พลตำรวจเอก เพิ่มพูน กล่าวว่า การดำเนินงาน Thailand Zero Dropout ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ได้ยกระดับสู่ “Thailand Zero Dropout Plus” หรือ TZD+ ที่ไม่เพียงมุ่งช่วยเหลือเด็กและเยาวชนที่หลุดออกจากระบบการศึกษาให้กลับเข้าสู่การเรียนรู้ แต่ยังให้ความสำคัญกับการ “ป้องกัน” ไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบ และขยายการดูแลไปสู่เด็กและเยาวชนในภาวะวิกฤตหรือหลุดจากระบบชั่วคราว ผ่านระบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นมากขึ้น

ปัจจุบันจากฐานข้อมูลบูรณาการระดับประเทศ พบว่า เด็กและเยาวชนอายุ 3–18 ปี ที่ไม่มีชื่ออยู่ในระบบการศึกษา มีจำนวน 603,095 คน ลดลงจากจำนวน 1,025,514 คน  เมื่อเริ่มเชื่อมโยงข้อมูลครั้งแรกในเดือนธันวาคม 2566 สะท้อนผลลัพธ์จากการบูรณาการความร่วมมือของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ภายใต้ 4 มาตรการสำคัญในการติดตาม ค้นหา ช่วยเหลือ และส่งต่อเด็กและเยาวชนกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาและการเรียนรู้แบบยืดหยุ่น

“ประเทศไทยกำลังเผชิญวิกฤตโครงสร้างประชากรอย่างเต็มรูปแบบ เด็กและเยาวชนทุกคนจึงเป็นทรัพยากรมนุษย์อันล้ำค่าที่ประเทศไม่สามารถปล่อยให้สูญเสียไปได้” พลตำรวจเอก เพิ่มพูน กล่าว พร้อมระบุว่า ในปี 2568 ประเทศไทยมีจำนวนผู้สูงอายุเข้าสู่ระบบมากกว่าเด็กเกิดใหม่ถึง 2 เท่า ขณะเดียวกันยังพบเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษากว่า 603,095 คน และมีกลุ่มเยาวชน NEET อายุ 16–20 ปี ที่ไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษา การจ้างงาน หรือการฝึกอบรม อีกกว่า 594,277 คน ซึ่งล้วนสะท้อน “ค่าเสียโอกาสทางเศรษฐกิจ” ที่ประเทศต้องเร่งแก้ไข

ทั้งนี้ ที่ประชุมได้เห็นชอบแนวทางขับเคลื่อน Thailand Zero Dropout Plus ระยะต่อไป ผ่าน 5 กลยุทธ์สำคัญ ได้แก่  1.การเชื่อมโยงฐานข้อมูลเด็กปฐมวัย  2.การพัฒนาระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่น 3.บูรณาการนโยบาย “10 Plus” เข้ากับระบบการศึกษา เพื่อผลักดันระบบ ‘Learning Anywhere’ และ ‘Learning Passport’ ระบบสะสมหน่วยกิตการเรียนรู้ เพื่อรองรับการเรียนรู้ทุกที่ทุกเวลา  4.การสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับกลุ่มวัยแรงงานและกลุ่ม NEET 5.การกำหนดตัวชี้วัดและระบบแรงจูงใจร่วมกับหน่วยงานระดับชาติ  เพื่อขับเคลื่อนเป้าหมาย Thailand Zero Dropout Plus อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน

นอกจากนี้ ที่ประชุมยังได้เห็นชอบแต่งตั้ง คณะอนุกรรมการพัฒนาระบบการจัดการศึกษาหรือการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและบูรณาการระหว่างหน่วยงานเพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา โดยมีนายสิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม เป็นประธานอนุกรรมการ และนางสาวธีราภา ไพโรหกุล ที่ปรึกษาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เป็นรองประธานอนุกรรมการ เพื่อเร่งขับเคลื่อนการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นให้เกิดขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพ ต่อเนื่อง และเชื่อมโยงการทำงานระหว่างหน่วยงานทุกภาคส่วน

ขณะเดียวกัน ประเทศไทยยังเตรียมยกระดับการดำเนินงานจาก Thailand Zero Dropout สู่ “ASEAN Zero Dropout 2030” โดยอาศัยบทบาทที่ประเทศไทยจะดำรงตำแหน่งประธานอาเซียนในปี 2571 เชิญชวนประเทศสมาชิกอาเซียนทั้ง 11 ประเทศ ร่วมกำหนดเป้าหมายลดเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาในระดับภูมิภาค ภายใต้แนวคิด “All for Education, Education for All” เนื่องในวาระครบรอบ 40 ปี ปฏิญญาจอมเทียน ว่าด้วยการศึกษาเพื่อปวงชน (Jomtien Declaration on Education for All)

นอกจากนี้ที่ประชุมเห็นชอบให้จัดตั้ง “Prime Minister’s TZD+ Awards” เพื่อยกย่องเชิดชูเกียรติจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถานศึกษา หน่วยจัดการเรียนรู้ ภาคเอกชน และภาคีเครือข่าย ที่มีผลงานโดดเด่นในการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาอย่างเป็นระบบและยั่งยืน โดยจะได้รับโล่เกียรติยศจากนายกรัฐมนตรี และมีกำหนดจัดพิธีมอบรางวัลในเดือนกรกฎาคม 2569 นี้ เพื่อสร้างแรงจูงใจและขยายต้นแบบการทำงานที่ช่วยให้เด็กและเยาวชนทุกคนไม่หลุดจากโอกาสทางการศึกษา

The post ประชุมบอร์ดชาติ Thailand Zero Dropout Plus นัดแรกหลังรัฐบาลอนุทิน ชี้ 3 ปี เด็กหลุดจากระบบลดลงเหลือ 6 แสนคน เตรียมยกระดับสู่ “ASEAN Zero Dropout 2030” first appeared on กสศ..

หลายคนคือ “นกหลงรัง” ที่ไม่ได้พลัดหลงเพราะความไร้ทิศทาง หากแต่เพราะเงื่อนไขของชีวิตที่บีบให้ออกโบยบินก่อนวัยอันควร เส้นทางที่เลือกอาจไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ แต่กลับเป็นเส้นทางที่นำพาไปสู่ “ฝั่งฝันที่เคยถวิล” ในแบบของตัวเอง

เรื่องราวที่เราจะนำเสนอในวันนี้ไม่ได้เป็นเพียงภาพความบันเทิงบนหน้าเวทีของทีมงานและนักแสดง หากแต่เป็นเรื่องราวของการดิ้นรน และโอกาสของผู้คนที่มาจากหลากหลายครอบครัว หลังเวทีที่นี่ไม่ใช่แค่คณะหมอลำ แต่คือบ้านที่หล่อเลี้ยงชีวิต และเป็นห้องเรียนที่เปิดพื้นที่ให้การศึกษาเดินเคียงข้างอาชีพ

ในโลกที่การศึกษาแบบเดิมอาจไม่สอดรับกับวิถีชีวิตของทุกคน “ห้องเรียนหมอลำ” จึงกลายเป็นคำตอบใหม่ของเด็กและเยาวชนจำนวนหนึ่ง ห้องเรียนห้องนี้กลายเป็นพื้นที่ที่พวกเขาไม่ต้องเลือกระหว่างความฝันกับความอยู่รอด แต่สามารถ “เรียนไปนำ ลำไปด้วย” บนเส้นทางชีวิตที่พวกเขาเลือกเอง

เสียงอิสาน บ้านตองห้า บ้านที่ทุกคนมีแม่เพียงหนึ่ง และเพื่อนพี่น้องนับร้อย

เราอยู่ที่วัดบูรพา บ้านสะพือ ตำบลสะพือ อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี วันนี้ที่นี่มี คณะหมอลำเสียงอิสาน คณะหมอลำในดวงใจของหลายคน การันตีด้วยจำนวนแฟนหมอลำทั่วฟ้าเมืองไทยและในต่างประเทศ ที่คลาคล่ำทุกค่ำคืนหากทำการแสดงด้านหน้าเวทีและในแพล็ตฟอร์มออนไลน์

เสียงอิสานดำเนินเดินสายแสดงลำมากว่า 5 ทศวรรษ ในฤดูกาลนี้ (ปี 2568 – 2569) คือปีที่ 51 หลากหลายเรื่องราวที่เกิดขึ้นตลอดเส้นทางสะท้อนความแกร่งกล้าของหัวหน้าผู้นำทัพอย่าง นกน้อย อุไรพร แม่นกผู้พาลูกนกนับร้อยบินจรจากรังทุกค่ำคืนเพื่อออกทำการแสดง จาก 500 คน ในยุครุ่งเรือง เหลือ 400 คน ในยุคหลัง และลดเหลือน้อยลงเรื่อยๆ ตามกาลเวลาในยุคปัจจุบัน 

นี่คือความธรรมดาที่ว่าด้วยจำนวนสมาชิกของครอบครัวเสียงอิสาน ทว่าการลดลงของจำนวนคนไม่ได้แปลว่าคุณภาพและความยิ่งใหญ่จะลดน้อยถอยตาม เสียงอิสานยังคงรักษามาตรฐานจากการการันตีด้วยคะแนนนิยมของมวลมหาชนมิตรหมอแคนแฟนหมอลำอยู่ไม่ขาด และเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

บ้านตองห้า หรือ บ้านเลขที่ 555 บ้านหนองใส ตำบลหนองนาคำ อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี คือที่พำนักพักพิงของครอบครัวเสียงอิสาน ร้อยพ่อพันแม่ที่อยู่อาศัยใต้ชายคาเดียวกัน แม่นกน้อยบอกว่า พวกเขาคือลูกๆ ของตนทั้งหมด ลูกที่ต้องได้รับการดูแล สร้างงาน สร้างเงิน สร้างชีวิต ไปพร้อมๆ กับการก้าวไปข้างหน้าของวงเสียงอิสาน  

“ครอบครัวเสียงอิสานเป็นครอบครัวใหญ่ แต่การเป็นแดนเซอร์ หมอลำ นั้นเป็นอาชีพไม่เลิศหรู คนมองเราจากหน้าเวทีอาจจะมองว่าเราเป็นดารา เป็นนักร้อง เป็นแดนเซอร์คนเก่ง แต่ในชีวิตจริง เราลำบาก นอนกลางดินกินกลางทราย เดินสายแสดงอยู่ตลอด”

ความลำบากของการประกอบอาชีพหมอลำที่แม่นกน้อยบอก กลายเป็นประโยคตั้งต้นชั้นดีที่เราอยากสานต่อข้อคำถามถึงการรับคนเข้าเป็นสมาชิกในวง เธอตอบด้วยรอยยิ้มพิมพ์ใจในฐานะผู้เป็นแม่ที่อยากให้โอกาสลูกๆ ทุกคนได้ทำงาน แม้จะด้อยโอกาสมาก่อนก็ตาม

“สิ่งที่เราตัดสินใจรับเด็กๆ เข้ามาทำงาน คือ แค่เขาเป็นบุคลากรมนุษย์ สำหรับแม่ ใครตกงาน คุณมีสิทธิ์เดี๋ยวนั้นที่จะถูกเลือก ใครด้อยโอกาสแม่จะเลือกก่อน” 

นี่คือเกณฑ์การคัดเลือกของแม่นกน้อย ผู้บริหาร Gen แรกของวงเสียงอิสาน วันเดียวกันเราคุยกับ แป้ง – ณัฐธิดาพร ขันคำ หรือบอสแป้ง ผู้บริหาร Gen2 ต่อจากคุณยายผู้ถ่ายทอดวิชาลำและวิชาการจัดการ แป้งตอบคำถามเดียวกันกับคุณยายว่า สิ่งแรกที่ตัดสินใจรับสมาชิกเข้าทำงาน คือ ความตั้งใจ ความอยาก อยากที่จะเป็น มีไฟที่จะทำ 

“บางคนอยากเต้นแต่เต้นไม่เก่ง บางคนอยากร้องแต่เสียงไม่ดี เราก็เลยบอกว่าไม่เป็นไร คนเราสามารถฝึกฝนกันได้ เรียนรู้ไปพร้อมๆ กัน”

แป้งบอกกับเราอีกว่า เพื่อนร่วมอาชีพในปัจจุบันนั้นแตกต่างไปมากกับในอดีต เธอบอกว่าทุกวันนี้คนที่สมัครเข้าทำงานส่วนใหญ่จะเป็นวัยรุ่นที่มีความสนใจศาสตร์และศิลป์แขนงหมอลำ บางคนเริ่มต้นสนใจสมัครจากการติดตามครั้งที่ออกเดินสายแสดงในพื้นที่ต่างๆ บางคนก็อยู่ที่นี่ตั้งรุ่นแม่จนถึงรุ่นลูก บางคนก็ลาออกจากงานประจำมาเป็นหมอลำเพียงเพราะรู้สึกอยากสนุกสนานอย่างที่ปรากฏบนหน้าเวที

แต่หลายคนมาที่นี่เพราะความจำเป็น เช่น การที่ต้องออกจากโรงเรียนเพราะความลำบาก บางคนเริ่มจากศูนย์และต้องนับหนึ่งใหม่อย่างที่แป้งเล่าให้ฟัง บางคนต้องทำงานเพื่อส่งเงินกลับบ้านอยู่เป็นประจำ นั่นหมายความว่าหมุดหมายปลายทางของการมาอยู่กับเสียงอิสาน มากกว่าความรักความชอบในอาชีพศิลปิน คือ เงินค่าตอบแทนเพื่อหล่อเลี้ยง 1 ชีวิตของแนวหน้า และอีกหลายคนในครอบครัวซึ่งเป็นแนวหลัง 

เงิน คือส่วนหลักของสวัสดิการในวง และส่วนรองคือความรักความอบอุ่นที่ทุกคนมีให้กัน แม่นกน้อยบอกกับเราว่า ปณิธานของผู้นำเสียงอิสานคือความต้องการอยากให้สมาชิกทุกคน กินอิ่ม นอนอุ่น ฝันดี มีงานทำ และในฐานะผู้เป็นแม่ เธอมองทุกคนเป็นเพื่อนร่วมโลกและญาติธรรมทั้งสิ้น

“เคยมีคนบอกกับแม่ว่า แม่นกรู้ไหมว่ามีคนมาอยู่บ้านหลังเดียวกันกับแม่เยอะมาก สมมติว่าแม่นกมีบุคลากร 1 คน เด็กคนนั้นต้องมีพี่ มีน้อง มีพ่อ มีแม่ นั่นแปลว่าเขาได้เข้ามาพึ่งพาอาศัยในบ้านเรา กินข้าวบ้านเรา เพื่อเลี้ยงอีกหลายคนข้างหลัง เขาถามต่อว่าแม่คิดว่าอย่างไร แม่ก็ตอบว่า แม่ยินดีมาก เวลาครอบครัวพวกเขามาเยี่ยมเยียน เรายินดีมากที่ลูกๆ ของท่านมาอยู่กับเรา”

จบบทสนทนาในช่วงนี้ แม่นกน้อยโปรยยิ้มด้วยความพอใจในคำตอบ แววตาอันสดใสของคุณยายวัย 69 ทำให้เรารู้สึกอบอุ่นเอามากระหว่างที่พูดคุยกับเธอ ขณะเดียวกันด้านหน้าเวทีก็เริ่มส่งสัญญาณผ่านเพลงให้เจ้าของเสื่อที่นั่งมาประจำการตามจุดที่จับจอง ไม่นานนักบทเพลง นกจ๋า จากหน้าเวทีที่ดังขึ้นเคลียคลอล้ออารมณ์ขณะที่เราเว้นว่างระหว่างคำถามเพื่อให้คุณยายที่นั่งตรงหน้าได้หายใจหายคอ บรรยากาศช่างชวนให้เรานึกย้อนกลับไปในวันที่นกน้อยต้องเลี้ยงลูกลำพังหลายร้อยชีวิต ขณะที่พ่อนก (พ่อหลอด—มัยกิจ ฉิมหลวง สามีของนกน้อย ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งวง) นั้นบินไกลไม่คืนรังอีกแล้ว

กินอิ่ม นอนอุ่น ฝันดี มีงานทำ และมีการศึกษา

อย่างที่แม่นกน้อยกล่าวกับเราว่า ทุกคนที่อยู่ในวงต้องกินอิ่ม นอนอุ่น ฝันดี มีงานทำ ทั้งสี่ข้อนี้คือหัวใจหลักของผู้บริหาร ทว่าการให้สวัสดิการอื่นๆ ที่สำคัญไม่แพ้กัน นั่นคือการให้โอกาสทางการศึกษาที่ไม่ใช่แค่การสอนร้องลำ เต้น หรือเล่นดนตรี เพื่อแสดงด้านหน้าเวที โอกาสทางการศึกษาที่มอบให้จะต้องสอดคล้องกับบริบทของการประกอบอาชีพ ไม่รบกวนเวลา มีเกรด มีครูดูแล และมีวุฒิการศึกษารับรองชัดเจน  

“ให้เด็กๆ ได้มีบ้านพัก มีข้าวกิน กินอิ่ม นอนอุ่น ฝันดี มีงานทำเสียก่อน เรื่องเรียน เรื่องการบริหารเวลา เราค่อยมาวางแผนช่วยกัน แม่ยินดีมากและสนับสนุนมากๆ นี่คือโอกาส เพราะชีวิตของแต่ละครอบครัวต่างกัน”

เสียงอิสานเป็นคณะหมอลำอีกหนึ่งวงที่นำหลักสูตรหมอลำศึกษากลับเข้ามาเป็นอีกหนึ่งสวัสดิการให้แก่ลูกวง ปริม – ปริมประภา สุวรรณพรม คุณครูและผู้อำนวยการจากศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ จังหวัดอุบลราชธานี ผู้เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงและเห็นความสำคัญของการเรียนที่อยากให้เด็กๆ บนเวที มีวุฒิการศึกษาเพื่อต่อยอดความมั่นคงของชีวิตและอาชีพ ครูปริมเป็นผู้ส่งข่าวหลักสูตรนี้ถึงบอสแป้ง ผ่านการโทรติดต่อจากเบอร์ที่อยู่ในเฟซบุ๊กแฟนเพจคณะเสียงอิสาน วิธีการนี้เธอใช้กับแทบทุกคณะหมอลำ หากจะติดต่อขอนำเสนอหลักสูตรแก่หัวหน้าวงหรือผู้ประสานงาน 

การทำงานของครูปริมไม่ต่างกับเซลล์ (Salesperson) ทางการศึกษา แต่เธอไม่ต้องการยอดขายหรือผลกำไรหลังขายสินค้า เพราะเธอต้องการเพียงแค่ให้ทุกคนได้มีวุฒิไปพร้อมกับทำงานหาเงิน เราถามถึงจุดเริ่มต้นและแรงบันดาลใจใดที่ทำให้ครูคนนี้หวังดีกับลูกศิษย์นอกห้องเรียน ที่กำลังโลดเต้นเล่นแสดงหน้าเวที เธอบอกว่า จุดเริ่มต้นมาจากการตั้งคำถามง่ายๆ ว่าเด็กๆ ที่ทำงานในวงหมอลำเขาร่ำเรียนอะไรมา จบการศึกษาในระดับชั้นใด อะไรคือสิ่งชี้วัดว่าอาชีพนี้เป็นอาชีพที่ยั่งยืน

“เราไปทำแบบสำรวจเบื้องต้นกับทางผู้บริหารวง ตัวเลขบอกว่าน้องๆ หลายคนเรียนไม่จบการศึกษาภาคบังคับ หรือเรียนไม่จบชั้น ม.3 และมีน้องๆ ที่เรียนไม่จบชั้น ม.ปลาย ซึ่งเป็นจำนวนส่วนใหญ่ ตอนไปสำรวจเราพบว่า เด็กที่อายุน้อยสุดอายุเพียง 14 ปี เขาต้องออกจากโรงเรียนมาอยู่วงหมอลำเพราะที่บ้านไม่มีเงินส่งเรียน”

หลังจากที่บอสแป้งทิ้งสายและตอบรับคำเชิญชวนของครูปริม ห้องเรียนหมอลำก็เริ่มเปิดประตู ณ สถานศึกษาแห่งใหม่ในนาม โรงเรียนเสียงอิสาน บอสแป้งบอกว่า เมื่อครั้งยังเด็ก เธอเองก็เป็นอีกคนที่ต้องเรียนไปด้วยขึ้นลำบนเวทีไปด้วย กระทั่งเรียนจบในระดับปริญญาตรี 

“การศึกษาเป็นใบเบิกทางของทุกสิ่ง และการเรียนรู้ก็ไม่มีที่สิ้นสุด แป้งเองก็เป็นคนที่เรียนไปนำลำไปด้วยตั้งแต่อายุ 15 ปี ตอนนั้นเหนื่อยมาก เพราะต้องอ่านหนังสือทุกวัน ว่าง ลงจากลำ ต้องอ่านหนังสือเพื่อไปสอบ ถ้าเทียบกับปัจจุบันเรารู้สึกว่าการเรียนมันง่ายกว่า”

ห้องเรียนที่มีหัวหน้าวงเป็นครู และนักเรียนสามารถแต่งหน้าทาปากได้อย่างอิสระ

ทั้งแม่นกน้อยผู้เป็นแม่ของลูกๆ บอสแป้งผู้บริหารคนรุ่นใหม่ที่ให้ความสำคัญกับสวัสดิการด้านการศึกษา และครูปริม ครูผู้อยากมอบโอกาสและวุฒิการศึกษาให้กับทุกคน สามพลังหลักที่ทำให้เด็กๆ ในวง สามารถ “เรียนไปนำ ลำไปด้วย” ได้ในที่สุด หลายคนจึงเริ่มต้นตั้งใจศึกษาเล่าเรียนอีกรอบ พร้อมกับการปฏิบัติภารกิจบนเวทีแห่งชีวิต ที่ทั้งสองอย่างต้องก้าวไปข้างหน้าอย่างพร้อมเพรียงกัน 

เราถามครูปริมต่อถึงหลักสูตรที่ออกแบบให้สอดคล้องกับตัวผู้เรียน ครูปริมบอกว่า หลักสูตรที่ถูกร่างจะเริ่มจากการสำรวจพฤติกรรมและการใช้ชีวิตของผู้เรียน ซึ่งเธอพบว่า เด็กๆ ในวงหมอลำจะเริ่มขึ้นแสดงตั้งแต่เวลา 21:00 น. เป็นต้นไป จนถึงเวลา 06:00 น. และหลังจากนั้นจะเป็นช่วงว่าง สามารถทำงานส่งครูได้

“หลังจาก 06:00 น. จนถึง 16:00 น. จะเป็นช่วงที่เด็กๆ ได้พักผ่อน แต่ช่วงเวลา 16:00 – 20:00 น. จะเป็นช่วงเตรียมตัวก่อนขึ้นแสดง ซึ่งเป็นช่วงที่เขานิ่งเพราะต้องแต่งหน้า ทำผม จัดชุด เราเลยเห็นว่าช่วงเวลานี้ ประมาณ 17:00 – 18:00 น. เป็นช่วงที่สามารถจัดการเรียนได้ เมื่อนิ่งพอก็สามารถเรียนผ่านระบบออนไลน์ได้”

ครูปริมบอกว่า การเรียนของห้องเรียนหมอลำจะแบ่งการเรียนเป็น 3 ส่วน ส่วนที่ 1 คือ การเรียนผ่านประสบการณ์ชีวิต ทั้งการเต้น ร้อง ลำ การแต่งกาย จะนับว่าเป็นการเรียนรู้ทั้งหมด หรือแม่แต่การประกอบสร้างเวที ก็เป็นหนึ่งในบทเรียนได้เช่นกัน โดยจะให้เด็กๆ บันทึกการเรียนเหล่านี้ในสมุดบันทึกที่มอบให้ตอนแรกเริ่มสมัครเรียน 

ส่วนที่ 2 คือ การเรียนแบบออนไลน์ ซึ่งจะมีครูจากศูนย์การเรียนปัญญากัลป์คอยเข้าพบกับเด็กๆ ช่วงเวลา 17:00 – 18:00 น. ทุกวันศุกร์ เพื่อพูดคุยแลกเปลี่ยนถึงช่วงที่ผ่านมาเกี่ยวกับการใช้ชีวิตในวง มีการติดตามใบงาน ใบความรู้พื้นฐานของหลักสูตรแกนกลางที่แจกให้

และส่วนที่ 3 คือ การเรียนผ่านค่ายหมอลำศึกษา ที่จะจัดขึ้นในช่วงที่คณะหมอลำปิดฤดูกาล ภายในค่ายนอกจากการเรียน จะมีการวัดประเมินผล เพื่อเป็นผลสัมฤทธิ์ในการเรียนให้กับเด็กๆ และมีเกรดเพื่อรับรองการศึกษา 

จากสิ่งที่ครูปริมเล่าให้ฟัง เราเข้าใจว่าระยะแรกอาจจะเป็นเรื่องยากสำหรับตัวผู้เรียนและครูผู้สอน เนื่องจากเป็นการเรียนที่ครูกับนักเรียนเจอกันเฉพาะรูปแบบออนไลน์ และนักเรียนเองก็ต้องทำงานไปด้วยเรียนไปด้วย สิ่งที่เราเข้าใจครูปริมบอกว่านั่นไม่ใช่ปัญหา เพราะคนที่ตรวจเช็คสมุดการเรียนรู้ หรือเตือนเด็กๆ ให้ส่งใบงาน เป็นหน้าที่ของคนที่อยู่ใกล้พวกเขาที่สุด นั่นคือบอสแป้ง ผู้เป็นทั้งผู้บริหารและคุณครูในเวลาเดียวกัน

“บทบาทของแป้ง คือ การช่วยดูเด็กๆ หรือเตือนให้พวกเขาส่งการบ้าน เราก็จะไปถามว่าเด็กๆ ส่งการบ้านคุณครูหรือยัง บางครั้งที่ต้องเดินทางระยะไกล เราก็จะคอยเช็คคอยเตือนเด็กๆ ดูว่าเขาใส่ใจไหม เรียนไปถึงไหนแล้ว”

บอสแป้งเล่าถึงภาระหน้าที่ของการเป็นคนดูแลเด็กๆ เรื่องการเรียนให้เราฟัง เธอเสริมอีกว่า การเรียนแบบนี้ดีกว่าตอนที่เธอเรียนอย่างมาก เพราะตอนนั้นเธอทั้งอ่านหนังสือ เดินทางไปสอบ เดินทางกลับมาลำบนเวที เป็นเช่นนี้หลายปีกว่าจะสำเร็จการศึกษา นั่นจึงทำให้เธอชื่นชมทั้งตัวหลักสูตรและความตั้งใจของเด็กๆ ในวงทุกคน ที่เห็นความสำคัญของการศึกษา อย่างที่เธอเองก็เคยเห็นเมื่อหลายปีก่อน

เรียนไปนำ ลำไปด้วย ห้องเรียนห้องใหม่ในโรงเรียนเสียงอิสาน 

อย่างที่บอสแป้งกล่าวกับเราในช่วงแรกว่า ปัจจุบันสมาชิกในวงจะประกอบด้วยวัยรุ่นเป็นส่วนใหญ่ หลายคนมาที่นี่เพื่อแลกกับบางอย่างเช่นการศึกษา และในวันที่โอกาสเดินทางมาหา เธออยากให้ทุกคนคว้าไว้และไปให้ถึงวันแห่งความสำเร็จ เธอบอกว่าเสียงอิสานมีนักเรียนที่สนใจเรียนในหลักสูตรกว่า 10 คน ส่วนมากจะเป็นน้องๆ แดนเซอร์ที่สนใจเป็นพิเศษ เพราะมีเวลาว่างมากพอสำหรับการนั่งเรียนออนไลน์และทำใบงาน

หนึ่งในนั้นคือ วุ้นเส้น – อารัญญา แสงใส เด็กหญิงจากจังหวัดอุดรธานี ที่ตัดสินใจสมัครเข้าคณะเสียงอิสาน เพราะชื่นชอบและสนใจในการเต้น ตำแหน่งแดนเซอร์จึงเป็นตำแหน่งที่เธอยื่นใบสมัคร และได้รับโอกาสจากบอสแป้งในที่สุด ก่อนมาอยู่ที่นี่เธอเคยลังเลว่าจะเรียนให้จบก่อน หรือทำในสิ่งที่รักแล้วค่อยกลับไปเรียนอีกครั้ง สุดท้ายเธอก็เลือกอย่างที่สอง

“ช่วงนั้นเศรษฐกิจไม่ดี ก็เลยอยากหาตังค์ คิดว่าอยากอยู่ที่นี่สัก 1 ปี ค่อยกลับไปเรียน กศน. อีกครั้ง วันหนึ่งก็มีพี่ๆ ที่เขาเป็นครูเข้ามาชวนเราสมัครเรียนอีกครั้ง ก็เลยคิดว่าเป็นโอกาสที่ดี และตัดสินใจสมัครเรียน”

เหตุผลของวุ้นเส้นคล้ายกันกับ ยืน – โชคชัย โสมะนี นักเรียนในห้องเรียนหมอลำระดับชั้นม.ต้น ยืนเป็นเด็กจากอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ เขาเดินทางมาใช้ชีวิตใหม่ใต้นั่งร้านหลังเวทีกว่า 2 ปีแล้ว ย้อนกลับไปถึงครั้งที่ยังไม่เดินทางมาที่นี่ ยืนเป็นเด็กที่เคยเรียนในโรงเรียนพระปริยัติธรรมมาก่อน และออกจากโรงเรียนดังกล่าวก่อนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 วุฒิป. 6 จึงเป็นระดับการศึกษาสูงสุดที่ยืนมีอยู่ในมือ

ก่อนหน้าเขาเคยทำงานที่โรงงานแห่งหนึ่งในจังหวัดสมุทรสาคร โดยมีน้าเป็นผู้รับเข้าทำงาน และก่อนมาอยู่กับคณะเสียงอิสาน ยืนบอกว่าเดิมเป็นคนที่ชื่นชอบหมอลำเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว เสียงอิสานเป็นวงแรกที่เขาสมัครและได้รับโอกาสเข้าทำงานในตำแหน่งแดนเซอร์ทั้งที่เต้นไม่เป็นมาก่อน 

ช่วงแรกยืนกลัวที่จะไม่ได้ทำงานต่อ เพราะเขาต้องเผชิญกับความท้าทายใหม่ แต่ยังดีที่มีเพื่อนที่เพิ่งสมัครเข้าวงพร้อมกันคอยเป็นกำลังใจและฝึกฝนช่วยกัน จากแถว 3 ในปีแรก ปีนี้ยืนขยับขึ้นมาเป็นแถว 2 และหวังจะเป็นแถวหน้าในฤดูกาลถัดไป ยืนตอบคำถามเราพร้อมกับสีหน้าท่าทางที่ภูมิใจเปี่ยมไฟฝัน

เราคุยกับเด็กๆ ทั้งสองคนจนถึงช่วงเวลาที่พวกเขาต้องรีบเร่งบรรเลงแปรงวาดหน้าทาปากให้ท่วงทันกับลำดับการแสดงช่วงที่หนึ่ง เราขอตามติดพวกเขาไปดูว่าในหนึ่งวันของแดนเซอร์ พวกเขาต้องทำอะไร เตรียมตัวอย่างไร ชุดไหนต้องใส่ขึ้นโชว์เพลงไหน และเวลาใดคือช่วงลงจากเวทีมาพักผ่อน ก่อนสบตากับหนุ่มน้อยคนหนึ่ง ผู้ซึ่งเป็นนักเรียนในห้องเรียนหมอลำเหมือนวุ้นเส้นและยืน เราเดินเข้าไปนัดหมายกับเขา รบกวนเวลาอันรีบเร่งเพื่อขอพูดคุยทำความรู้จัก หลังจบโชว์แรกไม่นาน หนุ่มน้อยในชุดแดนเซอร์ก็เข้ามาทักทายตามหมายนัด

เขาคือ ณัฐ – ณัฐชนน สะอาดศรี แดนเซอร์ชายที่ออกเดินทางร่วมกับเสียงอิสานตั้งแต่อายุ 16 ปี จนถึงตอนนี้ณัฐอายุ 24 ปี และยังคงทำหน้าที่ในวงโดยยังไม่มีแผนที่จะไปประกอบอาชีพอื่น ส่วนหนึ่งเพราะในมือของเขาที่มีเพียงวุฒิ ป.6 ซึ่งณัฐมองไม่เห็นหนทางว่ากระดาษแผ่นนั้นจะอนุญาตให้เขาประกอบอาชีพอื่นใดได้มากนัก

ณัฐบอกกับเราว่าช่วงแรกที่ตัดสินใจมาอยู่วงหมอลำเขาไม่ได้รับการตอบรับอย่างดีจากทางบ้าน เนื่องจากความกังวลต่อสายอาชีพนี้ ว่าจะสามารถหาเลี้ยงตนเองและครอบครัวได้หรือไม่ แต่จังหวะหัวใจในตอนนั้นกลับบอกให้ณัฐต้องเดินออกมา เพื่อพิสูจน์ให้เห็นว่าอาชีพนี้จะสามารถสร้างเงิน สร้างชีวิต ให้กับเขาได้

เช่นกันกับแม่ของวุ้นเส้น ที่รู้สึกเป็นห่วงลูกสาวคนเล็กของตน วุ้นเส้นเล่าให้ฟังว่า ตอนแรกที่บ้านของเธอก็ไม่ยอมรับและอยากให้เรียนจนจบก่อน

“แม่บอกว่าวงการหมอลำนั้นลำบาก เงินไม่พอใช้ หนูเลยบอกแม่ว่าจะเก็บตังค์ ตั้งใจทำงาน ขอลองสัก 1 ปี ถ้าไม่โอเคจะกลับไปเรียน” 

ทั้งสามคนนี้คือนักเรียนในห้องเรียนหมอลำของครูปริม พวกเขาตัดสินใจเข้าห้องเรียนอีกครั้งเนื่องจากเห็นความสำคัญของการศึกษา และวุฒิการศึกษาคือสิ่งที่พวกเขาต้องการเช่นกัน แม้จะต้องแบ่งสันปันส่วนเวลาเรียนกับเวลาทำงานให้ชัดเจนมากขึ้น แต่ด้วยเป้าหมายและแรงผลักดันที่พวกเขามี เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องยาก และเป็นเรื่องที่จัดการได้ 

“ระยะแรกก็มีหลายคนที่ไม่อยากเรียน เพราะคิดว่ายากและไม่มีเวลา แต่พอคุยกันถึงวิธีการเรียน และเส้นทางที่จะไปต่อ หลายคนก็สมัครมาเรียน”

ครูปริมเล่าให้ฟังถึงการเริ่มต้นที่หลายคนยังลังเลว่าจะสมัครเรียนหรือไม่

วุ้นเส้นบอกว่า การทำงานไปด้วยเรียนไปด้วยไม่ได้กระทบต่อกัน หากแต่จะเหนื่อยขึ้นเล็กน้อย แต่การเรียนแบบนี้ถือเป็นการเรียนที่ตอบโจทย์ เธอยกตัวอย่างให้ฟังว่า สมมติวันนี้ทางวงไม่ได้ออกเดินสายแสดงลำ 1 วัน เธอก็จะมีเวลาจัดการใบงานทั้งวัน 

ส่วนยืนก็ให้คำตอบคล้ายกันกับวุ้นเส้นว่า ก่อนหน้าเขาสมัครเรียนกับ สกร. แต่พบปัญหาอย่างการต้องกลับไปสอบ ซึ่งอาชีพและภาระหน้าที่ของตัวเขาเองก็ไม่มีเวลาในส่วนนั้น ต่างกันกับการเรียนในห้องเรียนหมอลำที่ไม่จำเป็นต้องกลับไปสอบ แต่สามารถเรียนผ่านใบงาน ส่งงานออนไลน์ เรียนออนไลน์ได้ ซึ่งเข้ากับการทำงานมากกว่า

“ตอนแรกยังไม่คิดเรื่องวุฒิ พอเรียนแล้วรู้สึกสะดวกกว่าการเรียนแบบ สกร. ที่สามารถทำงานไปด้วยเรียนไปด้วยได้ ทำงานส่งครูได้ระหว่างทำงาน ครูจะมีสื่อมาให้เราทำความเข้าใจ จากนั้นก็จะมีใบงานให้ทำ ส่งงานในกลุ่ม เวลาว่างก็จะนั่งทำงาน แต่งหน้าทำผมเสร็จ เคลียร์ตัวเองเสร็จก็จะนั่งทำงาน

“ครั้งหนึ่งเคยทำรายงานเกี่ยวกับความสุขของท่านผู้ชม ดูว่าช่วงไหนของหมอลำที่ทำให้ท่านผู้ชมรู้สึกผ่อนคลาย ซึ่งเราก็พบว่าช่วงตลกเป็นช่วงที่ทำให้ผู้ชมผ่อนคลายที่สุด จากนั้นก็เขียนรายงานส่งครู”

ณัฐในฐานะพี่ใหญ่ เล่าถึงวันที่ครูเข้ามาสอนให้ฟังว่า เวลาครูเขาสอนจะต้องจำบทเรียนให้ได้มากที่สุด เพื่อทำแบบทดสอบ และส่งงานทางออนไลน์ ณัฐเป็นคนที่ชอบเรียนวิชาภาษาไทย ส่วนวิชาที่ยากสำหรับเขาคือวิชาคณิตศาสตร์ นอกจากนั้นจะมีการสอบภาคปฏิบัติ มีการอบรม 5 วัน และถ้าเรียนจบจะได้วุฒิ ม.3 ซึ่งณัฐเองก็หวังจะเรียนต่อจนถึง ม.6

วุฒิการศึกษา ปริญญาหน้าฮ้าน

เป้าหมายของการสมัครเข้าทำงาน คือ “เงินตราค่าตอบแทน” ส่วนเป้าหมายของการสมัครเข้าห้องเรียนคือ “วุฒิการศึกษา” เด็กๆ หลายคนต้องการวุฒิการศึกษาเพื่อเป็นใบเบิกทางแห่งอาชีพหากวันหนึ่งพวกเขาต้องบอกลาหน้าเวที สิ่งนี้สำคัญกับครูปริม และกลายเป็นแบบสำรวจที่เธอใช้เพื่อเป็นข้อมูลเบื้องต้น

“เรามักจะถามเสมอ ถึงที่มาของการมาอยู่วง หลายคนบอกว่ามาจากความรักในอาชีพ พอเกิดความรัก หลายคนก็ไม่อยากไปเรียนหนังสือ เราไม่ได้หมายถึงว่าห้องเรียนในระบบไม่ดี แต่บางอย่างอาจจะยังไม่ตอบโจทย์กับความสนใจของผู้เรียน หลายคนจึงเบนมาทำในสิ่งที่ชอบ

“วงหมอลำเลยเป็นพื้นที่ของโอกาสในการหาเงินเลี้ยงชีวิต สร้างชื่อเสียงในวงการบันเทิง พอมาอยู่วงเราคิดว่าเงินเป็นสิ่งที่ทำให้เขาโอนเอียง แต่ในช่วงวัยที่พวกเขายังมีเรี่ยวแรง เขายังสามารถที่จะร้องลำได้ แต่ในระยะถัดไปร่างกายอาจไม่ไหว เราเลยมองว่าการศึกษาอาจเป็นส่วนสำคัญที่จะทำให้เขาต่อยอดในอนาคต หรือบางคนที่เรียนจบมีวุฒิ ม.3 ม.6 หลายคนก็ไปเรียนปริญญาตรีต่อ ในสาขาวิชานี้ได้” 

วุ้นเส้น ยืน และณัฐ ทั้งสามคนต่างมองว่า วุฒิการศึกษานั้นสำคัญ โดยเฉพาะณัฐที่เคยมีประสบการณ์ชีวิตในช่วงการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโรคระบาดโควิด-19 เขาบอกว่า ความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย ทำให้เราต้องเรียนรู้ ศึกษาอยู่เรื่อยๆ เพื่อให้ตัวเองอยู่รอด ซึ่งประสบการณ์ที่ผ่านมาโดยเฉพาะช่วงโควิด ทำให้ณัฐมองว่าอาชีพหมอลำเกิดการเปลี่ยนแปลงได้อยู่ตลอด หากไม่มีวุฒิก็ไม่สามารถลาออกไปสมัครงานอื่นได้

“ช่วงนั้นลำบากมาก งานไม่มี รายได้หายไป กลับไปอยู่บ้าน ทำงานช่วยที่บ้าน รายได้ไม่เพียงพอ แต่ถ้าเรามีวุฒิเราจะทำอย่างอื่นได้ด้วย นี่คือสิ่งที่ทำให้ตัดสินใจสมัครเรียน”

ส่วนวุ้นเส้นได้เล่าความฝันสูงสุดของเขาให้ฟังเมื่อครั้งยังไม่ลาออกจากโรงเรียน เธอบอกว่า เธอฝันอยากเป็นคุณครูสอนวิชาคณิตศาสตร์ เพราะชื่นชอบตัวเลข แต่สุดท้ายเธอเองก็ไม่เคยคิดมาก่อนว่าความฝันตัวเอง จะเบนเข็มมาเป็นแดนเซอร์หมอลำได้ 

“อยากเรียนจนจบ ม.6 และอยากเรียนต่อสูงๆ หนูวางแผนไว้ว่าจะทำงานไปด้วยเรียนไปด้วยก่อน การเรียนนั้นสำคัญ หนูเป็นอีกคนที่ชอบเรียน พอมาทำงาน เราก็เริ่มคิดว่าจะทิ้งการเรียนจริงหรอ เพราะที่จริงก็อยากกลับไปเรียนอยู่เหมือนกัน” 

เราถามถึงความรู้สึกอันใกล้หากวันนั้นมาถึง วันที่พวกเขาสำเร็จการศึกษาและได้รับวุฒิอย่างใจหวัง พวกเขาอมยิ้มและตอบคำถามของเราอย่างตั้งมั่น ถึงครอบครัวอันเป็นที่รักที่รอคอยความฝันเช่นกันกับพวกเขาในวันที่เรียนจบและมีวุฒิ โดยเฉพาะณัฐที่ไม่เคยบอกกับครอบครัวมาก่อนว่าตัดสินใจสมัครเรียนต่ออีกรอบ มาถึงวันนี้เขาอยากบอกกับทุกคนว่าเขาได้กลับเข้าห้องเรียน ทำเพื่อตัวเอง ทำเพื่ออนาคต อย่างน้อยๆ ก็มีสิ่งที่มารองรับหากวันหนึ่งตัดสินใจไม่ไปต่อกับวงการหมอลำ หนุ่มน้อยกล่าวกับเราพร้อมน้ำตาที่กำลังไหลอาบสองแก้ม

“จะเอาวุฒิไปอวดตากับยาย อยากบอกท่านว่า ณัฐเรียนจบแล้ว สามารถหาอาชีพ หางานที่มั่นคงกว่านี้ ดูแลตัวเองได้ จุนเจือครอบครัวได้แล้ว”

สุดสายปลายทางของหลักสูตรห้องเรียนหมอลำ

ท้ายที่สุดทุกๆ การทำงานย่อมมีเป้าหมาย เราถามครูปริมว่าอะไรคือสิ่งที่เธอทำอยู่และในอนาคตสิ่งนี้จะออกดอกออกผลเช่นไร เธอบอกว่า ทั้งหมดคือการมองไปถึงอนาคตของเด็กๆ ตลอดการทำงานที่ผ่านมา เธอพบว่า เด็กหลายกลุ่มที่หลุดจากระบบการศึกษามีสาเหตุไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่อยากเรียน หลายคนอยากเรียนแต่บางช่วงบางจังหวะอาจไม่สอดคล้องกัน 

“จากที่เราทำมา รู้สึกว่านี่คือการเปิดโอกาส ช่วยเหลือ ถามว่าจะทำไปถึงไหน ก็จะทำให้ถึงที่สุด มอบโอกาส มอบทางเลือกในการศึกษา พอเห็นรอยยิ้ม เห็นแวววตาของเด็กๆ เป็นอะไรที่เรามีความสุข ได้มอบความสุขให้เขา เราเองก็มีความสุขไปด้วย”

ส่วนบอสแป้งในฐานะผู้ทำงานร่วมกับครูปริม เธอบอกว่าดีใจที่วันนั้นตอบตกลงและพาเด็กๆ สมัครเข้าร่วมโครงการ แม้ตอนแรกเธอจะตั้งคำถามต่อสิ่งนี้ว่าจะสามารถเป็นไปได้หรือไม่ แต่หลังจากที่ศึกษาดูก็พบว่าเป็นเรื่องที่ดีจึงตอบตกลง ทั้งยังเห็นว่านี่คือโอกาสของเด็กๆ ที่จะได้รับการศึกษาโดยไม่ต้องไปโรงเรียน สามารถศึกษาวิชาชีพไปพร้อมกับวิชาการได้พร้อมกัน 

“เราไม่เคยคิดมาก่อน ว่าหลังเวทีจะกลายเป็นห้องเรียนหมอลำ สมัยก่อนตอนที่เรายังเป็นเด็ก ยังไม่มีหลักสูตรนี้ แต่พอมาถึงยุคนี้ มีหลักสูตรนี้เกิดขึ้น นับว่าเป็นโอกาสอันดีมากที่ทุกคนจะได้เรียน ได้ศึกษาไปพร้อมๆ กับการทำงาน” 

เช่นกันกับแม่นกน้อย อุไรพร ที่บอกกับเราในตอนแรกว่า คณะหมอลำเสียงอิสานเสมือนห้องเรียนห้องใหญ่ ที่สอนทั้งวิชาชีวิตและมอบโอกาสให้ทุกคนเข้าถึงวิชาการไปพร้อมๆ กัน

“ที่เรากำลังสอนนี่คือภาคปฏิบัติ คือการทำงานจริง เรียนรู้จริง เด็กๆ ที่มาอยู่กับเรา เราจะสอนให้เขาอดทน เพราะต้องอยู่กับคนหมู่มาก ธรรมดาที่จะมีแรงเสียดทาน มีความลำบาก ถ้าสอนแบบในโรงเรียนจะเป็นการสอนแบบวิชาการ แต่ถ้าอยู่กับเรา เราก็จะสอนการใช้ชีวิตจริง เพราะหมอลำเป็นอาชีพที่สามารถสร้างงาน สร้างอาชีพ และสร้างชีวิตได้จริง”

ในความน่าสนใจของห้องเรียนหมอลำ เราถามถึงอนาคตและทิศทางการทำงานต่อของศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ ครูปริมบอกว่า ในปีนี้จะมีโปรเจกต์ร่วมในการพัฒนาหลักสูตรเรื่องศิลปะการแสดง มีทั้งลิเก โนราห์ ที่อยู่ในแผนการร่างหลักสูตร เพราะทุกๆ วงการศิลปะการแสดงมีเด็กอยู่ในนั้น ซึ่งกระบวนการถัดไปศูนย์การเรียนจะต้องถอดกระบวนการเพื่อออกแบบโครงร่างหลักสูตรเช่นกันกับหลักสูตรห้องเรียนหมอลำ 

“ตอนเริ่มหลักสูตรห้องเรียนหมอลำ เราออกแบบหลักสูตรให้มีหน้าฮ้าน บนฮ้าน หลังฮ้าน จำแนกออกเป็นองค์ประกอบเพื่อร่างหลักสูตร ส่วนลิเก โนราห์ ก็จะทำเหมือนกัน” 

เราทิ้งท้ายกับครูปริมถึงปัญหาเด็กหลุดจากระบบ ตัวเลขจำนวนไม่น้อยที่ชี้ว่าเด็กๆ ต้องออกจากโรงเรียนเพราะปัญหาที่ไม่ซ้ำแบบ ในฐานะครูผู้สอนในสถาบันการศึกษาทางเลือกเธอคิดเห็นเช่นไร อะไรคือการแก้ปัญหาที่ถูกจุด และไม่เพิ่มจุดที่เป็นปัญหาในอนาคต เธอตอบกลับโดยเร็ว เช่นกันกับจังหวะดนตรีที่กำลังบรรเลงบนเวทีขณะนี้

“การแก้ปัญหาอาจต้องปรับรูปแบบการเรียนรู้ ปกติเราจะชินแค่กับในห้องเรียน แต่ความจริงแล้วการเรียนรู้มีหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการเรียนรู้ผ่านสื่อออนไลน์ ตามพื้นที่ชุมชน ตามสถานการณ์ การเรียนรู้ในพิพิธภัณฑ์ ป่าชุมชน เหล่านี้เป็นการเปิดพื่้น

ที่การเรียนรู้ให้กว้างขึ้น”

เธอเสริมว่า อย่างไรก็ตามการเรียนรู้ต้องอิงกับบริบทของผู้เรียนด้วย การปรับรูปแบบให้หลากหลาย ยืดหยุ่น ตามบริบทของผู้เรียน จะทำให้เด็กๆ สนใจใคร่รู้มากขึ้น อย่าง หมอลำที่ไม่มีการสอนในโรงเรียน ในส่วนนี้หลักสูตรอาจจะเพิ่มเข้าเพื่อให้เกิดความหลากหลายมากขึ้น อีกทั้งการจัดการศึกษาให้สอดคล้องกับผู้เรียน ต้องวิเคราะห์ความสนใจของผู้เรียน เพราะผู้เรียนมีความหลากหลาย อาจเริ่มวิเคราะห์เป็นกลุ่มๆ และค่อยออกแบบกระบวนการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับความสนใจของกลุ่มผู้เรียน

บทสัมภาษณ์นี้เป็นความร่วมมือระหว่าง กสศ. และ The Isaan Record
เรื่อง: ธีรศักดิ์ มณีวงษ์
ภาพ: ธนภัทร สิงห์โท, ทิพวัลย์ โลหะสาร, สุภโชค จันทร์สกุล

The post โรงเรียนเสียงอิสาน เมื่อฮ้านหมอลำ เป็นทั้งห้องครัว ห้องนอน และห้องเรียน first appeared on กสศ..

“ไม่อยากให้คิดว่าคนพิการเป็นภาระ  เขาคือคนที่สามารถเรียนรู้ได้”

ครูตาล นิรชา แซ่หลิ่ม  ครูผู้ช่วยงานบุคลากร วิทยาลัยเทคนิคบางแสน เปิดใจถึงความรู้สึกที่อยากให้สังคมปรับทัศนคติที่มีต่อเด็กพิเศษ-ผู้พิการ เพื่อเปิดโอกาสให้พวกเขาได้มีโอกาสพัฒนาตัวเองตามศักยภาพ ไม่ใช่กีดกันด้วยข้อจำกัดทางร่างกาย

“คืออยากให้ทุกคนมองว่าเขาแค่เป็นเด็กคนหนึ่งที่สามารถเรียนรู้ได้เท่ากับพวกเรา  แค่มันอาจจะมีข้อจำกัดในด้านร่างกายเฉย ๆ เขาอาจจะใช้เวลาเยอะหน่อย แต่เขาก็สามารถเรียนรู้และทำงานได้เทียบเท่า ถ้าเราให้โอกาส…”

วิทยาลัยเทคนิคบางแสน เป็นหนึ่งในสถาบันอาชีวศึกษาในโครงการทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ โดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ซึ่งเป็นทุนให้เปล่าที่สนับสนุนต่อเนื่องจนจบการศึกษาระดับ ปวส./อนุปริญญา (เรียน 2 ปี) แก่ผู้เรียนที่มีความบกพร่องทางการเคลื่อนไหว, ทางการมองเห็น, ทางการได้ยิน/สื่อความหมาย, ทางสติปัญญา, ทางการเรียนรู้ และออทิสติก ที่ขาดแคลนทุนทรัพย์

“วิทยาลัยเราได้รับทุนจาก กสศ. ตั้งแต่รุ่นปี 2564 จนถึงปัจจุบันเป็นรุ่น 8 แล้วค่ะ  ปัจจุบันเด็กทุนฯ จะได้เรียนในสาขาการจัดการสำนักงาน เพราะว่าเด็กเมื่อเรียนจบเขาสามารถไปทำงานได้ทั้งในหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ในภาครัฐก็เช่น สำนักงานเขต อบต. อบจ. หรือพวกเทศบาลต่าง ๆ ส่วนสถานประกอบการ เด็กสามารถไปอยู่ได้ในทุกฝ่าย เช่น ฝ่ายบุคคล การเงิน งานบัญชี เขาสามารถทำงานธุรการได้ แล้วก็ในส่วนอุตสาหกรรมใหญ่ ๆ อย่างที่เรามีความร่วมมือด้วย เช่น บริษัทสยามมิชลิน เขาก็เปิดโอกาสให้นักศึกษาไปฝึกงานและได้ทำงานจริง” 

ครูต้อย วิไลลักษณ์ ศรีวิชัย ครูชำนาญการ หัวหน้างานบุคลากร วิทยาลัยเทคนิคบางแสน ให้ข้อมูลว่านักศึกษาทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษของ กสศ. มีอัตราการมีงานทำที่ค่อนข้างสูงประมาณ 95% พร้อมยกตัวอย่าง  ‘บอส’  อรุณชา  อ้ายซอง ผู้พิการทางการได้ยิน ที่ได้ไปฝึกงานที่บริษัทสยามมิชลิน จังหวัดระยอง ปัจจุบันได้รับเลือกเข้าทำงานแล้ว  

“ตอนได้ไปทำงานกับคนหูดี ผมก็มีความกังวลเล็กน้อยเรื่องของการสื่อสารครับ แต่ว่าเราสื่อสารโดยการเขียนครับ เขียนเป็นประโยคสั้น ๆ ใช้ภาษาคือเข้าใจง่าย ๆ แล้วมีพี่เลี้ยงที่เป็นคนหูดีช่วยด้วย ก็ต้องปรับตัวพอสมควร แต่ทำได้ครับ” บอส เล่าผ่านครูล่าม ก่อนจะกล่าวถึงความรู้สึกว่า 

“ขอบคุณทุนนี้ที่ให้โอกาสพวกผม มันสำคัญกับผมมาก นอกจากจะทำให้ผมมีเงินเอาไว้ใช้จ่ายในยามจำเป็น ยังมีเงินออมไปใช้จ่ายหลังจบการศึกษาด้วยครับ ตอนนี้ผมได้งานทำแล้ว ก็จะได้ช่วยแบ่งเบาภาระครอบครัว และวางแผนอนาคตต่อได้ครับ”

ทางไกลไม่ใช่อุปสรรค ความยากอยู่ที่การทำความเข้าใจกับผู้ปกครอง

ด้วยเงื่อนไขที่ไม่ใช่แค่อุปสรรคทางด้านร่างกาย แต่ยังต้องเป็นผู้ที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ตามเกณฑ์ของ กสศ. การค้นหาเด็กที่มีความต้องการพิเศษเพื่อมาสมัครขอรับทุนในโครงการฯ จึงเป็นภารกิจที่ต้องอาศัยความมุ่งมั่นและเอาใจใส่ของครูเป็นอย่างมาก ครูต้อยเล่าถึงการทำงานในส่วนนี้ว่า นอกจากประชาสัมพันธ์ทางสื่อออนไลน์แล้ว การประสานงานเครือข่าย และการลงพื้นที่คือหัวใจสำคัญ

“เราประสานงานผ่านโรงเรียนโสตศึกษาหรือโรงเรียนเด็กพิเศษ แล้วก็มีติดต่อไปทางครูแนะแนว อีกส่วนหนึ่งก็ประชาสัมพันธ์ไปทางท้องถิ่นต่าง ๆ พยายามให้เขาช่วยค้นหาเด็กในกลุ่มที่เรายังเข้าไปไม่ถึง หรือกลุ่มที่อยู่ไกล ๆ ค่ะ เด็กของเราก็เลยมาจากต่างจังหวัดเยอะ ทั้งภาคใต้ อีสาน เหนือ มาหมด เพราะว่าผู้ปกครองเห็นว่าเรามีหอพักให้ เราดูแลดีค่ะ” 

ครูต้อย บอกว่าการค้นหาเด็กแม้จะค่อนข้างเหนื่อยพอสมควร แต่ความหนักใจอยู่ที่ทัศนคติของผู้ปกครอง ที่มองว่าเด็กพิการไม่จำเป็นต้องเรียนสูง ทั้งจากความกังวลว่าเด็กจะไม่สามารถดูแลตัวเองได้ ค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้น รวมไปถึงความเป็นไปได้ในการมีงานทำหลังเรียนจบ

“บางครั้งพอเราไปดูสภาพบ้าน ผู้ปกครองเขาบอกเลยว่าเขาไม่มีเงินส่ง เรียนไปทำไม จบแล้วจะทำอะไรได้ เราก็บอกว่าจริง ๆ เด็กเขามีความสามารถนะ เราก็คุยกับผู้ปกครองว่า ถ้าเราไม่อยู่แล้ว เด็กจะอยู่ยังไง อะไรอย่างนี้ค่ะ ก็เล่าให้เขาฟัง คุยกัน สุดท้ายผู้ปกครองก็ยอมส่งมาเรียน เด็กบางคนเขาเก่ง แต่ผู้ปกครองยังคิดว่าเด็กทำอะไรไม่ได้” 

โอกาสนี้ ครูต้อยฝากถึงผู้ปกครองเด็กพิเศษ-ผู้พิการทุกคนว่า ให้เชื่อมั่นในศักยภาพของเด็กและส่งเสริมให้เขาสามารถใช้ชีวิตในสังคมได้ด้วยตัวเอง

“จริงๆ อยากจะบอกผู้ปกครองว่า เด็ก..ถึงแม้เขาพิการ แต่เขาสามารถที่จะเรียนได้ แล้วก็ฝึกงานได้ ทำงานได้ เขาสามารถดูแลตัวเองได้ทั้งหมด อยากให้ผู้ปกครองเปิดโอกาสให้เด็กเขาใช้ชีวิตของเขาให้เต็มที่ แล้วเราก็อยู่ข้างหลังคอยสนับสนุน” 

“ผู้ปกครองไม่ควรที่จะเก็บเด็กไว้ที่บ้าน ถึงแม้เขาจบ ม. 6 แต่ว่าศักยภาพการทำงาน ม. 6 กับ ปวส. ต่างกัน อยากให้อย่างน้อยเขาจบ ปวส. แล้วพอไปสมัครงาน สถานประกอบการจะยินดีรับมากกว่า  อย่างเด็กเรา ปวส. ได้ฝึกทั้งวิชาชีพ ทักษะชีวิต บริษัทเขาเชื่อมาตรฐานการศึกษาว่าเราเทรนเด็กมาดี เขาจะรับง่ายกว่าที่ผู้ปกครองพาไปสมัครเอง”  

ดูแลทุกมิติ พัฒนาเต็มศักยภาพ เตรียมเด็กจนพร้อมสู่โลกการทำงาน

แม้ว่านักศึกษาทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ จะมีความพิการในหลากหลายรูปแบบ แต่ด้วยประสบการณ์ในการดูแลเด็กกลุ่มนี้มายาวนาน วิทยาลัยเทคนิคบางแสนมีระบบการดูแลและพัฒนาศักยภาพพวกเขาในทุกมิติ 

“เรื่องสวัสดิการของเด็ก อย่างที่พัก เราจัดสรรที่พักให้ในวิทยาลัย มีทีมครูที่อยู่แผนกแล้วก็ทีมครูในส่วนของ กสศ.ประมาณ 7-8 คนช่วยกันดูแล ในส่วนของการเรียนการสอน ในห้องเรียนเราก็จะมีครูผู้สอนปกติตามรายวิชา แล้วก็จะมี ‘ครูล่าม’ คู่กันทุกรายวิชา”

“ในส่วนของการดูแลสภาพจิตใจ วิทยาลัยเรามีการจัดอบรมสุขภาวะองค์รวมทั้งปี 1 และ ปี 2 ให้ความรู้เกี่ยวกับโรคซึมเศร้า สารเสพติดต่าง ๆ โดยเราจะเชิญวิทยากรจากสาธารณสุขของจังหวัดชลบุรีเข้ามาอบรมให้กับเด็ก ๆ ค่ะ”  ครูต้อย อธิบาย

นอกจากนี้ทางวิทยาลัยยังได้จัดให้มีการเสริมทักษะอาชีพ เช่น การใช้  AI ในการทำงาน, ความปลอดภัยในสถานประกอบการ รวมไปถึง Soft  Skill  เช่น การพัฒนาบุคลิกภาพ การใช้ชีวิตร่วมกับคนปกติ การทำงานเป็นทีม การสื่อสาร รวมไปถึง ทักษะด้านการบริหารจัดการเงิน  เนื่องจากนักศึกษาทุนฯ ของ กสศ. นอกจากจะได้รับการสนับสนุนค่าเล่าเรียนแล้ว ยังได้ค่าใช้จ่ายรายเดือน เดือนละ 7,500 บาทด้วย

“เราอบรมเกี่ยวกับทักษะการเงินให้กับเด็ก แล้วครูจะให้เด็กออมเดือนละ 1,000 บาท โดยให้เขาเปิดบัญชีเองออมเองนะคะ อย่างน้อยจบมาเขามีเงินก้อนหนึ่งเพื่อที่จะไปหางานทำ หรือเป็นทุนในการที่จะทำงาน “

นอกจากนี้ในส่วนของการฝึกงาน วิทยาลัยเทคนิคบางแสนมีการทำ  MOU กับสถานประกอบการหลายแห่ง เพื่อให้นักศึกษาได้ฝึกปฏิบัติและได้ทดลองใช้ชีวิตในสังคมร่วมกับคนอื่น ๆ ซึ่งนอกจากจะเป็นการเพิ่มความมั่นใจให้กับตัวนักศึกษาแล้ว ยังทำให้สถานประกอบการเห็นว่านักศึกษาเหล่านี้สามารถเรียนรู้และทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“ทางแผนกวิชาการจัดการสำนักงานมีการทำ MOU ทั้งกับภาคเอกชนอย่าง บริษัท สยามมิชลิน แล้วก็หน่วยงานของรัฐบาล เช่น พมจ. จังหวัด สำนักงานเขตต่าง ๆ ซึ่งในเทอมนี้ก็มีบริษัทที่เข้ามามากขึ้น เป็นบริษัทที่จำหน่ายอะไหล่รถยนต์ แล้วก็งานพวก IT เทคโนโลยีที่อยู่หลังบ้านค่ะ” 

“วิทยาลัยเราได้เปรียบตรงที่อยู่ในเขต ECC ค่ะ บริษัทจากประเทศจีนอย่างไฮเออร์กับซันโวด้าที่เพิ่งเข้ามาก่อตั้ง พอเขารู้ว่าเรามีเด็กพิการทางการได้ยิน เขาก็สนใจ เพราะเด็กกลุ่มนี้เขาเคลื่อนไหวได้ปกติ เป็นข้อได้เปรียบที่สามารถเข้าไปอยู่ในโรงงานได้ค่ะ“ ครูตาลให้ข้อมูล 

คืนความเชื่อมั่น เติมเต็มความหวัง จบแล้วเพิ่มโอกาสการมีงานทำ

จากวันที่เด็กเดินเข้ามาพร้อมกับการตีตราว่า ‘พิการ’ วิทยาลัยเทคนิคบางแสนได้คืนความมั่นใจให้กับพวกเขา ด้วยการมอบโอกาสทางการศึกษาที่ยืนยันว่า ทุกคนมีศักยภาพและพร้อมที่จะเปล่งประกายในแบบของตัวเอง ความหวังความฝันคือสิ่งที่ถูกประกอบสร้างขึ้นใหม่ 

ครูต้อย วิไลลักษณ์ เล่าว่าสถานประกอบการที่เคยรับนักศึกษาที่มีความต้องการพิเศษของวิทยาเทคนิคบางแสน ชมว่า “เด็กเก่ง สามารถทำงานได้ บางครั้งทำได้ดีกว่าคนทั่วไปอีกด้วย เพราะเขามีสมาธิ ตั้งใจ แล้วเขาก็มีเป้าหมายชีวิตว่าทำงานเพื่ออะไร บางคนวางแผนชีวิตดีกว่าเด็กทั่วไปด้วยซ้ำค่ะ” 

พร้อมกันนี้ครูต้อยยังชี้ให้เห็นถึงอนาคตที่เป็นไปได้ของนักศึกษากลุ่มนี้หลังเรียนจบ โดยยกตัวอย่าง บริษัท สยามมิชลิน (แหลมฉบัง, ระยอง) ที่ให้โอกาสนักศึกษาที่มีความต้องการพิเศษเติบโตในสายงานได้ไม่ต่างจากคนอื่น

“ทีมงานในบริษัทเขามีความเป็นกันเอง ให้ความเท่าเทียมกันหมด ไม่ว่าระดับหัวหน้างานหรือเด็กฝึกงานค่ะ ถึงเด็กเราจะพิการ แต่เวลาอบรมเขาอบรมร่วมกัน ทุกอย่างเหมือนกันหมด สวัสดิการ การเติบโตในหน้าที่การงาน คือเขาจะให้โอกาสกับเด็กพิการมาก” 

อย่างไรก็ดี  ครูตาลฝากความในใจถึงหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน ว่าอยากให้เปิดใจและเชื่อมั่นในศักยภาพของเด็กพิเศษ-ผู้พิการ เพราะมากกว่าการสร้างงานสร้างรายได้ ยังเป็นสร้างความมั่นใจ คืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้กับพวกเขา และทำให้สังคมตระหนักถึงความเท่าเทียมอย่างแท้จริง

“อยากจะบอกสถานประกอบการนะคะ อยากให้ใช้กฎหมายมาตรา 35 ที่รับคนพิการเข้าทำงานมากกว่าหักเงินเข้ากองทุน เพราะว่าเขาจะภาคภูมิใจที่ได้เงินจากความสามารถของตัวเอง แล้วก็สามารถที่เอามาใช้จ่ายในครอบครัว

แล้วก็อยากให้เชื่อมั่นว่าเขาสามารถทำได้ ถ้าคนในสถานประกอบการเปิดโอกาส  สถานประกอบการที่ยังไม่มีคนพิการเข้ามาทำงานอาจจะรับแค่เริ่มต้น 2 คน หรือ 4 คนนะคะ แล้วก็อาจจะให้วิทยาลัยช่วยเป็นพี่เลี้ยงให้ก่อน  เชื่อว่าเด็กสามารถอยู่ในสถานประกอบการได้ค่ะ” ครูตาล กล่าววิงวอน ในฐานะครูผู้ก้าวผ่านเส้นแบ่งความปกติละความพิการมาแล้ว 

“อย่างตัวเองเมื่อก่อนเคยสอนแต่เด็กปกติ ถ้าไม่ได้มาสอนเด็กพิการ เราจะไม่รู้เลย แต่พอเราได้มาสัมผัส ถึงเข้าใจว่าเขาสามารถเรียนรู้และทำอะไรได้ อย่างเด็กออทิสติกบางคนเขาก็สามารถไปทำงานที่โรงแรมใหญ่ ๆ ได้ ขอแค่สังคมให้โอกาส”

ครูตาล ย้ำว่า สิ่งที่เป็นความพิเศษของเด็ก ๆ เหล่านี้คือ ความมุ่งมั่น “เขามีความพยายามที่จะทำทุกอย่างให้เหมือนกับคนปกติ มันก็เลยทำให้เขามีโอกาสประสบความสำเร็จได้สูง”

“เด็กบางคน ถ้าไม่มีทุน กสศ. เขาอาจจะไม่ได้เรียน เพราะบางคนอยู่กับครอบครัวที่ไม่สมบูรณ์แบบ แล้วก็บางคนอาจจะอยู่ต่างจังหวัดไกล ๆ แล้วก็อาจจะไม่มีเงินที่จะส่งลูกเรียน พอมีทุนนี้ เด็กก็มีสิทธิเข้าถึงโอกาสในการศึกษา เข้าถึงโอกาสในการทำงานหลังจบการศึกษา เป็นโอกาสที่ดีที่ครอบครัวที่ยากจนจะมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นค่ะ”

The post ‘เด็กต้องไม่หล่นหาย เพียงเพราะร่างกายไม่พร้อม’ ทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ วิทยาลัยเทคนิคบางแสน first appeared on กสศ..

คำพูดของ อาจารย์นเรศ สงเคราะห์สุข หัวหน้าโครงการหนุนเสริมทางวิชาการและการจัดการความรู้สำหรับการพัฒนาเด็กนอกระบบการศึกษา กสศ. อาจเป็นหนึ่งในประโยคที่อธิบายการทำงานตลอดกว่าสองปีที่ผ่านมาได้ชัดที่สุด

ตลอดช่วงเวลานั้น หน่วยจัดการเรียนรู้ทั่วประเทศที่ทำงานร่วมกับ กสศ. พยายามค้นหาและพาเด็กเยาวชนที่ไม่มีรายชื่ออยู่ในระบบการศึกษา กลับมาพบ “เส้นทางการเรียนรู้” อีกครั้ง แต่จุดเริ่มต้นของการทำงาน ไม่ได้เริ่มจากการถามว่า “เด็กคนนี้ควรเรียนอะไร” หากเริ่มจากการพยายามทำความเข้าใจว่า “ชีวิตที่ผ่านมาของเขาเป็นอย่างไร”

เพราะเบื้องหลังการหลุดออกจากระบบการศึกษา ไม่เคยมีคำอธิบายแบบเดียว เด็กแต่ละคนต่างเผชิญเงื่อนไขชีวิต ความเปราะบาง และข้อจำกัดแตกต่างกันออกไป หลายพื้นที่จึงเริ่มต้นจากการ “คลี่ประสบการณ์ชีวิต” ของน้อง ๆ แต่ละกลุ่มออกมาอย่างระมัดระวัง ก่อนนำสิ่งเหล่านั้นมาทดลองออกแบบการเรียนรู้ใหม่ ที่สอดคล้องกับความสนใจ ความถนัด ทุนชีวิต และบริบทเฉพาะของแต่ละชุมชน

จนวันนี้ ความเปลี่ยนแปลงค่อย ๆ ปรากฏขึ้น 

เมื่อพื้นที่เรียนรู้ที่เคยมีขอบเขตเล็ก ๆ เริ่มขยายกว้างและเชื่อมโยงผู้คนมากขึ้น หลายชุมชนเริ่มแสดงให้เห็นว่า พวกเขาพร้อมจะเป็น “พื้นที่ปลอดภัย” และร่วมสร้าง “นิเวศที่เอื้อต่อการเติบโต” ให้เด็กเยาวชนเหล่านี้ได้มีที่ยืนอีกครั้ง

อย่างไรก็ตามบนเส้นทางทำงาน ทั้งคณะทำงานและน้อง ๆ ต่างต้องต่อสู้กับอุปสรรคมากมายซึ่งไม่อาจเลี่ยง โดยเฉพาะ ‘ความเชื่อ’ ฝังแน่นยาวนานที่ว่า “เด็กที่ไม่อยู่ในการศึกษากระแสหลัก คือกลุ่มซึ่งถูกคัดออกเพราะไม่ผ่านมาตรฐาน ซึ่งอาจเป็นอุปสรรคใหญ่โตที่สุดที่เด็ก ๆ ต้องเจอ”

ความเชื่อดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียง ‘ชนัก’ ทิ่มแทงภายนอก หากลึกลงในใจของเด็ก ๆ ความเชื่อนี้ยังเป็นดั่งเงาติดตามตัวที่คอยบั่นทอนพลัง จนแม้พยายามสุดแรงเพื่อฝ่าฟันข้อจำกัดต่าง ๆ สักเท่าไหร่ แต่ ‘ตราประทับ’ นั้น ก็เหมือนไม่มีวันจางลง จนท้ายที่สุด หลายคนจึงสูญเสียความเชื่อมั่นจะก้าวเดินต่อไป

อาจารย์นเรศกล่าวถึงประเด็นนี้ว่า การสร้างพื้นที่ปลอดภัยและนิเวศที่เอื้อต่อการเติบโต เพื่อพาเยาวชนที่ไม่อยู่ในระบบการศึกษาหลักไปพบเส้นทางเรียนรู้ คืองานระยะยาวซึ่งไม่อาจบรรลุเป้าหมายในเวลาสั้น ด้วยความซับซ้อนเปราะบางในเรื่องราวและประสบการณ์เฉพาะตัว ตลอดจนความต่างของบริบทแวดล้อม ที่ไม่มีทางเป็นไปได้เลย ว่าคณะทำงานจะค้นพบสูตรสำเร็จใดมาใช้คลี่คลายทุกเงื่อนปม

แต่งานที่เริ่มนับหนึ่งไปแล้วได้เผยให้เห็นว่า เครื่องมือชิ้นหนึ่งที่ทรงประสิทธิภาพคือ ‘การรับฟังและทำความเข้าใจเด็ก โดยไม่มีมาตรวัดใดตัดสิน’ จนใจที่เคยแง้มปิดนั้นค่อย ๆ เปิดออก และช่องว่างของระยะห่างที่ไกลกัน เริ่มกระถดแคบเข้ามา และควบคู่กันไปยังต้อง ‘ทำงานทางความคิด’ เพื่อส่งสารไปถึงสังคม ให้รับรู้ความจริงอีกด้านหนึ่ง ว่าเยาวชนที่ไม่อยู่ในการศึกษากระแสหลักทุกคนล้วนคือเด็กคนหนึ่ง เช่นเดียวกับเด็ก ๆ ทุกคน

“เราต้องทำให้การยอมรับความหลากหลาย เข้าไปเจือจางความคิดตัดสินตีตรา เพียงเพราะใครสักคนมีเส้นทางชีวิตที่ต่างไปจากคนส่วนใหญ่ และผลักดันให้คติใหม่นี้เข้าไปกลบกลืนนิยามความหมายเดิม จนเกิดความเปลี่ยนแปลงในระดับสังคม เมื่อนั้นเราถึงอาจรื้อถอนความเชื่อเดิมได้”

คณะทำงานเชื่อว่าหนึ่งใน ‘งานทางความคิด’ ที่จะเป็นทิศทางหลักของการทำงานทั้งวันนี้และระยะยาว คือการชวนเด็กเยาวชนจากทุกหน่วยเรียนรู้มาเจอกัน เพื่อร่วมกันบอกเล่าสิ่งที่อยู่ในใจให้ดังออกไปถึงสังคมข้างนอก จนเป็นที่มาของเวที ‘RE-LIFE RE-LEARN RE-FRAME …เพราะเสียงที่ถูกลืม คือพลังและอนาคต’ ซึ่งจัดขึ้นช่วงเดือนเมษายน 2569 ที่ผ่านมา

อาจารย์นเรศสรุปคอนเซ็ปต์งานครั้งนี้ว่า “ตั้งใจให้เป็นงานที่น้อง ๆ ได้มีส่วนร่วมคิด ออกแบบกิจกรรม ทำโชว์เปิดงาน มาร่วมกันแสดงผลงาน และสำหรับใครที่มี ‘เสียงในใจ’ อยากส่งออกมา เวทีแห่งนี้ก็พร้อมรับฟัง 

“เราต้องการให้เด็กร่วมออกแบบวิธีสื่อสารมากที่สุด โดยไม่ได้ให้ความสำคัญกับความหมาย ความงาม ความสมบูรณ์ของสาร เพราะที่ผ่านมา บางทีมันไม่ใช่ว่าเสียงของเด็กดังไม่พอ แต่ในสังคม ในห้อง ๆ หนึ่ง ในงาน ๆ หนึ่งที่จัดขึ้น มันจะมีเสียงอื่น ๆ ที่ดังอยู่ตลอดเวลา เสียงเล็ก ๆ จึงถูกกลืนหายไม่อาจสอดแทรกมาถึงเราจริง ๆ งานนี้เลยออกแบบให้รอบตัวของเด็ก ๆ เงียบลง เพื่อเราจะตั้งใจฟังมากขึ้น แล้วหวังว่าจะทำให้เสียงเหล่านั้นได้ส่งออกไปถึงปลายทางชัดขึ้น”

ใจความคือ ‘หัวใจของงานครั้งนี้’ อาจารย์นเรศยินดีจะบอกว่า ความติดขัดตะกุกตะกัก ความหลุดคิวบนเวทีและระหว่างกิจกรรมต่าง ๆ จะเป็นเหมือนสัญลักษณ์ที่ส่งไปถึง ‘ผู้ใหญ่’ ว่าหากจะเข้าใจเด็กให้มากขึ้น “เราทุกคนต้องยอมรับ ว่าธรรมชาติของทุกสิ่งล้วนคือความผิดพลาดไม่สมบูรณ์” และสำหรับสารที่น้อง ๆ จะได้รับกลับไปคือ “ถ้าอยากเข้าใจตัวเองมากขึ้น ก็ต้องพร้อมเรียนรู้จากความผิดพลาด และเพ่งมองทุกประสบการณ์อย่างซื่อตรง”

…แล้วถ้าทุกฝ่ายผ่านจุดนี้ไปได้ การรับรู้และยอมรับในมิติอื่น ๆ ที่ไม่ว่าจะซับซ้อนแค่ไหน จะเกิดขึ้นตามมา

เมื่อกิจกรรมดำเนินไป เราพบว่าทันทีที่เสียงอื่นรอบ ๆ เงียบลง เสียงของเด็ก ๆ ก็กลับชัดขึ้น และขณะที่เสียงเล็กน้อยกำลังประกอบกันเป็นใจความขนาดใหญ่ ประเด็กหนึ่งที่ดังแทรกออกมา ก็คือมุมมองที่ว่าด้วย ‘การตัดสินใครสักคนเพียงเพราะต่างจากคนอื่น ทั่วไป’ ซึ่งน้อง ๆ ที่ไม่ได้เรียนรู้อยู่ในการศึกษากระแสหลักเผชิญตลอดมา  

และที่ตรงนี้ …เราอยากชวนฟังเสียงจากน้อง ๆ ที่จะอธิบาย ‘ตัวตน’ ของเขาที่อยากให้สังคมลองรับฟัง เผื่อว่ามันอาจทำให้ใครบางคนมองพวกเขาเปลี่ยนไป

เริ่มจาก ‘ปอน’ ธันวา วัย 19 ปี กับเรื่องราวหลังจบ ป.6 ที่ใช้เวลาหลายปีลองผิดลองถูกนอกรั้วโรงเรียน ในวัยที่ขับเคลื่อนด้วยความดื้อรั้น แต่วันที่แม่ล้มป่วย ปอนถึงหันกลับมามองตัวเอง และพบว่าตัวเธอหลุดจากเส้นทางออกมาไกลจนไม่รู้ว่าจะย้อนกลับได้อย่างไร …จนวันหนึ่งเมื่อได้โอกาสอีกครั้ง ปอนก็กลับใช้ความ ‘ตื่นรู้’ ที่ค้นพบ มาเป็นแรงผลักให้ชีวิตก้าวต่อไป   

“ตอนแม่ป่วย เหมือนเราตื่นขึ้น เลิกเที่ยว เลิกทุกอย่าง กลับบ้านมาดูแลแม่ ทำงานแทนแม่ที่ร้านขายของของที่บ้าน และจังหวะนั้นเองที่เราอยากกลับไปเรียน แต่ได้แค่คิด เพราะไม่รู้ต้องทำยังไง จนผ่านไปพักใหญ่มีอาจารย์มาชวนเราไปร่วมกิจกรรมพัฒนาทักษะอาชีพ ของ กสศ. กับคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ก็ลองไปดู ซึ่งกลายเป็นพอได้เจอครูและเจอเพื่อน ๆ ที่ต่างก็ต้องการโอกาสเหมือนกัน พวกเขาทำให้เราเห็นจุดที่ตัวเองอยู่ เห็นภาพสังคมกว้างขึ้น เราเริ่มเข้าใจว่าที่ผ่านมาตัวเองทำผิดพลาดยังไง เหมือนตาสว่างขึ้นทันที

“กิจกรรมนั้นทำให้เราตัดสินใจเรียนต่อกับ สกร. จนได้วุฒิ ม.ต้น แล้วต่อ ม.ปลาย พร้อมทำงานขายของไปด้วย สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างทางคือเราเริ่มเห็นเป้าหมายชีวิต อยากเห็นตัวเองก้าวหน้า อยากทำกิจการให้มั่นคง อยากดูแลแม่ให้ดีกว่านี้”     

จากวันนั้น ปอนพยายามเรียนรู้เรื่องเรื่องธุรกิจการค้าด้วยตัวเอง เพื่อหวังผลักดันให้ร้านเล็ก ๆ ที่บ้านเติบโต

และถึงวันนี้ ปอนก็กล้าพูดว่าเธอเข้าใจ ว่าแก่นแท้จริง ๆ ของการศึกษา ก็คือการที่เธอเอาทุกสิ่งที่เรียนรู้มาเปลี่ยนเป็นต้นทุนในชีวิตได้สำเร็จ     

บนเส้นทางการกลับมา ปอนบอกว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่ต้องต่อสู้กับสายตาสงสัยไม่เข้าใจจากสังคมและคนรอบข้าง หรือแม้กับตัวเอง เธอก็ยังได้ยินเสียงเฝ้าย้ำถึงความผิดพลาดในอดีตดังอยู่ทุกวัน แต่ปอนเชื่อว่าเธอแข็งแรงพอจะฝ่าไปได้ สารที่ปอนอย่างส่งออกมา ณ วันนี้ จึงอยากฝากไปถึงเพื่อนพี่น้องทุกคนที่กำลังแบกรับความกลัว กังวล และแรงกดดันมากมายไว้ในใจ ว่า ‘ขอให้รู้ตัวเสมอว่ากำลังมุ่งหน้าไปที่ไหน และไม่ว่าจะสูญเสียอะไรก็ตาม ขอเพียงอย่าได้สูญเสียความเชื่อมั่นในตัวเอง’ 

“อยากบอกกับ ‘พวกเรา’ ทุก ๆ คนว่า จงให้คุณค่ากับตัวเองมาก ๆ อย่าให้อะไรมาฉุดรั้งจากเป้าหมาย และอย่าลืมว่าไม่มีใครจะมาเห็นว่าเราเติบโตมายังไง มีต้นทุนชีวิตเท่าไหร่ หรือต้องดิ้นรนสักแค่ไหนเพื่อจะผ่านไปแต่ละวัน แต่สิ่งที่เขาใช้ตัดสินเราจะมีแค่ด้านที่เขาเห็น คือข้อเท็จจริงว่าเราเคยผิดพลาด เคยหลงทาง หรือล้มเหลว ฉะนั้นถ้าอยากเปลี่ยนทัศนคติของคนอื่น ก็ต้องเริ่มจากพิสูจน์ตัวเอง ว่าเราทำได้ ว่าเราดีพอ เพื่อให้มันมีข้อเท็จจริงใหม่ ๆ แล้วเสียงที่เคยพูดถึงตัวเราต่าง ๆ หรือกระทั่งเสียงที่อยู่ในใจเรา จะค่อย ๆ เงียบลง”  

อีกเส้นทางไกลและมากมายด้วยข้อแม้ ของ ‘นุช อรนุช’ กับชีวิตพลัดถิ่นตามผู้ปกครองมาทำงานต่างบ้านต่างเมือง ทำให้เธอต้องเรียนรู้ภาษาใหม่ พลัดจากวิถีเดิมคุ้นเคย ทั้งต้องดิ้นรนหาที่เรียนภายใต้ข้อจำกัดรอบด้าน จนได้เป็นนักเรียนที่ ‘มูลนิธิเพื่อเยาวชนชนบท’ (มยช.) ย่านบางบอน ก่อนเริ่มต้นนับหนึ่งเรียนชั้นประถมศึกษาอีกครั้งในวัย 14 ปี ซึ่งระหว่างทางนั้นเธอต้องสู้กับเสียงทั้งจากภายนอกและภายใน ไม่น้อยไปกว่าปอน

ไม่เพียงกังวลเรื่องเรียนช้ากว่าคนรุ่นราวคราวเดียวกัน ในชีวิตประจำวัน นุชต้องแบกเอาความต่างของเชื้อชาติ ภาษา และเส้นทางเรียนรู้ที่ต่างจากความเข้าใจของคนส่วนใหญ่ไปทุกที่ เสียงของนุชที่ส่งออกมาตรงนี้ จึงเป็นการขอโอกาส ว่าอย่างน้อยที่สุด ขอแค่มองไปที่ตัวเธอ แล้วคิดว่าเธอเป็นเด็กคนหนึ่ง ที่กำลังต่อสู้พยายามเพื่อให้ได้มาซึ่งโอกาส ได้รับการยอมรับ และได้พบเจอหนทางที่จะเติบโตขึ้นในฐานะมนุษย์คนหนึ่ง แค่นั้นก็เป็นกำลังใจสำหรับเธอแล้ว         

“ครอบครัวหนูเป็นคนกะเหรี่ยง แน่นอนว่าความเป็นชนกลุ่มน้อย คือสถานะติดตัวเราตลอดไป และหลายครั้งก็เป็นสาเหตุของการย้ายถิ่นบ่อย ๆ จนเรารู้สึกไม่เป็นส่วนหนึ่งของที่ไหนเลย …หนูคิดว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องเดียวกัน กับสิ่งที่พวกเราที่มาจากโรงเรียนการศึกษาทางเลือกเจออยู่เป็นประจำ คือเรามักถูกตัดสินว่าเป็นอย่างไร …ทั้งที่ความแตกต่างเหล่านี้ ไม่ใช่สิ่งที่จะวัดได้ว่าความเป็นมนุษย์ในตัวเรามีมากหรือน้อยกว่าใคร

“หนูชินกับเรื่องที่พอคนรู้ว่าเราเรียนโรงเรียนซึ่งต่างจากที่เค้าเข้าใจ ก็จะถามว่าเราท้องหรือติดยารึเปล่า คิดไปเองว่าหนูต้องทำอะไรไม่ดีมาแน่ ๆ และถึงพยายามอธิบาย แต่เขาจะไม่ได้ยิน เหมือนความคิดมันฝังไปแล้วว่าถ้าใครไม่อยู่ในโรงเรียนปกติ คือถูกไล่ออกมาและเป็นคนไม่ได้เรื่อง ซึ่งมันน่าเสียดาย เพราะจากประสบการณ์ หนูมีเพื่อนที่พอเจอเรื่องแบบนี้บ่อยเข้า บางคนก็หมดกำลังใจเรียนและยอมแพ้ไปเลย เพราะเขาเชื่อว่าถึงพยายามแค่ไหน สังคมก็คงไม่เหลือพื้นที่ให้ยืน …ฉะนั้นถ้าเสียงของหนูจะมีความหมายขึ้นมาบ้าง ก็อยากให้มองพวกเราว่าเป็นเด็กคนหนึ่ง ที่มีรูปแบบการเรียนรู้และเส้นทางชีวิตไม่เหมือนกัน อยากให้ลองเปิดใจรับฟัง ให้โอกาสเติบโตอย่างที่เราจะไม่รู้สึกโดดเดี่ยวเกินไปนัก …แค่นี้พวกเราก็มีกำลังใจมากขึ้นแล้วค่ะ”

และมุมมองจาก ‘คำหวาน บุญธิชา’ วัย 19 ปี ที่แม้จะผ่านชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ตามครรลองปกติ แต่ความที่โรงเรียนห้วยซ้อวิทยาคม รัชมังคลาภิเษก ที่อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ที่เรียนมา มีการจัดการศึกษายืดหยุ่นในชื่อ ‘ห้องเรียนระบบสอง’ เพื่อให้นักเรียนที่ไม่อาจไปโรงเรียนได้ทุกวันจบการศึกษาและรับวุฒิ คำหวานจึงเชื่อในความสำคัญของโอกาส จนเมื่อจบ ม.6 เธอเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ ‘เคียงริมโขง’ ในฐานะผู้ให้ความรู้ชุมชนด้านสุขภาวะทางเพศ และเป็นพี่เลี้ยงให้กับเยาวชนที่ไม่อยู่ในระบบการศึกษาในพื้นที่

• รู้จักห้องเรียนระบบสอง

ห้องเรียนระบบสองทำให้คำหวานเข้าใจ ว่าถ้าการศึกษาไม่ยืดหยุ่นพอ เด็กที่จำเป็นต้องทำงานเลี้ยงชีวิตจะหลุดออกไปและไม่มีโอกาสกลับมาอีก อย่างไรก็ตาม แม้ระบบปรับรองรับ แต่ด้วยสัดส่วนของเด็กที่ขาดความพร้อมซึ่งมีอยู่มาก ทำให้ในพื้นที่ยังมี ‘กลุ่มที่หลุดจากระบบและไม่ได้กลับมา’ อีกไม่น้อย

คำหวานบอกว่าเยาวชนเหล่านี้ไม่ได้อยากหยุดพัฒนาตัวเอง ทั้งในพื้นที่ก็มีการจัดตั้งกลุ่มพัฒนาทักษะอาชีพหลายแห่งขึ้นมารองรับ หากใน ‘ชุมชนเล็ก ๆ’ ที่เสียงพูดคุยเบา ๆ ก็ได้ยินไปทั่วทั้งหมู่บ้าน อุปสรรคใหญ่โตที่ฉุดรั้งเด็ก ๆ เหล่านี้ไว้จากการไขว่คว้าโอกาส จึงเป็นความไม่เชื่อมั่นในตัวเอง อันเป็นผลจากเสียงย้ำซ้ำที่ส่งต่อไปทั่วหมู่บ้าน ว่าใครที่ไม่ได้อยู่ในโรงเรียน = ไม่มีอนาคต ซึ่งกลายเป็นสิ่งที่คอยบั่นทอนจิตใจของเด็ก ๆ เรื่อยมา

“เราได้ยินมานานว่าคนไม่ได้เรียนคือคนล้มเหลวไม่ได้เรื่อง หรืออะไรแบบนั้น ซึ่งมันย้อนแย้งกับความจริงมาก เพราะคนในพื้นที่น่าจะรู้ว่า เด็กชุมชนเราส่วนใหญ่ที่ขาดโอกาส จะมาจากครอบครัวไม่พร้อม หลายคนยังไม่ทันโตพอก็ต้องไปทำงาน สักพักก็หลุดจากโรงเรียน แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าชีวิตที่นอกโรงเรียนเขาจะไม่ได้เรียนรู้อะไร หรือพอไม่ได้เรียนแล้วจะกลายเป็นคนแบบที่เขาว่ากัน

“ที่เราต้องการบอกจึงเป็นเรื่องที่ว่า อยากให้ทุกคนช่วยกันส่งต่อเรื่องของการศึกษาที่ยืดหยุ่นออกไปให้มากที่สุด เพื่อเพิ่มพื้นที่โอกาสให้เด็กกลุ่มหนึ่งได้เรียน ได้มีวุฒิการศึกษาที่ทัดเทียมกับคนอื่น ๆ …และอยากให้ทุกสังคมมีพื้นที่รับฟังเด็ก ๆ เพิ่มขึ้น เพราะถ้ามีคนที่พร้อมตั้งใจฟังอย่างเปิดใจและไม่ตัดสินมากกว่าที่เป็นอยู่ เด็ก ๆ จะกล้าพูด กล้าบอก กล้าปลดปล่อยความคิดความในใจออกมา แล้วความสำคัญของการฟังนั้น จะไม่ได้อยู่ที่เราต้องเห็นด้วยหรือคัดค้านในสิ่งที่เขาพูด แต่ใจความจริง ๆ ของการฟัง คือข้อมูลเหล่านั้นจะมีความหมายมาก ๆ กับการที่ ‘เรา’ จะเอามาช่วยหาวิธีลดอุปสรรคที่ขวางเด็ก ๆ ไว้จากการเติบโตได้”       

และนี่คือส่วนหนึ่ง ของ ‘เสียงที่ไม่มีใครได้ยิน’ ที่กำลังค่อย ๆ ดังชัดขึ้น …และจะเป็นหมุดหมายใหม่ ให้คณะทำงานโครงการหนุนเสริมทางวิชาการและการจัดการความรู้สำหรับการพัฒนาเด็กนอกระบบการศึกษา กสศ. นำไปใช้ทำงานระยะยาวต่อไป

The post “เราก็คือเด็กคนหนึ่ง ที่กำลังต่อสู้พยายามเพื่อเติบโต เหมือน ๆ กับเด็กทุกคน” : ชวนฟังเสียงที่อยากให้ทุกคนได้ยินจากน้อง ๆ บนเส้นทางการศึกษาทางเลือก first appeared on กสศ..

เปิดเทอมวันแรก…หลายโรงเรียนยังไม่ทันได้ “รู้จักหัวใจ” ของผู้เรียน แต่กลับเริ่มต้นด้วย “การเร่งสอน” และ “เร่งจัดการ”

ทั้งที่จริงแล้ว ช่วงเวลาสำคัญที่สุดของการเปิดเทอม อาจไม่ใช่การเรียนให้ทันแผน แต่คือการทำให้เด็กรู้สึกว่า “ที่นี่ปลอดภัยพอที่เขาจะเป็นตัวเอง”

ส่วนหนึ่งจากโพสต์ของ ‘ดนัยวัฒน์ มณี’ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านปางมะหัน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ที่อยากชวนคุณครูทั่วประเทศ “ปักธงความคิดใหม่” ในช่วงเริ่มต้นปีการศึกษาใหม่

สำหรับ ผอ.ดนัยวัฒน์ แม้คุณครูจำนวนมากจะกังวลกับเนื้อหาวิชาที่รออยู่ตรงหน้า และพยายามทำทุกอย่างเพื่อให้เด็กเรียนทันตามกรอบเวลา แต่เขากลับมองว่า การ “เร่งการเรียนการสอน” ตั้งแต่วันแรก อาจทำให้ครูพลาดโอกาสสำคัญที่สุดไป นั่นคือการได้ “รู้จักหัวใจ” ของเด็กแต่ละคน

และบางที…ช่วงเวลาเล็ก ๆ ในวันเปิดเทอมนี่เอง อาจเป็น “กุญแจ” ที่อธิบายได้ว่า ทำไมเมื่อถึงปลายปีการศึกษา เด็กแต่ละคนจึงเติบโตและเรียนรู้แตกต่างกัน 

“เพราะการจะเข้าใจและรู้จักเด็กคนหนึ่ง…ครูต้องให้ความรัก ก่อนจะให้ความรู้” 

โรงเรียนบ้านปางมะหันเริ่มนำแนวคิดนี้มาใช้ตั้งแต่ปี 2564 โดยตั้งเป้าว่า ช่วงเวลาแรกของการเปิดเทอมใหม่ ครูจะต้องช่วยลดระยะห่างระหว่างเด็กกับสภาพแวดล้อมใหม่ให้มากที่สุด ผ่านการพูดคุย ทำกิจกรรมร่วมกัน และค่อย ๆ สร้างความผูกพันระหว่างกัน

ผอ.ดนัยวัฒน์ เปรียบเทียบแนวคิดนี้ไว้อย่างน่าสนใจว่า

“การยัดเยียดความรู้ขณะที่เด็กยังปรับตัวไม่ทัน ก็เหมือนเราพยายามรินน้ำใส่แก้วที่ยังปิดฝาอยู่ ต่อให้ตั้งใจแค่ไหน น้ำก็ไม่มีทางไหลลงไปได้

แต่ถ้าเราช่วยให้เด็กคุ้นเคยกับสถานะใหม่ ห้องเรียนใหม่ เพื่อนใหม่ และครูคนใหม่ได้ก่อน ฝาที่ปิดไว้จะค่อย ๆ เปิดออก ทีนี้ไม่ใช่แค่ความรู้ที่จะไหลเข้าไปได้ แต่ความไว้ใจและความผูกพันที่ก่อตัวขึ้น ยังทำให้ครูรู้จักเด็กเป็นรายคน และออกแบบการเรียนรู้ให้เหมาะกับแต่ละคนได้ด้วย” 

“บางคนกลับมาด้วยความทรงจำแสนสุข แต่บางคนอาจมีบาดแผลที่ยังไม่ได้เยียวยา”

ตลอดสามเดือนที่ห่างจากโรงเรียน เด็กบางคนอาจได้ใช้เวลากับครอบครัว ได้เล่นสนุก และเก็บเกี่ยวความทรงจำดี ๆ กลับมา แต่ในขณะเดียวกัน ก็มีเด็กอีกจำนวนไม่น้อยที่อาจผ่านช่วงเวลาของความเหงา ความสูญเสีย หรือความทุกข์บางอย่างที่ยังคงค้างอยู่ในใจ

“เด็กจะไม่พูด ไม่บอก ไม่เล่าอะไรเลย ถ้าเขาไม่ไว้ใจ หรือยังไม่รู้สึกสงบจากข้างใน

ในวันเปิดเทอมที่แวดล้อมด้วยสิ่งใหม่ เราไม่มีทางรู้ได้เลยว่า เด็กแต่ละคนกลับมาจากปิดเทอมด้วยความรู้สึกแบบไหน บางคนเพิ่งบอกลาพ่อแม่ที่ต้องไปทำงานไกลบ้าน แต่เมื่อมาโรงเรียน เขาก็ต้องพยายามทำตัวให้ปกติ

จนบางครั้งผ่านไปเป็นเดือน เป็นเทอม ครูถึงเพิ่งพบว่าเด็กเรียนไม่รู้เรื่อง ไม่มีสมาธิ หรือเริ่มตามเพื่อนไม่ทัน ซึ่งเมื่อถึงตอนนั้น การเข้าไปช่วยเยียวยาก็ยิ่งยากและซับซ้อนมากขึ้น”

ที่โรงเรียนบ้านปางมะหัน สัปดาห์แรกของการเปิดเทอมจึงกลายเป็น “ธรรมเนียมของการเริ่มต้นปีการศึกษา” ผ่านกิจกรรมสื่อความในใจ ที่เปิดโอกาสให้เด็ก ๆ ได้วาดภาพ ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดถึง หรือสิ่งที่ยังค้างอยู่ในใจออกมา

ผอ.ดนัยวัฒน์ อธิบายว่านี่คือส่วนหนึ่งของกระบวนการ “จิตศึกษา” ที่ช่วยให้ครูมองเห็นสัญญาณเบื้องต้นว่า เด็กแต่ละคนกำลังเผชิญอะไรอยู่ภายในใจ ก่อนจะต่อยอดไปสู่การพูดคุยเชิงลึกแบบเป็นส่วนตัว เพื่อทำความเข้าใจและดูแลเด็กแต่ละคนอย่างเหมาะสม

“สิ่งสำคัญคือ เราจะไม่เริ่มจากการตั้งกฎโดยครู แต่จะให้เด็ก ๆ ได้ร่วมกันออกแบบกติกาการอยู่ร่วมกัน และเปิดพื้นที่ให้ทุกคนได้แสดงความคิดเห็นหรือบอกความรู้สึกโดยไม่ถูกตัดสิน

เพื่อให้เด็กมั่นใจว่า โรงเรียนคือพื้นที่ของเขา ทุกคนเป็นเจ้าของร่วมกัน และทุกคนต้องช่วยกันดูแลพื้นที่นี้ให้ปลอดภัย

เมื่อเวลาผ่านไป สิ่งเหล่านี้จะกลายเป็นฐานของความรู้สึกรักโรงเรียน และอยากมาโรงเรียน”

‘ครูที่ไม่ยึดติดความรู้ในตำรา อาจกำลังสอนสิ่งที่สำคัญที่สุด’

ในช่วงเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง คุณครูบางคนเองก็รู้สึกกังวลว่าจะ “สอนไม่ทัน” จนต้องกลับมาถามผู้บริหารถึงแนวทางที่โรงเรียนกำลังเดินไป

แต่สำหรับ ผอ.ดนัยวัฒน์ เขามองว่า ความกังวลนี้เกิดจากการยึดติดว่า ครูต้องสอนทุกอย่างให้ครบตามหนังสือเรียน หรือเดินตามแผนการสอนแบบตายตัวมากเกินไป

“ถ้าเราทำความเข้าใจหลักสูตรจริง ๆ จะพบว่า ปลายทางของการศึกษาไม่ใช่การทำให้เด็กจำเนื้อหาได้ครบทุกหน้า เพราะทุกวันนี้โลกทั้งใบเชื่อมโยงกับข้อมูลมหาศาล ต่อให้ใช้เวลาทั้งชีวิต เด็กคนหนึ่งก็ไม่มีทางเรียนรู้ทุกอย่างได้หมด” 

เขาจึงเชื่อว่า บทบาทของครูในวันนี้จำเป็นต้องเปลี่ยนจาก “ผู้สอน” ไปเป็น “ผู้นำพาไปสู่การเรียนรู้” และเปลี่ยนเด็กให้กลายเป็น “นักเรียนรู้” ไม่ใช่แค่รู้เนื้อหา แต่ต้องรู้ว่าจะค้นหาความรู้อย่างไร จัดการข้อมูลอย่างไร และเลือกสิ่งที่มีความหมายกับชีวิตของตัวเองได้อย่างไร

“เมื่อการศึกษาเชื่อมโยงกับชีวิตจริง เด็กจะไม่ได้เรียนเพียงเพื่อสอบ หรือเรียนให้ทันอีกต่อไป แต่จะเริ่มมองเห็นว่า เขาจะเอาความรู้ไปทำอะไร และจะใช้มันพาชีวิตตัวเองไปทางไหน

“เมื่อเป็นอย่างนั้น ในภายภาคหน้าไม่ว่าเด็กจะไปอยู่ตรงไหน เจอปัญหาอะไร เขาจะไม่กลัว ไม่ท้อ ไม่ยอมแพ้ง่าย ๆ เพราะในช่วงต้นของการศึกษา เขาได้เรียนรู้ในสิ่งที่จำเป็นต่อตัวเอง ซึ่งมันคือต้นทุนของการไปสู่วิธีคิดเพื่อหาทางผ่านอุปสรรคต่าง ๆ และคือสิ่งที่เราคิดว่าเป็นเป้าหมายสำคัญที่สุดของการศึกษา”

ปีการศึกษา 2569 นับเป็นปีที่ 5 แล้ว ที่โรงเรียนบ้านปางมะหัน ซึ่งเปิดสอนระดับ อ.2 – ป.6 มีนักเรียน 169 คน และ 8 ห้องเรียน ได้ปรับหลักสูตรการเรียนรู้สู่รูปแบบบูรณาการ โดยให้เด็กเรียนรู้ผ่านฐาน Problem Based Learning หรือการเรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น ก็เริ่มสะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจน

 “เราพบว่าเด็กขาดเรียนน้อยลง ครูกับเด็กรู้สึกใกล้ชิดกันมากขึ้น และในบริบทโรงเรียนบนดอยที่อยู่เกือบติดพื้นที่ชายแดน อัตราการเรียนต่อของเด็กโรงเรียนเราในปีที่ผ่านมาก็อยู่ที่ 100% เพราะตอนนี้เด็ก ๆ ทุกคนรู้ว่า โรงเรียนคือพื้นที่ปลอดภัย มีครูที่เข้าใจ และพร้อมจะยอมรับในตัวตนของเขาจริง ๆ” ผอ.ดนัยวัฒน์ กล่าว

…ช่วงเวลาเปิดเทอมใหม่นี้ อาจเป็นจังหวะสำคัญที่อยากชวนคุณครูทุกคน ลองเริ่มต้นจากการ “ทำความรู้จักหัวใจของเด็ก ๆ” ก่อนค่อย ๆ พาเขาไปสู่การเรียนรู้อย่างค่อยเป็นค่อยไป เพราะธรรมชาติของเด็ก จะพร้อมเปิดใจเรียนรู้กับ “คุณครูที่เขารัก” 

และความรักนั้น…ไม่มีทางเกิดขึ้นได้เลย หากเราไม่เริ่มต้นจากการทำความรู้จักกันก่อน

The post เริ่มปีการศึกษาใหม่ ชวนคุณครู “ให้ความรักก่อนให้ความรู้” : ดนัยวัฒน์ มณี ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านปางมะหัน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย first appeared on กสศ..

ต้าร์เคยเป็นเด็กที่ต้องหันหลังให้โรงเรียนตั้งแต่อายุ 13 ปี เพราะความจำเป็นด้านครอบครัวที่ต้องออกไปทำงานก่อสร้างเพื่อหาเงินเลี้ยงตัวเองและครอบครัว โดยเริ่มทำงานกับผู้รับเหมาในหมู่บ้าน และตระเวนรับงานก่อสร้างแทบทุกรูปแบบไปในหลายจังหวัด กว่าจะกลับมาสู่ห้องเรียนได้ เขาต้องรับมือกับอุปสรรคต่าง ๆ มากมาย

“ผมตั้งใจที่จะกลับมาเรียนเพราะคิดว่าเราต้องไปต่อ จะหยุดอยู่แค่นี้ไม่ได้ ผมคิดเรื่องนี้ตอนที่ทำงานก่อสร้างมาจนถึงอายุ 18 ปี และคิดว่าเราจะไปต่อได้ยากถ้าไม่ได้เรียนหนังสือ เพราะในชีวิตจริงไม่มีใครมาสอนเรา ตอนทำงานอยู่หน้างาน ทุกคนก็ก้มหน้าทำงานของตัวเองไป ผมต้องเรียนรู้เองจากการสังเกตการทำงานของคนอื่น คนที่มาสอนผมส่วนใหญ่เป็นเพื่อนรุ่นเดียวกันที่มีประสบการณ์การทำงาน ช่วยสอนให้อ่านแบบแปลนโครงสร้างต่าง ๆ สอนก่ออิฐ ผสมปูน การวัดหน้างาน การคำนวณวัสดุ ไปจนถึงการออกแบบก่อสร้าง ทำให้ผมมีทักษะวิชาชีพมาเลี้ยงตัวเองและครอบครัว แต่พอทำงานนี้ไปนาน ๆ ผมก็เริ่มคิดว่าตัวเองกำลังมาถึงจุดที่ไปต่อไม่ได้ ต้องกลับไปเรียน โชคดีที่ผมได้เจอผู้ใหญ่ใจดีในตำบลหนองสนิท ที่พาผมเข้าสู่ ‘ศูนย์การเรียน CYF’ และ ’Mobile School‘ หรือ ‘โรงเรียนมือถือ’ ”

ต้าร์เป็นเยาวชนนอกระบบของตำบลหนองสนิท จังหวัดสุรินทร์ รุ่นแรก ๆ ที่เรียนผ่านโรงเรียนมือถือจนได้วุฒิมัธยมศึกษาตอนต้น (ม.3) และเรียนต่อระดับมัธยมปลาย โดยใช้โครงงานด้านการก่อสร้างและทักษะการทำงานที่ได้เรียนรู้มาเกือบ 10 ปี มาเทียบเป็น ‘หน่วยกิต’ ทำให้สามารถเรียนไปด้วยทำงานไปด้วยได้ทุกที่ จนจบม.6

“พอได้วุฒิ ม.6 ผมก็ตั้งใจจะนำวุฒิที่ได้ไปสมัครเรียนต่อในระดับปวส. หลักสูตรเรียนภาคค่ำ หรือวันเสาร์ – อาทิตย์ เพื่อเรียนไปด้วยทำงานไปด้วย แต่พอทราบว่าทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูงของ กสศ. เปิดรับนักศึกษาเพื่อเรียนต่อ ปวส. สาขาช่างกลเกษตร ที่วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีบุรีรัมย์ ผมก็ลองสมัครขอรับทุนนี้ดู เพราะคุณสมบัติของผมผ่านเกณฑ์ คือได้เกรดเฉลี่ยสูงกว่า 3.00 และพอทราบว่าได้ทุนนี้ ผมก็ดีใจมาก

ผมว่าผมคิดถูกที่ตัดสินใจกลับมาเรียน ตอนแรก ๆ ไม่คิดว่าตัวเองจะได้กลับมาเรียนด้วยซ้ำ ตอนที่อยู่นอกระบบ มีหลายสิ่งหลายอย่างที่คอยบั่นทอนความรู้สึก แต่ผมก็พยายามหลีกเลี่ยง ไม่ค่อยเก็บมาคิดในแง่ลบ และพยายามคิดว่าทำอย่างไรให้ตัวเองดีกว่าเดิม ตอนนี้ผมแน่ใจแล้วว่าการเรียนไม่ว่าจะเป็นการเรียนในห้องหรือนอกห้อง หากเราตั้งใจจริงก็มีโอกาสที่จะช่วยเปลี่ยนชีวิตเราได้ครับ”

สัปดาห์แรกของการเรียน ต้าร์ยอมรับว่ามีหลายสิ่งที่เขาจะต้องปรับตัว ก่อนมาเรียน มีผู้ใหญ่ใจดีของตำบลหนองสนิท คือ พี่สมเกียรติ สาระ หัวหน้าสำนักปลัด องค์การบริหารส่วนตำบลหนองสนิท โทรศัพท์มาถามด้วยความเป็นห่วงเรื่องการปรับตัวให้เข้ากับสถานที่ใหม่ โดยต้าร์ได้ตอบผู้ใหญ่ใจดีที่คอยส่งเสริมด้านการเรียนและให้กำลังใจเขามาตลอดว่า แม้จะเคยใช้ชีวิตโดยไม่มีกรอบของห้องเรียนมาหลายปี แต่ก็ปรับตัวได้ไม่ยาก เพราะตัวเขาเคยทำงานก่อสร้าง ทำงานหนักตากแดดตากลม และเคยลำบากกว่านี้มาก่อน

“พอต้องมาเรียน ตัวผมซึ่งห่างจากระบบไปนาน ก็มีความรู้สึกว่าต้องปรับตัวหลายเรื่องเหมือนกัน เพราะผมไม่ค่อยมีความมั่นใจ วันแรกที่เข้าเรียน อาจารย์ถามขึ้นในห้อง ผมรู้คำตอบที่อาจารย์ถาม แต่ก็ไม่มีความมั่นใจที่จะตอบคำถาม คิดว่าต้องใช้เวลาสักพักในการปรับตัว มีผู้ใหญ่ถามมาว่า มาเรียนต้องกลับมาอยู่ในระบบ มาอยู่หอพักรวมอยู่กับเพื่อน ๆ ห้องหนึ่งอยู่กัน 8 คน ต้องปรับเปลี่ยนนิสัยใหม่จะอึดอัดไหม ผมก็บอกว่าปรับตัวได้สบาย เพราะผมเคยอยู่แคมป์คนงานก่อสร้างมา ก็อยู่ร่วมกับคนอื่นมาโดยตลอดอยู่แล้ว พอมาอยู่แบบนี้ก็ไม่ได้ลำบากอะไร ผมอยากฝากไปถึงเพื่อน ๆ คนอื่น ๆ ที่อาจจะเคยต้องออกจากการเรียนไปทำงานเหมือนผมว่า ไม่สายที่จะเริ่มต้นกลับมาเรียนใหม่ ทุกคนมีโอกาสเหมือนกันหมด อยู่ที่ว่าจะคว้ามันไว้หรือไม่ ทั้งหมดอยู่ที่ตัวเราเองทั้งนั้น ไม่มีใครมาลากเราไปทางนั้นทางนี้ได้ มีแต่ตัวเราเองที่จะพาตัวเราไปได้ครับ”

ด้านเทศบาลตำบลหนองสนิทและภาคีเครือข่าย ได้โพสต์ข้อความเพื่อส่งแรงใจเชียร์และร่วมยินดีกับก้าวที่งดงามในชุดนักศึกษาใหม่ของน้องต้าร์ ซึ่งได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า “ไม่มีคำว่าสายเกินไปสำหรับการเริ่มต้นใหม่” ภาพของต้าร์ในชุดนักศึกษาสีขาวสะอาดในวันเปิดเรียนวันแรก คือบทพิสูจน์เชิงประจักษ์ที่มีชีวิตของพลังแห่งความยืดหยุ่นทางการศึกษา

ก้าวเดินครั้งใหม่ในฐานะ “ว่าที่ช่างกลเกษตรมืออาชีพ” ในชุดนักศึกษาของวิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีบุรีรัมย์ในวันนี้ คือก้าวแรกของการยกระดับทักษะจาก “ช่างก่อสร้าง” สู่การเรียนรู้ระบบเครื่องจักรกลเกษตรสมัยใหม่ หากมีโอกาส ต้าร์ตั้งใจจะนำวิชาความรู้นี้ต่อยอดให้ชีวิตของตัวเองด้วยการเรียนต่อในระดับที่สูงขึ้นไปอีก เพื่อที่จะนำโอกาสที่ได้รับกลับมาพัฒนาความเป็นอยู่ของครอบครัวและชุมชนหนองสนิทในอนาคต

The post ถอดสูตร ‘Flexible Learning’’ นวัตกรรมเรียนนอกระบบที่เปลี่ยนชีวิต ‘ต้าร์’ ในรอบ 10 ปี first appeared on กสศ..

ทุกบทลำซ่อนเรื่องราวของผู้คน วิถีชีวิต ภาษา ประวัติศาสตร์ และความสัมพันธ์ของชุมชนเอาไว้ ขณะที่เบื้องหลังเวทีการแสดง ยังเต็มไปด้วยกระบวนการเรียนรู้ที่หลากหลาย ตั้งแต่การฝึกวินัย การสื่อสาร การทำงานร่วมกับผู้อื่น การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ไปจนถึงทักษะการบริหารจัดการคณะ การออกแบบแสง สี เสียง และการใช้สื่อร่วมสมัยเพื่อสื่อสารกับผู้ชมในยุคใหม่

ในปีที่ 2 ของหลักสูตร “หมอลำศึกษา” ที่เปิดรับนักเรียนใหม่ อาจเปรียบได้กับการเปิดเทอมใหม่ของนักเรียน ซึ่งปีนี้มีเยาวชนในคณะหมอลำสนใจสมัครทั้งระดับมัธยมต้นและมัธยมปลายเพิ่มขึ้นจากปีแรกเกือบ 10 เท่า ปรากฏการณ์นี้กำลังสะท้อนบางอย่างที่น่าสนใจ ว่าในวันนี้ หลายคณะหมอลำไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่สร้างความบันเทิงอีกต่อไป หากกำลังค่อย ๆ เปลี่ยนตัวเองให้กลายเป็น “ห้องเรียนชีวิต” ที่มีปลายทางเชื่อมโยงไปสู่วุฒิการศึกษาและโอกาสในอนาคต

สิ่งที่น่าสนใจไม่แพ้กัน คือผู้บริหารคณะหมอลำจำนวนมากเริ่มขยับบทบาทของตัวเอง จากผู้ดูแลวงหรือผู้สนับสนุนการทำงาน มาเป็นเสมือน “ครูแนะแนว” ที่คอยชี้ทาง ถ่ายทอดประสบการณ์ และปลุกความเชื่อมั่นเรื่องการศึกษาให้กับเด็ก ๆ ในวง ว่าคุณค่าของการเรียนอาจไม่ได้อยู่แค่ “กระดาษวุฒิ” แต่คือการเปิดประตูทางเลือกของชีวิตให้กว้างขึ้นในวันที่โลกเปลี่ยนไปตลอดเวลา

บทเรียนสำคัญที่ศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ เจ้าของหลักสูตรหมอลำศึกษา พยายามถอดออกมาจากประสบการณ์ตลอดหนึ่งปีที่ผ่านมา คือการค้นพบว่า “วิถีการทำงานแลกเงิน” ของคนในวงหมอลำ แท้จริงแล้วเต็มไปด้วยองค์ความรู้และกระบวนการเรียนรู้ที่เข้มข้น จนสามารถพัฒนาเป็น “สถานศึกษากลาย ๆ” ปลุกฝันของเด็ก ๆ ว่านอกสตางค์ยังจะได้มีวุฒิมัธยมศึกษาไว้ภาคภูมิใจ หรือไกลกว่านั้นอาจคว้าปริญญาบัตรสักใบกลับไปอวดคนที่บ้านได้อย่างน่าสนใจ

เพราะในวิถีหมอลำ เด็กคนหนึ่งอาจเริ่มต้นจากความ “ไม่รู้” ก่อนค่อย ๆ ฝึกฝน สั่งสมทักษะ ประสบการณ์ และเติบโตขึ้นเป็นศิลปิน ช่างเทคนิค ผู้จัดการเวที หรือแรงงานทักษะเฉพาะทางในสายงานของตนเอง ทุกกระบวนการล้วนเต็มไปด้วยบทเรียน ทั้งเรื่องวินัย การสื่อสาร การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า การทำงานเป็นทีม ไปจนถึงการอยู่ร่วมกับผู้อื่น และทั้งหมดนี้คือ “ขุมทรัพย์วิชา” ที่สามารถถอดออกมาเป็นบทเรียนได้ไม่รู้จบ 

เพื่อขยายภาพว่าเหตุใด “หมอลำ” จึงเปรียบได้กับ “โรงเรียนชีวิต” กสศ. จึงขอชวนรับฟังมุมมองจากผู้บริหารคณะหมอลำ ผู้ซึ่งทำหน้าที่ไม่ต่างจาก “ผู้บริหารสถานศึกษา” ว่าแท้จริงแล้ว คณะหมอลำมีลักษณะใกล้เคียงกับระบบการเรียนรู้เพียงใด และเมื่อมี “หมอลำศึกษา” เข้ามาเติมเต็ม ระบบนิเวศการเรียนรู้เหล่านี้กำลังเปลี่ยนไปอย่างไรบ้าง

‘หลักสูตร’ คือจิ๊กซอว์ที่เติมภาพ “สถาบันการศึกษา” ให้สมบูรณ์

“เราเปรียบวิถีชีวิตในวงหมอลำเหมือนโรงเรียนประจำ ที่คนเข้ามาใช้ชีวิต เรียนรู้ และเติบโตไปด้วยกันทุกวัน”

‘คุณหญิง’ ศริณยา แก้วอาษา ผู้บริหารวงหมอลำเสียงแจ๋ว อธิบายภาพของวงหมอลำในสายตาของเธอ ว่าแท้จริงแล้วพื้นที่แห่งนี้มีโครงสร้างของ “การเรียนรู้” อยู่ในตัวเองมาโดยตลอด ทั้งตารางฝึกซ้อม วินัยในการทำงาน การทบทวนทักษะเฉพาะทาง และการเรียนรู้จากประสบการณ์หน้างานที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในทุกฤดูกาลแสดง

สำหรับเธอ “หมอลำศึกษา” จึงไม่ใช่เรื่องใหม่ หากเป็นเหมือน “ชิ้นจิ๊กซอว์” ที่เข้ามาเติมให้ภาพของ “สถาบันการศึกษา” ในคณะหมอลำสมบูรณ์ขึ้น โดยเฉพาะการถอดองค์ความรู้ที่กระจัดกระจายอยู่ในวิถีชีวิต ให้กลายเป็นหลักสูตรที่มีระบบ มีการรับรอง และสามารถออกวุฒิการศึกษาได้จริง 

คุณหญิงเล่าว่า หน้าที่สำคัญที่สุดไม่ใช่เพียงการชวนเด็กสมัครเรียน แต่คือการทำให้พวกเขา “เห็นคุณค่า” ของการศึกษาอีกครั้ง โดยเฉพาะเด็กที่เคยหันหลังให้โรงเรียน หรือรู้สึกว่าตัวเอง “สายเกินไป” สำหรับการเรียน

“คนที่เข้ามาทำงานแล้วจะคิดว่าการเรียนเป็นเรื่องไกลตัว หรือสายไปแล้วที่จะทำได้ ซึ่งนี่แหละที่เราต้องจุดประกาย ว่าถึงคุณจะอายุเท่าไหร่ หรือทำงานมาหลายปีแล้ว แต่คุณต้องรู้ว่าการเรียนรู้ไม่มีวันสิ้นสุด ยิ่งเพื่อวุฒิการศึกษาแล้ว มันไม่ใช่แค่กระดาษใบเดียว แต่คือสิ่งที่จะทำให้เราเชื่อมั่นในตัวเอง ว่าจะผ่านทุก ๆ ความเปลี่ยนแปลงของชีวิตได้”       

คุณหญิงพยายามชวนเด็ก ๆ มองย้อนกลับไปยังทักษะที่พวกเขามีอยู่แล้วเพื่อเพิ่มความมั่นใจเสมอว่าถึงจะห่างจากโรงเรียนมาแล้ว แต่ทุกคนต่างยังมีต้นทุนจากการฝึกฝนตัวเองทุกวัน ทั้งทักษะการร้องกลอนรำ การแสดง การเต้น หรือคนที่อยู่กับแสงสีเสียง ทำเสื้อผ้าเครื่องประดับ แต่งหน้าทำผม ฝ่ายประสานงาน หรือเป็นคอนวอยติดตั้งเคลื่อนย้ายอุปกรณ์ต่าง ๆ ทุกคนล้วนเจอโจทย์ใหม่ทุกวัน ต้องแก้ปัญหาหน้างาน ต้องมีทักษะสื่อสาร ต้องมีวิธีรับมือกับลมฟ้าอากาศ 

ทั้งหมดล้วนเป็น “ความรู้” ที่สั่งสมจากประสบการณ์ชีวิต เพียงแต่ที่ผ่านมา ยังไม่มีระบบการศึกษาที่มองเห็นและรับรองคุณค่าของมันอย่างจริงจัง

“วันนี้สิ่งที่ทุกคนสั่งสมมา ถูกถอดออกมาเป็นหลักสูตรและมีวุฒิการศึกษารองรับแล้ว จึงไม่ควรมีใครปฏิเสธที่จะเปลี่ยนประสบการณ์เหล่านั้น ให้กลายเป็นโอกาสทางการศึกษา และนี่คือสิ่งที่วงหมอลำเสียงแจ๋วอยากสานต่อ เพื่อสร้างมาตรฐานด้านการศึกษาให้กับสมาชิกในวงต่อไป 

“หมอลำศึกษาปีแรกให้ภาพชัดเจนว่าเราสามารถพาน้อง ๆ ที่เคยติดอยู่ตรงวุฒิ ม.3 ให้มีโอกาสเรียนต่อและจบ ม.6 ได้สำเร็จ แล้วพอรุ่นหนึ่งจบให้เห็น ปีนี้เราไม่ต้องพูดอะไรเยอะ เด็ก ๆ ก็สนใจสมัครกันเองเลย เพราะสำหรับบางคน โอกาสนี้คือหนทางสานฝันค้างคาในใจ จากสาเหตุมากมายที่พาเขาออกมาจากโรงเรียน หรือจากวันที่เรียนจบแล้วไม่ได้วุฒิเพราะค้างค่าเทอม

“และบทบาทเราที่ทำได้ คือพยายามผลักดันวงจรนี้ให้เติบโต ขยายออกไปถึงเด็ก ๆ มากที่สุด บางคนไม่รู้ ไม่มีข้อมูล เราก็จะเป็นเหมือนตัวแทนของศูนย์การเรียน เอาหลักสูตรไปแนะนำให้เข้าใจขั้นตอน และฉายภาพให้เขาเชื่อมั่นว่าเป็นไปได้จริง”เธอกล่าว  

เมื่อการอยู่ร่วมกันเป็น “ครอบครัวหมอลำ” ช่วยสร้างระบบครูพี่เลี้ยงโดยธรรมชาติ

อีกหนึ่งมุมมองที่น่าสนใจ มาจาก ‘เฮียหน่อย’ สุชาติ อินทร์พรหม ผู้บริหารนิวเจนเอ็นเตอร์เทนเมนท์ และวงอีสานนครศิลป์ ที่มองว่าหมอลำศึกษาไม่ได้เป็นเพียงโอกาสของเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษา แต่ยังเป็นการยกระดับ “คณะหมอลำ” ให้กลายเป็นสถาบันเรียนรู้ที่มีระบบรองรับอย่างจริงจัง

เขาเล่าว่า ตลอดหลายปีที่ผ่านมา คนจำนวนมากในวงการหมอลำมีทักษะสูง มีความสามารถเฉพาะทางระดับมืออาชีพ แต่กลับมีวุฒิการศึกษาเพียงชั้นประถมหรือมัธยมต้น เพราะเส้นทางอาชีพทำให้พวกเขาต้องออกจากโรงเรียนเร็วเกินไป

“แม้แต่มือมิกซ์เสียงอันดับหนึ่งที่เป็นหน้าเป็นตาของวง เรายังตกใจว่าเรียนแค่ ป.4 …คือเราไม่ได้ตัดสินใครจากวุฒิ แต่แค่รู้สึกว่าคนเก่งขนาดนี้ ไม่ควรมีทางเลือกในชีวิตแค่นี้ วุฒิ ป.6 หรือ ม.3 มันน้อยไป” เฮียหน่อยกล่าว

สิ่งที่เขาพยายามทำ จึงไม่ใช่เพียงเปิดโอกาสให้เด็กกลับมาเรียน แต่คือการออกแบบ “ทางเลือกทางการศึกษา” ให้สอดรับกับวิถีชีวิตจริงของคนทำงานในวงหมอลำ ทั้งการช่วยจัดตารางเรียน การเชื่อมต่อหลักสูตรระดับมหาวิทยาลัย การเทียบหน่วยกิตจากประสบการณ์จริง รวมถึงการส่งเสริมคุณวุฒิวิชาชีพและหลักสูตรระยะสั้นด้านศิลปะการแสดงร่วมกับต่างประเทศ

“เรารู้ว่าในแวดวงหมอลำพอใครตั้งหลักในอาชีพได้แล้ว วุฒิการศึกษาอาจไม่จำเป็น แต่สำหรับคนอายุยังน้อย เราอยากชี้ให้เขาเห็นทิศทางเติบโตที่กว้างออกไปทุกทาง แต่ก็ต้องยอมรับว่าการเตรียมงานทุกวัน ออกเดินสายแสดงทุกคืน บางวันต้องนอนในรถวนไปตลอดหลายเดือน มันไม่มีพื้นที่หรือสมาธิให้เขาคิดถึงเรื่องเรียนแน่นอน ดังนั้นตลอดช่วงเวลาที่อยู่ด้วยกัน สิ่งที่เราอยากหยิบยื่นให้เขาจึงเป็นโอกาส นั่นทำให้ตัวเราต้องเป็นคนช่วยจัดการคร่าว ๆ เรื่องตารางเรียน และช่วยวาดเส้นทางจากต้น-กลาง-ปลายเป็นลำดับขั้นให้เห็น เพื่อให้เขารับต่อไปย่อยได้ง่ายที่สุด ด้วยข้อมูลที่ซับซ้อนน้อยที่สุด เพื่อให้รู้ว่าผลลัพธ์ปลายทางคืออะไร”

ในขณะเดียวกัน ระบบความสัมพันธ์แบบ “ครอบครัว” ในคณะหมอลำ ยังกลายเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยสร้าง “ครูพี่เลี้ยง” ขึ้นโดยอัตโนมัติ รุ่นพี่ ครูสอนเต้น หรือหัวหน้าฝ่ายต่าง ๆ จะคอยติดตามทั้งเรื่องงานและการเรียน ช่วยเตือนเรื่องใบงาน การบ้าน และประสานกับครูของศูนย์การเรียนปัญญากัลป์อย่างใกล้ชิด จนทำให้การเรียนรู้ไม่ใช่ภาระโดดเดี่ยวของเด็กคนหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทั้งวง  

“ระหว่างเส้นทางจากต้นถึงปลายนั้น เราจะช่วยให้เด็ก ๆ มี ‘ครูพี่เลี้ยง’ คือคนที่เป็นหัวหน้าฝ่ายต่าง ๆ ซึ่งเอาจริงเราไม่จำเป็นต้องมอบหมาย แต่การอยู่เป็นครอบครัวมันสร้างระบบอัตโนมัติ ที่คนรุ่นพี่หรือรุ่นพ่อรุ่นแม่ จะคอยดูแลติดตามนน้อง ๆ หรือลูก ๆ ทั้งเรื่องงานและเรียนไปพร้อมกัน”  

ในคณะหมอลำที่เฮียหน่อยเปรียบตัวเองเป็น “พ่อ” ของครอบครัวขนาดใหญ่ เขาพยายามทำทุกทางเพื่อย่อยสารอาหารให้ลูก ๆ หยิบกินง่ายที่สุด ด้วย “การศึกษาที่มีทางเลือก” สอดรับความต้องการและคำนึงถึงข้อจำกัดของทุกคน โดยนอกจากหลักสูตรหมอลำศึกษาเพื่อวุฒิ ม.3 และ ม.6 ของศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ วงอีสานนครศิลป์ยังจับมือกับสถาบันอุดมศึกษาในสาขาศิลปะการแสดงและสาขาเกี่ยวกับดนตรี เพื่อเชื่อมต่อเส้นทางการศึกษาไปถึงระดับมหาวิทยาลัย โดยตัวหลักสูตรจะเน้นเทียบหน่วยกิตจากทักษะ-ประสบการณ์จริง และมีเก็บบางรายวิชาเพิ่ม เพื่อให้ได้วุฒิปริญญาตรีภายใน 2 ปีอย่างมีคุณภาพ        

 สำหรับสมาชิกวงอีสานนครศิลป์ที่ต้องการทักษะและวุฒิการศึกษาเพิ่มเติม ทางวงจะส่งเสริมให้ได้อบรมคุณวุฒิวิชาชีพเพื่อรับประกาศนียบัตร และยังร่วมมือกับสถาบันการศึกษาจากประเทศจีน ในหลักสูตรเรียนรู้ศิลปะการแสดงระยะสั้น (ไม่จำกัดอายุผู้เรียน) เพื่อแลกเปลี่ยนนักเรียนในสาขาศิลปะการแสดง ซึ่งสามารถนำใบประกาศมาใช้ต่อยอดการการทำงานได้ 

ความทุ่มเทและเปิดกว้างด้านการศึกษานี้ ได้ส่งผลให้วงอีสานนครศิลป์ รับรางวัล The People Awards 2026 สาขาศิลปวัฒนธรรม จาก The People ในฐานะผู้สร้างแรงกระเพื่อมให้เกิดความเปลี่ยนแปลงในแวดวงหมอลำ โดยเฉพาะความโดดเด่นด้านการส่งเสริมการศึกษาเพื่อยกระดับชีวิตของคนในคณะหมอลำ

“ท้ายที่สุดเมื่อถึงเวลาหนึ่ง เราอยากให้ทุกคนที่ผ่านจากการทำงานตรงนี้ มีวุฒิการศึกษาหรือคุณวุฒิวิชาชีพ เป็นเครื่องมือติดตัวไว้ใช้ดูแลชีวิต เพราะสิ่งที่พวกเขาได้จากการทำงานทุกวัน คือคลังความรู้ขนาดใหญ่ที่มีค่า จึงอยากขอบคุณหมอลำศึกษา ที่ออกแบบพัฒนาหลักสูตรซึ่งรองรับกับคนทำงานทุกหน่วยในแวดวงหมอลำจริง ๆ ส่วนที่เหลือจากนี้ก็ขึ้นอยู่กับผู้เรียน และแต่ละคณะหมอลำแล้วว่า จะนำมาต่อยอดให้เกิดประโยชน์ได้ถึงแค่ไหน” เฮียหน่อย สรุปความเชื่อของตนต่อการศึกษา

เมื่อ “ทุกที่” สามารถเป็นห้องเรียนของชีวิต

สิ่งที่เกิดขึ้นในหลักสูตรหมอลำศึกษา กำลังสะท้อนแนวคิดสำคัญว่า การเรียนรู้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในห้องเรียนแบบเดิม แต่สามารถเกิดขึ้นได้ในพื้นที่วัฒนธรรม พื้นที่ทำงาน และวิถีชีวิตของผู้คน หากสังคมมองเห็นคุณค่าและออกแบบระบบรองรับอย่างเหมาะสม

นี่จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของ “หมอลำ” หากคือภาพสะท้อนของการสร้างการศึกษาที่ยืดหยุ่น เชื่อมโยงกับชีวิตจริง และยอมรับว่าทักษะ ประสบการณ์ และภูมิปัญญาที่ผู้คนสั่งสมจากการทำงาน ล้วนมีคุณค่าไม่ต่างจากองค์ความรู้ในตำรา

ในวันที่โลกการเรียนรู้เปลี่ยนไป “สถาบันการศึกษา” อาจไม่ได้มีเพียงกำแพงสี่ด้านอีกต่อไป และบางที “ขุมทรัพย์วิชา” ที่สำคัญที่สุดของชีวิต ก็อาจซ่อนอยู่ในวิถีวัฒนธรรมของชุมชน ที่กำลังรอให้ใครสักคนมองเห็นคุณค่าของมันอีกครั้ง

The post วิถีหมอลำ คือ “สถาบันการศึกษา” ที่ถอดขุมทรัพย์วิชาได้ไม่รู้จบ first appeared on กสศ..

ว่าด้วยการศึกษาหลังปี 2030 : เปิดบทสนทนาร่วมระดับภูมิภาคที่นำโดยตัวแทนเยาวชน

งานเสวนาครั้งนี้ยึดโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนข้อที่ 4 (SDG 4) “วาระการศึกษาปี 2030” (Education 2030 Agenda) ตอบสนองต่อปัญหาความเหลื่อมล้ำที่ขยายวงกว้างขึ้น การเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงยิ่งขึ้น และการเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างรวดเร็วทั่วทั้งภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก การเสวนาเน้นย้ำถึงวิสัยทัศน์ร่วม (Shared Vision) การปรับเปลี่ยน (Positive Transformation) และการลงมือทำร่วมกัน (Collective Action) ก่อนจะปิดท้ายด้วยการสะท้อนคิดจากหน่วยงานต่างๆ โดยให้ความสำคัญถึง การศึกษาสำหรับอนาคตไม่ควรเป็นเพียงแค่ “คำสัญญา” ที่มอบให้แก่เยาวชน หากแต่ต้องเป็นอนาคตที่ “สร้างขึ้นร่วมกับพวกเขา”

ร่วมออกแบบระบบนิเวศการศึกษาที่ยืดหยุ่น เสริมพลังด้วย AI

การเปลี่ยนผ่านไปสู่กระบวนทัศน์การศึกษาหลังปี 2030 ที่พร้อมรับมือกับอนาคต จำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยนเชิงโครงสร้างที่จะยกระดับเด็กและเยาวชน จากการเป็นเพียง “ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่ให้ความเห็น” ไปสู่การเป็น “ผู้ร่วมออกแบบเชิงรุก” เคียงข้างครูและหน่วยงานต่างๆ เพื่อให้มั่นใจว่าระบบการศึกษาจะสร้างขึ้น “ร่วมกับพวกเขา” โดยตรง ไม่ใช่แค่สร้างขึ้น “เพื่อพวกเขา” เท่านั้น เป้าหมายนี้จะบูรณาการเทคโนโลยี AI ในชั้นเรียนเข้ากับทรัพยากรทั้งออนไลน์และออฟไลน์ ส่งเสริมระบบนิเวศการเรียนรู้ตลอดชีวิตเฉพาะบุคคล (Personalized, Lifelong Learning Ecosystem) ที่มุ่งเน้นด้านความคิดสร้างสรรค์ สุขภาวะ และความเป็นผู้นำ ซึ่งช่วยลดช่องว่างระหว่างการเรียนรู้กับการลงมือปฏิบัติจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ 

อย่างไรก็ตาม การบรรลุเป้าหมายดังกล่าวจำเป็นต้องก้าวข้ามอุปสรรคเชิงระบบที่ฝังรากลึก อย่างกรอบการทำงานแบบดั้งเดิมที่ไม่โอนอ่อนผ่อนตาม การขาดแคลนงบประมาณ และการขาดแคลนคุณครู ควบคู่ไปกับการเร่งสร้างความเข้าใจและรู้เท่าทัน AI ในเชิงรุก เพื่อให้มั่นใจว่าเทคโนโลยีจะเข้ามาช่วยส่งเสริม แทนที่จะเข้ามาแทนการคิดของมนุษย์ ในท้ายที่สุดจะต้องมีการปฏิรูปโครงสร้างและงบประมาณอย่างตรงจุด เพื่อปรับปรุงหลักสูตรให้สอดคล้องกับปัญหาในโลกแห่งความเป็นจริง ปรับการศึกษาให้สอดรับกับตลาดแรงงานที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา และดึงเด็กและเยาวชนที่ขาดโอกาสหรือที่ตกหล่นจากฐานข้อมูลให้กลับเข้ามามีส่วนร่วม

Thailand Zero Dropout Plus และโรงเรียน 4 ตารางวา: เส้นทางโอกาสการศึกษา ผ่านการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น

หลังเกือบหนึ่งปีเต็มในฐานะเยาวชนนอกระบบที่ไม่มีใครมองเห็น ไม่ใช่เพราะไม่อยากเรียนรู้ แต่เพราะระบบแบบดั้งเดิมไม่มีพื้นที่รองรับ เส้นทางชีวิตของบัณฑิตา มากบำรุง สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายเชิงโครงสร้างของรูปแบบการเรียนการสอนที่ไม่โอนอ่อนผ่อนตาม บีบบังคับให้เด็กต้องปรับตัวจนขาดโอกาส แต่ด้วยโครงการอย่าง Thailand Zero Dropout Plus และ โรงเรียน 4 ตารางวา โดยศูนย์การเรียนสถาบันการเรียนรู้ตลอดชีวิตเพื่อสังคม ซึ่งได้รับการสนับสนุนภายใต้โครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา กสศ. ทำให้บัณฑิตาสามารถเข้าสู่เส้นทางของตนเองกลับมาได้อีกครั้ง เพราะพื้นที่แห่งนี้เป็นพื้นที่ที่เยาวชนนอกระบบจะได้ค้นพบตัวตน และกล้าที่จะโอบรับสิ่งที่ตนเองไม่รู้ โดยไม่ต้องหวาดกลัวว่าจะถูกตัดสินด้วยมาตรฐานของผู้อื่น

ปัจจุบันบัณฑิตากำลังศึกษาสาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ เส้นทางชีวิตของเธอนับเป็นประจักษ์พยานอันทรงพลังถึงความจำเป็นในการเปิดประตูบานใหม่ให้กับการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ซึ่งพร้อมจะโอบรับเด็กและเยาวชนทุกคน โดยปราศจากข้อจำกัด ความแตกต่างทางวัฒนธรรม สถานะทางเศรษฐกิจและสังคม หรือความผิดพลาดในอดีต ในฐานะกระบอกเสียงแทนเด็กและเยาวชน ที่ยังขาดโอกาส บัณฑิตาได้เรียกร้องให้ระบบการศึกษา “โอนอ่อนเข้าหาผู้เรียน” แทน “บีบบังคับให้ต้องปรับตัว” เพื่อให้มั่นใจว่าเด็กและเยาวชนทุกคนจะสามารถเติบโตในแบบฉบับของตนเอง ด้วยจังหวะก้าวของตนเอง 

“ทุกคนควรมีสิทธิเลือกวิธีเรียนรู้ของตนเอง มีสิทธิทำผิดพลาดโดยไม่ถูกตีตราจากความผิดพลาดนั้น และมีสิทธิเริ่มต้นใหม่อีกครั้ง เพื่อเป็นตัวเองในแบบที่ดีกว่าเดิมในทุกๆ ครั้ง”

เหนี่ยวนำจากฐานรากสู่ระบบ: มุ่งมั่นบูรณาการนโยบาย ผ่านความร่วมมือพหุภาคี

เพื่อตอบสนองต่อความเหลื่อมล้ำเชิงดิจิทัลที่ฝังลึก และความไม่เสมอภาคจากนโยบายการศึกษา โครงการที่นำโดยนักเรียน โดยเฉพาะจากกลุ่มเปราะบางและกลุ่มชาติพันธุ์ กำลังนำร่องการเรียนรู้ที่ทั่วถึงความหลากหลายทางภาษา เครื่องมือแสดงความคิดเห็น และการเรียนการสอนแบบเพื่อนช่วยเพื่อนมาใช้ เพื่อให้มั่นใจว่าผู้เรียนทุกคนสามารถแสดงออกและเข้าถึงการศึกษาได้อย่างปลอดภัย การจะรักษาความพยายามในระดับท้องถิ่นเหล่านี้ให้ยั่งยืน จำเป็นต้องอาศัยความมุ่งมั่นจากผู้มีอำนาจในการปรับเปลี่ยนนโยบาย

จากการตระหนักถึงความจำเป็นเร่งด่วนนี้ ผู้นำจาก UNICEF, UNESCAP, UN Development Coordination Office และ กสศ. จึงได้ให้คำมั่นที่จะผลักดันให้การมีส่วนร่วมของเยาวชนกลายเป็นกลไกภายในโครงสร้างการออกนโยบายระดับภูมิภาคอย่างมีความหมาย เพื่อสร้างระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นและเสมอภาค แรงขับเคลื่อนจากความร่วมมือนี้ได้นำไปสู่การจัดการศึกษาแบบสหวิทยาการและบูรณาการ ที่ช่วยบ่มเพาะการคิด มากกว่าการรอรับความรู้ ซึ่งเป็นการเสริมพลังให้นักเรียนกล้าที่จะตั้งคำถามต่อสมมติฐานต่างๆ และเข้ามามีบทบาทเชิงรุกในการกำหนดอนาคตของตนเอง

การศึกษาหลังยุค SDG : พลิกกลไกการดำเนินงานแบบด้้งเดิม สู่การเข้าถึงตัวเด็กอย่างลึกซึ้ง

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. นำเสนอแผนงานเชิงยุทธศาสตร์เพื่อขยายผลกลไกขับเคลื่อนข้ามรุ่นนี้ โดยได้แสดงวิสัยทัศน์ในการกำหนดมาตรฐานอ้างอิงใหม่สำหรับความเสมอภาคทางการศึกษาทั่วทั้งภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก กรอบการทำงานหลังยุคเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Post-SDG) จะต้องตั้งอยู่บนระบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ซึ่งออกแบบมาเพื่อมุ่งค้นหาและโอบรับเด็ก นับเป็นการพลิกกลับโมเดลการศึกษาแบบดั้งเดิม 

ดร.ไกรยส กล่าว “เมื่อกว่าสามทศวรรษที่แล้ว ปฏิญญาจอมเทียนว่าด้วยการศึกษาเพื่อปวงชน (Jomtien Declaration on Education for All) ได้ประกาศใช้ เป็นพันธสัญญาในการทำให้การศึกษาขั้นพื้นฐานเกิดขึ้นจริงสำหรับเด็ก เยาวชน และผู้ใหญ่ทุกคน วันนี้ในขณะที่เรายืนอยู่ในช่วงโค้งสุดท้ายของวาระดังกล่าว และมองไปข้างหน้าสู่การศึกษาหลังปี 2030 เราได้ย้ำเตือนตัวเองว่า ‘การศึกษาเพื่อปวงชน’ (Education For All) จะสำเร็จได้ ก็ต่อเมื่อเราทุกคนร่วมมือกันเพื่อการศึกษา หรือ ‘ปวงชนเพื่อการศึกษา’ (All For Education) อย่างแท้จริง” ทั้งนี้เพื่อปกป้องสิทธิของผู้เรียนจากผลกระทบจากวิกฤตการเมือง การเงิน หรือสาธารณสุขในอนาคต กสศ. จึงเสนอแนะให้ความสำคัญเป็นอันดับแรกกับการสร้างที่ยืดหยุ่น พร้อมรับมือ และสามารถบรรลุเป้าหมายต่างๆ ได้ ไม่ว่าจะเกิดวิกฤตใดๆ 

ท้ายที่สุด การบูรณาการระหว่างการขับเคลื่อนของเยาวชน ประสบการณ์ตรง กับการปฏิรูปเชิงระบบ ได้ตอกย้ำความจริงอันเป็นหัวใจสำคัญของงานเสวนาครั้งนี้ว่า “การให้เยาวชนเป็นศูนย์กลาง ไม่ได้หมายถึงการเปิดให้พวกเขาพูด หลังจากที่ได้ข้อตกลงแล้วเสร็จไปแล้ว แต่หมายถึงการเปลี่ยนผ่านจากการเตรียมความพร้อมเพื่ออนาคต ไปสู่การลงมือสร้างสรรค์อนาคตนั้นด้วยตนเอง”

พันธมิตรยุทธศาสตร์ระหว่าง ยูเนสโก กับ กสศ. : ขับเคลื่อนการศึกษาหลังปี 2030 สู่การปฏิบัติจริง

งานเสวนา Education Beyond 2030: Youth Dialogue to Shape the Future of Education and Learning  นำมาสู่การบรรลุข้อตกลงเป็นพันธมิตรระหว่างยูเนสโก กับ กสศ. นำโดย ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. และ Soohyun Kim ผู้อำนวยการสำนักงานยูเนสโกส่วนภูมิภาค ณ กรุงเทพฯ เป็นผู้ลงนามความร่วมมือ ร่วมด้วย ดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล ประธานกรรมการบริหาร กสศ. และ Dr.Khaled El-Enany ผู้อำนวยการใหญ่สำนักงานยูเนสโก ร่วมเป็นสักขีพยาน เพื่อขับเคลื่อนวิสัยทัศน์ทางการศึกษาหลังปี 2030 อย่างเป็นทางการ ผ่านโครงการ Equitable Education in ASEAN+: Stronger Regional Partnership for Practice-Based Knowledge and Policy Advancement ความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์นี้มุ่งแก้ไขวิกฤตเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา (Out-of-School Children and Youth: OOSCY) อย่างจริงจัง ด้วยการยกระดับนวัตกรรมกลไกทางการเงิน สนับสนุนโครงการ Thailand Zero Dropout Plus และจัดทำ ASEAN+ Toolkit on Flexible and Inclusive Learning เพื่อเปลี่ยนอุดมการณ์ร่วมให้กลายเป็นการปฏิรูปเชิงโครงสร้างที่เป็นรูปธรรม

ทั้งนี้เพื่อรักษาระบบนิเวศการศึกษาข้ามพรมแดนที่ทั่วถึงทุกกลุ่มทั่วภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกให้ยั่งยืน กสศ. ขอเชิญชวนเครือข่ายระดับโลก องค์กรระดับท้องถิ่น และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทางการศึกษาทุกภาคส่วน มาร่วมมือกัน แบ่งปันข้อมูลเชิงลึก และเข้าร่วมในมาตรการระดับภูมิภาคในระยะยาวเหล่านี้ร่วมกัน

• อ่านข่าว: ยูเนสโก และ กสศ. เดินหน้าความร่วมมือระดับภูมิภาค ขับเคลื่อนการศึกษาที่เสมอภาคในเอเชียและแปซิฟิก

The post การศึกษาที่โอบรับหลังปี 2030: สร้างความร่วมมือระดับภูมิภาค เพื่อระบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น first appeared on กสศ..

สำนักงานยูเนสโกส่วนภูมิภาค ณ กรุงเทพฯ และสำนักงานเพื่อการประสานงานสหประชาชาติในเอเชียและแปซิฟิก (ยูเนสโก กรุงเทพฯ) เป็นผู้ลงนามในข้อตกลงใหม่นี้ สำหรับการดำเนินงาน “การสร้างความเข้มแข็งของภาคีเครือข่ายกลุ่มพันธมิตรเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาในภูมิภาคอาเซียนพลัสบนฐานองค์ความรู้เชิงปฏิบัติสู่การขับเคลื่อนนโยบาย” ข้อตกลงนี้มีระยะเวลา 2 ปีและจะสนับสนุนการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระดับภูมิภาค การพัฒนานโยบาย และกลไกนวัตกรรมทางการเงินเพื่อส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและครอบคลุมทุกกลุ่ม

“ความร่วมมือเชิงยุทธศาสตรนี้สะท้อนถึงวิสัยทัศน์ที่ยูเนสโกและ กสศ. มีร่วมกันในการสร้างหลักประกันว่าผู้เรียนทุกคน โดยเฉพาะกลุ่มที่เปราะบางมากที่สุดจะเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพได้อย่างเสมอภาคและทั่วถึง” นางสาวซูฮย็อน คิม ผู้อำนวยการส่วนภูมิภาค ยูเนสโก กรุงเทพฯ กล่าว “ทั่วเอเชียและแปซิฟิก เด็กและเยาวชนหลายล้านคนยังคงเผชิญกับอุปสรรคในการเข้าถึงการศึกษาอันเนื่องมาจากความยากจน การพลัดถิ่น ความเหลื่อมล้ำ และปัจจัยรูปแบบอื่น ๆ ดังนั้น การมีความร่วมมือระดับภูมิภาคที่เข้มแข็งกว่าเดิม แนวทางนวัตกรรมการเงิน และเส้นทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น จะช่วยให้ประเทศต่าง ๆ สร้างระบบการศึกษาที่ครอบคลุมทุกคนและยืดหยุ่นมากขึ้น โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง”

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวเน้นย้ำถึงความสำคัญของการร่วมมือกันลงมือทำเพื่อแก้ไขปัญหาความไม่เสมอภาคทางการศึกษาทั่วภูมิภาค “ประสบการณ์ของไทยแสดงให้เห็นว่าความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการสร้างความเสมอภาคและประสบการณ์สะท้อนให้เห็นว่า การลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือที่เข้มแข็ง แนวทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ตลอดจนการลงทุนอย่างต่อเนื่องในกลุ่มผู้เรียน” ดร.ไกรยสกล่าว “ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กสศ. ได้ทำงานร่วมกับภาคีทุกภาคส่วนในการสร้างระบบนิเวศทางการเรียนรู้ เพื่อให้เด็กและเยาวชนไม่ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง สามารถเข้าถึงการดูแลช่วยเหลือ และเชื่อมต่อโอกาสการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ผ่านการขับเคลื่อนตามแนวทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและนโยบาย Thailand Zero Dropout Plus (การยกระดับการขับเคลื่อนประเทศไทยเพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาให้กลายเป็นศูนย์) ดังนั้นความร่วมมือกับยูเนสโกในครั้งนี้จะช่วยต่อยอดการเรียนรู้และการทำงานระดับภูมิภาค รวมถึงร่วมพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรมเชิงนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อเด็กและเยาวชนในภูมิภาคอาเซียนพลัส (ASEAN+)”

ความร่วมมือครั้งนี้จะมุ่งส่งเสริมระบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและครอบคลุมทุกกลุ่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา ควบคู่กับการส่งเสริมกลไกนวัตกรรมทางการเงินเพื่อขยายโอกาสการเข้าถึงการศึกษาอย่างเสมอภาคมากยิ่งขึ้น กิจกรรมสำคัญภายใต้ความร่วมมือนี้ ได้แก่ การจัดการประชุมวิชาการนานาชาติเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาครั้งที่ 4 ที่กรุงเทพฯ ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2569 การจัดงานประชุมสัมมนาเมืองแห่งการเรียนรู้ระดับภูมิภาคอาเซียน+4 ที่นครโฮจิมินห์ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2569 และการพัฒนาชุดคู่มือสำหรับภูมิภาคอาเซียนพลัสว่าด้วยการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและครอบคลุมทุกกลุ่ม

ข้อตกลงนี้ต่อยอดจากความร่วมมือยาวนานระหว่างยูเนสโกกับ กสศ. ซึ่งเริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 นับแต่นั้นมา ยูเนสโกกับ กสศ. ได้ร่วมมือกันสนับสนุนความคิดริเริ่มด้านความเสมอภาคทางการศึกษาทั้งในระดับภูมิภาคและระดับประเทศ เช่น การจัดตั้งกลุ่มพันธมิตรเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (Equitable Education Alliance – EEA) อันเป็นชุมชนระดับภูมิภาคของผู้ปฏิบัติงานในด้านนี้จาก 34 องค์กรทั่วเอเชียและแปซิฟิก และอยู่ภายใต้เครือข่ายการเรียนรู้และการศึกษา 2030+ (Learning and Education 2030+ Network) ซึ่งเป็นกลไกการประสานงาน SDG4 ในเอเชียและแปซิฟิก

ความคิดริเริ่มร่วมกันภายใต้ความร่วมมือนี้ได้เข้าถึงผู้มีส่วนเกี่ยวข้องด้านการศึกษามากกว่า 650,000 คนทั่วภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกผ่านพื้นที่การแบ่งปันองค์ความรู้ในระดับภูมิภาค การร่วมมือกันนี้ยังได้ส่งเสริมการวิจัยและการพัฒนานโยบายเกี่ยวกับเยาวชนที่ไม่ได้อยู่ในการจ้างงาน การศึกษา หรือการฝึกอบรม (Not in Employment, Education or Training – NEET) กำหนดเค้าโครงยุทธศาสตร์การเรียนรู้แบบยืดหยุ่น และแนวปฏิบัติที่มีประสิทธิผลในการสนับสนุนกลุ่มผู้เรียนที่ถูกทิ้งไว้ข้างหลังในภูมิภาค

ในการลงนามข้อตกลงใหม่นี้ ยูเนสโกและกสศ. ยืนยันอีกครั้งถึงความมุ่งมั่นที่มีร่วมกันในการขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 4 และการเสริมสร้างความร่วมมือในระดับภูมิภาคเพื่อให้ผู้เรียนทุกคนทั่วเอเชียและแปซิฟิกเข้าถึงโอกาสการศึกษาที่มีคุณภาพ เสมอภาค และครอบคลุมทุกกลุ่ม

เกี่ยวกับยูเนสโก

องค์การเพื่อการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ ซึ่งมีประเทศสมาชิก 194 ประเทศ มีส่วนสนับสนุนสันติภาพและความมั่นคงโดยเป็นผู้นำความร่วมมือพหุภาคีด้านการศึกษา วิทยาศาสตร์ วัฒนธรรม การสื่อสารและสารสนเทศ ยูเนสโกมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่กรุงปารีส มีสำนักงานสาขาใน 54 ประเทศ และมีพนักงานมากกว่า 2,300 คน ยูเนสโกกำกับดูแลแหล่งมรดกโลก พื้นที่สงวนชีวมณฑล และอุทยานธรณีโลกมากกว่า 2,000 แห่ง และกำกับดูแลเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ เมืองแห่งการเรียนรู้ และเมืองแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืนสำหรับทุกคน นอกจากนี้ ยังกำกับดูแลโรงเรียนภายใต้โครงการการศึกษาเพื่อความเข้าใจอันดีระหว่างชาติ เครือข่าย UNESCO Chair ในมหาวิทยาลัย และสถาบันฝึกอบรมและวิจัย รวมกว่า 13,000 แห่งโดยอาศัยเครือข่ายของคณะกรรมการแห่งชาติ 200 คณะทั่วโลก ผู้อำนวยการใหญ่ของยูเนสโกคือ คาเล็ด เอล-เอนานี

“สงครามเริ่มที่จิตใจของมนุษย์ฉันใด ความหวงแหนสันติภาพก็ต้องสร้างที่จิตใจของมนุษย์ฉันนั้น” – ธรรมนูญยูเนสโก พ.ศ. 2488 

ข้อมูลเพิ่มเติม : www.unesco.org  

เกี่ยวกับ กสศ.

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จัดตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2561 เป็นหน่วยงานของรัฐที่มีฐานะเป็นนิติบุคคลและเป็นหน่วยงานในกำกับของฝ่ายบริหารภายใต้การดูแลของนายกรัฐมนตรี โดยมีพันธกิจในการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา และส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างทั่วถึงและเสมอภาคสำหรับเด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบาง กสศ. ทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ สถานศึกษา ชุมชน ภาคประชาสังคม และภาคเอกชน เพื่อขับเคลื่อนนโยบาย นวัตกรรมทางการศึกษา แนวทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น และการใช้ข้อมูลเพื่อช่วยให้ผู้เรียนทุกคนสามารถเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาได้อย่างเสมอภาค 

ข้อมูลเพิ่มเติม: www.eef.or.th 

The post ยูเนสโก และ กสศ. เดินหน้าความร่วมมือระดับภูมิภาค ขับเคลื่อนการศึกษาที่เสมอภาคในเอเชียและแปซิฟิก first appeared on กสศ..

เมื่อความมุ่งมั่นในกีฬา ผลักให้ชีวิตเด็กคนหนึ่ง เคลื่อนที่สวนทางกับจังหวะหัวเลี้ยวหัวต่อของการศึกษา จากนักเรียนที่ ‘ใครก็ชมว่าเรียนดี’ และเป็นนักวอลเลย์บอลของโรงเรียน ‘น้องวา’ ปาลิตา ขุนเศษ จากตำบลละงู อำเภอละงู จังหวัดสตูล ต้องกลายเป็น ‘เยาวชนที่ถูกคัดออกจากระบบการศึกษา’ และแบกรับ ‘ความรู้สึกผิด’ ไว้ในใจอีกเกือบหนึ่งปีเต็ม ว่า ‘เธอคือผู้ทำลายความหวังครอบครัวให้พังลง …ด้วยมือของตัวเอง’

-1-
‘เด็กเรียนดี นักวอลเลย์บอลโรงเรียน และจุดเปลี่ยนสู่การเป็นเยาวชนนอกระบบ’

นับแต่เรียนประถมต้น ‘วา’ เริ่มเล่นวอลเลย์บอลและทำได้ดี จนเป็นตัวแทนโรงเรียนเข้าแข่งขันรายการระดับเขตและระดับจังหวัดมาตลอด ขณะที่เรื่องเรียนก็โดดเด่นไม่แพ้กัน 

เมื่อเธอสามารถรักษาระดับเกรดเฉลี่ยไม่ต่ำกว่า 3.5 จนขึ้นชั้นมัธยม พร้อมได้เป็นนักเรียนในโปรแกรม ‘SME’ (Science Math English) ที่เน้นความเข้มข้นในวิชาวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และภาษาอังกฤษ แต่วาก็ยังคงมาตรฐานการเรียนตั้งแต่ชั้น ม.1 ถึง ม.2 ไว้ได้ 

จนผ่านเข้าช่วง ม.3 ความเข้มข้นที่เพิ่มขึ้นพร้อม ๆ กันของทั้งเรื่องเรียนและการแข่งขัน ก็กลับพามาถึง ‘จุดเปลี่ยน’ ซึ่งสำหรับในวัยนั้น วาบอกว่า “หนูไม่มีความสามารถพอจะรับมือได้เลย”

สัญญาณความเปลี่ยนแปลงปรากฏ เมื่อ ม.3 เทอม 1 วาเริ่มติด ร หลายวิชา เพราะไม่ได้ทำงานส่งครู หรือบางวิชาครูก็ตัดสินใจให้เกรดศูนย์ จากการขาดเรียนสะสม พลาดสอบเก็บคะแนน และทำคะแนนสอบปลายภาคไม่ถึงเกณฑ์

‘วา’ ย้อนเหตุการณ์ช่วงนั้นว่า “มันเป็นช่วงเตรียมแข่งรายการสำคัญ เราต้องซ้อมทุกวันอยู่เป็นเดือน หนูจึงไม่เคยเข้าเรียนคาบบ่ายเลย แล้วจนแข่งเสร็จกลับมาเรียน ครูบอกว่าเราค้างส่งงานเยอะมาก ส่วนเรื่องเรียนก็ตามเพื่อนไม่ทันแล้ว เหมือนวงจรชีวิตรวนทั้งระบบ จับต้นชนปลายอะไรไม่ได้ คือใจเราอยากแก้ไขให้ดีขึ้น แต่หนูไม่รู้ต้องทำยังไงหรือเริ่มจากตรงไหน”

จนเข้า ม.3 เทอม 2 ต่อเนื่องถึงโค้งสุดท้ายก่อนสิ้นปีการศึกษา นอกจากเคี่ยวเข็ญตัวเองให้ทันบทเรียนใหม่ และเตรียมตัวสอบเข้า ม.ปลาย ‘วา’ ยังวิ่งวุ่นกับการแก้ศูนย์ ร ไม่จบสิ้น และความคิดที่ว่า ‘คงไม่มีทางให้ไปแล้วจริง ๆ’ ก็ค่อย ๆ ก่อร่างในใจ      

“ตอนนั้นเราเริ่มท้อ แต่ก็บอกตัวเองว่าหยุดไม่ได้ ยอมไม่ได้ ช่วงเทอมสองหนูพยายามแก้ ร ไปห้าตัว และเตรียมสมัครเรียนต่อ ม.4 ไปด้วย จนถึงวันปิดภาคเรียน เพื่อนจบ ม.3 กันแล้ว หนูเหลือต้องแก้อีกหกตัว พร้อมไปสอบเข้าโรงเรียนใหม่และรู้ผลว่าติดแล้ว จากตรงนั้นหนูรู้ว่าเหลือเวลาไม่มากก่อนจะถึงวันรายงานตัว ก็ยิ่งพยายามขอนัดครูเพื่อแก้วิชาที่ค้าง แต่ก็เหมือนว่าถึงตรงนั้น ครูจะไม่มีเวลาให้เราแล้ว”

…สุดท้ายเมื่อเทอมใหม่มาถึง นักเรียนเกรด 3 กว่าจากห้อง 1 โปรแกรม SME และนักกีฬาวอลเลย์บอลคนสำคัญของโรงเรียน ก็พบว่าเธอหลุดออกมานอกระบบการศึกษาโดยไม่มีวุฒิ ม.3 และแน่นอนว่าไม่มีโรงเรียนไหนสามารถรับเธอเข้าเรียน ม.ปลายได้เช่นกัน

“…มันเหมือนเราเดินเข้าไปตรงไหนก็ถูกผลัก ถูกไล่ออกมา ทุกประตูปิดใส่เราหมด แต่หนูก็ยอมรับว่ามันคงเป็นบทลงโทษที่เราสมควรได้รับ ที่เราขาดเรียน ที่เราไม่รับผิดชอบ ที่เราเห็นการแข่งสำคัญกว่าเรื่องเรียน” วาพูดถึงความรู้สึกที่เข้าปะทะตัวเธอเมื่อวันนั้น            

จากนั้นเกือบหนึ่งปี วาเก็บตัวเงียบอยู่บ้าน ใช้เวลาดูแลปู่ย่า ห่างเหินจากวอลเลย์บอลที่เธอรัก และยังคงไม่เห็นทางออก ว่าจะไปต่อยังไง      

“เกือบปีที่มีแต่เรื่องที่เรายิ่งนึกถึงก็ยิ่งเสียใจ คิดถึงกี่ทีก็ร้องไห้ ตื่นมาก็ร้อง กลางคืนนอนอยู่ก็สะดุ้งตื่นมาร้อง คงเพราะเราคือลูกหลานคนเดียวของบ้านด้วย เรามองปู่กับย่าทีไร ก็มีแต่ความรู้สึกผิดวนเวียนอยู่อย่างนั้น เหมือนทำให้ความหวังของครอบครัวพังด้วยตัวเอง …ส่วนกับเพื่อนก็แทบไม่เจอ หนูกลัวว่ายิ่งเจอจะยิ่งทำให้คิดถึงเรื่องเรียน แล้วเดี๋ยวก็ร้องไห้ออกมาอีก”

วากล่าวสรุปความทรงจำครั้งหลุดไปเป็นเยาวชนนอกระบบเต็มตัว ว่า “…หนูยอมรับว่าชีวิตที่พ้นจากโรงเรียนมาแล้ว เราหาทางออกไม่ได้เลย ไม่รู้จะนับหนึ่งตรงไหน …มีแต่เสียดายกับสิ่งที่ผ่านไป และเสียใจว่าทำไมเราทำได้แค่นี้เอง”

-2-
‘การกลับมาบนเส้นทางเรียนรู้ ความรู้สึกผิดที่ได้รับการปลดเปลื้อง และความหวังครั้งใหม่’

 ปีแรกของการทำงาน Thailand Zero Dropout ตามมาตรการของรัฐบาล โดย กสศ. และภาคีการศึกษาทั่วประเทศ อบต.ละงู ทีมงานศูนย์การเรียนยุวชนสร้างสุข และ กลุ่มการศึกษายืดหยุ่น Flexible Learning ลงพื้นที่สำรวจเยาวชนที่ไม่มีรายชื่อในระบบการศึกษา ด้วยกลไกสอดส่องดูแลโดยอาสาสมัครในพื้นที่ จนพบ ‘น้องวา’ พร้อมกับเด็ก ๆ กลุ่มแรก จากนั้นจึง ‘ชวนกลับมาเรียน’ ผ่านแพลตฟอร์ม ‘โรงเรียนเคลื่อนที่ Mobile School’ ที่มุ่งจัดการเรียนรู้โดยเน้นความสนใจ ความถนัด และบริบทความจำเป็นในชีวิตของผู้เรียนเป็นที่ตั้ง เพื่อสานต่อเส้นทางให้น้อง ๆ มีโอกาสได้รับวุฒิการศึกษา ทั้งระดับมัธยมต้นและมัธยมปลาย

สำหรับน้องวาผู้ยังไม่อาจสลัดพ้นความหลังฝังใจ และรอคอยเสมอว่าจะมีประตูสักบานเปิดต้อนรับอีกครั้ง เธอจึงไม่ลังเลที่จะสมัครเรียน ตั้งแต่ก่อนที่คุณครูจากศูนย์การเรียนจะอธิบายรายละเอียดจนจบด้วยซ้ำ

“สมัครค่ะ สมัครเลย หนูไม่รอแล้ว …จำได้ว่าหนูบอกครูไปอย่างนั้น แค่ได้ยินว่าจะได้กลับไปเรียนอีก ตอนนั้นคือช่วงที่ อบต. มาค้นหาเด็กที่ไม่ได้เรียน เพื่อถามว่าเราสนใจจะเรียนผ่านศูนย์การเรียนไหม แล้วจะได้วุฒิด้วย วินาทีนั้นในใจหนูมันเหมือนสว่างวาบขึ้นมาทันที เชื่อไหมว่าพอคุยกับครูเสร็จ หนูวิ่งไปร้านถ่ายรูปเลย คือตื่นเต้นมาก ๆ อยากสมัครเรียนเดี๋ยวนั้น อยากแน่ใจว่าเขารับเราเข้าเรียนแล้วจริง ๆ”

เด็กคนหนึ่งที่เคยแสดงให้เห็นแล้วว่าเธอ ‘มุ่งมั่นกับทุกสิ่งที่ทำ’ เมื่อได้กลับมาอีกครั้ง วาพิสูจน์ตัวเองกับโอกาสครั้งนี้อย่างคุ้มค่า โดยทุ่มเทกับการเรียน และคว้าวุฒิ ม.3 ได้สำเร็จในปีการศึกษา 2568 ที่ผ่านมา พร้อมคำชมจากครูศูนย์การเรียนว่า เธอเป็นนักเรียน Mobile School คนเดียวของ อบต.ละงู รุ่นแรก ที่ปลดล็อกการใช้งานทุกฟีเจอร์บนแพลตฟอร์มได้ครบถ้วน จนพัฒนาตัวเองได้ทั้งมิติวิชาการ และยกระดับทักษะชีวิตรอบด้านอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะการเติบโตทางทัศนคติ ที่เธอ ‘ยอมให้อภัยตัวเอง’ หลังพบว่าแท้จริงแล้ว การเรียนรู้นั้นไม่จำเป็นต้องมีกรอบกฎเกณฑ์ใดมาจำกัด    

วาเผยว่าถึงการเรียนผ่าน Mobile School จะค่อนข้างใหม่ แต่การปูพื้นฐานมาก่อนจากการเรียนออนไลน์ช่วงโควิด ทำให้เธอรู้จักเครื่องมือ และประโยชน์ของบทเรียนในหัวข้อต่าง ๆ ที่ครูออกแบบและเลือกสรรไว้ให้      

“รูปแบบการเรียนของเราจะเป็นการสำรวจชีวิตประจำวัน ไม่ว่าทำงานบ้าน ดูแลปู่ย่า ไปเจอใคร ไปเที่ยวไหนทำอะไร ทุกอย่างเราจะเอามาทำเป็นโพสต์ภาพและเขียนบรรยาย เพื่อจะบอกถึงสิ่งที่ได้เรียนรู้ จากนั้นครูจะช่วยวิเคราะห์และถอดส่วนต่าง ๆ ออกตามกลุ่มสาระวิชา วิธีนี้จะคล้ายกับตอนเรียนช่วงโควิด ซึ่งเราชอบมาก เพราะสามารถเรียนวิชาหลักไปพร้อมกับลงลึกเรื่องที่สนใจไปด้วย

“หนูคิดว่ามันเหมือนเราเรียนรู้ผ่านวิดีโอบุคของชีวิต ที่ครูจะมาชี้ให้เห็นขั้นตอนและผลลัพธ์ มีใบงาน ใบความรู้ และข้อสอบที่เชื่อมโยงกับประสบการณ์ของตัวเรา เลยยิ่งเรียนยิ่งสนุก แต่กลับกันคือเราต้องพยายามและมีวินัยมาก เพราะเป็นการเรียนรู้ด้วยตัวเองที่ไม่ได้เจอหน้าครูทุกวันเหมือนไปโรงเรียน ซึ่งส่วนตัวหนู ตรงนี้เป็นข้อดี เพราะกลายเป็นเราเลือกค้นคว้าได้ตามความสนใจ เช่นในบทเรียนที่ครูจัดไว้ จะมีฟีเจอร์สนุก ๆ รูปแบบคล้ายไลฟ์โค้ช ซึ่งจะให้ประสบการณ์และแนะนำในเรื่องต่าง ๆ แล้วพอเข้าไปดูบ่อย ความคิดเราจะค่อย ๆ เปลี่ยนไป เริ่มไม่มองทุกอย่างเป็นแค่เส้นตรงเส้นเดียว แต่จะเข้าใจความหลากหลายของโลกนี้มากขึ้น”             

…และถึงตรงนี้ที่ปีการศึกษา 2569 มาถึง จากโอกาสกลับมาเรียนจนได้วุฒิ ม.3 ‘วา’ เตรียมเดินหน้าต่อด้วยการสมัครเรียนผ่านศูนย์การเรียน CYF เพื่อวุฒิ ม.ปลาย พร้อมตั้งเป้าหมายว่าจะเรียนต่อในสาย NA (Nursing Assistant) เพื่อวุฒิผู้ช่วยพยาบาลเป็นลำดับต่อไป ก่อนวางแผนถึงการเติบโตในฐานะบุคลากรทางการแพทย์ ด้วยอยากเอาประสบการณ์ดูแลปู่กับย่าไปต่อยอดเป็นงานเลี้ยงชีวิต

เมื่อย้อนถามถึงความรู้สึกวันจบการศึกษา วาตอบกลั้วหัวเราะ ว่า “ภูมิใจมากค่ะ หนูรีบเอาวุฒิกลับไปใส่ตู้ที่บ้านเลย เพราะกระดาษแผ่นนั้นที่อยู่ในมือ คือสิ่งที่มาเยียวยาเราจากความรู้สึกผิด จากที่คิดว่าอนาคตสลายไปแล้ว แต่วันนั้น เรากลับมายิ้มได้ แล้วยิ่งรู้สึกมีไฟอยากเรียนต่อให้จบ ม.6 เร็ว ๆ ค่ะ”

ส่วนอีกเรื่องที่อยากได้ยินจากวา คือ ณ วันนี้เธอ ‘รู้สึกอย่างไรกับวอลเลย์บอล’ วาบอกว่าหลังจากเลิกเรียน เธอยังได้ไปเล่นบ้างกับทีม อบต.ละงู แต่ก็ไม่ได้จริงจังเหมือนเมื่อก่อน เพียงกลับไปหาเพราะรักและผูกพัน

“สำหรับหนู ทุกครั้งที่เล่นวอลเลย์ยังสนุกเสมอ เพราะคือสิ่งที่เรารัก แต่ให้กลับไปแข่งจริงจังก็คิดว่าคงไม่ ไฟในตัวเรามันมอดไปหมดแล้ว”

ก่อนจะกล่าวในสิ่งที่ทำให้เราแน่ใจ ว่าความรักในวอลเลย์บอลของวาไม่เคยเปลี่ยนแปลง ว่า “ตลอดหนึ่งปีที่หลุดไป หนูไม่เคยคิดว่าการเล่นวอลเลย์บอลทำให้เราเรียนไม่จบ แต่อย่างที่บอก ว่าทั้งหมดเป็นเพราะเราทำได้ไม่ดีพอมากกว่า ซึ่งวันนี้การเรียนกับศูนย์การเรียนก็ช่วยให้เรารู้แล้วว่า ความจริงตัวเราไม่ได้แย่ขนาดนั้น”

-3-
‘จะเรียนรู้ด้วยวิธีไหน ผู้มุ่งมั่นพยายามจะไปสู่เป้าหมายได้เสมอ’         

เรื่องราวของ ‘น้องวา’ ไม่ใช่เส้นทางของการหลงผิดก้าวพลาดจนหลุดออกจากระบบการศึกษา แต่สะท้อนถึงจังหวะชีวิตเด็กคนหนึ่งที่มุ่งมั่นในสิ่งที่รัก ทว่าระบบการศึกษาไม่อาจยืดหยุ่นและโอบรับ   

และเรื่องราวนี้กำลังบอก ‘พวกเรา’ ว่า ไม่ควรมีเด็กคนใดควรแบกรับความรู้สึกผิด เพียงเพราะเชื่อในสิ่งที่รักอย่างสุดหัวใจ หากเป็นระบบการศึกษาเอง ที่อาจต้อง ‘ปรับตัว’ เพื่อเพิ่มพื้นที่ให้ความฝัน ความถนัด และความจำเป็นอันหลากหลายของเด็กทุกคน ให้มีหนทางไปต่อ โดยไม่ครอบขังใครไว้ภายใต้กฎเกณฑ์เดียว

และนั่นคือสิ่งที่วาเรียนรู้ผ่านศูนย์การเรียน จนได้ข้อสรุปว่า โรงเรียนแห่งนี้ไม่ว่าใครจำเป็นต้องทำงานเลี้ยงชีพ มีภาระดูแลคนที่บ้าน หรือมีความฝันใดก็ตาม ทุกคนจะยังเรียนรู้ได้ โดยสามารถจัดสรรเวลาให้เลื่อนไหลตามจังหวะชีวิต ซึ่งตอบโจทย์สำหรับคนที่ไม่อาจไปโรงเรียนทุกวัน แต่ยังฝันถึงการมีวุฒิการศึกษา

สุดท้ายในโอกาสวันเปิดเทอมใหม่ น้องวาอยากใช้พื้นที่ตรงนี้ บอกไปถึงเพื่อน ๆ ทุกคน ที่หลุดออกมาจากระบบและยังหาทางไปต่อไม่เจอ ว่า “อย่าเพิ่งหมดหวัง และขอให้พร้อมคว้าทุกโอกาสที่ผ่านเข้ามา อยากให้ทุกคนตั้งใจและเชื่อมั่น ว่าไม่ว่าจะเรียนรู้แบบไหนก็ตาม ถ้าไม่ยอมแพ้ซะอย่าง สุดท้ายวันของเราจะมาถึงค่ะ”            

The post 0 ร มส ‘เปลี่ยนนักกีฬาโรงเรียนเป็นเด็กนอกระบบ’ เมื่อวันที่การศึกษาไม่เหลือพื้นที่ความฝันให้เด็ก ๆ และการกลับมาด้วย ‘โรงเรียนที่เลื่อนไหลตามจังหวะชีวิต’ first appeared on กสศ..