหลักสูตรออกไป เริ่มสามารถสร้างรายได้จากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ให้แก่บุคคลภายนอกชุมชน ซึ่งนับว่าเป็นช่องทางสำคัญที่จะสร้างรายได้และสร้างการับรู้แก่สาธารณะได้รู้จัก ‘ของดี’ ประจำชุมชนแห่งนี้

The post กลุ่มเยาวชน ‘กอนกวยโซดละเว’ จัดทำโครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวย สืบสานวัฒนธรรม และสร้างอาชีพให้กลุ่มเยาวชนด้อยโอกาสในชุมชน first appeared on กสศ..

เมื่อการขายผ้าไหมไม่เป็นไปตามเป้าประสงค์ที่วางไว้ จึงเกิดปัญหาเรื่องรายได้ วิทยาลัยชุมชนยโสธร จังหวัดยโสธร จึงผลักดันโครงการพัฒนาทักษะเกษตรกรเพื่อเพิ่มมูลค่าของผลผลิตและวัสดุเหลือใช้จากการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม และทอผ้าขึ้น เนื่องจากคณะทำงานเล็งเห็นว่า การปลูกหม่อนเลี้ยงไหมของคนในชุมชน มีวัตถุดิบที่สามารถแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อื่นๆ ได้มากมาย อาทิ ลูกหม่อน รังไหม ดักแด้ และมูลไหม เป็นต้น โครงการนี้จึงมุ่งเน้นการสร้างรายได้จากวัตถุดิบข้างต้น เพื่อเสริมรายได้ควบคู่กับการทอผ้าไหม

ทุกกระบวนการผลิตสินค้า มักเกิดสิ่งที่เรียกว่าวัสดุ ‘เหลือทิ้ง’ อยู่เสมอ ซึ่งวัสดุเหล่านี้มักถูกเมิน ไม่มีใครนำกลับมาใช้ประโยชน์ และกลายเป็นขยะที่ต้องกำจัดทิ้ง สวนทางกับการที่ทรัพยากรโลกที่มีอยู่จำกัดกำลังลดลง การนำวัสดุเหลือทิ้งจากกระบวนการผลิตมา ‘สร้าง’ ผลิตภัณฑ์ใหม่ จึงเป็นทางออกที่กำลังได้รับความสนใจ 

ชัยวิวัฒน์ วงศ์สวัสดิ์ ผู้รับผิดชอบโครงการ เล่าว่า “ตอนแรกที่เราเข้ามาในหมู่บ้าน เห็นชาวบ้านปลูกหม่อน เลี้ยงไหม ซึ่งส่วนใหญ่เป็นคนที่อายุเยอะ ก็พลันคิดว่า อีกไม่นานอาชีพนี้คงหมดไปจากชุมชน พอสอบถามชาวบ้านก็ได้ข้อมูลว่า งานทอผ้าเป็นงานหนัก ต้องใช้เวลาฝึกฝน เพราะส่วนใหญ่ทำเองทุกขั้นตอน ตั้งแต่การเลี้ยงไหม ปลูกหม่อน ตัดใบหม่อน สาวเส้นไหม ไปจนถึงการทอ กว่าจะได้เป็นผ้าหนึ่งผืน ใช้เวลาประมาณสองเดือน” 

ซึ่งจากการลงพื้นที่ ชัยวิวัฒน์พบว่า ทั้งสองชุมชนมีปัญหาเรื่องการขาดแคลนน้ำ ทำให้ปลูกใบหม่อนได้ไม่พอสำหรับเลี้ยงหนอนไหม เนื่องจากชุมชนขาดแหล่งน้ำที่สำคัญ ต้องเสียค่าไฟหรือค่าน้ำมันเพื่อสูบน้ำจากอีกหมู่บ้านหนึ่งมาใช้รดต้นหม่อน ทำให้ต้องเสียต้นทุนในส่วนนี้เป็นจำนวนมาก ด้วยเหตุนี้ การดำเนินโครงการในช่วงเริ่มต้น จึงมุ่งไปที่เรื่องการจัดการระบบน้ำก่อน เพราะเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อการปลูกหม่อน

“เป้าหมายโครงการเราคือการสร้างอาชีพให้กลุ่มผู้ด้อยโอกาสและผู้มีรายได้น้อย ด้วยการเพิ่มรายได้จากวัสดุเหลือทิ้งจากกระบวนการผลิต เราเลยมองว่าหากส่งเสริมให้ชาวบ้านทำได้ เขาจะมีรายได้เพิ่มขึ้น และเมื่อคนรุ่นหลังเห็นว่าการทอผ้ามีรายได้มากพอที่จะเลี้ยงครอบครัว พวกเขาก็อาจกลับมารักษาภูมิปัญญาด้านนี้ แต่จากการสอบถามพบว่า ต้นทุนหลักของการทอผ้าคือการเลี้ยงไหม ซึ่งมีระบบน้ำเป็นปัจจัยสำคัญ เราก็เลยต้องปรับแผนมาช่วยเรื่องนี้ก่อน ถ้าไม่จัดการเรื่องนี้ เราก็ทำขั้นตอนอื่นๆ ไม่ได้” ชัยวิวัฒน์เล่า

โครงการนี้มีกลุ่มเป้าหมายจำนวน 50 คน ซึ่งในเบื้องต้นจะต้องเป็นผู้ปลูกหม่อน เลี้ยงไหม และทอผ้า โดยมีการวางแผนพัฒนาทักษะต่างๆ ตามเป้าประสงค์ ซึ่งต้องการช่วยเกษตรกรให้สามารถเพิ่มรายได้จากการปลูกหม่อน เลี้ยงไหม และทอผ้า ผ่านการใช้ประโยชน์จาก ‘ผลิตภัณฑ์เกี่ยวเนื่อง’ ที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการผลิต เช่น ผลหม่อน ดักแด้ มูลไหม เศษใบหม่อน เศษรังไหม และเศษผ้าไหม เป็นต้น ซึ่งวัสดุเหล่านี้สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยการแปรรูปและจัดจำหน่ายได้ เช่น ดักแด้สามารถแปรรูปเป็นอาหารได้ เศษผ้าไหมสามารถประดิษฐ์เป็นของใช้ได้

นอกจากการอบรมทักษะการแปรรูปผลิตภัณฑ์เกี่ยวเนื่องแล้ว คณะทำงานยังให้ความสำคัญกับด้าน ‘Digital Marketing’ หรือการตลาดแบบดิจิทัล เนื่องจากเป็นช่องทางการจำหน่ายที่มีความสำคัญมากในปัจจุบัน ที่รัฐบาลรณรงค์ให้ประชาชนอยู่บ้าน หยุดเชื้อ เพื่อชาติ ภายใต้สถานการณ์แพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ด้วยการนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยให้กลุ่มเป้าหมายเข้าถึงลูกค้า และสื่อสารกับลูกค้าได้โดยตรง เช่น การเปิดร้านบนสื่อสังคมออนไลน์ อย่างเฟซบุ๊ก ไลน์ และอินสตาแกรม เป็นต้น

ส่วนปัญหาเรื่องน้ำ ซึ่งคณะทำงานมองว่าเป็นปัญหาที่ต้องแก้เป็นอย่างแรกนั้น คณะทำงานได้ประสานยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อติดตั้งเครื่องสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ เป็นการช่วยลดต้นทุนของการปลูกต้นหม่อน โดยชาวบ้านช่วยกันดูแลระบบน้ำ เพื่อรักษาประโยชน์ส่วนรวม ส่งผลให้ในปัจจุบัน มีเครื่องสูบน้ำรอบอ่างเก็บน้ำใกล้ชุมชน ซึ่งเป็นเครื่องมือสาธารณะที่ชาวบ้านสามารถใช้ประโยชน์ร่วมกัน 

เมื่อมีแหล่งน้ำสมบูรณ์และเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ก็สามารถลดต้นทุนเรื่องค่าใช้จ่ายสำหรับการปลูกต้นหม่อนไปกว่า 7,500 บาท/เดือน ซึ่งผลสำเร็จจากการแก้ปัญหานี้ สามารถการันตีได้จากรอยยิ้มของ แสงจันทร์ รัตนวัน หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย ที่เล่าอย่างมีความสุขว่า “ดีใจมากๆ เพราะตอนนี้ไม่ต้องเสียเงินเยอะ สำหรับปลูกต้นหม่อน เมื่อก่อนเสียค่าไฟเดือนนึงก็หลายบาท” 

นอกจากนี้ แสงจันทร์ยังกล่าวการนำวัสดุเหลือทิ้ง เช่น รังไหม มาแปรรูปเพื่อสร้างรายได้อีกว่า เป็นสิ่งที่อยากรู้มานานแล้ว “จริงๆ เราก็พอรู้มาบ้าง ว่าของพวกนี้นำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อื่นๆ ได้ แต่เราไม่มีความรู้ ไม่รู้ว่าเขาทำกันอย่างไร จะออกไปอบรมข้างนอกก็ไม่ได้อีก เพราะต้องดูแลบ้าน ยิ่งช่วงเลี้ยงไหม เราแทบออกไปไหนไม่ได้เลย กิจกรรมที่โครงการนี้มาทำร่วมกับชาวบ้าน ทำให้เราเห็นโอกาสสำหรับหารายได้เพิ่ม และได้ความรู้ด้านการแปรรูป ต่อจากนี้ ก็คงไม่ต้องทิ้งวัสดุเหลือทิ้งเหล่านี้อีกต่อไป” 

สิ่งที่เกิดขึ้นกับแสงจันทร์และกลุ่มเป้าหมายคนอื่นๆ ที่บ้านน้ำอ้อมและบ้านโนนยาง เป็นผลสำเร็จจากการประสานงานระหว่างคณะทำงานจากวิทยาลัยชุมชนยโสธร ที่จัดหาวิทยากรที่เชี่ยวชาญด้านต่างๆ มาให้ความรู้ ทั้งการรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ การจำหน่าย และการตลาด 

ทั้งนี้ แม้ว่าสถานการณ์โควิด-19 จะกระทบให้การดำเนินโครงการล่าช้าไปบ้าง แต่จากคำยืนยันของกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการ ก็สามารถพิสูจน์ได้ว่า โครงการนี้ช่วยพัฒนาทักษะให้เกษตรกรสามารถเพิ่มมูลค่าให้วัสดุเหลือทิ้งอย่างตรงจุด อีกทั้งยังนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยด้านการขาย ซึ่งการพัฒนาทักษะ และกระบวนการคิดเรื่องการแปรรูปวัสดุเหลือทิ้ง ทำให้กลุ่มเป้าหมายสร้างรายได้เพิ่มจากอาชีพปลูกหม่อน เลี้ยงไหม และทอผ้า ซึ่งเป็นอาชีพดั้งเดิมได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดการสูญเสียต้นทุนไปอย่างเปล่าประโยชน์ 

“จริงๆ เราก็พอรู้มาบ้าง ว่าของพวกนี้นำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อื่นๆ ได้ แต่เราไม่มีความรู้ ไม่รู้ว่าเขาทำกันอย่างไร จะออกไปอบรมข้างนอกก็ไม่ได้อีก เพราะต้องดูแลบ้าน ยิ่งช่วงเลี้ยงไหม เราแทบออกไปไหนไม่ได้เลย กิจกรรมที่โครงการนี้มาทำร่วมกับชาวบ้าน ทำให้เราเห็นโอกาสสำหรับหารายได้เพิ่ม และได้ความรู้ด้านการแปรรูป ต่อจากนี้ ก็คงไม่ต้องทิ้งวัสดุเหลือทิ้งเหล่านี้อีกต่อไป” แสงจันทร์ รัตนวัน หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย

The post วิทยาลัยชุมชนยโสธรแก้ปัญหารายได้เกษตรกรสูงอายุ โดยเปิดสอนการสร้างมูลค่าเพิ่มจาก ‘ผลิตภัณฑ์เกี่ยวเนื่อง’ ที่หลงเหลือจากกระบวนการทำผ้าไหม first appeared on กสศ..

วิสาหกิจชุมชนสวนเกษตรอินทรีย์ภูสิบแสน (ต้นแบบ) ตำบลเขาพระ อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งเกิดจากการรวมตัวของชาวบ้านที่ต้องการสร้างรายได้ และมีประสบการณ์ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในพื้นที่มานาน ได้เล็งเห็นโอกาสในการส่งเสริมอาชีพให้แก่แรงงานนอกระบบในพื้นที่ จึงจัดทำ “โครงการพัฒนาอาชีพเพื่อสร้างรายได้เสริมให้กับแรงงานนอกระบบ” โดยมีเป้าหมายเพื่อเติมความรู้เกี่ยวกับการแปรรูปผลผลิตทางด้านการเกษตร และหาทางออกในการแก้ปัญหาสินค้าเกษตรตกต่ำผ่านการนำผลิตภัณฑ์จากท้องถิ่นมาสร้างมูลค่าเพิ่ม

วิสาหกิจชุมชนสวนเกษตรอินทรีย์ภูสิบแสน จึงเริ่มต้นออกแบบหลักสูตรอบรมจากการวิเคราะห์กลุ่มเป้าหมาย รวมถึงการสำรวจต้นทุนของชุมชนต่าง ๆ ร่วมกับภาคีเครือข่าย ได้แก่ สภาเกษตรกรจังหวัดนครศรีธรรมราช และบุคลากรจากมหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช จนได้ออกมาเป็น 4 หลักสูตรตามสาขาอาชีพ คือ 

1. การเลี้ยงผึ้งโพรง 
2. การเพาะเลี้ยงเห็ดแครงและแปรรูปเห็ดอบแห้งหรือน้ำพริก 
3. การแปรรูปสินค้าจากมะพร้าว เช่น น้ำมันมะพร้าว ยาหม่อง ยาสระผม
4. การแปรรูปกล้วย

โดยแต่ละหลักสูตรนั้นมีความสอดคล้องกับทรัพยากรท้องถิ่นในแต่ละพื้นที่ ยกตัวอย่างเช่น ตำบลเขาพระมีมะพร้าวบนเขาเยอะ ส่วนฝั่งที่ติดกับตำบลพิปูนจะปลูกกล้วยหินนำมาแปรรูปได้ หรือตำบลยางค้อมมีสวนผลไม้ก็เหมาะกับการเลี้ยงผึ้ง

หลังจากออกแบบหลักสูตรที่เหมาะสมกับพื้นที่ต่าง ๆ เป็นที่เรียบร้อย ทางโครงการฯ ยังได้ร่วมมือกับภาคีเครือข่าย ก่อนจะเริ่มต้นจัดประชุมชี้แจงทำความเข้าใจถึงภาพรวมและแผนการดำเนินงานเพื่อให้เห็นภาพและสร้างเป้าหมายร่วมกัน จากนั้นจึงอบรมเติมความรู้ทักษะอาชีพทั้ง 4 หลักสูตร ให้แก่ผู้เข้าร่วมโครงการฯ ทั้ง 50 คน 

ประไพพรรณ มะลิวัลย์ ประธานกลุ่มการแปรรูปกล้วย เล่าให้ฟังว่า “ตอนนี้กลุ่มนำกล้วยมาแปรรูปทำครองแครงกรอบกับแป้งกล้วยก่อน ซึ่งทางโครงการฯ เปิดโอกาสให้บริหารจัดการกันเอง จนตอนนี้เริ่มสร้างรายได้ได้แล้ว โดยกลุ่มได้มีการตั้งร้านขายที่บ้าน ขายในร้านค้าชุมชน ครองแครงกรอบขายกระปุกละ 35 บาท ขาย 3 กระปุก 100บาท ส่วนแป้งกล้วยจะใส่ถุงซิป มีหลายขนาด มีทั้งถุงละ 50, 100 และ 200 บาท ทำให้รู้สึกโชคดีมากที่ได้มาเข้าร่วมโครงการฯ เพราะนอกจะทำให้มีอาชีพ แล้วก็ทำกินเองได้ ไม่ต้องซื้อ ลดรายจ่าย 

ตลอดการดำเนินงานและการจัดอบรมนั้น ทางโครงการฯ ได้ใช้หลักการเปิดกว้าง รับฟัง พยายามเปิดโอกาสให้ทุกคนได้คิด มีส่วนร่วมกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์ในทุกกระบวนการทำงาน รวมถึงการฝึกแก้ปัญหาด้วยตนเอง กล่าวคือเมื่อก่อนหากในพื้นที่มีหน่วยงานมาอบรมเรื่องการทำสบู่ พออบรมเสร็จ ผู้เข้าร่วมอบรมได้ของไปใช้ ดีใจ จบแค่นั้น แต่สำหรับโครงการฯ นี้ กลุ่มเป้าหมายต้องรู้แหล่งซื้อวัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ แหล่งออกแบบโลโก้ รู้แหล่งที่จะขาย หรือเรียกว่าสามารถเดินจากต้นทางสู่ปลายทาง ให้ครบจบกระบวนการได้เองทั้งหมด จนสามารถก่อตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชนได้ทั้ง 4 กลุ่ม และเป้าหมายสุดท้ายอันได้แก่ การยกระดับผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นสู่การเป็นสินค้า OTOP 

อย่างไรก็ดี โครงการนี้เป็นเพียงตัวอย่างของการลุกขึ้นมาหยิบต้นทุนชุมชน อย่างสินค้าทางการเกษตรและของใกล้ตัวมาแปรรูปเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม ซึ่งกลุ่มเป้าหมายที่ผ่านการอบรมก็เริ่มนำเอาทักษะไปใช้สร้างรายได้เสริม แต่สิ่งที่สำคัญไปกว่านั้นคือ ความสำเร็จของกลุ่มเป้าหมายกลุ่มนี้จะกลายมาเป็นแรงบันดาลใจให้กับคนอื่นๆ ในชุมชนเริ่มคิดริเริ่มสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์แปรรูปของตัวเอง เพราะการเริ่มต้นพึ่งพาตนเองโดยไม่ต้องรอความช่วยเหลือจากภาคส่วนใด ย่อมเป็นแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืนที่สุด โดยหน่วยพัฒนาอาชีพฯ จะทำหน้าที่ส่งเสริมให้คำแนะนำแก่กลุ่มคนที่ขาดโอกาส เพื่อที่พวกเขาได้เกิดกระบวนการคิดและมีความสามารถในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ที่จะทำให้ตัวเขาเองและชุมชนมีความแข็งแรงขึ้นได้

The post วิสาหกิจชุมชนภูสิบแสน เปิดโครงการฝึกอาชีพเสริมให้กับเกษตรกรผู้ถือบัตรสวัสดิการฯ ช่วยสร้างรายได้ระหว่างวิกฤติพืชผลราคาตกต่ำ first appeared on กสศ..

กลุ่มเป้าหมายของโครงการจึงเป็นผู้ด้อยโอกาสในหลายช่วงวัยคือ กลุ่มเกษตรกรวัยทำงาน กลุ่มเยาวชนช่วงวัยเรียน กลุ่มเกษตรผู้สูงอายุ ที่เป็นผู้ด้อยโอกาสและขาดแคลนทุนทรัพย์จำนวน 50 คน ที่สนใจการพัฒนาทักษะเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของตน

เมื่อได้กลุ่มเป้าหมายแล้ว โครงการก็ลงพื้นที่เพื่อทำการวิเคราะห์ชุมชนและพบว่าพื้นที่บ้านโคกล่ามมีศักยภาพที่เป็นต้นทุนของชุมชน 4 ประเภท คือ ทุนด้านความรู้ ทุนด้านทรัพยากรธรรมชาติ ทุนด้านโครงสร้างพื้นฐาน และทุนด้านภาคีเครือข่าย ซึ่งต้นทุนทั้งหมดนี้ช่วยทำให้ทิศทางการพัฒนามีความชัดเจนมากขึ้นนั่นคือการฝึกฝนทักษะอาชีพพื้นฐานที่สร้างรายได้ได้จริง โดยเฉพาะการเพาะกล้าไม้ที่เป็นตุ้นทุนทางทักษะที่คนในชุมชนมีความเชี่ยวชาญอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นกล้าประดู่ ยางนา พยุง มะฮอกกานี ต้นรัง ฯลฯ ซึ่งโครงการจะช่วยเสริมองค์ความรู้ที่สำคัญในศตวรรษที่ 21 อย่างการใช้นวัตกรรมต่างๆ การตลาดออนไลน์ การจัดทำบัญชีต้นทุนและบัญชีครัวเรือน เข้ามาช่วยยกระดับการทำงานของชุมชนด้วย

นอกจากนี้หลักสูตรของโครงการยังสอดแทรกการปลูกฝังทัศนคติในด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการเข้าใจตัวเอง การเห็นคุณค่าภายในตัวเอง การคิดอย่างเป็นระบบและมีเหตุผล รวมถึงการถอดบทเรียนความสำเร็จและปัญหาอุปสรรค เพื่อเป็นแนวทางให้กับสมาชิกในการพัฒนาต่อไป

จากที่โครงการได้ฝึกฝนทักษะให้กับกลุ่มเป้าหมายตามหลักสูตรที่วางไว้ เจ้าหน้าที่โครงการก็ได้เห็นความก้าวหน้าของกลุ่มเป้าหมาย อาทิ การพัฒนาอาชีพที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ความเข้าใจบริบทของชุมชนมากขึ้น และที่สำคัญคือสมาชิกมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการเพาะกล้าไม้ โดยผู้รับผิดชอบโครงการได้เล่าให้ฟังว่า

“หลังจากที่เราได้เติมความรู้ด้านการเพาะกล้าไม้ให้กับสมาชิก เขาก็เอาทักษะไปทำกันจริงๆ ซึ่งสามารถจำหน่ายออกไปได้และมีรายได้เสริมวันละ 200 – 300 บาท บางวันมีคนมาซื้อที่หน้าร้านได้เป็นหลักพันก็มี ซึ่งในลำดับต่อไปเราจะพยายามสร้างเครือข่ายการตลาดให้มากขึ้น เพื่อเป็นช่องทางในการซื้อ-ขายสินค้าให้กับคนในชุมชน”

การวิเคราะห์ชุมชนอย่างถี่ถ้วนบวกกับความสร้างสรรค์ในการแก้ปัญหาของศูนย์การเรียนรู้ชุมชนกลุ่มอีโต้น้อย ทำให้การดำเนินโครงการมีความก้าวหน้าอย่างรวดเร็วและสามารถสร้างทักษะอาชีพให้กับคนในชุมชนได้อย่างเข้มแข็ง ซึ่งนอกจากจะช่วยให้ชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจากอาชีพเสริมแล้ว ยังมีบทบาทสำคัญต่อสิ่งแวดล้อมภายในชุมชนด้วย เพราะความสำเร็จของการนำพันธุ์ไม้ที่มีอยู่ในชุมชนมาเพาะขายนั้น ช่วยให้คนในชุมชนตระหนักถึงความสำคัญของทรัพยากรที่มีอยู่ โดยเฉพาะป่าของชุมชนที่ในปัจจุบันกำลังได้รับการดูแลจากคนในชุมชนมากขึ้น

The post กลุ่มอีโต้น้อยผุดโครงการฝึกทักษะอาชีพและทัศคติที่ดีให้กับชาวบ้านโคกล่าม เพื่อฝ่าฟันภัยแล้งในชุมชนอย่างยั่งยืน first appeared on กสศ..

วิสาหกิจชุมชนเกษตรธรรมชาติลีซู ตำบลเมืองแหง อำเภอเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่ จึงจัดทำโครงการพัฒนาเเละยกระดับคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของผู้มีรายได้น้อยขึ้น เพื่อเพิ่มทักษะความรู้ ความเข้าใจในการปลูกและแปรรูปกาแฟอย่างครบวงจร ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มรายได้ รวมถึงยกระดับคุณภาพชีวิตให้เกษตรกรและผู้ด้อยโอกาสในพื้นที่ 

สราวุฒิ ภมรสุจริตกุล ประธานวิสาหกิจชุมชนเกษตรธรรมชาติลีซู เล่าว่า โครงการนี้จัดขึ้นเพื่อให้ความเป็นอยู่ของคนในชุมชนดีขึ้น และหวังว่าการปลูกกาแฟจะช่วยรักษาป่าชุมชน และฟื้นฟูทรัพยากรให้กลับมาสมบูรณ์ โดยตั้งกลุ่มเป้าหมายไว้ 150 คน ซึ่งเป็นผู้ด้อยโอกาสและผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ โดยเฉพาะเกษตรกรผู้มีรายได้ไม่แน่นอนจากการทำเกษตร และผู้ปลูกกาแฟเดิมที่ขาดทักษะ

กระบวนการทำงานเริ่มต้นจาก ‘เวทีวิเคราะห์ปัญหา’ เพื่อเปิดโอกาสให้กลุ่มเป้าหมายสำรวจตนเองและปัญหาของชุมชน ว่าปัญหาของชุมชนคืออะไร, จะแก้ปัญหานั้นๆ ได้อย่างไร, และถ้าอยากเห็นการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นจริงๆ ภายในระยะเวลาห้าปี ต้องทำอย่างไร ซึ่งสราวุฒิอธิบายว่า “สิ่งที่จะช่วยให้พวกเขามีชีวิตดีขึ้นมี 4 เรื่องหลักๆ (1) คือการสร้างโรงงานกาแฟ (2) คือการพัฒนาแหล่งน้ำสำหรับอุปโภคบริโภค (3) คือการปลูกพืชชนิดใหม่ที่ไม่ใช่กะหล่ำ และ (4) คือการแปรรูปผลผลิตจากพืชผัก ซึ่งได้ข้อสรุปว่าควรเดินหน้าเรื่องกาแฟก่อน เพราะเป็นความต้องการของชาวบ้าน และสอดคล้องกับเป้าหมายโครงการที่มุ่งส่งเสริมการทำกาแฟแบบครบวงจร” 

ทั้งนี้ การผลิตกาแฟให้ได้ผลผลิตคุณภาพดี ต้องเริ่มตั้งแต่ ‘กระบวนการปลูก’ คณะทำงานจึงจัดอบรมการปลูกกาแฟ และการดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ โดยมีอาจารย์จากคณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เป็นวิทยากร 

สมัยก่อน เมื่อต้นกาแฟออกดอกออกผล ชาวบ้านจะเก็บผลกาแฟขายทันที โครงการจึงพยายามเสริมทักษะ ‘การแปรรูปกาแฟ’ ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ผลผลิตกาแฟมีมูลค่าเพิ่มขึ้น โดยมี ชาตรี บุญช้างเที้ยน เป็นวิทยากร ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญที่ได้รางวัลอันดับ 1 และ 4 จากเวทีแข่งขัน Thailand Coffee Fest 

หลังจากที่นำเมล็ดกาแฟมาแปรรูปด้วยการตากแดดแล้ว กลุ่มเป้าหมายต้องนำเมล็ดกาแฟมาสี หรือกระเทาะเปลือกออกก่อน จากนั้นจึงค่อยเรียนรู้ ‘การคัดแยกเกรดเมล็ดกาแฟ’ ต่อ โดยมี จิรพรรณ​ ประกอบกิจ หนึ่งในคณะทำงานที่ผ่านการอบรมเรื่องการคัดแยกเกรดเมล็ดกาแฟ เป็นวิทยากร 

ทั้งนี้ กว่าที่จะนำเมล็ดกาแฟมาทำเป็นเครื่องดื่มได้ จะต้องผ่านกระบวน ‘การคั่ว’ ซึ่งเป็นขั้นตอนสำคัญก่อน โดยมี อาจารย์นเรศ ปินตาเลิศ จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เป็นวิทยากร นอกจากนี้ คณะทำงานยังชักชวน ธีรศักดิ์ ภมรสุจริตกุล รุ่นน้องในชุมชน มาสอนวิธีการนำวัสดุที่เหลือจากการทำกาแฟ เช่น ใบกาแฟ ดอกกาแฟ และเปลือกกาแฟ มาอบแห้งเพื่อทำชา ซึ่งนอกจากจะเก็บไว้บริโภคในครัวเรือนเพื่อลดรายจ่ายแล้ว ยังจำหน่ายเป็นรายได้เสริมได้อีกด้วย  

แม้ว่าโครงการจะยังไม่สิ้นสุด แต่ก็มีกลุ่มเป้าหมายหลายคนเริ่มนำความรู้ที่ได้รับจากการอบรมไปพัฒนาผลผลิตกาแฟของตนเองแล้ว ดังเช่น อะสะผากา จือจา หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย ที่เล่าว่าสมัยที่ปลูกกะหล่ำ ปลูกข้าว รายได้ไม่แน่นอน บางปีก็ขายไม่ได้จนขาดทุน เมื่อเห็นโครงการประกาศรับสมัคร ก็เลยสนใจการปลูกกาแฟ 

“ซึ่งพอได้เรียน ก็ได้ความรู้เรื่องการผลิตกาแฟเยอะมาก และรู้สึกว่าการแปรรูปไม่ได้ยากอย่างที่คิด เมื่อก่อนคิดว่าการจะปลูกกาแฟต้องมีความรู้ ต้องมีต้นทุน ทำได้ยาก แต่พอได้มาอบรม ก็ได้ลองคัดแยกเมล็ดกาแฟเอง ได้ลองดูผลผลิตของตัวเอง ว่ามีคุณภาพแค่ไหน พอรู้จักเลือกเก็บและคัดเมล็ดกาแฟก็ขายได้ราคาดีขึ้น จากกิโลกรัมละ 16 บาท เป็น 19 บาท มีรายได้เพิ่มมา 9,000 บาท” อะสะผากาเล่า

และเมื่อชาวบ้านหันมาปลูกกาแฟมากขึ้น การตัดไม้ทำลายป่าก็ลดลง เนื่องจากกาแฟไม่ต้องการพื้นที่สำหรับปลูกเหมือนข้าวโพด ทำให้พื้นที่สีเขียวเพิ่มขึ้น โครงการนี้จึงมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าด้วยอีกประการหนึ่ง  

ผลสัมฤทธิ์ของโครงการที่เห็นได้ชัดก็คือ ชาวบ้านมีกระแสตอบรับเกี่ยวกับการพัฒนาชีวิตของเขาดีขึ้นมาก จากที่เคยปลูกแต่กะหล่ำ ตอนนี้ก็มีทางเลือกเพิ่มขึ้น ซึ่งจะกลายเป็นดัชนีที่ชี้ว่ารายได้ของชาวบ้านมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้น เป็นความคาดหวังของโครงการในระยะยาว นอกจากนี้ อีกสิ่งหนึ่งที่เห็นได้ชัดก็คือ มุมมองของชาวบ้านเริ่มเปลี่ยนไป จากที่ต้องซื้อชากิน ตอนนี้ก็เริ่มผลิตเอง เริ่มเรียนรู้ว่าส่วนที่เหลือจากการทำกาแฟสามารถแปรรูปได้ 

ทั้งนี้ การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเนื่องจากโครงการ ใช่มีเพียงคุณภาพชีวิตของชาวบ้านเลาวูที่ดีขึ้น และพื้นที่ป่าอุดมสมบูรณ์มากขึ้นเท่านั้น แต่คณะทำงานยังยืนยันว่า ศักยภาพของพวกเขาเองก็พัฒนาขึ้นอย่างมหาศาลเช่นกัน

ซึ่งสราวุฒิเล่าว่า “ผมใช้คำว่า ‘มหาศาล’ จริงๆ เพราะเป็นสิ่งที่เราอยากทำ อยากเห็นชุมชนเติบโตขึ้น แต่ถ้าเราทำคนเดียว หรือว่าเราใช้งบตัวเอง ก็ไม่รู้ว่าอีกกี่สิบปี ถึงจะเกิดภาพนี้ได้ การทำโครงการนี้ทำให้เราเข้าถึงชุมชนมากขึ้น ได้ฝึกการทำงาน น้องในทีมหลายคนไม่กล้าพูดต่อหน้าสาธารณะ ก็มีโอกาสได้พูด และก็ได้ฝึกทำงานเป็นทีม ได้บริหาร จัดการ และวางแผนด้วยตนเอง จึงได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริง ซึ่งสิ่งเหล่านี้คือแรงผลักดันที่ทำให้ทุกคนเติบโต” 

เรียกได้ว่า นอกจากโครงการนี้จะช่วยพัฒนากลุ่มเป้าหมายได้ตามจุดมุ่งหมายที่วางไว้แล้ว ยังช่วยพัฒนาและยกระดับทักษะของคณะทำงานควบคู่ไปด้วย ซึ่งเป็นผลลัพธ์ที่ดีจากการร่วมมือระหว่างหน่วยงานต่างๆ เพื่อวิเคราะห์และแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน ให้ทุกฝ่ายต่างมีภูมิคุ้มกันซึ่งจะนำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างยั่งยืนและมั่นคง

“ซึ่งพอได้เรียน ก็ได้ความรู้เรื่องการผลิตกาแฟเยอะมาก และรู้สึกว่าการแปรรูปไม่ได้ยากอย่างที่คิด เมื่อก่อนคิดว่าการจะปลูกกาแฟต้องมีความรู้ ต้องมีต้นทุน ทำได้ยาก แต่พอได้มาอบรม ก็ได้ลองคัดแยกเมล็ดกาแฟเอง ได้ลองดูผลผลิตของตัวเอง ว่ามีคุณภาพแค่ไหน พอรู้จักเลือกเก็บและคัดเมล็ดกาแฟก็ขายได้ราคาดีขึ้น จากกิโลกรัมละ 16 บาท เป็น 19 บาท มีรายได้เพิ่มมา 9,000 บาท” อะสะผากา จือจา หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย

The post ยกระดับทักษะเกษตรกรชาวลีซูเพื่อผลิตกาแฟสเปเชียลตี้ ตอบโจทย์คนรักกาแฟที่ ‘รสชาติ’ first appeared on กสศ..

ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนกลุ่มอีโต้น้อย จึงได้ริเริ่มโครงการสร้างปัญญาฝึกทักษะเพื่อพัฒนาอาชีพผู้ด้อยโอกาส เพื่อเข้ามาแก้ปัญหาที่เกษตรกรกำลังเผชิญหน้าอยู่ วีระ สิทธิสาร ผู้จัดการศูนย์การเรียนรู้อีโต้น้อย เล่าว่า

“ที่ผ่านมาสิ่งที่ศูนย์การเรียนรู้ฯ ทำคือ เน้นให้ชาวบ้านมีกินจากการปลูกพืชแบบผสมผสาน ทั้งไม้ผล ไม้ยืนต้น ผัก และเลี้ยงสัตว์ เราจึงใช้ฐานทุนเรื่องต้นไม้และเมล็ดพันธุ์ที่มีอยู่ในชุมชนมาทำโครงการฯ ด้วยการสอนชาวบ้านเพาะกล้าไม้ เพื่อใช้ต่อยอดเป็นอาชีพเสริม และอยากให้เกิดเครือข่ายของคนที่เพาะกล้าไม้ให้มีการช่วยเหลือแบ่งปันและแลกเปลี่ยนกัน”

การอบรมฝึกฝนที่โครงการจัดขึ้นคือการส่งเสริมทักษะการเพาะกล้าไม้ โดยได้ พ่อคำเดื่อง ภาษี ปราชญ์ชาวบ้านของจังหวัดบุรีรัมย์ และ คุณสมศรี สุริเย มืออาชีพเพาะกล้าไม้ขาย เข้ามาเป็นวิทยากรในการกระตุ้นกำลังใจ และเสริมสร้างทักษะให้กับกลุ่มเป้าหมาย

ด้วยความที่ชุมชนมี ‘ทรัพยากรป่าชุมชน’ ที่เป็นต้นทุนของพื้นที่ ทำให้อาชีพการเพาะกล้าไม้สอดคล้องกับสิ่งที่ชุมชนมีอยู่แล้วเป็นอย่างดี ในการอบรมโครงการได้บ่มเพาะทักษะการเพาะกล้าไม้เศรษฐกิจอย่าง ไม้ยางนา ไม้แดง ไม้ประดู่ เป็นต้น

นอกจากทักษะอาชีพแล้ว โครงการยังให้ความสำคัญกับทักษะทางการตลาดอย่างการเล่าเรื่องต้นไม้ ซึ่งเป็นวิธีการทางการตลาดออนไลน์ ที่จะช่วยสร้างความน่าสนใจในการโพสต์จำหน่ายสินค้า

“เราสอนเรื่องการตลาดออนไลน์ด้วย ทั้งวิธีเล่นไลน์และเฟซบุ๊กเบื้องต้น เพื่อให้ใช้เป็น นอกจากนี้ยังมีช่องทางประชาสัมพันธ์ผ่านสถานีวิทยุจังหวัดบุรีรัมย์ ถ้าเป็นตลาดปกติก็จะให้กลุ่มเป้าหมายฝึกเล่าให้ผู้ซื้อฟัง ซึ่งในอนาคตนอกจากกล้าไม้ ทางกลุ่มจะขยับไปที่ไม้ประดับเพื่อความสวยงามด้วย” วีระเล่า

นอกเหนือไปจากการอบรมทักษะที่โครงการได้จัดทำขึ้นแล้ว ยังมีแนวทางอบรมทัศนคติวิถีความพอเพียงที่จะสร้างแนวคิดการพึ่งพาตนเองและพึ่งพาชุมนมในการสร้างรายได้และเลี้ยงดูครัวเรือน

ท้ายที่สุดแล้วเมื่อหลักสูตรการอบรมของโครงการได้จบลง กลุ่มเป้าหมายทุกคนสามารถมีรายได้จากการขายกล้าไม้ทั้งในโลกออนไลน์และออฟไลน์ ซึ่งช่วยแก้ปัญหาหนี้สินให้กับครัวเรือนได้อย่างมีประสิทธิภาพ คำบุ่ง ขวาหาญ หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย เล่าว่า

“ตอนนี้ทำหน้าที่ขายกล้าไม้ผ่านเฟซบุ๊กของตัวเอง และขายให้เพื่อนในกลุ่ม โดยถ่ายรูปต้นไม้พร้อมเรื่องเล่า บอกราคา จากที่ตอนแรกมองภาพแค่เป็นเพียงรายได้เสริม แต่ตอนนี้กำลังจะเป็นรายได้ประจำแล้ว”

ความสำเร็จของโครงการนอกจากการสร้างรายได้ให้กับกลุ่มเป้าหมายแล้ว ยังเป็นการสร้างความสุขและความเข้มแข็งให้กับชุมชนด้วย เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายไม่จำเป็นต้องลงทุนเพิ่มเติมกับเครื่องมือหรืออื่นๆ เพื่อผลิตสินค้า

บทสรุปของโครงการนี้จึงเป็นเรื่องราวของการออกแบบบทเรียนอาชีพที่มีต้นทุนจาก ‘ทรัพยากรของชุมชน’ ซึ่งหาได้ง่าย ใกล้ตัว ทำให้ชุมชนสามารถเติบโตเป็นกล้าพันธุ์ที่แข็งแรงและยั่งยืน พร้อมที่จะต่อยอดเส้นทางอาชีพเพื่อความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของตนเองและชุมชน

“ใช้ฐานทุนเรื่องต้นไม้และเมล็ดพันธุ์ที่มีอยู่ในชุมชนมาทำโครงการฯ ด้วยการสอนชาวบ้านเพาะกล้าไม้ เพื่อใช้ต่อยอดเป็นอาชีพเสริม” วีระ สิทธิสาร ผู้จัดการศูนย์การเรียนรู้อีโต้น้อย

The post กลุ่มอีโต้น้อยผุดโครงการฝึกทักษะอาชีพและทัศคติที่ดีให้กับชาวบ้านโคกล่าม เพื่อฝ่าฟันภัยแล้งในชุมชนอย่างยั่งยืน first appeared on กสศ..

แต่เมื่อเวลาผ่านไปภูมิปัญญานี้เริ่มหายไปจากชุมชน คนที่สามารถสานกระจูดได้เหลือน้อยเต็มที ส่งผลให้ทักษะจากภูมิปัญญาของชุมชนถูกมองข้ามไปอย่างน่าเสียดาย เนื่องจากความต้องการผลิตภัณฑ์ที่ทำจากวัสดุธรรมชาติกำลังได้รับความนิยมมากขึ้น ซึ่งสวนทางกับความสามารถในการผลิต สิ่งนี้จึงเป็นช่องว่างที่เกิดขึ้น และเป็นโจทย์สำคัญว่า เราจะทำอย่างไรให้วิถีชีวิตของชุมชนยังคงอยู่ท่ามกลางโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงในโลกธุรกิจที่กำลังก้าวเข้าสู่ยุคดิจิทัล

ด้วยเหตุนี้ ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษานราธิวาส แหล่งเรียนรู้สำหรับนักเรียนทั้งในและนอกระบบ รวมถึงประชาชนทุกช่วงวัย มองเห็นโอกาสที่จะพัฒนาความรู้และทักษะการสานกระจูดให้แก่คนในชุมชน ซึ่งจากเดิมที่ชาวบ้านมักประกอบอาชีพเกษตรกรรมและนำไปขายในชุมชนเป็นส่วนใหญ่ แต่หากมีการพัฒนาทักษะแรงงานด้านการสานกระจูดนอกเหนือจากการทำเกษตร ก็จะเป็นอีกช่องทางหนึ่งที่ช่วยเพิ่มรายได้ให้แก่คนในชุมชน พร้อมกับการอนุรักษ์เครื่องจักสานในท้องถิ่นที่มีลักษณะเฉพาะ จึงเกิดเป็น “โครงการ STEM Education ประยุกต์ทักษะแรงงาน 4.0” นอกจากจะเป็นการเพิ่มความสามารถในการผลิตให้เพียงพอต่อความต้องการของตลาดแล้ว ยังเป็นการสร้างอาชีพในชุมชนอย่างยั่งยืนอีกด้วย

โครงการฯ เริ่มต้นด้วยการลงพื้นที่เพื่อสำรวจความต้องการของชุมชน จนเจอพื้นที่กะลุวอเหนือและโคกเคียน ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ตอบโจทย์ต่อการส่งเสริมทักษะอาชีพ เนื่องจากชาวบ้านมีเป้าหมายร่วมกัน คือต้องการมีอาชีพที่สร้างรายได้เพียงพอต่อการดำรงชีวิต จากเป้าหมายนี้เองจึงทำให้เกิดการรวมกลุ่มภายในชุมชน และเกิดความพร้อมที่พัฒนาทักษะอาชีพทั้ง 3 ด้าน คือ ด้านอาชีพ ด้านความรู้เกี่ยวกับการทำบัญชี และด้านเทคโนโลยี

อย่างไรก็ดี โครงการดังกล่าวไม่เพียงแต่นำไปประยุกต์ใช้กับการเรียนรู้ของคนในชุมชนเท่านั้น แต่ยังถูกนำไปใช้ตั้งแต่การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ เพราะ STEM ศึกษานั้นเสมือนเป็นกระบวนการทดลองทางวิทยาศาสตร์ โดยเริ่มต้นตั้งแต่การระบุปัญหาให้แน่ชัด จากนั้นจึงรวบรวมข้อมูลและแนวคิดที่เกี่ยวข้องเพื่อนำมาออกแบบวิธีการแก้ปัญหา โครงการฯ จึงเปิดเวทีรับฟังความเห็นเพื่อพูดคุยแลกเปลี่ยนทั้งจากผู้รับผิดชอบโครงการ วิทยากร และตัวแทนผู้เข้าร่วมประชุม เมื่อพร้อมแล้วจึงวางแผนและดำเนินการแก้ปัญหา ไปพร้อม ๆ กับการทดสอบ ประเมินผล และปรับปรุงแก้ไขวิธีการ และสุดท้ายนำเสนอวิธีการแก้ปัญหา ผลการแก้ปัญหาหรือชิ้นงาน 

จากขั้นตอนเหล่านี้จึงออกมาเป็นหลักสูตรสำหรับการฝึกอบรมที่คำนึงถึงความหลากหลายของกลุ่มเป้าหมาย โดยวิเคราะห์ออกมาได้ 3 กลุ่มตามความสามารถในการสานกระจูด โดยแบ่งเป็น 1.กลุ่มที่มีพื้นฐานอยู่แล้ว 2. กลุ่มมีพื้นฐานปานกลาง และ 3. กลุ่มที่ไม่มีพื้นฐานด้านการสานมาก่อน จากนั้นนำคนจากกลุ่มเหล่านี้เข้าฝึกอบรบทั้งหมด 3 หลักสูตรตามลำดับความยาก ได้แก่ระดับประถม ระดับมัธยม และระดับปริญญาตรี พร้อมกัน จากการสอนโดยวิทยากรในพื้นที่ หรือเรียกว่า ‘ครูภูมิปัญญา’

สิ่งที่โครงการได้ช่วยพัฒนาและต่อยอด แน่นอนว่าเป็นเรื่องของทักษะความรู้ในระดับบุคคลที่กลุ่มเป้าหมายจะสามารถนำไปประยุกต์ใช้สำหรับการแก้ปัญหาในชีวิตประจำวันแล้ว ยังมีด้านของรายได้ที่เพิ่มขึ้นของกลุ่มเป้าหมาย กล่าวคือมียอดเฉลี่ยอยู่ที่ 300 – 500 บาทต่อสัปดาห์ ไปจนถึง 100 บาทต่อวันเลยทีเดียว

ในระดับกลุ่มนั้นทางโครงการยังได้ส่งแบรนด์เสาะนีซา ซึ่งเป็นแบรนด์เครื่องสานระดับ OTOP ที่จัดทำโดยวิทยากรอยู่แล้วมาเป็นตัวกลางในการกระจายอาชีพสู่กลุ่ม ผ่านการส่งต่อคำสั่งซื้อ ทำให้กลุ่ม ‘กระจูดโคกพยอม’ และกลุ่ม ‘สตรีสานกระจูดโคกพยอม’ รวมไปถึงกลุ่มเป้าหมายในโครงการ เกิดรายได้อย่างต่อเนื่องและมีความมั่นคงในชีวิตมากยิ่งขึ้น ซึ่งทำให้กลุ่มมีความแข็งแรงมากขึ้น

มากไปกว่านั้นโครงการยังเล็งเห็นถึงความสำคัญของ ‘ภาษาไทย’ จึงได้จัดทำหลักสูตรการอบรมด้านภาษาเพื่อคิดเครื่องมือทางการสื่อสารในการต่อยอดผลิตภัณฑ์สู่คลาดที่มีความหลากหลายมากขึ้นในอนาคต

โดยสรุปแล้ว โครงการ STEM Education ประยุกต์ทักษะแรงงาน 4.0 ได้ช่วยส่งเสริมความแข็งแกร่งของทักษะให้กับแรงงาน นำไปสู่การเพิ่มขึ้นของรายได้ จนสามารถเกิดเป็นเครือข่ายที่เข้มแข็งในชุมชน อันนำไปสู่ความต้องการหวนกลับสู่บ้านเกิดของแรงงาน ด้วยแรงจูงใจและความเป็นเจ้าของในภูมิปัญญาท้องถิ่นของตัวเอง

The post ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษานราธิวาส ติดอาวุธเทคโนโลยี 4.0 ให้กับแรงงานในชุมชน ผ่านการเรียนรู้แบบ ‘STEM Education’ first appeared on กสศ..

‘สถานธรรมไท่ซิวเอวี๋ยน’ ซึ่งเป็นศูนย์รวมจิตใจของคนในชุมชน อำเภอบ่อพลอย จังหวัดกาญจนบุรี จึงนำเรื่อง ‘เกษตรอินทรีย์’ มาถ่ายทอดเป็นองค์ความรู้ให้ชาวบ้าน โดยมีเป้าหมายคือ ให้คนในชุมชนมีโอกาสสร้างรายได้เพิ่มขึ้น และได้องค์ความรู้ในการแปรรูปผลิตภัณฑ์มาต่อยอดจากฐานทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชน ซึ่งถือเป็นการขับเคลื่อนเศรษฐกิจจากฐานรากที่แฝงด้วยหลักธรรมจากพุทธศาสนา

พาฝัน ไพรเกษตร หนึ่งในสมาชิกของครอบครัวผู้ก่อตั้งสถานธรรมไท่ซิวเอวี๋ยน เล่าว่า หลังจากที่สถานธรรมแห่งนี้กลายเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวบ้าน จากทั้งอำเภอบ่อพลอยและอำเภอหนองปรือแล้ว เธอเริ่มสังเกตได้ว่า ญาติธรรม (คนที่เข้ามาปฏิบัติธรรม) ส่วนใหญ่จะเข้ามาด้วยความทุกข์ใจ จากปัญหาการขาดรายได้ ซึ่งเกิดขึ้นกับญาติธรรมหลายคน พวกเขาล้วนหวังพึ่งธรรมะเพื่อเยียวยาจิตใจ แต่กระนั้น ปัญหาการขาดรายได้ก็ยังคงอยู่ต่อไป 

จากการมองเห็นปัญหาที่เหล่าญาติธรรมต่างๆ ต้องเผชิญ พาฝันจึงใช้ความรู้ความสามารถที่เคยทำงานกับองค์กรไม่แสวงหากำไร ที่มีพันธกิจขับเคลื่อนประเด็นภาระหนี้ของชาวนา ซึ่งเป็นประเด็นที่สอดคล้องกับพื้นที่แห่งนี้มาประยุกต์ จนเกิดเป็น โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตเกษตรกรไทยพอใจในวิถีพอเพียง 

ด้วยเป้าหมายที่อยากยกระดับคุณภาพชีวิตของกลุ่มเป้าหมายทั้ง 50 คน ซึ่งอยู่ในพื้นที่ตำบลหนองรีและตำบลหนองกร่าง อำเภอบ่อพลอย, และตำบลหนองปรือ อำเภอหนองปรือ โดยการเปลี่ยนวิธีการทำเกษตรทั่วไปมาเป็นเกษตรอินทรีย์ เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายประกอบอาชีพเกษตรกรเป็นหลัก ภายใต้การสนับสนุนจากโครงการพัฒนาระบบทดลองการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)

หลังจากที่ประชุมและทำความเข้าใจหลักสูตรการฝึกอบรม และเลือกวิทยากรที่จะเข้ามาหนุนเสริมองค์ความรู้ให้กับกลุ่มเป้าหมายเสร็จแล้ว พาฝัน บอกว่า สิ่งหนึ่งที่คณะทำงานทุกคนเห็นพ้องต้องกัน คือการ ‘ใช้ชุมชนเป็นฐาน’ ซึ่งในที่นี้หมายถึง การเฟ้นหาผู้มีความรู้ความสามารถในชุมชน เพื่อให้เกิดสายสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงกัน ระหว่างวิทยากรกับกลุ่มเป้าหมาย และยังสะท้อนถึงการทำงานแบบภาคีเครือข่ายร่วมกับชุมชน เช่น ให้อาจารย์สุธรรม ใจอ่อน และคณะจากศูนย์เศรษฐกิจพอเพียงปลักไม้ลาย มาเป็นวิทยากรให้ความรู้เรื่องเกษตรอินทรีย์

นอกจากนี้ ยังมีการอบรมการทำปุ๋ยหมักชีวภาพ ยาไล่แมลงแบบอินทรีย์ รวมทั้งอบรมการเพาะต้นอ่อนแต่ละชนิด เช่น ต้นกล้าอ่อนทานตะวัน ผักบุ้ง และถั่วงอก เนื่องจากเป็นพืชระยะสั้น มีต้นทุนต่ำ โดยโครงการจะมีเมล็ดพันธุ์ไว้แจกจ่ายให้กลุ่มเป้าหมายนำไปปลูก ซึ่งสามารถนำไปปลูกสำหรับบริโภคเพื่อลดรายจ่ายในครัวเรือน หรือจำหน่ายก็ได้เช่นกัน

ทั้งนี้ ระหว่างที่กลุ่มเป้าหมายเรียนรู้การทำเกษตรอินทรีย์เรียบร้อยแล้ว คณะทำงานจะแฝงหลักธรรมคำสอน เรื่องการไม่เบียดเบียนผู้อื่น และการค้าขายโดยสุจริต ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในการไม่ใช้สารเคมีเพื่อทำร้ายสุขภาพผู้อื่น เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายปฏิบัติตามหลักธรรมจากพุทธศาสนาอีกด้วย

เมื่อได้รับการหนุนเสริมองค์ความรู้ ตั้งแต่ ‘ต้นน้ำ’ และ ‘กลางน้ำ’ แล้ว อีกหนึ่งสิ่งที่สำคัญที่จะทำให้ความรู้เหล่านี้ ‘กินได้’ อย่างต่อเนื่องและมั่นคง ก็คือขั้นตอนที่ ‘ปลายน้ำ’ นั่นคือการสร้างช่องทางการขายหรือการตลาด ที่จะรองรับสินค้าที่เกิดจากการแปรรูปจากผลิตภัณฑ์ต่างๆ ในชุมชน เช่น กล้วยอบกรอบ ชาสมุนไพร ครีมนวดผมจากมะกรูด เป็นต้น

ด้วยกระแสของ e-commerce หรือ การค้าออนไลน์ ที่ได้รับความนิยมไปทั่วโลก ทั้งยังส่งผลให้ผู้ขายสามารถขยายฐานลูกค้าของตนเองไปได้ไกลขึ้น ซึ่งนั่นอาจหมายถึง การซื้อขายข้ามอำเภอ ข้ามจังหวัด หรือแม้กระทั่ง ข้ามประเทศ พาฝัน จึงเลือกนำหลักสูตรการตลาดออนไลน์มาเติมความรู้ให้กลุ่มเป้าหมายด้วยตัวเอง โดยเฉพาะการซื้อขายผ่านแอปพลิเคชั่นไลน์ จากความรู้และประสบการณ์ที่เคยทำเพจขายสินค้าออนไลน์ และยังจัดตั้งเพจเฟซบุ๊ก ไว้รองรับสินค้าของกลุ่มเป้าหมายทุกคน 

ฐิญกานต์ รื่นบุตร หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย เล่าว่า ความสำเร็จของโครงการทำให้เธอมีรายได้เข้ามาอย่างต่อเนื่อง แม้จะมีรายได้เพียงวันละ 100-300 บาท แต่มันก็เข้ามาอย่างต่อเนื่องในทุกครั้งที่เปิดดูยอดสั่งซื้อ ทำให้เธอมีรายได้ไว้ใช้จ่ายในครัวเรือน นอกจากนี้ เธอยังสามารถนำผลผลิตที่ได้มาบริโภคเองในครัวเรือน ซึ่งช่วยลดรายจ่ายได้จำนวนหนึ่ง ทำให้เธอสามารถสร้างรายได้จากถิ่นฐาน ไม่ต้องออกไปทำงานในพื้นที่อื่นๆ

“เมื่อก่อน เราเคยจากบ้านจากครอบครัวไปนานถึง 10 ปี เพื่อไปหางานทำ แต่พอแต่งงานเราก็ย้ายกลับมาอยู่บ้าน ทำให้ต้องเผชิญกับปัญหาเรื่องรายได้ แต่พอโครงการนี้เข้ามา ก็เป็นเหมือนความหวังที่เกิดขึ้นในใจ เขาสอนวิธีการปลูกพืชโดยไม่ใช้สารเคมี และสอนให้ทำเกษตรอินทรีย์แทน ทั้งยังสอนเรื่องการแปรรูปอาหารจากผลผลิตที่เราปลูก จึงสร้างรายได้จากสิ่งเหล่านี้ได้อย่างต่อเนื่อง แม้ว่าจะไม่มาก แต่เราก็สามารถทำที่บ้านได้ กลายเป็นว่าเราไม่ต้องห่างจากครอบครัวอีกต่อไป ความสุขเพียงเท่านี้เราก็ไม่ต้องการสิ่งใดอีกแล้ว”

การคิดดี พูดดี คือพื้นฐานของการทำความดี สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นธรรมะที่คณะทำงานไม่ลืมที่จะสอดแทรกให้กลุ่มเป้าหมายในทุกๆ ฐานการเรียนรู้ และทุกกิจกรรม จนสามารถดำเนินมาถึงเส้นชัย และทำให้กลุ่มเป้าหมายสามารถสร้างรายได้จากองค์ความรู้ที่ได้รับ ล่าสุด สถานธรรมแห่งนี้ยังต่อยอดโครงการขึ้นอีกขั้น ด้วยการจัดตั้งเป็น ‘วิสาหกิจชุมชนพอใจในวิถีพอเพียง’ ได้สำเร็จ

ซึ่ง พาฝัน เล่าว่า การได้รับการสนับสนุนจากทุนพัฒนาอาชีพและนวัตกรรมที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน คือ ‘หัวใจสำคัญ’ ที่ทำให้เกิดการรวมตัว เกิดการขับเคลื่อนต่างๆ เหล่านี้ได้ และมุ่งหวังให้ผลสำเร็จนี้เป็นตัวอย่างให้ชุมชนอื่นเรียนรู้เป็นแนวทางต่อไป เพื่อที่คนในชุมชนจะได้มีคุณภาพชีวิตที่ดี ควบคู่ไปกับหลักธรรมในหัวใจ

“เมื่อก่อน เราเคยจากบ้านจากครอบครัวไปนานถึง 10 ปี เพื่อไปหางานทำ แต่พอแต่งงานเราก็ย้ายกลับมาอยู่บ้าน ทำให้ต้องเผชิญกับปัญหาเรื่องรายได้ แต่พอโครงการนี้เข้ามา ก็เป็นเหมือนความหวังที่เกิดขึ้นในใจ เขาสอนวิธีการปลูกพืชโดยไม่ใช้สารเคมี และสอนให้ทำเกษตรอินทรีย์แทน ทั้งยังสอนเรื่องการแปรรูปอาหารจากผลผลิตที่เราปลูก จึงสร้างรายได้จากสิ่งเหล่านี้ได้อย่างต่อเนื่อง แม้ว่าจะไม่มาก แต่เราก็สามารถทำที่บ้านได้ กลายเป็นว่าเราไม่ต้องห่างจากครอบครัวอีกต่อไป ความสุขเพียงเท่านี้เราก็ไม่ต้องการสิ่งใดอีกแล้ว” ฐิญกานต์ รื่นบุตร หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย

The post ‘ไท่ซิวเอวี๋ยน’ สถานธรรมที่ขับเคลื่อนชุมชมบ่อพลอยด้วยการเปิดโครงการฝึกทักษะเกษตรอินทรีย์ first appeared on กสศ..

โดย สมเกียรติ สาระ หัวหน้าสำนักปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลหนองสนิท อำเภอสนม จังหวัดสุรินทร์ เล่าว่า “ในพื้นที่ตำบลหนองสนิท คนในชุมชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำนา เมื่อหมดหน้านาก็ปลูกข้าวโพด เพราะมีรายได้ดี แต่การปลูกให้ปลอดภัยทำได้ยาก เนื่องจากคนส่วนใหญ่นิยมใช้สารเคมี จึงอยากปรับเปลี่ยนการทำเกษตรให้ปลอดภัยมากขึ้น”

สำหรับกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการ สมเกียรติ ระบุว่า มีจำนวน 80 คน ซึ่งต้องมีคุณสมบัติเป็นผู้ด้อยโอกาส ผู้สูงอายุ และกลุ่มสตรีแม่บ้าน “โดยสัดส่วนของกลุ่มสตรีแม่บ้านจะมากที่สุด เนื่องจากเป็นกลุ่มที่ออกไปทำงานนอกหมู่บ้านไม่ได้ เพราะมีภาระต้องดูแลครอบครัว” ซึ่งสมเกียรติย้ำว่า โครงการนี้จะต้องทำให้กลุ่มเป้าหมายมีอาชีพมั่นคง สุขภาพดี และที่สำคัญคือต้องมีรายได้ทุกวัน

ซึ่งการจะไปให้ถึงเป้าหมายดังกล่าวได้นั้น ต้องอาศัยกิจกรรมสร้างแรงบันดาลใจ เริ่มจากการให้ทุกคนวาดรูปตัวเองและเป้าหมายชีวิต ทั้งรายได้และประเภทของผักที่ต้องการปลูกลงสมุด เพื่อดูว่าพวกเขาต้องการเรียนรู้อะไร หลังจากนั้นจึงพาไปดูงานด้านการปลูกผักอินทรีย์ เพื่อศึกษาวิธีการบริหารจัดการในรูปแบบสหกรณ์ การวางแผนปลูก การตลาด และการรวมกลุ่ม ฯลฯ ซึ่งการดูงานส่งผลให้กลุ่มเป้าหมายอยากปลูกผักอินทรีย์เพื่อจำหน่ายมากขึ้น

ข้อมูลที่ได้จากกิจกรรมสร้างแรงบันดาลใจ ถูกนำมาใช้ออกแบบหลักสูตรการปลูกผักอินทรีย์ จำนวน 10 วัน ซึ่งมีทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ โดยมีวิทยากรจากปราชญ์ชุมชน, อาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์, สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล วิทยาเขตสุรินทร์ และศูนย์วิจัยเกษตรจังหวัดสุรินทร์ เข้ามาช่วยดูแล ที่สำคัญคือมีการประสานกับหน่วยงานเอกชนอย่าง Tops Supermarket ที่เข้ามาช่วยแนะแนวองค์ความรู้เรื่องบรรจุภัณฑ์ การเก็บรักษา การตัดแต่ง และการบรรจุ ซึ่งทางหน่วยงานก็ได้ประสานการนำผลิตภัณฑ์ไปจัดจำหน่ายในพื้นที่ซุปเปอร์มาเก็ตต่อไปด้วย

เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ไม่มีพื้นที่ทำกินกว้างขวาง อบต. หนองสนิทจึงจัดสรรพื้นที่สาธารณะจำนวน 9 ไร่ ให้กลุ่มเป้าหมายใช้ปลูกผักร่วมกัน ซึ่งก่อนการลงมือปลูกก็ได้มีการลงไปสำรวจความต้องการพืชผักของตลาด เช่น ร้านอาหารและร้านค้าในพื้นที่ จนได้ผลลัพธ์ออกมาเป็นผัก 6 ชนิด ได้แก่ คะน้า กวางตุ้ง ผักบุ้ง ต้นหอม และขึ้นฉ่าย

“ภาพที่เห็นชินตาตอนนี้คือ ทุกวันเวลาประมาณตี 4 ผู้สูงอายุหลายคนจะมีความสุขอยู่กับการดูแลแปลงผัก ขณะที่กลุ่มแม่บ้านก็ผลัดเปลี่ยนกันมาบรรจุผักส่ง Tops Supermarket, โรงพยาบาล, โรงเรียน, และร้านหมูกระทะ ซึ่งระหว่างนั้นก็จะมีแม่บ้านนำผักใส่ตะกร้า ทั้งผักบุ้งและคะน้าที่ปลูกในแปลงหลังบ้าน มาส่งให้กลุ่มอยู่เป็นระยะๆ” สมเกียรติ เล่าด้วยสีหน้าเปื้อนยิ้ม

เมื่อชาวบ้านเห็นว่าการปลูกผักอินทรีย์ไม่ยาก และสร้างรายได้ สร้างอาชีพได้จริง ทำให้มีคนอยากเข้ามาเป็นสมาชิกของสหกรณ์เพิ่มขึ้น จาก 80 คน เป็น 102 คน ซึ่งทุกคนพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า นอกจากจะได้ทำงานและได้ดูแลครอบครัวแล้ว ยังมีสุขภาพดีอีกด้วย

มัณทนา พวงจันทร์ หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย ที่หลังจากได้รับความรู้แล้ว เปลี่ยนบทบาทจากกลุ่มเป้าหมายมาเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้แทน เล่าว่า เธอภูมิใจมากที่ตัวเองสามารถถ่ายทอดความรู้ให้คนอื่นได้ “และดีใจที่ทำให้คนในหมู่บ้านหันมาปลูกผักอินทรีย์ โรคความดันและเบาหวานจะได้ลดลง บางคนแค่เดินออกมาที่แปลงผัก ก็ได้เงินให้ลูกหลานไปโรงเรียนแล้ว”

ในขณะที่ แสงดาว พวงจันทร์ ประธานกลุ่มธนาคารผัก เสริมว่า เธอเคยทำงานโรงงานมาก่อน หลังจากนั้นก็ลาออกมาทำนาที่บ้าน ช่วงนั้นเหมือนชีวิตไม่ค่อยมีคุณค่า เพราะทำนาอย่างเดียว เวลาว่างก็จับกลุ่มคุยกัน ไม่มีงานอื่นทำ แต่เมื่อได้เข้าร่วมโครงการนี้ ได้มาเจอเพื่อน แม้จะต้องตื่นตี 3 เพื่อรีบทำงานบ้านให้เสร็จ ตี 4 จะได้ออกมาเก็บผัก ก็ทำให้เธอมีความสุขมากขึ้น 

“ตอนนั้นในหมู่บ้านไม่มีงานให้ทำ เราก็ต้องดิ้นรนออกไปหางานทำข้างนอก เพื่อจะได้มีเงินมาจุนเจือครอบครัว แต่โครงการนี้ทำให้เราไม่ต้องออกไปนอกพื้นที่ ขายผักอย่างน้อยก็ได้วันละ 100 บาท ให้ลูกไปโรงเรียน 40 บาท ก็มีเงินเหลือเก็บ แถมยังได้ผักไปทำกับข้าวโดยที่เราไม่ต้องซื้อ และยังทำให้สุขภาพดีอีกด้วย เป็นการทำงานที่สนุกและได้เรียนรู้เยอะมาก”

เรียกได้ว่า จากจุดเริ่มต้นที่ต้องการให้นักเรียนในพื้นที่ได้บริโภคอาหารปลอดภัย และเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับคนในชุมชน วันนี้ แปลงผักอินทรีย์เล็กๆ ในพื้นที่ส่วนกลางและพื้นที่ข้างบ้านของคนในชุมชน ได้กลายเป็นแปลงผักขนาดใหญ่ที่คนทั้งตำบลหันมาร่วมไม้ร่วมมือกันผลิต จนเกิดเป็น ‘สหกรณ์การเกษตรพืชผักเกษตรอินทรีย์หนองสนิท จำกัด’ และกลายเป็น ‘พื้นที่ต้นแบบ’ ด้านการปลูกผักอินทรีย์ของจังหวัดสุรินทร์ในที่สุด

“ตอนนั้นในหมู่บ้านไม่มีงานให้ทำ เราก็ต้องดิ้นรนออกไปหางานทำข้างนอก เพื่อจะได้มีเงินมาจุนเจือครอบครัว แต่โครงการนี้ทำให้เราไม่ต้องออกไปนอกพื้นที่ ขายผักอย่างน้อยก็ได้วันละ 100 บาท ให้ลูกไปโรงเรียน 40 บาท ก็มีเงินเหลือเก็บ แถมยังได้ผักไปทำกับข้าวโดยที่เราไม่ต้องซื้อด้วย” แสงดาว พวงจันทร์ ประธานกลุ่มธนาคารผัก หนึ่งในกลุ่มเป้าหมายของโครงการ

The post ชุมชนหนองสนิทแก้ปัญหานักเรียนและประชาชนขาดผักคุณภาพกิน ด้วยการตั้งกลุ่มเกษตรอินทรีย์เพื่อปลูกผักส่งเข้าโรงเรียนและจำหน่ายในตำบล first appeared on กสศ..

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์บ้านแม่ตาด ตำบลห้วยทราย อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ ที่เล็งเห็นปัญหาดังกล่าว ทั้งมีความตั้งใจที่จะหาช่องทางในการส่งเสริมอาชีพให้เหมาะสมกับคนในพื้นที่ และลดปัญหากการทิ้งถิ่นของคนรุ่นใหม่ จึงได้จัดทำ โครงการส่งเสริมการเลี้ยงจิ้งโกร่งคุณภาพต่อยอดอาชีพที่ยั่งยืน เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว พร้อมทั้งส่งเสริมการเลี้ยงจิ้งโกร่งให้แก่กลุ่มเป้าหมาย โดยเปิดรับทั้งวัยแรงงาน ผู้ด้อยโอกาส ผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ หรือแม้แต่ผู้สูงอายุ จำนวนทั้งสิ้น 141 คน

‘จิ้งโกร่ง’ คือแมลงชนิดหนึ่งที่ชาวบ้านนิยมบริโภค มีลักษณะคล้ายกับจิ้งหรีด แต่มีขนาดใหญ่กว่าและรสชาติอร่อย ปัจจุบันมีเกษตรกรที่หันมาเพาะเลี้ยงจิ้งโกร่งขายกันมากขึ้น โดยทางโครงการนั้น ได้มุ่งจัดอบรมเพิ่มเติมความรู้การเพาะเลี้ยงจิ้งโกร่งอย่างมีคุณภาพตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการฝึกเลี้ยงในกรงทดลอง วิธีจัดวางกรงเลี้ยง การจัดวางอุปกรณ์ให้น้ำ วิธีดูแลจิ้งโกร่งตั้งแต่ยังเป็นไข่ การให้อาหาร การคัดเกรดตามความต้องการของตลาด การแปรรูป ไปจนถึงการหาผู้รับซื้อเพื่อก่อให้เกิดรายได้ด้วย

โดยทางหน่วยงานพัฒนาฯ ได้จัดหาวิทยากรผู้เชี่ยวชาญและมากประสบการณ์มาถ่ายทอดความรู้ในเรื่องวิธีการและเทคนิคต่างๆ ที่ต้องให้ความสำคัญ พร้อมทั้งเชิญวิทยากรจากพื้นที่อื่นซึ่งประสบความสำเร็จในการเลี้ยงจิ้งโกร่งจากฟาร์มในจังหวัดลำพูน และอำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นภาคีเครือข่ายที่ยินดีถ่ายทอดความรู้ให้ 

ไม่เพียงทุนความรู้เดิมในการเลี้ยงจิ้งโกร่งของชุมชนที่เกื้อหนุนให้ชาวบ้านเรียนรู้ได้ง่ายขึ้น แต่ด้วยในพื้นที่ยังปลูกพืชผักชนิดต่างๆ ที่เป็นแหล่งอาหารของจิ้งโกร่ง จึงทำให้ช่วยลดต้นทุนการผลิตไปได้มาก และด้วยฐานชุมชนที่ปลูก ‘พืชปลอดสาร’ ยิ่งทำให้ได้ผลผลิต ‘จิ้งโกร่งคุณภาพดีไร้สารเคมี’

แม้ทุกวันนี้ผลผลิตจากการเพาะเลี้ยงจิ้งโกร่งไม่เพียงสร้างรายได้ให้แก่คนในชุมชนเพิ่มขึ้นเท่านั้น แต่กลุ่มเป้าหมายยังสะท้อนเป็นเสียงเดียวกันว่า ได้ผลตอบแทนที่แสนคุ้มค่ามากไปกว่าเงินทองที่พวกเขาได้รับนั้นคือ ‘ความสุข’ และ ‘ความสัมพันธ์ที่ดี’ ของคนในชุมชน 

“จิ้งโกร่งทำให้ชุมชนของเรามีเรื่องพูดคุยกันมากขึ้น ความสัมพันธ์ในครอบครัวก็ดีขึ้น” คือคำบอกเล่าที่สะท้อนถึงความสุขของกลุ่มเป้าในโครงการส่งเสริมการเลี้ยงจิ้งโกร่งคุณภาพต่อยอดอาชีพที่ยั่งยืน 

สำหรับก้าวต่อไป กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์บ้านแม่ตาดได้มุ่งหวังพัฒนาต่อยอดไปสู่การเพาะเลี้ยงแมลงจิ้งโกร่งแปลงใหญ่ เพื่อให้ได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐมากขึ้น ทั้งในด้านเงินทุนและความรู้ รวมทั้งยังเตรียมแนวทางการต่อยอดการเพาะเลี้ยงให้ครบวงจร โดยนำแมลงจิ้งโกร่งไปแปรรูปสู่ผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น การทำสูตรอาหารจิ้งโกร่ง ที่สำคัญยังตั้งใจสานต่อการพัฒนาบุคคลและพื้นที่ให้เข้มแข็ง เพื่อให้สามารถสร้างผลิตภัณฑ์ที่ต่อยอดเป็นอาชีพหลักได้อย่างยั่งยืน 

“จิ้งโกร่งทำให้ชุมชนของเรามีเรื่องพูดคุยกันมากขึ้น ความสัมพันธ์ในครอบครัวก็ดีขึ้น” คือคำบอกเล่าที่สะท้อนถึงความสุขของกลุ่มเป้าในโครงการส่งเสริมการเลี้ยงจิ้งโกร่งคุณภาพต่อยอดอาชีพที่ยั่งยืน  – หนึ่งในสมาชิกของโครงการ

The post เมื่อชุมชนบ้านแม่ตาดขาดหนุ่มสาว โครงการเลี้ยงจิ้งโก่งจึงเกิดขึ้นเพื่อสร้างอาชีพให้ผู้สูงวัย first appeared on กสศ..