ดร.กมล รอดคล้าย ประธานคณะกรรมาธิการการศึกษา การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม วุฒิสภา กล่าวว่า เวทีครั้งนี้เป็นโอกาสให้ทุกฝ่ายร่วมแลกเปลี่ยนข้อเท็จจริง บทเรียนจากการทำงาน และข้อเสนอจากหลากหลายมุมมอง เพื่อเป็นข้อมูลต้นทางในการเชื่อมต่อกลไกการทำงาน ตลอดจนจัดทำข้อเสนอต่อที่ประชุมวุฒิสภาและคณะรัฐมนตรี ให้การปฏิรูปโครงสร้างการศึกษาไทยสามารถตอบโจทย์ผู้เรียนทุกกลุ่มได้อย่างทั่วถึง

ปัจจุบันการศึกษาไม่ได้จำกัดอยู่ในระบบที่แยกส่วนระหว่างการศึกษาในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัยอีกต่อไป แต่จำเป็นต้องสร้างจุดเชื่อมโยงระหว่างรูปแบบการเรียนรู้ต่าง ๆ ให้มากขึ้น เพื่อเป็นฐานสำคัญในการพัฒนา พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ ให้รองรับความแตกต่างหลากหลายของผู้เรียน และนำไปสู่ระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม ทั้งด้านการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพ ทุนการศึกษา งบประมาณ การพัฒนาบุคลากร และการสนับสนุนหน่วยจัดการศึกษา

จาก “เห็นตัวเด็ก” สู่การออกแบบความช่วยเหลือรายบุคคล

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. นำเสนอแนวทางลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา โดยชี้ว่า หนึ่งในความก้าวหน้าสำคัญของประเทศไทย คือการบูรณาการข้อมูลโดยใช้เลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก เชื่อมโยงกับทะเบียนราษฎรและฐานข้อมูลด้านการศึกษา ทำให้สามารถมองเห็น “ตัวตนของเด็กและเยาวชนที่ไม่มีรายชื่ออยู่ในระบบการศึกษา” ซึ่งปัจจุบันมีอยู่ประมาณ 6 แสนคน และนำข้อมูลไปใช้ในการค้นหา เข้าถึง ทำความเข้าใจสถานการณ์ ตลอดจนออกแบบความช่วยเหลือและเส้นทางการเรียนรู้ที่เหมาะสมเป็นรายบุคคล

ขณะเดียวกัน การลดความเหลื่อมล้ำไม่อาจมุ่งเฉพาะการพาเด็กที่หลุดออกจากระบบกลับมาเรียนเท่านั้น แต่ต้องดูแลเด็กที่ยังอยู่ในระบบ โดยเฉพาะ “กลุ่มเสี่ยง” ควบคู่กันไป เพราะเด็กจากครัวเรือนรายได้น้อยและเปราะบางอาจหลุดจากการศึกษาได้ทุกเวลา จากหลากหลายปัจจัย ทั้งปัญหาเศรษฐกิจ ภาระครอบครัว ภัยพิบัติ หรือสถานการณ์ความไม่สงบ

หนึ่งในกลไกป้องกันคือ เงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข หรือ “ทุนเสมอภาค” ที่ กสศ. ใช้สนับสนุนเด็กและเยาวชนจากครัวเรือนยากจนพิเศษ ควบคู่กับการติดตามสถานะความเป็นอยู่ผ่านการเยี่ยมบ้านของครู และการส่งต่อข้อมูลรายบุคคลระหว่างสถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อประคองให้เด็กสามารถเรียนต่อจนจบการศึกษา และเชื่อมต่อไปยังการศึกษาระดับที่สูงขึ้น

ดร.ไกรยส กล่าวว่า ปัจจุบันมีเด็กและเยาวชนจากครัวเรือนใต้เส้นความยากจนประมาณ 3 ล้านคน ในจำนวนนี้ 1.9 ล้านคนได้รับทุนปัจจัยพื้นฐานนักเรียนยากจนจากหน่วยงานต้นสังกัด และในจำนวนดังกล่าวมีนักเรียนยากจนพิเศษ 1.39 ล้านคนได้รับทุนเสมอภาคจาก กสศ. เพิ่มเติม ขณะที่เด็กและเยาวชนอีกราว 1.1 ล้านคนยังไม่ได้รับการจัดสรรทุนจากหน่วยงานใด

กสศ. จึงนำผลการคัดกรองมาใช้สนับสนุนการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย พร้อมเชื่อมความร่วมมือกับภาคเอกชนเพื่อระดมทุนและทรัพยากรเพิ่มเติม รวมถึงเชื่อมต่อไปยังทุนการศึกษาอื่น ๆ เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กและเยาวชนกลุ่มนี้หลุดออกจากระบบการศึกษา และเปิดโอกาสให้สามารถศึกษาต่อได้อย่างเต็มศักยภาพ

เมื่อเด็กนอกระบบกว่า 2 ใน 3 ไม่ต้องการกลับโรงเรียน โจทย์จึงไม่ใช่แค่ “พากลับเข้าระบบ”

สำหรับเด็กและเยาวชนที่อยู่นอกระบบการศึกษา ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ประสบการณ์จากการขับเคลื่อน Thailand Zero Dropout และ Thailand Zero Dropout Plus พบว่า เด็กและเยาวชนที่ติดตามจนพบตัวกว่า 2 ใน 3 ไม่ประสงค์กลับเข้าเรียนในโรงเรียนรูปแบบเดิม เนื่องจากแต่ละคนมีเงื่อนไขชีวิตแตกต่างกัน บางคนต้องทำงานหารายได้ บางคนมีภาระดูแลสมาชิกในครอบครัว ขณะที่บางคนเป็นผู้พิการ

ข้อค้นพบดังกล่าวทำให้โจทย์สำคัญไม่ใช่เพียง “ทำอย่างไรให้เด็กกลับเข้าโรงเรียน” แต่คือ “ทำอย่างไรให้การเรียนรู้ไปถึงเด็กได้ โดยไม่บังคับให้เขาต้องละทิ้งชีวิตที่เป็นอยู่”

“การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นไม่เพียงช่วยประคองให้เด็กยังอยู่ในระบบ แต่ยังเปิดโอกาสให้เด็กที่หลุดจากการศึกษากลับเข้าสู่เส้นทางการเรียนรู้ได้ ผ่านหลักสูตรที่ออกแบบให้เหมาะกับแต่ละกลุ่มหรือแต่ละบุคคล ลดข้อจำกัดเรื่องสถานที่ เวลา หลักสูตร และการวัดประเมินผล จึงสามารถรองรับทั้งคนที่ต้องทำงานเลี้ยงชีพ ผู้มีภาระดูแลครอบครัว ผู้พิการ หรือผู้ที่ต้องการเรียนรู้เพื่อไปสู่การมีงานทำ” ดร.ไกรยส กล่าว

ที่ผ่านมา กสศ. และภาคีได้ร่วมกันพัฒนารูปแบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นหลากหลาย ตั้งแต่ 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ, Mobile School และการสนับสนุนศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 ซึ่งเปิดพื้นที่ให้สถานประกอบการ ชุมชน ครอบครัว และบุคคล สามารถมีส่วนร่วมจัดการศึกษาให้เหมาะกับชีวิตและความต้องการของผู้เรียน

หลักการสำคัญคือ เมื่อค้นพบเด็กแล้ว ต้องเริ่มต้นจากการถามว่า “เขาต้องการเรียนรู้อย่างไร” หากเด็กต้องการกลับเข้าสู่โรงเรียน คณะทำงานสามารถประสานสถานศึกษาเพื่อส่งต่อกลับเข้าสู่ระบบได้ แต่หากต้องการเรียนรู้ในรูปแบบอื่น ก็ต้องมีหน่วยจัดการเรียนรู้และเส้นทางการศึกษาทางเลือกที่รองรับอย่างเป็นรูปธรรม

เชื่อม “การศึกษา–สวัสดิการ–สุขภาพ” สู่ระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษา

ดร.ไกรยส กล่าวว่า อีกโจทย์สำคัญคือการเชื่อมข้อมูลและความช่วยเหลือที่แต่ละหน่วยงานมีอยู่แล้วเข้าหากัน เพราะปัญหาของเด็กคนหนึ่งไม่ได้มีเพียงมิติการศึกษา แต่ยังเชื่อมโยงกับรายได้ ครอบครัว สุขภาพ สวัสดิการ และการมีงานทำ

ที่ผ่านมา กสศ. จึงร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ เชื่อมระบบช่วยเหลือ เช่น ความร่วมมือกับกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เพื่อให้เด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบางเข้าถึงสิทธิสวัสดิการและความช่วยเหลือทางสังคม รวมถึงความร่วมมือกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ในการเชื่อมข้อมูลเด็กทั้งในและนอกระบบการศึกษา ให้เข้าถึงสิทธิด้านสุขภาพพื้นฐาน ตั้งแต่การรับวัคซีน การคัดกรองสุขภาพ ไปจนถึงการตรวจสายตาและรับแว่นตา

แม้สิทธิเหล่านี้จะมีงบประมาณรองรับอยู่แล้ว แต่เด็กและเยาวชนเปราะบางจำนวนหนึ่งยังเข้าไม่ถึง เนื่องจากมีต้นทุนการเดินทาง หรือไม่สามารถหยุดงานเพื่อไปรับบริการได้ การเชื่อมข้อมูลจึงต้องนำไปสู่การปรับวิธีให้บริการ เพื่อให้สิทธิและความช่วยเหลือสามารถเดินทางไปถึงเด็กได้จริง

“เป้าหมายสำคัญของการบูรณาการข้อมูลร่วมกับทุกหน่วยงาน คือการสร้างระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษา หรือ Education Security System ที่เชื่อมโยงการรับ–ส่งและอัปเดตข้อมูล รวมถึงบริหารจัดการความช่วยเหลือไม่ให้ซ้ำซ้อน และทำให้ประชาชนเข้าถึงบริการได้สะดวกโดยใช้เลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก เพื่อให้สิทธิ สวัสดิการ และงบประมาณที่รัฐมีอยู่แล้ว ถูกนำมาใช้อย่างครอบคลุมและเต็มประสิทธิภาพสำหรับเด็กและเยาวชนทุกกลุ่ม”

จาก “ผู้เรียนวิ่งหาการศึกษา” สู่ “การศึกษาขยับไปหาผู้เรียน”

ผู้จัดการ กสศ. เสนอว่า หากบทเรียนจากการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นได้รับการสังเคราะห์และนำไปสู่การพัฒนาระบบสนับสนุนด้านงบประมาณใน พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ พร้อมมีกลไกสนับสนุนให้สามารถขยายผลได้มากขึ้น ประเทศไทยจะสามารถเปลี่ยนวิธีคิดเรื่องการศึกษา จากเดิมที่ผู้เรียนต้องปรับตัวเข้าหาระบบ ไปสู่ระบบที่สามารถปรับรูปแบบการเรียนรู้ งบประมาณ และทรัพยากรให้สอดคล้องกับผู้เรียนแต่ละคน

“ต่อจากนี้ การศึกษาต้องขยับไปหาผู้เรียน” ดร.ไกรยส กล่าว พร้อมย้ำว่า ประสบการณ์การทำงานกับเยาวชนนอกระบบตลอดหลายปีที่ผ่านมา ทำให้เห็นว่า “สถานที่” และ “เวลา” เป็นอุปสรรคสำคัญของการเรียนรู้ การออกแบบหลักสูตรจึงต้องช่วยปลดล็อกข้อจำกัดเหล่านี้

ตัวอย่างที่เกิดขึ้นแล้ว ได้แก่ “หมอลำศึกษา” ที่นำวิถีชีวิตและอาชีพของเยาวชนหมอลำมาเป็นฐานการเรียนรู้ การจัดการศึกษาในสถานประกอบการร่วมกับภาคธุรกิจอย่าง KFC และ CJ Mall รวมถึงความร่วมมือล่าสุดกับ สมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ ในการพัฒนาหลักสูตรการศึกษาที่ยืดหยุ่นที่ใช้ “ฟุตบอลเป็นฐาน” เปลี่ยนความรักและความสนใจของเด็กให้เชื่อมต่อกับการเรียนรู้ ทักษะ และเส้นทางอาชีพที่หลากหลาย ทั้งนักฟุตบอล งานสื่อ วิทยาศาสตร์การกีฬา และธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับฟุตบอล

“ทั้งหมดนี้ทำให้เห็นว่า การเรียนรู้เพื่อให้ได้วุฒิการศึกษาหรือไปสู่การมีอาชีพไม่จำเป็นต้องมีเพียงรูปแบบเดียว แต่สามารถออกแบบให้ตอบโจทย์ชีวิตของแต่ละคน เรียนรู้ได้ทุกที่ ทุกเวลา หากเรามีความร่วมมือ แรงสนับสนุน และเส้นทางที่ชัดเจนรองรับผู้เรียน” ดร.ไกรยส กล่าว

The post ผู้จัดการ กสศ. ร่วมเวที กมธ.การศึกษาฯ วุฒิสภา เสนอสร้าง ‘ระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษา’ เชื่อมข้อมูล–สวัสดิการ–การเรียนรู้ยืดหยุ่น ให้การศึกษาไปหาผู้เรียน first appeared on กสศ..

จากข้อมูลของ กสศ. พบว่า นักเรียนยากจนและยากจนพิเศษที่จบชั้น ม.3 ในปีการศึกษา 2564 จำนวน 167,989 คน มีถึง 31,028 คน หรือร้อยละ 18 ไม่พบข้อมูลการศึกษาต่อ และในปีการศึกษา 2568 มีนักเรียนเพียง 21,921 คน หรือร้อยละ 13 ที่พบข้อมูลการศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษาผ่านระบบ TCAS 

ตัวเลขนี้กำลังสะท้อนว่า แม้เด็กจำนวนมากจะสามารถเดินทางถึงปลายทางของการศึกษาภาคบังคับ แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะมีทางไปต่อที่ชัดเจน โดยเฉพาะในช่วงอายุ 15–18 ปี ซึ่งเป็นช่วงสำคัญของการตัดสินใจว่าจะเรียนต่อ ทำงาน หรือเลือกเส้นทางชีวิตแบบใด และเมื่อเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาในช่วงนี้ โอกาสที่จะกลับเข้าสู่ระบบอีกครั้งก็ยิ่งลดลง 

ปัญหาจึงอาจไม่ได้อยู่ที่ว่าเด็ก ‘ไม่มีศักยภาพ’ หรือ ‘ไม่อยากเรียน’ แต่อยู่ที่ระบบการศึกษายังมีเส้นทางให้เด็กเลือกไม่มากพอ และยังไม่สามารถเชื่อมโยงการเรียนรู้เข้ากับชีวิตจริง ความสนใจ ความสามารถ และโอกาสในอนาคตของพวกเขาได้อย่างเพียงพอ 

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าทำอย่างไรให้เด็กไม่หลุดออกจากระบบ แต่คือ เราจะสร้างเส้นทางการเรียนรู้แบบไหนให้เด็กมองเห็นอนาคตของตัวเอง และรู้สึกว่าการเรียนรู้ยังมีความหมายต่อชีวิตของเขา

ในปี 2562–2568 กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) โดยสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (วสศ.) ได้พัฒนานวัตกรรมเชิงกระบวนการผ่านการทำงานร่วมกันระหว่างโรงเรียนขยายโอกาสและโรงเรียนนานาชาติ ภายใต้โครงการ Equity Partnership’s School Network (EP) หรือ โครงการเครือข่ายสถานศึกษาเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา เพื่อสร้างรูปแบบการเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้และพัฒนาศักยภาพตามความถนัดของตนเอง 

โดยกระบวนการดังกล่าวไม่ได้จำกัดการเรียนรู้ไว้เพียงในห้องเรียน แต่เปิดพื้นที่ให้นักเรียนได้สำรวจและทำความเข้าใจทุนทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น นำมาต่อยอดสู่การออกแบบ ‘ผลิตภัณฑ์’ ของโรงเรียน และพัฒนาทักษะความเป็นผู้ประกอบการผ่านการจัดจำหน่ายสินค้าบนแพลตฟอร์มออนไลน์โดยรายได้ทั้งหมดจากการจำหน่ายจะกลับคืนสู่โรงเรียน

กระบวนการนี้จึงเป็นทั้งพื้นที่ให้นักเรียนได้ค้นพบศักยภาพของตนเอง ได้เรียนรู้จากสถานการณ์จริง และได้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างสิ่งที่เรียนกับโอกาสในการสร้างรายได้และอนาคตของตนเอง 

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากโครงการไม่ได้เกิดขึ้นกับนักเรียนเพียงฝ่ายเดียว แต่โครงการยังเป็นพื้นที่ที่ครู นักเรียน และผู้เกี่ยวข้องในฐานะหุ้นส่วนได้ร่วมกันออกแบบ ลงมือทำ และเรียนรู้จากประสบการณ์จริง จนเกิดการเปลี่ยนแปลงไปด้วยกัน ทั้งการก้าวออกจากกรอบเดิม การเกิดความคิดใหม่ การค้นพบศักยภาพของตนเอง และการมองเห็นความเป็นไปได้จากการทำงานร่วมกับผู้อื่น

บทความนี้จึงชวนสำรวจว่า โครงการได้สร้างการเปลี่ยนแปลงให้กับผู้ที่เกี่ยวข้องอย่างไร ตั้งแต่ครูผู้ดูแลโครงการไปจนถึงนักเรียนที่เข้าร่วมโครงการ อีกทั้งชวนมองย้อนกลับไปถึงกระบวนการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นตลอดเส้นทางของการทำงานร่วมกัน

เมื่อครูเป็น ‘นักเรียน’ อีกครั้ง 

หากมองว่าโครงการ Equity Partnership’s School Network เป็นหนึ่งในโครงการที่เข้าไปในโรงเรียนเช่นเดียวกับหลายสิบโครงการที่โรงเรียนต้องเจอ

โดยผิวเผินโครงการนี้อาจถูกเข้าใจว่าเป็นหนึ่งใน ‘ภาระงาน’ ของครูที่เพิ่มขึ้น ทว่า หากมองถึงผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับครูและนักเรียนที่เข้าร่วมโครงการ เราจะเห็นประโยชน์ที่เกิดขึ้น ซึ่งในส่วนนี้ ครูยุ้ย – ทัดทรวง เตชะแก้ว ครูผู้ดูแลโครงการจากโรงเรียนแม่เมาะวิทยา สะท้อนผลลัพธ์การเรียนรู้ที่เกิดขึ้นกับตัวครูจากการเข้าร่วมโครงการ

“เริ่มแรกครูยุ้ยไม่ได้คาดหวัง ตอนแรกคิดว่าโครงการก็คงเหมือนโครงการทั่วไป คือทำเสร็จก็จบ ได้ผลลัพธ์ ได้ชิ้นงาน แล้วก็สิ้นสุดโครงการ แต่พอได้เข้าร่วมโครงการ Partnership Season 6 จริง ๆ กลับรู้สึกว่ามันแตกต่างออกไป

“สิ่งที่แตกต่างคือ โครงการนี้ไม่ได้ให้แค่ผลลัพธ์ในตอนท้าย แต่ทำให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ตลอดระยะเวลาที่ทำงาน เราเริ่มต้นจากการได้รับองค์ความรู้พื้นฐานก่อนลงมือทำ แต่เมื่อเข้าสู่การทำงานจริง สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างทาง ทั้งปัญหาที่ต้องเผชิญ ทักษะที่ต้องพัฒนา และองค์ความรู้จากศาสตร์ต่าง ๆ ที่ต้องหยิบมาใช้ ล้วนกลายเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ทั้งหมด 

“เพราะฉะนั้น สิ่งที่มีคุณค่าที่สุดของโครงการนี้จึงไม่ใช่แค่ผลผลิตที่ได้ในปลายทาง แต่คือการเรียนรู้และการเติบโตที่เกิดขึ้นตลอดทั้งกระบวนการของทั้งครูและนักเรียน ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้โครงการนี้แตกต่างจากโครงการอื่น ๆ ที่เคยมีประสบการณ์มา”

โครงการนี้สร้างการเปลี่ยนแปลงต่อครูในหลายมิติ ซึ่ง ‘ครูยุ้ย’ ได้สะท้อนให้เห็นผลลัพธ์ดังกล่าว นั่นคือ ครูได้ก้าวออกจากกรอบการทำงานแบบเดิมและเปิดโอกาสให้ตนเองเรียนรู้สิ่งใหม่ จากเดิมที่มุ่งเน้นการจัดการเรียนการสอนในห้องเรียนเพียงอย่างเดียว เปลี่ยนบทบาทมาเป็นผู้ที่ต้องค้นคว้า แสวงหาความรู้ และพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง 

อีกทั้งยังได้เรียนรู้การประกอบการบนแพลตฟอร์มออนไลน์ เช่น Shopee ตั้งแต่การถ่ายภาพสินค้าให้มีความน่าสนใจ การจัดการระบบหลังบ้าน ไปจนถึงการวิเคราะห์และเปรียบเทียบสินค้ากับคู่แข่ง ซึ่งล้วนเป็นประสบการณ์ที่ไม่เคยมีมาก่อน 

นอกจากนี้ โครงการนำไปสู่การเปลี่ยนรูปแบบการจัดการเรียนการสอน โดยครูได้นำกระบวนการจากโครงการมาบูรณาการในรายวิชาการงานอาชีพ โดยเปลี่ยนจากการจำลองการขายสินค้าเฉพาะภายในโรงเรียนที่มีกลุ่มลูกค้าจำกัด ไปสู่การให้นักเรียนได้เผชิญสถานการณ์จริง มีการขายจริง สร้างรายได้จริง และเรียนรู้การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าอย่างทันท่วงที 

รวมถึงการเข้าร่วมโครงการยังช่วยเปิดโลกการเรียนรู้ของครูผ่านเครือข่ายมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และสถานศึกษาอื่น ๆ ทำให้ครูได้ก้าวออกจากวงจรการทำงานแบบเดิม เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น การระดมสมอง และการนำองค์ความรู้จากศาสตร์ที่หลากหลายมาประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนรู้และพัฒนาการทำงานของตนเอง

มากกว่าทักษะ คือ ‘ความเชื่อมั่นในศักยภาพ’ ของนักเรียน 

ขณะเดียวกัน ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับนักเรียนเป็นสิ่งที่ ‘ครูยุ้ย’ สังเกตเห็นด้วยเช่นกัน กล่าวคือ โครงการนี้เกิดผลลัพธ์ต่อเด็กนักเรียนในหลายด้าน โดยเฉพาะการพัฒนาทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 และทักษะผู้ประกอบการ ผ่านการเรียนรู้กระบวนการคิดวิเคราะห์ การทำงานเป็นทีม และการสื่อสาร ซึ่งเป็นทักษะสำคัญในการดำรงชีวิตและการทำงานในอนาคต 

นอกจากนี้ นักเรียนยังได้เปลี่ยนบทบาทจากผู้บริโภคสื่อออนไลน์มาเป็น “ผู้ประกอบการรุ่นใหม่” ที่สามารถใช้เทคโนโลยีและแพลตฟอร์มดิจิทัล เช่น TikTok และ Shopee เพื่อสร้างรายได้ให้กับตนเอง 

“ครูมองว่าทักษะที่โดดเด่นจากการเข้าร่วมโครงการ คือทักษะการคิดและการวิเคราะห์ แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดในปัจจุบันคือทักษะการสื่อสาร เพราะในสังคมปัจจุบัน การสื่อสารเป็นทักษะที่มีความสำคัญมาก การเข้าร่วมโครงการทำให้นักเรียนต้องใช้ทักษะการสื่อสารอย่างมาก ทั้งในการทำงานและการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ซึ่งเป็นทักษะที่สามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวันได้จริง 

“อีกทักษะหนึ่งที่เกิดขึ้นควบคู่กัน คือทักษะความเป็นผู้ประกอบการ เพราะเด็ก ๆ จะได้เรียนรู้การเป็นผู้ประกอบการรุ่นใหม่ ต้องรู้จักใช้กลยุทธ์ต่าง ๆ และปรับตัวให้ทันกับโลกปัจจุบัน สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้เด็กมีพื้นฐานและประสบการณ์เบื้องต้น และเมื่อจบ ม.6 ไปแล้ว พวกเขาก็สามารถนำพื้นฐานและประสบการณ์ที่ได้รับจากโครงการไปพัฒนาหรือต่อยอดในการเรียน การทำงาน และการดำเนินชีวิตของตัวเองได้”

“ในศตวรรษที่ 21 ครูมองว่าสิ่งสำคัญคือความมั่นใจ และการที่เด็ก ๆ ได้รู้จักความสามารถและความเป็นตัวตนของตัวเองก่อนว่า ชอบอะไร เก่งอะไร และมีความสามารถด้านไหน เพราะเมื่อเขารู้จักและเข้าใจตัวตนของตัวเองแล้ว ก็จะสามารถนำสิ่งที่มีอยู่ไปพัฒนาและต่อยอดในสิ่งที่เขาสามารถทำได้ดีได้”

การได้ลงมือปฏิบัติในสถานการณ์จริงช่วยให้นักเรียนค้นพบศักยภาพที่ซ่อนอยู่และสร้างความมั่นใจในตนเอง เช่น นักเรียนบางคนค้นพบว่า เมื่อมีโอกาสพบลูกค้าจริงตนเองสามารถสื่อสารและจำหน่ายสินค้าด้วยภาษาจีนได้ ขณะที่บางคนค้นพบความสามารถด้านการผลิตสื่อ การทำอาหาร หรือภาวะผู้นำ และเมื่อผลงานของพวกเขาได้รับการยอมรับจนได้รับการตีพิมพ์ในวารสารท้องถิ่น ยิ่งสร้างความภาคภูมิใจและความเชื่อมั่นในศักยภาพของตนเองมากยิ่งขึ้น 

เสียงสะท้อนจากนักเรียน : ทักษะความกล้าแสดงออก และเส้นทางอาชีพในอนาคต

ในมุมของนักเรียน ‘น้องเอิญ’ และ ‘น้องผึ้ง’ นักเรียนโรงเรียนแม่เมาะวิทยา นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 สะท้อนสิ่งที่ตนเองได้รับจากโครงการ ซึ่งได้รับการพัฒนาทักษะหลายด้าน โดยเฉพาะความกล้าแสดงออก จากเดิมที่หลายคนเป็นคนขี้อายและไม่กล้าจับไมโครโฟน เมื่อได้ทดลองการขายจริงก็สามารถสื่อสารกับลูกค้าได้อย่างมั่นใจ สามารถนำเสนอสินค้าและสื่อสารกับลูกค้าได้ตลอดทั้งกิจกรรม รวมถึงได้เรียนรู้ทักษะด้านธุรกิจที่ไม่มีสอนในห้องเรียน เช่น การคำนวณต้นทุน การบริหารจัดการสต๊อกสินค้า การจัดทำบัญชี และการจำหน่ายสินค้าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์อย่าง Shopee ควบคู่ไปกับการพัฒนาทักษะชีวิต (Soft Skills) ที่สำคัญ ได้แก่ การสื่อสาร การทำงานเป็นทีม และการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า ซึ่งล้วนเป็นทักษะที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ทั้งในการศึกษาต่อและการประกอบอาชีพในอนาคต 

“หนูคิดว่าทักษะที่ได้มากที่สุดคือการขายสินค้าบนระบบ Shopee ค่ะ เพราะที่โรงเรียนไม่ได้มีการสอนเกี่ยวกับการทำระบบการขายแบบออนไลน์มาก่อน และหนูได้ทักษะการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าค่ะ เพราะเวลาเจอสถานการณ์ต่าง ๆ เราต้องตั้งสติ แล้วคิดก่อนว่าควรทำอย่างไร นอกจากนี้ยังได้ทักษะการทำงานอย่างเป็นระบบและเป็นขั้นตอน ที่สามารถนำไปต่อยอดได้ทั้งในการทำธุรกิจและการเรียนในอนาคตค่ะ” 

ขณะที่นักเรียนอีกคนสะท้อนว่า “หนูคิดว่าได้ทักษะการสื่อสารเพิ่มขึ้นค่ะ เพราะเวลาอยู่ที่โรงเรียน เราจะมีโอกาสสื่อสารกับผู้คนน้อยกว่า แต่พอได้ออกบูทและทำกิจกรรมนอกโรงเรียน ก็ได้เจอผู้คนมากขึ้น เวลาเจอลูกค้าถามคำถาม เราต้องคิดและตอบให้เร็ว ทำให้ได้ฝึกการแก้ไขสถานการณ์เบื้องต้น และได้ทักษะอีกหลายอย่างจากการทำงานจริงค่ะ”

นอกจากนี้ นักเรียนสะท้อนว่า ความกล้าแสดงออกที่เพิ่มขึ้นส่วนหนึ่งเกิดจากการได้ทำงานร่วมกับพี่ ๆ จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ทำให้เกิดความมั่นใจในการมีส่วนร่วมกับกิจกรรมมากขึ้น และเมื่อได้สะสมประสบการณ์จากการเข้าร่วมกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง นักเรียนก็เริ่มมีความมั่นใจในการสื่อสารต่อหน้าสาธารณะมากขึ้น 

ขณะที่นักเรียนอีกคนสะท้อนว่า เดิมตนเป็นคนที่ไม่ค่อยกล้าแสดงออก แต่หลังจากได้ลงมือทำงานและเข้าร่วมกิจกรรมหลายครั้ง ทำให้ตระหนักว่า “หากมัวแต่กลัวก็จะไม่มีโอกาสได้ลงมือทำหรือแสดงความสามารถของตนเอง” ประสบการณ์ที่ได้รับจากโครงการจึงช่วยสร้างความมั่นใจและทำให้นักเรียนกล้าที่จะก้าวข้ามข้อจำกัดของตนเองมากยิ่งขึ้น

การดำเนินโครงการมีส่วนสนับสนุนการยกระดับคุณภาพชีวิตและป้องกันการหลุดออกจากระบบการศึกษา โดยเปิดโอกาสให้นักเรียนสามารถสร้างรายได้จากกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การปักผ้าและการเก็บมะแขว่นมาจำหน่าย ทำให้นักเรียนมีเงินออมและสามารถนำรายได้ไปใช้เป็นค่าใช้จ่ายด้านการศึกษา 

ผลกระทบดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากนักเรียนของโรงเรียนประมาณร้อยละ 70 มาจากครอบครัวที่มีความเปราะบาง การมีรายได้จากโครงการจึงเป็นกลไกหนึ่งที่ช่วยให้เห็นแนวทางในการส่งเสริมคุณภาพชีวิต ลดความเสี่ยงของการหลุดออกจากระบบการศึกษา และสามารถต่อยอดไปสู่การพัฒนาหลักสูตรอาชีพระยะสั้นสำหรับเด็กที่หลุดออกจากระบบการศึกษาแล้ว เพื่อให้สามารถพึ่งพาตนเองได้

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่เกิดขึ้นจากโครงการอาจไม่ใช่เพียงทักษะใหม่หรือรายได้ที่นักเรียนได้รับ แต่คือการที่นักเรียนเริ่มมองเห็นเส้นทางอาชีพและความเป็นไปได้ของชีวิตจากประสบการณ์จริง จากเดิมที่การเรียนอาจดูเป็นเรื่องที่แยกออกจากชีวิตประจำวัน เมื่อได้ทดลองทำธุรกิจ ขายสินค้า สื่อสารกับลูกค้า และสร้างรายได้ด้วยตนเอง นักเรียนเริ่มเห็นว่าความรู้และความสามารถของตนสามารถต่อยอดไปสู่การประกอบอาชีพและสร้างรายได้ในอนาคตได้ 

ขณะเดียวกัน รายได้ที่เกิดขึ้นยังสามารถช่วยแบ่งเบาภาระของครอบครัวและเป็นทุนสำหรับการศึกษาต่อ ทำให้ ‘อาชีพ’ ไม่ได้หมายถึงเพียงแค่การมีงานทำหลังเรียนจบ แต่กลายเป็นภาพของอนาคตที่เด็กสามารถออกแบบและสร้างขึ้นได้ด้วยตัวเอง ประสบการณ์เหล่านี้จึงอาจเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่ทำให้นักเรียนมองเห็นคุณค่าของการเรียนรู้ เห็นศักยภาพของตนเอง และเริ่มเชื่อว่าเส้นทางชีวิตของพวกเขามีทางเลือกมากกว่าที่เคยคิดไว้ได้

มากกว่าการสร้างรายได้ คือการสร้าง ‘โอกาสในการเรียนรู้’ 

เมื่อพิจารณาแกนหลักที่สำคัญของโครงการ Equity Partnership’s School Network (EP) พบว่า โครงการไม่ได้มุ่งเพียงสร้างกิจกรรมเพื่อให้นักเรียนหรือครูทำเพียงเพื่อหารายได้หรือลดความเหลื่อมล้ำในมิติของ ‘ตัวเงิน’ เท่านั้น ทว่า แกนหลักที่สำคัญอีกประการ คือ การสร้างโอกาสทางการเรียนรู้ให้แก่นักเรียนในโรงเรียนขยายโอกาสหรือนักเรียนจากพื้นที่ต่างจังหวัด เพื่อให้พวกเขาได้รับประสบการณ์การเรียนรู้ผ่านการลงมือทำจริง 

จากเสียงสะท้อนของครูและนักเรียนพบประเด็นที่น่าสนใจ คือ การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นไม่ได้เกิดจากการได้รับความรู้ในห้องเรียน แต่เกิดจากการลงมือปฏิบัติจริง (Authentic Experience) ผ่านการดำเนินโครงการ ซึ่งสามารถอธิบายด้วย ทฤษฎีการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ (Experiential Learning Theory) ของ David Kolb และกรอบทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 (21st Century Skills) ดังนี้

1. การเชื่อมโยงกับทฤษฎีการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ (Experiential Learning Theory: Kolb)

Kolb (1984) อธิบายว่า การเรียนรู้เกิดขึ้นจากวงจร 4 ขั้น ได้แก่ (1) การมีประสบการณ์จริง (Concrete Experience) (2) การสะท้อนคิด (Reflective Observation) (3) การสร้างความเข้าใจหรือหลักคิดใหม่ (Abstract Conceptualization) และ (4) การทดลองนำไปใช้ (Active Experimentation)

จากการสะท้อนของนักเรียน จะเห็นวงจรดังกล่าวอย่างชัดเจน กล่าวคือ นักเรียนเริ่มต้นจากการเรียนรู้ ลงมือพัฒนาสินค้า และทำการขายจริง ซึ่งเป็นการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ตรง (Concrete Experience) จากนั้นเมื่อได้เผชิญกับสถานการณ์หรือการทำงานจริง นักเรียนได้สะท้อนประสบการณ์ของตนเอง เช่น การตระหนักว่า “หากมัวแต่กลัวก็จะไม่ได้ลงมือทำ” (Reflective Observation) นำไปสู่การสร้างความเข้าใจใหม่เกี่ยวกับศักยภาพของตนเองและความสำคัญของการก้าวข้ามความกลัว (Abstract Conceptualization) ก่อนที่จะนำความมั่นใจดังกล่าวไปใช้ในการสื่อสารกับลูกค้า การจับไมโครโฟนนำเสนอสินค้า และการเข้าร่วมกิจกรรมครั้งต่อๆ ไป (Active Experimentation)

กล่าวได้ว่า ความกล้าแสดงออกของนักเรียนไม่ได้เกิดจากการฝึกทักษะการพูดโดยตรง แต่เกิดจากการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริงที่พวกเขาต้องสื่อสารกับลูกค้า และทำให้เกิดการสะท้อนคิด รวมถึงการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของ Kolb ที่มองว่าประสบการณ์ที่เกิดขึ้นของนักเรียนเป็นแหล่งกำเนิดสำคัญของการเรียนรู้

2. การเชื่อมโยงกับทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 (21st Century Skills)

เมื่อพิจารณาการดำเนินโครงการผ่านกรอบแนวคิดทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 (21st Century Skills) พบว่า โครงการไม่ได้มุ่งพัฒนาเพียงทักษะด้านวิชาชีพหรือการสร้างรายได้เท่านั้น แต่ได้ส่งเสริมการพัฒนาสมรรถนะที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตและการทำงานในโลกยุคปัจจุบัน ได้แก่

• Communication: นักเรียนได้รับการพัฒนาทักษะด้านการสื่อสาร (Communication) จากการลงมือปฏิบัติจริง ไม่ว่าจะเป็นการสื่อสารกับลูกค้า การตอบคำถาม รวมถึงการนำเสนอสินค้าผ่านช่องทางต่าง ๆ ซึ่งช่วยสร้างความมั่นใจในการสื่อสารและการแสดงออกต่อผู้อื่น 
• Collaboration: การดำเนินกิจกรรมร่วมกับครู รุ่นพี่ และเพื่อน ทำให้นักเรียนได้เรียนรู้การทำงานร่วมกับผู้อื่น (Collaboration) ทั้งในด้านการแบ่งบทบาทหน้าที่ การวางแผนร่วมกัน การประสานงาน และการรับผิดชอบต่อเป้าหมายของทีม ซึ่งเป็นทักษะสำคัญในการทำงานร่วมกับผู้อื่นในอนาคต
• Critical Thinking & Problem Solving: สถานการณ์จริงที่เกิดขึ้นระหว่างการดำเนินโครงการ เปิดโอกาสให้นักเรียนได้ฝึกการคิดวิเคราะห์และการแก้ไขปัญหา (Critical Thinking and Problem Solving) ผ่านการเผชิญกับความท้าทายที่ไม่สามารถคาดการณ์ล่วงหน้า เช่น การปรับกลยุทธ์การขายให้สอดคล้องกับความต้องการของลูกค้า การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า และการตัดสินใจภายใต้ข้อจำกัดของเวลาและทรัพยากร
• Creativity & Innovation: นักเรียนยังได้พัฒนาความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม (Creativity and Innovation) จากการออกแบบวิธีการนำเสนอสินค้า การผลิตสื่อประชาสัมพันธ์ การสร้างเนื้อหาบนสื่อออนไลน์ และการปรับรูปแบบการขายให้เหมาะสมกับกลุ่มลูกค้าในแต่ละช่องทาง ซึ่งช่วยส่งเสริมให้นักเรียนสามารถประยุกต์ใช้ความคิดสร้างสรรค์เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์และตอบสนองต่อความต้องการของตลาดได้อย่างเหมาะสม
• Self-direction และ Growth Mindset: โครงการยังส่งเสริมการกำกับการเรียนรู้ของตนเอง (Self-direction) และการพัฒนากรอบความคิดแบบเติบโต (Growth Mindset) อย่างเด่นชัด ดังที่นักเรียนสะท้อนว่า “หากมัวแต่กลัวก็จะไม่ได้ลงมือทำ” ข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงจากการหลีกเลี่ยงความท้าทายไปสู่การกล้าลองผิดลองถูก การเปิดรับประสบการณ์ใหม่ และการเรียนรู้จากความผิดพลาด ซึ่งเป็นคุณลักษณะสำคัญของนักเรียนที่สามารถพัฒนาตนเองได้อย่างต่อเนื่องและเป็นรากฐานของการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning)

นอกจากทักษะดังกล่าว การดำเนินกิจกรรมการขายผ่านแพลตฟอร์ม Shopee ยังมีส่วนสำคัญในการพัฒนาความฉลาดรู้ด้านดิจิทัล (Digital Literacy) กล่าวคือ นักเรียนได้เรียนรู้การใช้เทคโนโลยีเพื่อสร้างคุณค่า การสื่อสารกับผู้บริโภค การผลิตสื่อดิจิทัล และการบริหารจัดการร้านค้าออนไลน์ ขณะเดียวกันยังส่งเสริมสมรรถนะด้านความเป็นผู้ประกอบการ (Entrepreneurial Competency) ผ่านการเรียนรู้ตั้งแต่การวางแผนธุรกิจ การคำนวณต้นทุน การกำหนดราคา การวิเคราะห์ตลาด การบริหารจัดการยอดขาย และการสร้างรายได้จากการประกอบการจริง ส่งผลให้นักเรียนไม่ได้เป็นเพียงผู้ใช้เทคโนโลยี แต่สามารถประยุกต์ใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือในการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจและพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเองได้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าโครงการสามารถพัฒนาสมรรถนะที่จำเป็นของนักเรียนในศตวรรษที่ 21 ได้อย่างครอบคลุม ทั้งในมิติของการเรียนรู้ การทำงาน การใช้เทคโนโลยี และการเตรียมความพร้อมสู่การดำรงชีวิตในโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

บทส่งท้าย : เมื่อทุกคนคือผู้ร่วมสร้างการเรียนรู้

ท้ายที่สุดแล้ว โครงการ Equity Partnership’s School Network ตั้งอยู่บนความเชื่อสำคัญ 2 ประการ คือ All for Education และ Education for All เพราะการสร้างโอกาสทางการเรียนรู้ให้กับนักเรียนไม่อาจเป็นหน้าที่ของโรงเรียนหรือครูเพียงลำพัง และการศึกษาที่มีความหมายก็ไม่ควรจำกัดอยู่เพียงความรู้ในห้องเรียน แต่ควรเปิดพื้นที่ให้นักเรียนได้ค้นพบและพัฒนาศักยภาพของตนเองผ่านประสบการณ์จริง

All for Education จึงหมายถึงการชวนผู้คนจากหลากหลายภาคส่วนเข้ามาเป็นหุ้นส่วนในการสร้างการเรียนรู้ ตั้งแต่เครือข่ายโรงเรียนนานาชาติ หรือเครือข่ายมหาวิทยาลัย ที่เข้ามาทำงานร่วมกับโรงเรียนขยายโอกาส ไปจนถึงภาคเอกชนอย่างบริษัท Sea (Shopee) ที่เข้ามาสนับสนุนองค์ความรู้และเครื่องมือด้านการขายออนไลน์ การทำงานร่วมกันของคนเหล่านี้ทำให้เกิดพื้นที่การเรียนรู้ที่แตกต่างจากห้องเรียนทั่วไป และเปิดโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้จากสถานการณ์จริง ขณะเดียวกัน ครู นักศึกษา และผู้เกี่ยวข้องเองก็ได้เรียนรู้และเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกับนักเรียน

ส่วน Education for All สะท้อนความเชื่อว่า นักเรียนทุกคนควรได้รับการพัฒนาอย่างรอบด้าน ไม่ใช่เพียงความรู้ตามเนื้อหาวิชา แต่รวมถึงทักษะที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิตและการทำงานในอนาคต ซึ่งสิ่งที่เกิดขึ้นตลอดโครงการสะท้อนให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรมว่า การให้นักเรียนได้ลงมือทำจริงสามารถพัฒนาทักษะได้หลากหลาย
ทั้งการสื่อสาร การทำงานเป็นทีม การคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ความคิดสร้างสรรค์ ความกล้าแสดงออก และทักษะความเป็นผู้ประกอบการ ที่สำคัญไปกว่านั้น คือการที่นักเรียนได้ค้นพบว่าตนเองชอบอะไร ทำอะไรได้ดี และสามารถนำสิ่งเหล่านี้ไปต่อยอดเป็นเส้นทางการเรียนหรืออาชีพในอนาคตได้

ท้ายที่สุด สิ่งที่โครงการนี้สร้างขึ้นจึงอาจไม่ได้วัดจากจำนวนสินค้าที่ขายได้หรือรายได้ที่เกิดขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การสร้างพื้นที่ให้นักเรียนได้ลงมือทำ ได้ลองผิดลองถูก ได้ค้นพบศักยภาพของตัวเอง และมองเห็นความเป็นไปได้ของอนาคต ขณะเดียวกัน ทุกคนที่เข้ามาเป็นหุ้นส่วนก็ได้เรียนรู้และเติบโตไปพร้อมกัน นี่คือความหมายของ All for Education ที่ทุกคนมีส่วนร่วมในการสร้างการเรียนรู้ และ Education for All ที่การเรียนรู้ควรเปิดโอกาสให้เด็กทุกคนได้พัฒนาตนเองอย่างเต็มศักยภาพ

อ้างอิง

• Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall. 
• Partnership for 21st Century Learning. (2019). Framework for 21st century learning. Battelle for Kids. 

The post ลดความเหลื่อมล้ำด้วยโอกาสทางการเรียนรู้: บทเรียนจาก Equity Partnership’s School Network first appeared on กสศ..

สำหรับ ‘ซิโก้’ เกียรติศักดิ์ เสนาเมือง อดีตนักฟุตบอลและหัวหน้าผู้ฝึกสอนฟุตบอลทีมชาติไทย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการ Liverpool FC International Academy Thailand และประธานมูลนิธิซิโก้ ฟุตบอลกับชีวิตจึงแทบไม่เคยแยกออกจากกัน

หลายสิบปีในโลกฟุตบอล ตั้งแต่เด็กชายที่วิ่งไล่ลูกบอลอยู่ในสนามโรงเรียน นักฟุตบอลเยาวชนจากขอนแก่น กองหน้าทีมชาติ นักฟุตบอลอาชีพในต่างแดน จนถึงวันที่เปลี่ยนบทบาทมาเป็นผู้ฝึกสอน ทำให้เขามองเห็นว่า สิ่งที่ฟุตบอลมอบให้คนคนหนึ่งไม่ได้มีเพียงทักษะในการเล่นกีฬา แต่ยังมีวินัย การเรียนรู้ ความพยายาม ความล้มเหลว และความสามารถที่จะลุกขึ้นเริ่มต้นใหม่

เรื่องราวเหล่านี้ถูกนำกลับมาเล่าอีกครั้งต่อหน้าคุณครู ผู้บริหารโรงเรียน เครือข่ายนวัตกรรมการศึกษาทางเลือก โค้ช และผู้แทนสโมสรฟุตบอลท้องถิ่น ในการประชุมเชิงปฏิบัติการหลักสูตรการศึกษาที่ยืดหยุ่น ‘จักรวาลวิทยาฟุตบอล’ ครั้งที่ 1 ซึ่ง กสศ. และสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ ร่วมกันพัฒนา เพื่อสร้างเส้นทางการเรียนรู้ที่มี “ฟุตบอลเป็นฐาน” และเตรียมนำไปสู่การปฏิบัติจริงในสถานศึกษา

คำถามสำคัญของวันนั้นจึงไม่ใช่เพียงว่า เราจะสร้างนักฟุตบอลที่เก่งขึ้นได้อย่างไร แต่คือ ฟุตบอลจะพาเด็กคนหนึ่งไปเรียนรู้อะไรได้บ้าง และจะเชื่อมสิ่งที่เขารักไปสู่ทักษะวิชาการ ทักษะชีวิต การศึกษา หรือแม้กระทั่งอาชีพในอนาคตได้อย่างไร

บทเรียนที่ 1: ‘ยกสิ่งที่รักเป็นเป้าหมายความฝัน ทำให้ตัวเองเชื่อว่าเป็นไปได้’

ก่อนจะมีคำว่า “ซิโก้” ก่อนเสื้อทีมชาติ และก่อนผู้คนทั้งประเทศจะรู้จักชื่อเกียรติศักดิ์ เสนาเมือง เขาก็เป็นเพียงเด็กชายคนหนึ่งที่ชอบเตะฟุตบอล

ความฝันอยากเป็นนักฟุตบอลอาชีพและติดทีมชาติอาจไม่ต่างจากเด็กอีกมากมาย สิ่งที่ต่างออกไปคือ เขามองเห็นเป้าหมายนั้นค่อนข้างเร็ว และเมื่อมองเห็นแล้ว ชีวิตในแต่ละวันก็ค่อย ๆ ถูกจัดวางให้เข้าใกล้มันทีละน้อย

จากเตะฟุตบอลเล่นในสนามโรงเรียน เป้าหมายแรกคือการเป็นตัวแทนโรงเรียน จากนั้นจึงขยับไปสู่ระดับจังหวัด และค่อย ๆ มองไกลออกไปกว่านั้น

ตลอดเส้นทางคือการฝึกฝนตัวเองอย่างหนักและมีเป้าหมายตั้งแต่อายุราว 8 ขวบ กับการพัฒนาทักษะทั้งวิ่งระยะสั้น เล่นตะกร้อ และเล่นฟุตบอลไปพร้อมกัน สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการฝึกในสิ่งที่ทำได้ดี แต่คือการจัดการกับจุดอ่อนของตัวเอง ฝึกใช้เท้าทั้งสองข้างให้ใกล้เคียงกัน และสร้างร่างกายให้แข็งแรงเพื่อชดเชยรูปร่างที่ไม่ได้ใหญ่โตเมื่อเทียบกับนักฟุตบอลคนอื่น  

ในช่วง ป.3 เด็กชายเกียรติศักดิ์ได้พบกับคุณครูพละคนหนึ่ง ผู้ไม่ได้เพียงสอนวิธีเล่นฟุตบอล แต่ยังได้มอบคติประจำใจไว้กับเขาจนถึงวันนี้ว่า ทักษะและเทคนิคไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเราทำได้ครั้งหนึ่ง แต่เกิดจากการทำสิ่งเดิมซ้ำแล้วซ้ำอีก จนวันหนึ่งร่างกายจดจำและหยิบมันออกมาใช้ได้โดยแทบไม่ต้องคิด 

“ผมซ้อมที่โรงเรียนกับครู เสร็จแล้วกลับมาซ้อมต่อที่บ้านด้วยตัวเอง พยายามให้ร่างกายซึมซับเทคนิคการเล่นฟุตบอลให้มากที่สุด พร้อม ๆ กันก็ฝึกฝนร่างกายให้แข็งแกร่งทนทานด้วยการวิ่งทุกวัน ทำจนเป็นวินัยประจำตัว ทำจนแน่ใจว่าตัวเราพร้อมที่จะตั้งเป้าหมายความฝันจากสิ่งที่รัก และเชื่อจริง ๆ ว่าจะมีเส้นทางไปต่อได้

“…แล้ววันหนึ่งที่โอกาสดี ๆ ผ่านมาถึง ถ้าร่างกายเราพร้อม ใจเราก็จะพร้อม เราจะเชื่อว่าตัวเองทำได้ และใช้โอกาสที่ได้มาอย่างคุ้มค่า”      

บทเรียนที่ 2: ‘การศึกษาคืออีกหนึ่งบานประตูโอกาส’

เมื่อการฝึกซ้อมกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต จากเด็กที่เคยเตะฟุตบอลในโรงเรียนก็ค่อย ๆ ขยับเป็นตัวแทนจังหวัด ก่อนจะได้ลงสนามไปเฉิดฉายในเวทีระดับประเทศ สนามที่ใหญ่ขึ้นทำให้ความมั่นใจของเด็กจากต่างจังหวัดคนหนึ่งเติบโตขึ้นตามไปด้วย จนกล้ามองเป้าหมายใหญ่กว่าเดิม

เขาอยากเป็นนักฟุตบอลอาชีพ และอยากติดทีมชาติไทย

หลายปีของการฝึกฝนพาเด็กหนุ่มจากขอนแก่นเข้าสู่เส้นทางนักฟุตบอลอาชีพ ก่อนจะติดทีมชาติไทย และสร้างชื่อในกีฬาซีเกมส์ ครั้งที่ 17 ที่ประเทศสิงคโปร์ พ.ศ. 2536

หลังจากนั้นชื่อ เกียรติศักดิ์ เสนาเมือง ยืนระยะอยู่บนฟุตบอลระดับสูงต่อเนื่องเกือบสองทศวรรษ ทั้งในฐานะศูนย์หน้าและกัปตันทีมชาติไทย รวมถึงเส้นทางฟุตบอลอาชีพกับสโมสรในหลายประเทศ ตั้งแต่อาเซียนไปจนถึงช่วงเวลาหนึ่งกับสโมสรฮัดเดอส์ฟีลด์ทาวน์ ประเทศอังกฤษ

เด็กน้อยคนนั้นที่เคยวิ่งไล่ลูกฟุตบอลอยู่ในสนามโรงเรียน เดินทางมาไกลจนถึงความฝันที่ครั้งหนึ่งเคยวางไว้ กระทั่งวันหนึ่ง เขาตัดสินใจแขวนสตั๊ด และเดินออกจากสนามในฐานะ “ผู้เล่น” เพื่อเริ่มต้นชีวิตอีกบทในฐานะ “ผู้ฝึกสอน” แต่มีสิ่งหนึ่งที่ไม่เคยจบลงพร้อมอาชีพนักฟุตบอล นั่นคือการฝึกฝนตัวเอง

“สำหรับผมฟุตบอลคือการเรียนรู้เพื่อเปลี่ยนตัวเองให้ดีขึ้นทุกวัน บทเรียนจากชีวิตนักฟุตบอลของซิโก้ จึงน่าจะเป็นเรื่องการบ่มเพาะวินัยให้เป็นเรื่องสำคัญของชีวิต พร้อมกันคือการเรียนรู้สิ่งใหม่ตลอดเวลา ซึ่งแนวทางนี้สามารถนำไปปรับใช้ได้กับทุกเส้นทางอาชีพ”

ทว่าในช่วงเวลาเดียวกับที่ฟุตบอลกำลังพาเขาเดินทางไปไกลขึ้นเรื่อย ๆ ยังมีอีกเส้นทางหนึ่งที่ซิโก้ไม่เคยยอมปล่อยมือ นั่นคือ การศึกษา เขาเรียกมันว่า “ความรับผิดชอบที่ทิ้งไม่ได้”

ตลอดชีวิตนักฟุตบอล เขาจึงมีอีกบทบาทดำเนินคู่กันไปเสมอ คือการเป็นนักเรียนและนักศึกษา ไม่ใช่เพียงเพื่อประคองตัวเองให้อยู่ในระบบ แต่เพราะเชื่อตั้งแต่ต้นว่า การศึกษาคืออีกหนึ่งประตูที่จะเปิดไปสู่โอกาสที่ฟุตบอลเพียงอย่างเดียวอาจพาไปไม่ถึง

“การเรียนหนังสืออยู่ในทุกแผนอนาคตที่ผมวางไว้ ตั้งแต่รู้ว่าอยากเป็นนักฟุตบอล ก็ตั้งใจจะเรียนไปด้วย แล้วยังบอกตัวเองว่าต้องเรียนให้ดี เพราะผมเชื่อว่าทั้งฟุตบอลและการเรียนไม่ได้เป็นเส้นทางคู่ขนานที่ต้องเลือก แต่จริง ๆ แล้วสองอย่างนี้กลับเสริมส่งกัน หมายถึงถ้าเราเล่นฟุตบอลได้ดี ก็จะมีทุนการศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ ยื่นเข้ามา หรือหากได้เรียนสถาบันที่มีชื่อเสียงด้านฟุตบอล เราก็จะยิ่งมีโอกาสได้แสดงความสามารถให้ไปเข้าตาสโมสรระดับอาชีพ”

บทเรียนที่ 3: ‘โค้ช-ครู-ผู้ปกครอง …ผู้นำทางของทุก ๆ ความฝัน’

การแขวนสตั๊ดอาจหมายถึงจุดสิ้นสุดของชีวิตนักฟุตบอล แต่สำหรับซิโก้ มันกลับเป็นการเริ่มต้นเป็น “นักเรียน” อีกครั้ง ชื่อเสียงในฐานะอดีตกัปตันทีมชาติไม่ได้ทำให้เขาข้ามขั้นตอนของการเป็นผู้ฝึกสอนได้

เมื่อเลือกจะเดินบนเส้นทางโค้ช เขาต้องกลับเข้าไปนั่งในห้องเรียน เข้าอบรม สอบ และเรียนรู้สิ่งที่แตกต่างจากการเป็นนักฟุตบอลแทบทั้งหมด ก่อนจะเดินไปจนสุดเส้นทางการศึกษาด้านผู้ฝึกสอน ด้วยการสำเร็จหลักสูตร AFC ‘Pro’ Diploma หรือโปรไลเซนส์ ประกาศนียบัตรผู้ฝึกสอนฟุตบอลระดับสูงสุดของสมาพันธ์ฟุตบอลแห่งเอเชีย (AFC) ซึ่งเป็นใบเบิกทางให้ทำหน้าที่ผู้ฝึกสอนได้ในฟุตบอลระดับสูงทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ

นับจาก พ.ศ. 2549 เมื่อเริ่มงานผู้ฝึกสอนกับสโมสรฮอง อันห์ ยาลาย ประเทศเวียดนาม เส้นทางของโค้ชซิโก้ค่อย ๆ เดินต่อมาจนถึงการคุมทีมชาติไทยชุดใหญ่ พาทีมคว้าแชมป์อาเซียน และผ่านเข้าสู่รอบ 12 ทีมสุดท้ายของฟุตบอลโลก รอบคัดเลือกโซนเอเชีย ช่วงเวลานั้นได้รับการกล่าวถึงว่าคือ ‘ประวัติศาสตร์อีกหน้าหนึ่งที่ฟุตบอลทีมชาติไทยได้รับความนิยมจากคนในประเทศสูงที่สุด’    

เกือบ 20 ปีในบทบาทผู้ฝึกสอน  จาก ‘ผู้เล่น’ เปลี่ยนเป็น ‘โค้ชผู้นำทาง’ ไม่ได้เปลี่ยนเพียงตำแหน่งข้างสนาม สายตาที่ครั้งหนึ่งเคยจับจ้องอยู่กับเกมและเส้นทางของตัวเอง ต้องมองให้กว้างออกไปกว่าเดิม 

จากสนามชีวิตของคนคนเดียว กลายเป็นสนามชีวิตของผู้เล่นอีกนับสิบ นับร้อยคน จากการรับผิดชอบการตัดสินใจของตัวเอง กลายเป็นการแบกรับความหวังของทีม และในบางช่วงเวลา ต้องแบกรับความกดดันจากความคาดหวังของคนเรือนล้านในประเทศไว้บนบ่า

ประสบการณ์เหล่านี้เองที่ทำให้โค้ชซิโก้ค่อย ๆ เข้าใจอีกด้านหนึ่งของความสำเร็จว่า เบื้องหลังคนคนหนึ่งที่เดินไปถึงเป้าหมาย มักมีใครอีกหลายคนช่วยให้เขามองเห็นเส้นทางตั้งแต่วันที่ยังไปไม่ถึงไหน ‘ในทุกความสำเร็จของใครคนหนึ่ง’ จำต้องมี ครู-โค้ช เป็นผู้ชี้ทางให้มองเห็นทั้งจักรวาลฟุตบอล และเมื่อมองย้อนกลับไป เขาก็พบคนเหล่านั้นอยู่ในชีวิตตัวเองเช่นกัน       

สายตาของโค้ชซิโก้ ย้อนมองกลับไปยังเด็กชายตัวเล็ก ๆ คนนั้นที่เตะฟุตบอลเล่นในสนามโรงเรียนอีกครั้ง และครั้งนี้ไม่ได้มองเห็นเพียงความฝันของเด็กคนเดียวอีกต่อไป เขามองเห็น “ครอบครัว” ที่พ่อแม่สนับสนุนให้ลูกได้เล่นกีฬา “ทุนตั้งต้น” ที่ทำให้ความรักมีพื้นที่เติบโต มองเห็น “คุณครูพละ” ผู้ช่วยเปลี่ยนความชอบให้มีทิศทาง สอนทักษะ บ่มวินัย และพาเด็กคนหนึ่งออกไปพบกับโอกาส ในยุคที่ยังไม่มีศูนย์ฝึกฟุตบอลเยาวชนมากมาย ไม่มีหลักสูตร และแทบไม่มีแผนที่บอกเด็กคนหนึ่งว่า หากรักฟุตบอลแล้ว เขาจะเดินไปทางไหนต่อได้บ้าง

“เกินครึ่งของนักกีฬาทีมชาติในประเทศของเรา ถูกสร้างขึ้นโดยครูพละ พวกเขาคือคนแรก ๆ ที่เปลี่ยนเด็กคนหนึ่งให้มีความรู้ มีทักษะ มีวินัย และพาไปหาโอกาส พวกเขาเป็นครูในเวลา เป็นโค้ชนอกเวลา ทุกวันหลังงานสอน คุณครูเหล่านี้จะอยู่ดูแลเด็ก ๆ ฝึกซ้อม กว่าจะเสร็จก็ดึกดื่น นี่คือสิ่งที่ผมเห็นตั้งแต่เด็กจนผ่านมาหลายสิบปีก็ยังเป็นอย่างนั้น” 

ตัวเขาเองก็คือเด็กต่างจังหวัดคนหนึ่งที่เคยฝันอยากเป็นนักฟุตบอลทีมชาติ และเมื่อมองย้อนกลับไป ซิโก้เชื่อว่า คงยากที่จะเดินไปถึงปลายทางนั้น หากวันหนึ่งไม่มีครูคนหนึ่งมองเห็น คอยขัดเกลา และช่วยผลักให้เขาเข้าใกล้โอกาสทีละก้าว

เรื่องที่เขากำลังเล่าจึงไม่ใช่เรื่องของ “ซิโก้” เพียงคนเดียวอีกต่อไป แต่เป็นสารที่ส่งไปยังคุณครู ผู้บริหารโรงเรียน เครือข่ายนวัตกรรมการศึกษาทางเลือก โค้ช และผู้แทนสโมสรฟุตบอลท้องถิ่นที่นั่งอยู่ตรงหน้า กลุ่มผู้ใหญ่ที่กำลังจะมีส่วนช่วยกันสร้าง “ทางไปต่อ” ให้กับเด็กอีกจำนวนมาก เมื่อหลักสูตรการศึกษาที่ยืดหยุ่นที่มีฟุตบอลเป็นฐานเริ่มเดินเข้าสู่สถานศึกษา

บทสรุป: ‘จักรวาลวิทยาฟุตบอล’  
ถ้าโอกาสติดทีมชาติคือหนึ่งในล้าน จะสร้างบทเรียนยังไงให้เด็กอีกเก้าแสนกว่าที่ก็รักฟุตบอลไม่แพ้กันยังมีที่ยืน 

เพราะในความเป็นจริง ไม่ใช่เด็กทุกคนที่รักฟุตบอลจะเติบโตไปเป็นนักฟุตบอลอาชีพได้ ตัวเลขที่ใช้เป็นหนึ่งในจุดตั้งต้นของ จักรวาลวิทยาฟุตบอล ชี้ให้เห็นว่า มีเพียงประมาณ 1 ใน 22,800 คน หรือ 0.0044% ของประชากรไทย ที่มีอาชีพเป็นนักฟุตบอล และหากเทียบเฉพาะประชากรวัยแรงงานราว 40 ล้านคน นักฟุตบอลอาชีพจะมีสัดส่วนเพียงประมาณ 0.0072%

*คำนวณจากจำนวนประชากร พ.ศ. 2568 จำนวน 65,809,011 คน เทียบกับนักฟุตบอลที่ลงทะเบียนอาชีพในระบบลีกไทย 103 ทีม รวม 2,884 คน

ตัวเลขนี้บอกถึงอัตราการแข่งขันที่สูงลิ่วของเส้นทางนักฟุตบอลอาชีพ แต่ในอีกด้านหนึ่ง มันกำลังตั้งคำถามที่ใหญ่กว่าเรื่องการแข่งขันว่า แล้วเด็กอีกจำนวนมากที่รักฟุตบอลไม่แพ้กัน จะเอาความรักนั้นไปไว้ที่ไหน

ถ้าปลายทางที่พวกเขามองเห็นมีเพียงการเซ็นสัญญาเป็นนักฟุตบอลอาชีพ คนที่ไปไม่ถึงจะเหลือเส้นทางอะไรให้เดินต่อ

นี่จึงเป็นหัวใจของ ‘จักรวาลวิทยาฟุตบอล’ การชวนกันมองฟุตบอลให้กว้างออกไปนอกเส้นสนาม ไม่ใช่คัดเลือกเฉพาะเด็กที่เตะบอลเก่งที่สุดแล้วพาไปให้ถึงอาชีพ แต่ทำให้เด็กทุกคนที่รักฟุตบอลมองเห็นว่า รอบลูกฟุตบอลหนึ่งลูกยังมีความรู้ ทักษะ และอาชีพอีกมากมายรายล้อมอยู่

“ถ้าสมมติโอกาสติดทีมชาติคือหนึ่งในล้าน เราก็จะมาสร้างบทเรียนไปด้วยกันว่า เด็กอีกเก้าแสนคนที่ก็รักฟุตบอลไม่แพ้กัน เขาจะยังอยู่กับฟุตบอลและไปต่อได้อย่างไร”

เมื่อพูดมาถึงตรงนี้ เรื่องราวของเด็กชายที่เคยวิ่งไล่ลูกฟุตบอลในสนามโรงเรียนเมื่อหลายสิบปีก่อน จึงเดินทางกลับมาบรรจบกับเด็กอีกมากมายในวันนี้ เพียงแต่ครั้งนี้ “ซิโก้” ไม่ได้ยืนอยู่ในฐานะเด็กที่กำลังมองหาทางไปต่ออีกแล้ว

เขายืนอยู่ในฝั่งของผู้ใหญ่

ผู้ใหญ่ที่ครั้งหนึ่งเคยมีครอบครัวคอยสนับสนุน มีครูพละช่วยมองเห็นศักยภาพ มีการศึกษาเปิดประตู และมีฟุตบอลพาไปพบกับโอกาส จึงกำลังชวนผู้ใหญ่คนอื่น ๆ กลับมาทำสิ่งเดียวกันให้กับเด็กอีกจำนวนมาก

“พวกเราที่เป็นผู้ใหญ่ และหลายคนเคยเป็นเด็กที่รักฟุตบอลกันมาก่อน จะต้องเอาประสบการณ์ความรู้ มาช่วยกันวางกรอบเส้นทาง เพื่อไม่ให้มีใครตกหล่นหายไประหว่างทาง 

“ไม่ว่าเขาจะเล่นฟุตบอลเก่งหรือไม่ เขาต้องได้เรียนรู้ว่า ความรักฟุตบอลเปลี่ยนแปลงชีวิตได้ เป็นเครื่องมือเรียนรู้ได้ และพาคนที่หลุดจากโรงเรียนไปแล้วกลับมามีเส้นทางเรียนรู้ที่เหมาะสมได้ ด้วยหัวใจของหลักสูตร ที่จะเผยให้เห็นว่าในจักรวาลของฟุตบอล มีเส้นทางอาชีพหรือเส้นทางชีวิตอยู่มากมายแค่ไหน ที่แต่ละคนจะเลือกเดินไปได้”

เพราะท้ายที่สุดแล้ว ความฝันของเด็กคนหนึ่งอาจเริ่มต้นง่าย ๆ จากสิ่งที่เขารัก สิ่งสำคัญอาจไม่ใช่การบอกเด็กทุกคนว่าเขาต้องไปให้ถึงปลายทางเดียวกัน แต่คือการทำให้เขามองเห็นว่าจากจุดที่ยืนอยู่วันนี้ ยังมี “ทางไปต่อ” อีกมากกว่าหนึ่งทางเสมอ

เรียบเรียงจากบทเรียนและประสบการณ์บนเส้นทางฟุตบอล โดย ‘ซิโก้’ เกียรติศักดิ์ เสนาเมือง จากการประชุมเชิงปฏิบัติการหลักสูตรการศึกษาที่ยืดหยุ่น ‘จักรวาลวิทยาฟุตบอล’ ครั้งที่ 1 ณ โรงแรมเบสท์ เวสเทิร์น จตุจักร กรุงเทพฯ วันที่ 4 กันยายน 2569 คลิก

The post ‘จากสนามฟุตบอลสู่สนามชีวิต’ ความฝันของเด็กอาจเริ่มจากสิ่งที่รัก และไปได้ไกล เมื่อผู้ใหญ่ช่วยให้มองเห็น “ทางไปต่อ” — ‘ซิโก้’ เกียรติศักดิ์ เสนาเมือง first appeared on กสศ..

โดยทำงานการบูรณาการฐานข้อมูลดิจิทัลร่วมกันกับภาคีเครือข่ายต่าง ๆ อาทิ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กรุงเทพมหานคร ฯลฯ เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลเด็กและเยาวชนจากฐานข้อมูลของหน่วยงานต่าง ๆ ให้สามารถระบุตัวตนและติดตามเด็กที่ไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษา ก่อนนำข้อมูลไปสู่การช่วยเหลือในระดับพื้นที่อย่างตรงจุดและยั่งยืน

รางวัลเลิศรัฐถือเป็นรางวัลเกียรติยศที่มอบให้แก่หน่วยงานภาครัฐที่มีผลงานโดดเด่นในการพัฒนาคุณภาพการให้บริการประชาชน โดยพิธีมอบรางวัลประจำปี 2569 จัดขึ้นเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2569 ณ ห้องรอยัล จูบิลี่ บอลรูม อาคารชาเลนเจอร์ อิมแพ็ค เมืองทองธานี จังหวัดนนทบุรี โดยมี นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธานในพิธี

ทั้งนี้ ผู้แทนจากจาก 5 หน่วยงานร่วมขึ้นรับรางวัล ประกอบด้วย ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) นายอิทธิกร ช่างสากล ผู้อำนวยการศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร รักษาการในตำแหน่งที่ปรึกษาด้านเทคโนโลยีระบบสารสนเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ นายนิรัตน์ พงษ์สิทธิถาวร รองปลัดกระทรวงมหาดไทย นางเตือนใจ คงสมบัติ รองปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ และ นางสมฤดี ลันสุชีพ รองผู้อำนวยการสำนักการศึกษา กรุงเทพมหานคร

นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า รางวัลเลิศรัฐเป็นรางวัลแห่งความภาคภูมิใจของส่วนราชการและหน่วยงานของรัฐที่มุ่งมั่นปรับปรุงประสิทธิภาพการทำงานให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรม เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน โดยในปีนี้มีผลงานส่งเข้ารับการพิจารณามากที่สุดเป็นประวัติการณ์ถึง 2,030 ผลงาน และมีผลงานผ่านการคัดเลือกให้ได้รับรางวัลเพียง 250 รางวัล

รองนายกรัฐมนตรียังเน้นย้ำว่า ภาครัฐจำเป็นต้องปรับตัวให้เท่าทันการเปลี่ยนแปลง และตอบสนองความต้องการของประชาชนได้อย่างรวดเร็วและตรงเป้าหมาย โดยประเทศไทยกำลังเดินหน้าสู่การเป็นสมาชิก OECD เพื่อยกระดับโครงสร้าง วิธีคิด และวิธีทำงานของภาครัฐให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล ควบคู่กับการเข้าร่วม Open Government Partnership เพื่อส่งเสริมภาครัฐที่เปิดกว้าง โปร่งใส และเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วม อันเป็นพื้นฐานสำคัญของการสร้างความเชื่อมั่นต่อภาครัฐ (Trust in Government)

ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนผ่านสู่ภาครัฐดิจิทัลแบบไร้รอยต่อ จะมีบทบาทสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะการใช้ Big data และปัญญาประดิษฐ์ (AI) วิเคราะห์ข้อมูล เพื่อยกระดับการทำงานของภาครัฐจากการแก้ปัญหาเชิงรับ ไปสู่การมองเห็นปัญหาและให้ความช่วยเหลือประชาชนในเชิงรุก

สำหรับ Thailand Zero Dropout การบูรณาการข้อมูลไม่ได้มีเป้าหมายเพียงทำให้ภาครัฐ “รู้จำนวน” เด็กและเยาวชนที่อยู่นอกระบบการศึกษา แต่คือการทำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถ มองเห็นว่าเด็กแต่ละคนคือใคร อยู่ที่ไหน กำลังเผชิญข้อจำกัดอะไร และควรได้รับความช่วยเหลือในรูปแบบใด เพื่อเปลี่ยนข้อมูลระดับประเทศให้กลายเป็นการช่วยเหลือที่เกิดขึ้นจริงในระดับพื้นที่

การได้รับรางวัลเลิศรัฐครั้งนี้จึงเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายของความร่วมมือในการขับเคลื่อน Thailand Zero Dropout โดย กสศ. และภาคีเครือข่ายจะเดินหน้าพัฒนาการเชื่อมโยงข้อมูลและกลไกความร่วมมือ เพื่อให้การค้นหา ติดตาม และช่วยเหลือเด็กและเยาวชนมีความแม่นยำและต่อเนื่องยิ่งขึ้น พร้อมมุ่งสู่เป้าหมายสำคัญ คือ ลดจำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาให้เป็นศูนย์ และทำให้เด็กทุกคนมีโอกาสเข้าถึงการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับชีวิตและศักยภาพของตนเอง

The post กสศ. และภาคี คว้า ‘รางวัลเลิศรัฐ 2569’ ผลงานบูรณาการข้อมูลดิจิทัล ‘Thailand Zero Dropout’ มุ่งสู่เป้าหมายลดเด็กนอกระบบการศึกษา first appeared on กสศ..

โดยเมื่อวันที่ 4–5 กันยายน 2569 ได้เปิดประชุมเชิงปฏิบัติการหลักสูตรการศึกษาที่ยืดหยุ่น “จักรวาลวิทยาฟุตบอล” ครั้งที่ 1 ณ โรงแรมเบสท์ เวสเทิร์น จตุจักร กรุงเทพมหานคร การประชุมครั้งนี้เป็นก้าวต่อเนื่องหลังการลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือระหว่าง กสศ. และสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ เพื่อขยายแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ “ฟุตบอลเป็นฐาน” ไปสู่การปฏิบัติจริงในสถานศึกษา โดยมีครูและผู้บริหารจาก 50 โรงเรียน เครือข่ายนวัตกรรมการศึกษาทางเลือก ตลอดจนโค้ชและผู้แทนสโมสรฟุตบอลท้องถิ่นเข้าร่วมกว่า 110 คน

หัวใจสำคัญคือการชวนผู้จัดการศึกษาเปลี่ยนคำถามจาก “เด็กจะปรับตัวเข้ากับการศึกษาอย่างไร” ไปสู่ “การศึกษาจะยืดหยุ่นเพื่อรองรับความสนใจ ศักยภาพ และเงื่อนไขชีวิตที่แตกต่างของเด็กแต่ละคนได้อย่างไร” โดยใช้โลกของฟุตบอลที่เด็กคุ้นเคยและสนใจเป็นพื้นที่เชื่อมโยงความรู้ทางวิชาการ ทักษะชีวิต ประสบการณ์จริง และเส้นทางอาชีพเข้าด้วยกัน

ภายในงาน ศาสตราจารย์ ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการบริหาร กสศ. คุณพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. คุณชมนพัฒน์ ปานวิไล ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมการจัดการศึกษา สำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน สพฐ. คุณกันตพล เลิศล้ำสกุลการ ผู้แทนสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ พร้อมด้วยคณะวิทยากรจากศูนย์การเรียนปัญญากัลป์ ร่วมถ่ายทอดแนวคิดเชิงนโยบายและแนวทางนำหลักสูตรการศึกษาที่ยืดหยุ่นไปประยุกต์ใช้ เพื่อให้สถานศึกษาสามารถออกแบบการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์ผู้เรียนได้อย่างเป็นรูปธรรม

อีกหนึ่งส่วนสำคัญของการประชุม คือการเปิดให้ครูและผู้บริหารได้เห็น “จักรวาล” ที่อยู่รอบฟุตบอล ผ่านประสบการณ์ของคนทำงานในวงการจริง และมองเห็นว่า สำหรับเด็กคนหนึ่งที่รักฟุตบอล ปลายทางไม่จำเป็นต้องมีเพียงการเป็นนักฟุตบอลอาชีพ

‘โค้ชซิโก้’ เกียรติศักดิ์ เสนาเมือง อดีตกัปตันและหัวหน้าผู้ฝึกสอนฟุตบอลทีมชาติไทย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการ Liverpool FC International Academy Thailand และประธานมูลนิธิซิโก้ ร่วมถ่ายทอดประสบการณ์บนเส้นทางฟุตบอล ตั้งแต่การเป็นนักกีฬาจนถึงการทำงานระดับมืออาชีพ พร้อมแลกเปลี่ยนกับครูและผู้เข้าร่วมกิจกรรมถึงสิ่งที่เด็กสามารถเรียนรู้ผ่านฟุตบอล

เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นในสนามไม่ได้มีเพียงทักษะการเล่น แต่ยังรวมถึงวินัย การทำงานเป็นทีม ความรับผิดชอบ ความเชื่อมั่น การตั้งเป้าหมาย และการรับมือกับความผิดหวัง ซึ่งล้วนเป็นทักษะที่สามารถนำไปใช้ต่อในการเรียน การทำงาน และชีวิตจริง

ขณะที่ คุณวิศรุต สินพงศพร เจ้าของเพจ “วิเคราะห์บอลจริงจัง” สื่อมวลชนและคอนเทนต์ครีเอเตอร์ ชวนผู้เข้าร่วมมองออกไปนอกสนามว่า เบื้องหลังการแข่งขันฟุตบอลหนึ่งนัด ยังมีผู้คนและอาชีพอีกหลากหลายที่ทำให้โลกของฟุตบอลขับเคลื่อนไปได้

เด็กที่รักฟุตบอลจึงไม่จำเป็นต้องมีความฝันเป็นนักฟุตบอลอาชีพเพียงอย่างเดียว ความสนใจเดียวกันนี้ยังสามารถต่อยอดไปสู่การเป็นนักข่าว นักเขียน คอนเทนต์ครีเอเตอร์ นักวิเคราะห์ข้อมูล นักพากย์ ผู้ดูแลสนาม ผู้จัดการทีม ผู้จัดการนักฟุตบอล เอเย่นต์ฟุตบอล ล่าม หรือนักออกแบบชุดแข่งขัน รวมถึงอาชีพใหม่ ๆ ที่เติบโตขึ้นพร้อมกับอุตสาหกรรมฟุตบอล

เมื่อมองฟุตบอลในลักษณะนี้ “ความชอบ” จึงสามารถกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ และนำมาออกแบบเป็นเส้นทางการเรียนรู้เฉพาะบุคคลที่เชื่อมสิ่งที่เด็กสนใจเข้ากับความรู้ ทักษะ และอาชีพในอนาคตได้

คุณพัฒนะพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า หลักสูตรจักรวาลวิทยาฟุตบอลจะเป็นหนึ่งในเครื่องมือสร้างทางเลือกทางการศึกษา ทั้งการป้องกันเด็กและเยาวชนไม่ให้หลุดออกจากระบบ และการเปิดเส้นทางให้เด็กที่หลุดออกไปแล้วสามารถกลับเข้าสู่การเรียนรู้อีกครั้ง ผ่านการศึกษาที่ยืดหยุ่นซึ่งรองรับความชอบ ความสนใจ ความถนัด และเงื่อนไขชีวิตของผู้เรียนแต่ละคน

“การประชุมเชิงปฏิบัติการครั้งนี้ เป็นผลสืบเนื่องจากบันทึกข้อตกลงความร่วมมือระหว่าง กสศ. กับสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ เมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2569 บนความเข้าใจร่วมกันว่า องค์ประกอบของฟุตบอลสามารถพัฒนาเป็นหลักสูตรการศึกษาทางเลือก ที่ช่วยจุดประกายให้เด็กและเยาวชน สถานศึกษา ตลอดจนหน่วยจัดการเรียนรู้และผู้เกี่ยวข้องทุกระดับเห็นว่า ฟุตบอลเป็นได้มากกว่าความรักหรือความสนใจในช่วงวัยหนึ่ง แต่สามารถเชื่อมโยงไปสู่โอกาสต่าง ๆ ในชีวิตได้”

แนวคิดดังกล่าวจึงไม่ได้มุ่งสร้างนักฟุตบอลอาชีพให้กับเด็กทุกคน หากมุ่งใช้สิ่งที่เด็ก “รักและอยากเรียนรู้” เป็นประตูบานแรก ก่อนเชื่อมต่อไปยังองค์ความรู้และทักษะด้านอื่น ๆ เพื่อให้เด็กเห็นความหมายของการเรียนรู้และมองเห็นเส้นทางของตนเองชัดขึ้น

คุณชมนพัฒน์ ปานวิไล ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมการจัดการศึกษา สำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน สพฐ. กล่าวว่า หลักสูตรจักรวาลวิทยาฟุตบอลสะท้อนการออกแบบการเรียนรู้ที่ก้าวพ้นจากกรอบการแบ่งความรู้เป็นรายวิชาเพียงอย่างเดียว ไปสู่การเชื่อมการเรียนรู้เข้ากับชีวิตและเส้นทางอาชีพ ภายใต้แนวคิด “Anywhere Anytime” ที่เปิดให้ผู้เรียนเรียนรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา รวมถึงสามารถเรียนรู้ควบคู่กับการทำงานและการฝึกฝนในสิ่งที่ตนเองสนใจ

โครงสร้างของ “จักรวาลวิทยาฟุตบอล” จึงเริ่มต้นจากสนามฟุตบอลและเกมการแข่งขันเป็นจุดศูนย์กลาง ก่อนขยายออกไปสู่ 4 กลุ่มทักษะสำคัญ ได้แก่

1. ทักษะในสนามฟุตบอล ครอบคลุมบทบาทนักฟุตบอล ผู้ฝึกสอน และผู้ตัดสิน
2. ทักษะด้านการจัดการสปอนเซอร์และทรัพยากร ครอบคลุมการสร้างความร่วมมือและแรงสนับสนุนให้กิจกรรมหรือทีมสามารถดำเนินต่อไปได้
3. ทักษะการสื่อสาร ครอบคลุมงานสื่อสารมวลชนและการผลิตเนื้อหาหลากหลายรูปแบบที่เกี่ยวข้องกับฟุตบอล
4. ทักษะการบริหารสโมสร ตั้งแต่การจัดการทีม บุคลากร ไปจนถึงองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ทำให้สโมสรฟุตบอลสามารถดำเนินงานและเติบโตได้

องค์ประกอบเหล่านี้สามารถนำมาออกแบบเป็นกิจกรรมและบทเรียนที่เชื่อมโยงความรู้ ทักษะ และประสบการณ์จริงเข้าด้วยกัน โดยมีความสนใจของผู้เรียนเป็นจุดตั้งต้น และเปิดพื้นที่ให้การเรียนรู้เกิดขึ้นได้มากกว่าภายในห้องเรียนเพียงรูปแบบเดียว

คุณชมนพัฒน์กล่าวเพิ่มเติมว่า แนวคิดจักรวาลวิทยาฟุตบอลยังสอดคล้องกับนวัตกรรมการศึกษาที่ยืดหยุ่น “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” ที่ สพฐ. กำลังขับเคลื่อน เพื่อเพิ่มทางเลือกในการจัดการเรียนรู้ให้รองรับผู้เรียนที่มีบริบทและข้อจำกัดแตกต่างกัน และช่วยป้องกันหรือลดจำนวนเด็กที่เสี่ยงหลุดออกจากระบบการศึกษา

ขณะเดียวกัน การจัดการศึกษาผ่านศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ยังเปิดโอกาสให้ภาคประชาสังคม ภาคธุรกิจ ผู้ปกครอง ชุมชน และบุคคล มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา โดยเฉพาะสำหรับเด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบางที่ไม่สามารถเดินต่อบนเส้นทางการศึกษาแบบเดิม

การขับเคลื่อน “จักรวาลวิทยาฟุตบอล” จึงเป็นมากกว่าการนำกีฬามาประกอบการเรียนการสอน แต่คือการขยายพื้นที่ของ “การศึกษา” ให้กว้างพอที่จะรองรับความแตกต่างของผู้เรียน และเชื่อมประสบการณ์จากสนาม ชุมชน และโลกการทำงานกลับมาเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ เพื่อให้เด็กแต่ละคนสามารถพัฒนาตนเองบนเส้นทางที่สอดคล้องกับความสนใจ ความถนัด และศักยภาพของตนเอง

The post กสศ.-สมาคมฟุตบอลฯ ผนึกพลังครู–ผู้บริหาร เดินหน้าหลักสูตรการศึกษาที่ยืดหยุ่น ‘จักรวาลวิทยาฟุตบอล’ first appeared on กสศ..

“…นั่นคือความหมายของสังคมเสมอภาค ที่จะเป็นไปได้ก็ต่อเมื่อระบบถูกออกแบบให้เป็นคำตอบสำหรับชีวิตคนทุกกลุ่มจริง ๆ”        

คุณธันว์ธิดา วงศ์ประสงค์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมเพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ กสศ. กล่าวบนเวทีเสวนา ‘ALL MEANS ALL’ Learning Ecosystem: รวมพลังสร้างนิเวศการเรียนรู้เพื่อทุกคน ที่จัดขึ้นในเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา เป็นการสรุปให้เห็นภาพรวมจากวงพูดคุยร่วมกันหลายฝ่าย ตั้งแต่ภาครัฐ ชุมชน สถาบันการศึกษา ครอบครัว ผู้ประกอบการเอกชน ที่มาร่วมกันแลกเปลี่ยนความรู้ บทเรียน ประสบการณ์ บนความพยายามสร้าง ‘ระบบนิเวศการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับผู้พิการ’ ให้ครอบคลุมการเข้าถึงสิทธิพื้นฐาน ความช่วยเหลือดูแลเฉพาะทาง การเข้าถึงการศึกษา ฝึกทักษะอาชีพ การเข้าสู่เส้นทางทำงาน และไม่จบลงแค่นั้น หากยังต้องกินความหมายถึงโอกาสก้าวหน้าในอาชีพ หรือในชีวิตตามลำดับขั้น ทั้งไม่ลืมกางตาข่ายไว้รองรับ ในวันที่กลไกต่าง ๆ ในสังคมเปลี่ยนแปลงตามเวลา

‘เวทีแห่งนี้’ ได้เผยให้เห็นวงรอบของนิเวศเรียนรู้สำหรับผู้พิการ ซึ่งที่ผ่านมามีผลสำเร็จจับต้องได้ของหลายฝ่าย อาทิ การรวมกลุ่มผู้ปกครองผู้พิการ ที่นำไปสู่การจัดตั้งศูนย์การเรียนเพื่อจัดการศึกษาโดยครอบครัว หรือการทำงานของหน่วยจัดการเรียนรู้ ที่สร้างความเข้าใจและทลายกำแพงทัศนคติในชุมชน จนเกิดการอยู่ร่วม ดูแล และสนับสนุนการเรียนรู้สู่การทำงานของผู้พิการในพื้นที่ ตลอดจนสถาบันการศึกษาผู้ผลิตครูการศึกษาพิเศษ ที่เข้าไปจับมือกับสถาบันอาชีวศึกษา จนเกิด ‘เส้นทางเรียนรู้สายอาชีพ’ บ่มเพาะเยาวชนผู้พิการจนมีทักษะทำงานขั้นสูง และเชื่อมต่อถึงตำแหน่งงานในสถานประกอบการภาคเอกชน ซึ่งไม่เพียงตั้งรับ หากยังยื่นมือเข้ามาช่วยพัฒนาหลักสูตร เพื่อให้พื้นที่ตลาดแรงงานพร้อมรองรับผู้พิการรุ่นใหม่ ๆ ทุกปี

ผอ.สำนักพัฒนานวัตกรรมเพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ กสศ. กล่าวว่า ความร่วมมือจากทุกทิศทางนี้เปรียบได้กับ ‘โบกี้รถไฟ’ ที่เชื่อมต่อกันจนเป็น ‘ขบวนรถไฟ’ ที่มีความหมายประหนึ่ง ‘หลักประกันโอกาสทางการศึกษาสำหรับผู้พิการ’ โดยเมื่อทุกฝ่ายยึดเป็นวาระทางสังคม ความรู้ ข้อมูล ความชำนาญเฉพาะทาง หรือบทเรียนการทำงานต่างสถานการณ์และข้อจำกัด ก็หลั่งไหลมาร้อยเรียง จนภาพของนิเวศการเรียนรู้สู่การทำงาน หรือการออกมาใช้ชีวิตของผู้พิการ ปรากฏ       

ณ จุดเริ่มต้น ก่อนที่หนึ่งโบกี้จะแข็งแรงพร้อมเชื่อมประกอบเป็นขบวนรถไฟ คุณธันว์ธิดา บอกว่าสิ่งสำคัญอันเป็นรากฐาน ซึ่งอาจเปรียบได้กับ ‘รางรถไฟ’ คือการส่งต่อของทัศนคติ ให้ ‘สังคม’ รับรู้ มองเห็น และยอมรับในความแตกต่างหลากหลาย หรือคือหลักคิดของการอยู่ร่วมกัน ที่ว่า ‘ทุกคนในสังคมล้วนขาดพร่องและมีความต้องการไม่เหมือนกัน’

“เมื่อพูดถึงความหลากหลาย เราต้องมองในมิติที่ว่าคนทุกคนมีส่วนที่ขาด ไม่ว่าตั้งแต่จุดเริ่มต้น หรือประสบเหตุใดก็ตามจนชีวิตเปลี่ยนแปลง ดังนั้นสังคมจึงต้องมีหลักประกันโอกาส ไม่ว่าด้านสุขภาพ การศึกษา พื้นที่พัฒนาศักยภาพสู่การมีงานมีอาชีพ ซึ่งทัศนคติเช่นนี้เอง ที่จะพาไปถึงการออกแบบโครงสร้างของสังคมเสมอภาค

“ส่วนสิ่งที่จะมาสนับสนุนต่อจากทัศนคติที่ส่งออกไป คือความร่วมมือ ที่ทุกฝ่ายต้องแบ่งปันและคิดว่าคือการทำงานร่วมกัน บนเป้าหมายร่วม คือค้นหารวบรวมข้อมูลของผู้พิการทุกคนทุกช่วงวัย จากทุกชุมชน จากบ้านทุกหลัง แล้วจึงร่วมกันมองถึงความเป็นไปได้ในการออกแบบการดูแลช่วยเหลือ และส่งต่อถึงเส้นทางการศึกษา ฝึกทักษะ และการมีอาชีพ”           

จากรางรถไฟกำหนดเส้นทาง ขยับมาดูโบกี้เล็ก ๆ ที่เป็นพื้นที่แรกเริ่มของผู้พิการคนหนึ่ง คือ ‘ครอบครัว’ โดย คุณพิมพ์ใจ พันวินิต ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข กล่าวว่า ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลอาจเป็นเพียงหน่วยเล็ก ๆ แต่ถือว่ามีบทบาทสำคัญที่สุดสำหรับผู้พิการ เพราะคือคนที่รู้ถึงขีดความสามารถและข้อจำกัด อันจะเป็นต้นทุนของการจัดการเรียนรู้ หรือส่งเสริมพัฒนาการที่ตรงจุด      

คุณพิมพ์ใจถ่ายทอดประสบการณ์ในฐานะผู้ปกครอง และเป็นแกนเชื่อมกลุ่มผู้ปกครองจัดตั้งศูนย์การเรียน เพื่อจัดการเรียนรู้สำหรับผู้พิการในชื่อ ‘ศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข’ ว่า “พื้นฐานความสนใจ ความถนัด และข้อจำกัดของผู้พิการแต่ละคน คือกุญแจที่จะไขไปสู่การจัดการเรียนรู้ที่เป็นไปได้ ศูนย์การเรียนปัญญ์ความสุขจึงพยายามสร้างพื้นที่เรียนรู้บนความเชื่อว่า ผู้พิการทุกช่วงวัยเรียนรู้ร่วมกันได้ หากจัดพื้นที่เหมาะสม สร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ปกครองทุกคนเชื่อว่าตนเป็นครูได้ และมีแผนการเรียนรู้เฉพาะบุคคลที่แข็งแรงพอ  

“หลักสำคัญคือผู้ปกครองต้องหมั่นสังเกต ทำความเข้าใจ และเชื่อมต่อทำงานกับสหวิชาชีพเช่นแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดได้ ในการประเมินศักยภาพและข้อจำกัด จากนั้นจึงสามารถร่าง ‘แผนการศึกษารายบุคคล’ (IEP) ที่ครอบคลุมเรื่องการส่งเสริมจุดเด่นของผู้เรียน การพัฒนาทักษะสังคม การเลือกใช้สื่อการเรียนรู้ จนถึงรายละเอียดการจัดพื้นที่เรียนรู้ ให้เหมาะสม ปลอดภัย

ผอ.ศูนย์การเรียนปัญญ์ความสุข พูดถึงบทเรียนจากการรวมกันเป็นเครือข่ายผู้ปกครองผู้พิการ ที่ช่วยให้ครอบครัวสามารถมองเห็นเป้าหมายเป็นลำดับ ตั้งแต่การร่วมส่งต่อความรู้ เป็นพื้นที่ของความเข้าใจ กำลังใจ และเป็น ‘ผนังพิง’ ให้ผู้ปกครองที่ยังมองไม่เห็นทาง เข้าถึงแนวทางจัดการศึกษาและกระตุ้นพัฒนาการ บนฐานความเชื่อมั่นว่า ‘ผู้ปกครองสามารถเป็นคนแรกที่จะออกแบบการเรียนรู้ได้ โดยมีพื้นที่กิจกรรมเล็ก ๆ ในครอบครัวเป็นจุดเริ่มต้น’    

ต่อด้วย คุณมะโนลา พึ่งอำนวย ประธานชมรมเพื่อคนพิการจังหวัดเลย ที่เล่าถึงการสร้างนิเวศการเรียนรู้ในชุมชนสำหรับผู้พิการ โดยยึดหลักการรับฟัง ทำความเข้าใจ หรือคำนึงถึง ‘ความต้องการของผู้เรียนรู้’ เป็นตัวตั้ง ก่อนจะวางแผนต่อเนื่อง เพื่อให้ผู้พิการนำทักษะจากการอบรมไปใช้สร้างอาชีพได้จริง มีตลาดรองรับ ขณะที่การส่งต่อทัศนคติถึงสังคมจำเป็นต้องย้ำสารกับทุกฝ่าย ทั้งเพื่อนบ้าน ตลาด ร้านค้า โรงเรียน จนถึงสถานที่ทำงาน เพื่อให้เกิดการยอมรับ เชื่อมั่นและให้โอกาส ทั้งต้องไม่ละเลยเรื่องการปรับสถานที่ เช่นห้องน้ำ ทางเดิน และเพิ่มเติมสิ่งอำนวยความสะดวกที่เอื้อต่อการใช้ชีวิต และการทำงานของผู้พิการ แล้วเมื่อนั้น ‘การอยู่ร่วมกันบนความแตกต่างหลากหลายจึงเป็นไปได้’    

“การพาผู้พิการคนหนึ่งไปถึงโอกาส ไม่ใช่แค่การคิดถึงการพาไปเรียน พาไปมีอาชีพ แต่ทุกคนในสังคมแวดล้อมต้องรับรู้ถึงการมีอยู่ ข้อจำกัด และศักยภาพของเขา ถ้าทำได้ เราถึงพูดได้ว่าสำเร็จแล้วในการสร้างสังคมเสมอภาค เพราะที่ตรงนั้น ผู้พิการจะรู้สึกมีตัวตน ได้ออกมาใช้ชีวิต หรือรู้สึกว่าเขาได้เป็นส่วนหนึ่งของสังคมจริง ๆ”       

ในบทบาทสถาบันการศึกษา รศ.ดร.ชนิศา ตันติเฉลิม หัวหน้าโครงการหนุนเสริมวิชาการโครงการ ทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ และรองคณบดี คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า การสร้างเส้นทางการศึกษาสายอาชีพสู่การมีงานทำ คือการมองถึงทุกขั้นตอนตลอดชีวิตจากต้นถึงปลายทาง ประเด็นสำคัญคือการคัดกรองตั้งแต่เข้าสู่ระบบการศึกษา ที่ผู้ปกครองและครูจะช่วยได้ในเบื้องต้น เพื่อค้นพบข้อจำกัดของการเรียนรู้ ส่งเสริมพัฒนาการทันท่วงที และจะส่งผลโดยตรงต่อการสะสมทักษะและศักยภาพเพื่อการศึกษาระยะยาว

“ในช่วงแรกที่เข้าสู่การศึกษา การคัดกรองแต่ต้นทาง จะยิ่งเพิ่มโอกาสของผู้พิการในนการเรียนร่วม หรือสามารถกระตุ้นพัฒนาการได้ไวยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตามเป้าหมายการคัดกรองเบื้องต้น เราจะมุ่งหาเด็กที่ต้องการความช่วยเหลือมากที่สุด และต้องเจอให้เร็วที่สุด โดยเฉพาะในช่วงวัยแรกเกิดถึง 7 ปี อย่างน้อยที่สุด เราต้องรู้ว่าทำไมเด็กคนหนึ่งเรียนช้า เรียนไม่เข้าใจ ซึ่งทุกวันนี้เรามีเครื่องมือที่ผู้ปกครองและครูสามารถทำได้ และคิดว่าควรเป็นทักษะที่จำเป็นต้องพัฒนาให้ครูทุกคนทำได้ในอนาคตอันใกล้”

รศ.ดร.ชนิศา กล่าวย้ำว่า การคัดกรองเบื้องต้นไม่เพียงช่วยส่งเสริมกระตุ้นพัฒนาการ หากยังสำคัญมากต่อความพร้อมสำหรับการศึกษาระดับสูง

“เด็กที่มีต้นทุนทางศักยภาพต่อเนื่องไม่ขาดตอน ตั้งแต่อนุบาลถึงอาชีวศึกษา เขาจะพร้อมไปต่อทันที ด้วยทักษะอ่านเขียน การสื่อสารเข้าสังคม การดูแลตัวเองและจัดการอุปสรรคปัญหาเบื้องต้น แล้วเมื่อเข้าสู่ข้อต่อสุดท้ายก่อนไปสู่การมีงานทำ เราถือว่าอาชีวศึกษาคือคำตอบที่เหมาะสมสำหรับผู้พิการ ด้วยลักษณะเฉพาะคือระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นสูง และให้ความสำคัญกับการมุ่งค้นพบศักยภาพระดับบุคคล”

รองคณบดี คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่าตรงปลายทางของการพัฒนาศักยภาพผู้พิการ ภาพที่ทุกฝ่ายต้องการเห็นคือ ‘การมีงานทำ’ ซึ่งจะเกิดขึ้นไม่ได้หากไม่มีจุดเริ่มต้น …จากการค้นหาค้นพบ และมีพื้นที่โอกาสเรียนรู้ เพื่อผู้พิการคนหนึ่งได้ตระหนักถึงคุณค่าของความสามารถในตัวเอง และนำไปใช้เป็นเครื่องมือฝ่าฟันอุปสรรค กล้าเดินออกไปสู่สังคม พร้อมเผชิญโอกาสใหม่ ๆ ในชีวิต …ซึ่งทั้งหมดนั้นรออยู่บนเส้นทางอาชีพ    

‘ที่ ‘คาเฟ่ อเมซอน’ (Café Amazon) พนักงานทุกคนต้องมีเส้นทางอาชีพที่มั่นคง ทุกคนต้องได้รับค่าจ้างในเรทเดียวกัน วัดผลงานในมิติเดียวกัน และสามารถก้าวไปสู่ตำแหน่งงานระดับสูงได้ทัดเทียมกัน โดยไม่มีข้อจำกัดเรื่องอายุ หรือความพิการ’

คุณภูรี สมิทธิเนตย์ หัวหน้าโครงการ Café Amazon for Chance บริษัท สานพลัง วิสาหกิจ เพื่อสังคม เล่าถึงโครงการ Café Amazon for Chance ที่มี 523 สาขาทั่วประเทศ ซึ่งเปิดรับพนักงานผู้สูงวัยและผู้พิการ และความตั้งใจในการจับมือกับสถานศึกษาอาชีวศึกษา ในโครงการทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูงสำหรับผู้มีความต้องการพิเศษ เพื่อเป็น ‘โบกี้เชื่อมต่อ’ จากการศึกษาสู่อาชีพของผู้พิการ ด้วยแนวคิดดังกล่าว อเมซอนจึงเข้าไปร่วมพัฒนาหลักสูตรเรียนรู้ และปรับเปลี่ยนพื้นที่และระบบการทำงานทั้งหมด เพื่อรองรับผู้พิการประเภทต่าง ๆ โดยนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาช่วย มีการฝึกอบรมพนักงานทั้งหมดให้เรียนรู้เรื่องการใช้ภาษามือ รวมถึงให้ความสำคัญกับระบบเตือนภัยและอุบัติเหตุต่าง ๆ ระหว่างการทำงาน สำหรับผู้พิการโดยเฉพาะ  

ในฐานะผู้บริหาร คุณภูรีเชื่อว่า ‘ยิ่งสถานประกอบการช่วยลดข้อจำกัดลงได้เท่าไหร่ ประตูโอกาสสำหรับผู้พิการในตลาดแรงงานก็จะยิ่งเปิดกว้างขึ้นเท่านั้น’ และใช่เพียงการเป็นผู้ให้ หากในการสร้างระบบการศึกษาสู่การทำงาน สถานประกอบการเองยังเป็นฝ่ายได้รับ จากศักยภาพในการทำงานที่มาพร้อมกับทักษะพิเศษ ทั้งความสามารถพิเศษในการสังเกต จดจำ คำนวณ จนถึงความละเอียดใจใส่ในบริการ ที่ถือเป็นจุดเด่นและคือความภาคภูมิใจของคาเฟ่ อเมซอน เสมอมา  

“เช่นที่บอกว่าที่อเมซอน ทุกคนต้องมีโอกาสเติบโตก้าวหน้า มีอาชีพมั่นคง เราจึงส่งเสริมให้พนักงานทุกคนมีโอกาสอบรมเป็นผู้ประกอบการ มีการเชื่อมต่องานกับธนาคารออมสินในฐานะพาร์ทเนอร์ ทำโครงการเงินกู้เพื่อเริ่มธุรกิจ และสำหรับพนักงานผู้พิการ ในการอบรมเราจะดึงผู้ปกครองเข้ามาร่วมด้วย เพื่อให้มั่นใจว่าวันที่เขาออกไปประกอบธุรกิจด้วยตัวเอง กระบวนการและระบบต่าง ๆ จะมีประสิทธิภาพ ยั่งยืน และสำเร็จได้”    

และในการ ‘สร้างนิเวศการเรียนรู้เพื่อผู้พิการ’ วงรอบการทำงานจะวนมาบรรจบกันไม่ได้เลย หากไม่มีความร่วมมือจากฝ่ายผู้กำหนดนโยบาย ซึ่งคือภาครัฐ ที่ในวงเสวนาครั้งนี้ มี คุณสิริณัฏฐ์ อ่อนไสว ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมสิทธิกองส่งเสริมสิทธิและสวัสดิการคนพิการ กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ (พก.) และ คุณวรางคณา ไชยเรือน ผู้อำนวยการสำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ (สศศ.) มาร่วมฉายภาพสถานการณ์ของผู้พิการ โอกาสทางการศึกษา และการจัดการศึกษาที่เปิดพื้นที่สำหรับทุกคน   

โดย คุณสิริณัฏฐ์ ให้ภาพรวมสถานการณ์ผู้พิการว่า ปัจจุบันผู้มีบัตรประจำตัวผู้พิการอยู่ที่ 2.3 ล้านคน ในจำนวนนี้มีสัดส่วนเป็นเด็กเยาวชน 3.3% วัยแรงงาน 3.4% ผุ้สูงอายุ 61% และเด็กเกิดใหม่ 0.5% ประเด็นสำคัญคือต้องผลักดันให้ผู้พิการที่ไม่อยู่ในฐานข้อมูลชุดนี้ เข้าถึงการทำบัตรประจำตัวเพื่อรับสิทธิพื้นฐาน ซึ่ง พก. ได้ปรับระบบให้สะดวกในเรื่องการประเมินความพิการ และการขอรับบัตรประจำตัวผ่านระบบออนไลน์ ซึ่งทำได้ในโรงพยาบาลมากกว่า 100 แห่งทั่วประเทศ นอกจากนี้ยังได้เชื่อมต่อข้อมูลผู้พิการผ่านระบบ ThaiD เพื่อการยืนยันตัวตน ตรวจสอบสิทธิ และการใช้งานบริการต่างๆ ที่สะดวก รวดเร็ว และปลอดภัยจากการทำธุรกรรมออนไลน์      

ด้าน คุณวรางคณา เสริมว่า ปีการศึกษา 2569 มีนักเรียนผู้พิการเรียนร่วมในโรงเรียนสังกัด สพฐ. ราว 37,000 คน ในโรงเรียน 21,000 แห่ง (จากทั้งหมด 2.8 หมื่นแห่ง) และมีนักเรียนผู้พิการอีกราว 20,000 คน ในโรงเรียน 130 แห่งภายใต้สำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ  

ภารกิจของ สศศ. คือสนับสนุนการคัดกรองความพิการเบื้องต้น โดยครูผู้ผ่านหลักสูตรคัดกรองผู้พิการ เพื่อให้พบอุปสรรคการเรียนรู้ ความต้องการการช่วยเหลือหรือการใช้สื่อเฉพาะทาง พร้อมกันนี้ สศศ. ยังผลักดันให้โรงเรียนทุกแห่งพร้อมเปิดรับนักเรียนผู้พิการเรียนร่วมมากขึ้น ผ่านการส่งเสริมให้ครูมีทักษะออกแบบแผนการเรียนรู้เฉพาะบุคคล

นอกจากนี้ โรงเรียนในสังกัดจะต้องมีความรู้ความเข้าใจเรื่องการจัดสภาพแวดล้อมสำหรับนักเรียนผู้พิการ และนำการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นมาช่วยลดข้อจำกัดการเรียนรู้ พร้อมส่งเสริมให้ครูค้นพบศักยภาพและความสนใจของเด็กเป็นรายคน ซึ่งถือเป็นนโยบายหลักของการจัดการศึกษาของโรงเรียนในสังกัด สพฐ. และท้ายที่สุดแต่ละโรงเรียนจะต้องทำงานร่วมกัน เพื่อเชื่อมข้อมูลส่งต่อนักเรียนข้ามรอยต่อการศึกษาทุกช่วงชั้น เพื่อสร้างเส้นทางการศึกษาต่อเนื่องเป็นลำดับขั้น      

คนสุดท้ายที่จะช่วยแสดงภาพ ว่าตรงกลางวงรอบของนิเวศการเรียนรู้นั้นหน้าตาเป็นอย่างไร?

ซึ่งผู้ที่จะบอกได้ก็คือ ‘ผู้โดยสาร’ บนขบวนรถไฟแห่งหลักประกันโอกาสทางการศึกษา สู่การมีงานทำสำหรับผู้พิการ ขบวนนี้     

‘ภูเขา’ ร่มเกล้า รุกขชาติ จบการศึกษาชั้น ปวส. หลักสูตรคอมพิวเตอร์และการพัฒนาระบบสารสนเทศ ด้วยทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง จากวิทยาลัยเทคโนโลยีพระมหาไถ่ พัทยา ก่อนได้เข้าทำงานที่ บริษัท โกซอฟท์ (ประเทศไทย) จำกัด (Gosoft (Thailand) Co., Ltd.) ในเครือ ซีพี ออลล์ และมีประสบการณ์ทำงานมาแล้วปีครึ่ง พูดถึงเนื้องานของเขาว่า ในฐานะโปรแกรมเมอร์ เขามีหน้าที่จัดการข้อมูลสมาชิกลูกค้าชาวต่างชาติ ซึ่งเป็นการได้นำทักษะและความรู้ที่เรียนมาใช้อย่างเต็มที่

ภูเขาทบทวนเส้นทางที่ผ่านมา ว่า จากบ้านห่างไกลจากตัวเมือง ห้อมล้อมด้วยไร่มันสำปะหลัง เขาเคยคิดว่าถึงได้เรียน แต่สุดท้ายเมื่อจบ ม.3 ความต้องการตัวช่วยในการใช้ชีวิตที่มากกว่าคนอื่น คงทำให้เขาทำได้แค่กลับไปอยู่เฉย ๆ ที่บ้านอีกครั้ง  

“แต่เพราะตอนนั้น ผมไม่รู้ว่ามันยังมีเส้นทางไปต่อ”

ภูเขาไม่เลิกหวัง พยายามหาข้อมูลจนพบ ว่าวิทยาลัยเทคโนโลยีพระมหาไถ่ พัทยา เปิดรับผู้พิการเข้าเรียน และมีสาขาที่เขาสนใจ จากนั้นเส้นทางจึงเชื่อมต่อจาก ปวช. ถึง ปวส. และไม่ทันเรียนจบ ทางเส้นนั้นก็ไปเชื่อมต่อกับการทำงาน เมื่อข่าวดีมาถึงว่า โกซอฟท์ประเทศไทยเตรียมต้อนรับเขาในฐานะพนักงานคนใหม่

“จุดที่สำคัญจริง ๆ ที่ทำให้ผมมาถึงวันนี้ คือจุดเชื่อมต่อรองรับตั้งแต่โรงเรียน วิทยาลัย จนถึงที่ทำงาน ซึ่งมันจำเป็นมากต่อผู้พิการอีกจำนวนมากที่อยากเรียน อยากมีทักษะอาชีพ อยากทำงานเลี้ยงดูตัวเอง เพราะสำหรับเรา ข้อจำกัดเรื่องการเดินทางและการใช้ชีวิต มักทำให้คิดไปก่อนว่าไม่มีที่ไหนเปิดรับ หรือเมื่อถึงปลายทางหนึ่งของการเรียนแล้ว ก็อาจไม่มีเส้นทางต่อเชื่อมรองรับ

“ผมถือว่าโชคดีหลายต่อ ต่อแรกคือแม้บ้านเราไม่มีทุนทรัพย์มากมาย แต่ครอบครัวสนับสนุนผมเรื่องเรียนเสมอ ต่อที่สองคือผมเจอโรงเรียนที่เข้าใจ มีเพื่อน ๆ เข้าใจ มีครูเข้าใจและคอยส่งเสริม และต่อที่สามคือผมกล้าที่จะสมัครเรียนสายอาชีพหลังจบ ม.3 โดยไม่กลัวกับการเรียนไกลบ้าน เพราะคิดว่าเมื่อโอกาสอยู่ตรงหน้าแล้ว ยังไงก็ต้องลอง ต้องพิสูจน์ ว่าเราก็ทำได้”

ภูเขาทิ้งท้ายว่า ยังมีผู้พิการอีกไม่น้อยที่ต้องการเรียนรู้ในสาขาวิชาที่หลากหลาย เพื่อการพัฒนาตัวเองอย่างตรงจุดและเต็มศักยภาพ จึงคาดหวังว่าสถาบันต่าง ๆ จะหันมาเปิดรับผู้พิการมากขึ้น เพื่อทางเลือกที่เปิดกว้าง ไม่สิ้นสุดแค่การมีงานทำ แต่คือเส้นทางเรียนรู้เติบโต และเป็นหลักประกันให้ออกไปใช้ชีวิตอย่างมั่นใจ              

และนี่คือวงรอบของ ‘นิเวศการเรียนนรู้ตลอดชีวิตของผู้พิการ’ ที่พ่วงต่อร้อยรวมเป็น ‘ขบวนรถไฟแห่งโอกาส’ ที่จะเพิ่มพื้นที่ให้ผู้พิการออกมาใช้ชีวิตได้ เช่นเดียวกับคนทุกคน 

The post ‘เชื่อมขบวนรถไฟแห่งโอกาสการศึกษาสู่การมีงานทำ’ ด้วยวงรอบ ‘นิเวศการเรียนรู้’ ที่พร้อมชวนผู้พิการออกมาใช้ชีวิต first appeared on กสศ..

นายอนุวัธ วงศ์วรรณ นายกสมาคมองค์การบริหารส่วนจังหวัดแห่งประเทศไทย กล่าวว่า อบจ. มีหน้าที่โดยตรงในการพัฒนากำลังคนและคุณภาพชีวิตของประชาชน ที่ผ่านมา อบจ. หลายแห่งได้ขับเคลื่อนการแก้ปัญหาตามบริบทพื้นที่จนเกิดผลสัมฤทธิ์เป็นรูปธรรม อาทิ อบจ.ปัตตานี และอบจ.ยะลา ที่เป็นแกนกลางค้นหาเด็กหลุดจากระบบ อบจ.ศรีสะเกษ ที่พัฒนาระบบการศึกษาในโรงเรียนสังกัดอย่างเป็นระบบ, อบจ.สุราษฎร์ธานี ที่เชื่อมโยงการศึกษากับอาชีพท้องถิ่นร่วมกับผู้ประกอบการ และ อบจ.สุรินทร์ ที่ทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงสนับสนุนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น ๆ ในพื้นที่ เป็นต้น ทั้งนี้เพื่อให้การขับเคลื่อนนวัตกรรมการศึกษา–พัฒนาประชากรวัยแรงงาน ดึงกลไกพื้นที่แก้ปัญหาเด็กหลุดจากระบบสู่เป้าหมาย Thailand Zero Dropout PLUS

“สมาคมฯ ได้มีการหารือกับกสศ. เพื่อร่วมกันขยายพื้นที่ไปยังอบจ.อื่นๆ โดยมุ่งขับเคลื่อน 3 ประเด็นหลัก ได้แก่ การค้นหาเด็กนอกระบบและการบริหารจัดการข้อมูลโดย อบจ. เพื่อการช่วยเหลือที่ทันท่วงที, การจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นตอบโจทย์วิถีชีวิตผู้เรียน และการพัฒนาหลักสูตรสายอาชีพที่ตรงตามความต้องการของพื้นที่ พร้อมเชิญชวน อบจ. ทั่วประเทศร่วมกันดึงเด็กที่ตกหล่นกลับเข้าสู่โอกาสทางการเรียนรู้ เพื่อเติบโตเป็นประชากรที่มีคุณภาพต่อไป

ด้านศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ประธานกรรมการบริหารกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ได้บรรยายพิเศษในหัวข้อ “องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กลไกสำคัญของการสร้างโอกาสทางการศึกษาของเด็กและเยาวชน” โดยชี้ว่า การศึกษาเป็นเครื่องมือสำคัญที่สุดในการยกระดับคุณภาพคนและพัฒนาพื้นที่ พร้อมให้หลักคิดว่า การลดความเหลื่อมล้ำคือการทำให้ความแตกต่างลดน้อยลงในระดับที่ยอมรับได้ ซึ่งโรงเรียนท้องถิ่นไม่มีสิทธิเลือกรับผู้เรียน จึงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเด็กทุกคนให้ได้มาตรฐานขั้นต่ำ ก่อนต่อยอดสู่ความเป็นเลิศเฉพาะทาง

นอกจากนี้ ศาสตราจารย์วุฒิสาร ได้กล่าวว่า ท้องถิ่นยังมีความพร้อมทั้งด้านความรับผิดชอบทางสังคม กฎหมาย และความไว้วางใจจากประชาชน จึงต้องเปลี่ยนผ่านจากการสงเคราะห์ไปสู่การสร้างโอกาสที่ยั่งยืน รวมถึงสามารถบูรณาการงานการศึกษาร่วมกับ รพ.สต. เพื่อดูแลสุขภาวะและโภชนาการของเด็กในพื้นที่อย่างรอบด้าน โดย กสศ. เตรียมขับเคลื่อนงานนำร่องร่วมกับ อบจ. ทุกแห่ง และในอนาคตจะขยายความร่วมมือไปยังสมาคมสันนิบาตเทศบาลฯ และสมาคม อบต. ต่อไป

ขณะที่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา ได้นำเสนอกรอบการทำงานเชิงพื้นที่ว่า จากการเชื่อมโยงฐานข้อมูลทะเบียนราษฎร์กับทุกสังกัดการศึกษา พบเด็กและเยาวชนอายุ 3–18 ปี ราว 600,000 คน ไม่อยู่ในระบบการศึกษาใด ๆ และกว่า 2 ใน 3 ปฏิเสธการกลับเข้าสู่ระบบแบบเดิม กลไกท้องถิ่นที่มีความใกล้ชิดจึงเป็นหัวใจสำคัญในการเข้าถึงและทำความเข้าใจเด็กกลุ่มนี้

กสศ. จึงได้เปิดระบบสารสนเทศ iSEE (isee.eef.or.th) ให้ อบจ. สามารถนำข้อมูลเชิงลึกระดับตำบลและช่วงวัยไปใช้ชี้เป้าค้นหา ช่วยเหลือเด็กได้อย่างแม่นยำ พร้อมเชื่อมโยงข้อมูลกับ สปสช. เพื่อให้ อบจ. ใช้กลไก รพ.สต. เร่งดูแลสิทธิประโยชน์ทางสุขภาพพื้นฐาน ซึ่งเป็นต้นเหตุสำคัญที่ทำให้เด็กหลุดจากระบบ ทั้งนี้ ได้กำหนด 3 แนวทางความร่วมมือที่เป็นรูปธรรม ได้แก่ การขับเคลื่อน Thailand Zero Dropout PLUS ร่วมกับกลไกจังหวัดและตำบล รวมถึงการพัฒนาการศึกษาที่ยืดหยุ่นในโรงเรียนสังกัด อบจ. กว่า 300–400 แห่ง ตลอดจนส่งต่อเยาวชนไปสู่การประกอบอาชีพ มีงานทำผ่านหลักสูตรทางเลือกและวิชาชีพ และการจัดหลักสูตรเร่งรัดมีงานทำระยะสั้น 1 ปี เช่น ผู้ช่วยพยาบาลและผู้ช่วยทันตแพทย์ เพื่อผลิตบุคลากรเข้าสู่ระบบสาธารณสุขของ อบจ. ดังเช่นโมเดลที่ประสบความสำเร็จของ อบจ.ศรีสะเกษ

ทั้งนี้ กสศ. เปรียบเสมือนทีมมดงานที่สนับสนุนงานวิจัย นวัตกรรม และฐานข้อมูลเชิงนโยบาย เพื่อส่งต่อ “คานงัด” นี้ให้ อบจ. ซึ่งมีพลังแห่งการรวมตัว (All for Education) พร้อมร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อทำงานแบบตัวเร่งการเปลี่ยนแปลง โดยใช้ทรัพยากรที่มีจำกัด ให้เกิดผลกระทบสูงสุด นำไปปรับใช้แก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในพื้นที่ได้อย่างตรงจุดและยั่งยืน

The post นายกสมาคม อบจ. จับมือ กสศ. ลงนาม MOU ดึงท้องถิ่นทั่วประเทศแก้ปัญหาเด็กหลุดจากระบบการศึกษา มุ่งสู่เป้าหมาย Thailand Zero Dropout Plus first appeared on กสศ..

อีกคนใช้เวลาหลังเลิกเรียนอยู่บนสนามฟุตบอล ฝึกซ้อมซ้ำแล้วซ้ำเล่า สิ่งที่เขาเรียนรู้ในแต่ละวันไม่ได้มีเพียงการเลี้ยงบอล ส่งบอล หรือยิงประตู แต่ยังมีวินัย การทำงานเป็นทีม การวางแผน การตัดสินใจ และความเข้าใจในโลกของฟุตบอลที่อาจต่อยอดไปสู่อาชีพได้อีกหลายเส้นทาง

หากมองผ่านกรอบการศึกษาแบบเดิม ชีวิตเหล่านี้อาจกลายเป็น “ข้อจำกัด” เพราะไม่สามารถจัดวางลงในตารางเรียน ห้องเรียน หรือหลักสูตรแบบเดียวกันได้อย่างพอดี แต่ถ้าลองกลับคำถามใหม่

แทนที่จะถามว่า จะทำอย่างไรให้เด็กปรับชีวิตของตัวเองให้เข้ากับการศึกษา เราสามารถออกแบบการศึกษาให้เข้าไปอยู่ในชีวิตของเด็กได้หรือไม่?

คำถามนี้กำลังพาเราไปไกลกว่าการพูดถึง “การศึกษาที่ยืดหยุ่น (Flexible Learning)” ในฐานะเครื่องมือพาเด็กและเยาวชนที่หลุดออกจากระบบกลับเข้าสู่การเรียนรู้

เพราะหากเด็กทุกคนมีชีวิต ความสนใจ ความถนัด และวิธีเรียนรู้ไม่เหมือนกัน ความยืดหยุ่นจึงไม่ควรเกิดขึ้นเฉพาะในวันที่เด็กคนหนึ่ง “ไปต่อในระบบเดิมไม่ได้” แล้วเท่านั้น แต่เป็นสิ่งที่ระบบการศึกษาควร “เปิดให้เด็กทุกคนเข้าถึงได้ตั้งแต่ต้น”

นี่คือหนึ่งในแนวคิดสำคัญที่ ศ.ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิภาคประชาสังคม กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ชวนนักขับเคลื่อนการศึกษาร่วมคิดบนเวที National Education Forum 2026 เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 2569 ถึงความหมายของการศึกษาที่ยืดหยุ่นที่ไปได้ไกลกว่าการเป็น “ทางเลือก” สำหรับเด็กบางกลุ่ม แต่สามารถเป็นอีกกุญแจสำคัญของการเปลี่ยนระบบการศึกษาให้รองรับความแตกต่างของผู้เรียนทุกคน

ถ้าระบบการศึกษามีเส้นทางเดียว เด็กบางคนจะค่อย ๆ หายไป

ในมุมมองของ ศ.ดร.สมพงษ์ ปัญหาหนึ่งของระบบการศึกษาหลัก คือการมีลักษณะเป็น “กระแสที่คัดเลือกคน” ด้วยระบบที่มีมาตรฐาน เวลาเรียน วิธีเรียน และความคาดหวังชุดหนึ่งเป็นเส้นทางหลัก เด็กที่สามารถปรับตัวเข้ากับเส้นทางนั้นได้ก็เดินต่อไป ขณะที่เด็กอีกส่วนหนึ่ง โดยเฉพาะเด็กหลังห้อง เด็กยากจน และกลุ่มเปราะบาง จะค่อย ๆ ถูกผลักออกจากระบบไปอย่างเงียบ ๆ

บางคนไม่ได้มีปัญหาว่า “เรียนไม่ได้”

แต่เขาอาจต้องทำงานหาเงินไปพร้อมกับการเรียน

บางคนไม่ได้ไม่มีความสามารถ

แต่ความสามารถของเขาอาจไม่ได้อยู่ในสิ่งที่หลักสูตรหรือการประเมินแบบเดิมให้ความสำคัญ

และบางคนไม่ได้ไม่อยากเรียน

แต่จังหวะชีวิตของเขาอาจไม่สามารถเดินตามตารางเวลาและรูปแบบการเรียนที่ระบบกำหนดไว้ได้

เมื่อมองเช่นนี้ คำถามเรื่องเด็กหลุดจากระบบจึงอาจไม่ได้มีเพียงว่า “เกิดอะไรขึ้นกับเด็ก” แต่ต้องย้อนกลับมาถามด้วยว่าระบบการศึกษามีพื้นที่มากพอสำหรับความแตกต่างของเด็กหรือยัง?

ศ.ดร.สมพงษ์จึงมองว่า การศึกษาที่ยืดหยุ่นเป็นหนึ่งในกุญแจสำคัญในการคืนโอกาสให้เด็กที่ระบบเดิมยังไม่สามารถตอบโจทย์ชีวิตได้ และเป็นส่วนหนึ่งของ “สามเส้าของความมั่นคงในชีวิตเด็ก” ร่วมกับการสร้างโอกาสและทุนการศึกษา

เพราะสำหรับเด็กที่มีข้อจำกัด การมีทุนเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ หากรูปแบบการเรียนยังไม่สอดคล้องกับชีวิตจริงของเขา ในทางกลับกัน ต่อให้มีรูปแบบการเรียนที่ยืดหยุ่น แต่เด็กไม่มีทรัพยากรหรือโอกาสมากพอที่จะเข้าถึง การเรียนรู้ก็อาจไปต่อไม่ได้เช่นกัน การสร้างความมั่นคงทางการศึกษาจึงต้องทำให้ทั้งโอกาส ทรัพยากร และรูปแบบการเรียนรู้ เดินไปด้วยกัน

การศึกษายืดหยุ่น เริ่มต้นจากการรู้ว่า ‘เด็กคนนี้คือใคร’

หัวใจของ Flexible Learning ไม่ใช่เพียงการย้ายห้องเรียนออกไปอยู่นอกโรงเรียน หรือเปลี่ยนจากเรียนกลางวันเป็นกลางคืน แต่คือการเปลี่ยนจุดตั้งต้นของการออกแบบการศึกษา

จากเดิมที่ระบบมีหลักสูตรอยู่ก่อน แล้วพยายามนำเด็กที่มีชีวิตแตกต่างกันเข้าไปอยู่ในกรอบเดียวกัน เปลี่ยนมาเป็นการเริ่มต้นจาก “ผู้เรียน” ดูว่าเขาสนใจอะไร กำลังเผชิญปัญหาอะไร มีความจำเป็นอะไรในชีวิต และมีทุนหรือความสามารถอะไรอยู่แล้ว จากนั้นผู้เรียนและผู้สอนจึงร่วมกันออกแบบการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับชีวิตจริง

ศ.ดร.สมพงษ์ยกตัวอย่างเยาวชนที่จำเป็นต้องทำงานและสร้างรายได้ไปพร้อมกับการเรียน ซึ่งหากระบบกำหนดว่าการศึกษาที่มีคุณภาพต้องเกิดขึ้นในห้องเรียนตามเวลาที่กำหนดเท่านั้น เด็กกลุ่มนี้อาจถูกบังคับให้เลือกระหว่าง “การเรียน” กับ “การมีรายได้เพื่อดำรงชีวิต” แต่ Flexible Learning กำลังตั้งคำถามว่า เหตุใดสองสิ่งนี้จึงต้องแยกออกจากกัน ถ้าการทำงานมีความรู้และทักษะเกิดขึ้นจริง ประสบการณ์เหล่านั้นสามารถนำมาออกแบบเป็นการเรียนรู้ได้หรือไม่

ถ้าเด็กมีความถนัดหรือความสนใจอยู่แล้ว ระบบสามารถเข้าไปเติมความรู้และสมรรถนะให้สิ่งที่เขาทำอยู่พัฒนาไปได้ไกลกว่าเดิมหรือไม่ และถ้าชีวิตของเด็กไม่สามารถเดินตามเวลาเรียนของโรงเรียนได้ เราสามารถทำให้ “เวลาเรียน” เดินตามชีวิตของเด็ก ได้หรือไม่

นี่คือการเปลี่ยนความหมายของความยืดหยุ่น จากการ “ผ่อนปรน” ให้เด็กบางคน ไปสู่การออกแบบการเรียนรู้บนความจริงที่ว่า เด็กแต่ละคนมีชีวิตไม่เหมือนกัน

‘หมอลำ’ ไม่ได้อยู่ตรงข้ามกับ ‘การศึกษา’

ภาพของเยาวชนหมอลำทำให้แนวคิดนี้เห็นชัดขึ้น เยาวชนที่เลือกเดินบนเส้นทางศิลปินหมอลำต้องฝึกซ้อมและเดินสายแสดง โดยเฉพาะในช่วงกลางคืน ตารางชีวิตจึงไม่สอดคล้องกับเวลาเรียนในโรงเรียนภาคปกติ หากมีเพียงระบบเดิมให้เลือก เด็กต้องตัดสินใจระหว่าง “ปากท้องและความฝัน” กับ “การศึกษา”

แต่ “หลักสูตรหมอลำศึกษา” ซึ่ง กสศ. ร่วมกับศูนย์การเรียนปัญญากัลป์และเครือข่ายวงหมอลำในภาคอีสานพัฒนาขึ้น กำลังทดลองตั้งคำถามอีกแบบว่า ทำไม “หมอลำ” กับ “การศึกษา” ต้องอยู่คนละฝั่งกันตั้งแต่แรก

เมื่อมองให้ลึกลงไปในวิถีหมอลำ เด็กไม่ได้เรียนรู้เพียงการร้องหรือการแสดง แต่ยังมีภาษา วัฒนธรรม การสื่อสาร การทำงานร่วมกับผู้อื่น การบริหารเวลา ความรับผิดชอบ และประสบการณ์จากการทำงานจริง

สิ่งที่ระบบต้องทำจึงไม่ใช่ดึงเด็กออกจากโลกของหมอลำเพื่อพากลับเข้าไปนั่งในห้องเรียน แต่คือการเข้าไปมองว่า ในโลกที่เด็กกำลังใช้ชีวิตอยู่นั้น มีการเรียนรู้อะไรเกิดขึ้นแล้วบ้าง และจะออกแบบการศึกษาเข้าไปเติมเต็มและรับรองการเรียนรู้เหล่านั้นได้อย่างไร เมื่อทำเช่นนี้ สิ่งที่เคยถูกมองว่าเป็นสาเหตุให้เด็ก “เรียนต่อไม่ได้” อาจกลับกลายเป็นทุนสำคัญในการเรียนรู้และสร้างอนาคตของเขาเอง

‘สนามฟุตบอล’ กลายเป็นอีกห้องเรียนหนึ่ง

ภาพเดียวกันเกิดขึ้นกับฟุตบอล เด็กที่ใช้เวลาหลายชั่วโมงอยู่บนสนามอาจถูกมองว่า เวลานั้นอยู่ “นอกการศึกษา” หากเรานับการเรียนรู้เฉพาะสิ่งที่เกิดขึ้นในห้องเรียน แต่ “หลักสูตรจักรวาลวิทยาฟุตบอล” ที่ กสศ. ร่วมพัฒนากับสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ และภาคีเครือข่าย กำลังทดลองเปลี่ยนสนามให้เป็นพื้นที่การเรียนรู้ นำการฝึกซ้อม การแข่งขัน และประสบการณ์จริงมาเชื่อมโยงกับหลักสูตรและการเทียบโอนผลการเรียนรู้ 

ที่สำคัญ โลกของฟุตบอลไม่ได้มีปลายทางเพียงการเป็นนักฟุตบอลอาชีพ ความสนใจเดียวกันสามารถแตกแขนงไปสู่ผู้ฝึกสอน ผู้ตัดสิน นักวิทยาศาสตร์การกีฬา นักจัดการแข่งขัน นักพากย์ฟุตบอล ตลอดจนอาชีพอื่น ๆ ในอุตสาหกรรมกีฬาได้

สิ่งที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่เพียงการทำให้ “ฟุตบอลนับเป็นวิชาเรียน” แต่คือการใช้สิ่งที่เด็กสนใจเป็นประตูบานแรก แล้วเปิดออกไปสู่โลกของความรู้ ทักษะ และอาชีพที่กว้างขึ้น จากเดิมที่ระบบอาจถามว่า “เด็กคนนี้เก่งวิชาอะไร” การศึกษาที่ยืดหยุ่นกำลังชวนถามอีกแบบว่า

“เด็กคนนี้รักอะไร ทำอะไรได้ดี และเราจะใช้สิ่งนั้นพาเขาไปเรียนรู้ต่อได้ไกลแค่ไหน”

บนเวที National Education Forum 2026 เด็กจากหลักสูตรหมอลำศึกษาและจักรวาลวิทยาฟุตบอลได้ขึ้นมาสาธิตสิ่งที่ตัวเองเรียนรู้จริง ทั้งการแสดงหมอลำ ทักษะฟุตบอล และการพากย์ฟุตบอล

ภาพเหล่านั้นอาจเป็นตัวอย่างเล็ก ๆ แต่สะท้อนหลักคิดใหญ่ของ Flexible Learning ได้ชัดว่า เมื่อระบบขยับเข้าใกล้ชีวิตของผู้เรียน สิ่งที่เด็ก “รักและทำอยู่แล้ว” สามารถเปลี่ยนเป็นพื้นที่ของการเรียนรู้และต่อยอดไปสู่อนาคตได้

นอกจาก ‘ช่วยเด็กที่หลุดแล้ว’ ต้อง ‘ป้องกันไม่ให้เด็กหลุด’ ไปพร้อมกันด้วย

ที่ผ่านมา การศึกษายืดหยุ่นมักถูกพูดถึงในบริบทของเด็กนอกระบบ เด็กยากจน หรือเด็กกลุ่มเปราะบาง เพราะเป็นกลุ่มที่ทำให้เราเห็นข้อจำกัดของระบบเดิมได้ชัดที่สุด Flexible Learning จึงมีบทบาทสำคัญใน Thailand Zero Dropout เพื่อเปิดเส้นทางให้เด็กที่หลุดออกไปแล้วสามารถกลับมาเรียนรู้ได้อีกครั้ง

แต่หากหยุดอยู่เพียงเท่านี้ เราอาจกำลังรอจนเด็ก “หลุด” ก่อน แล้วจึงค่อยสร้างทางเลือกให้เขา ข้อเสนอของ ศ.ดร.สมพงษ์จึงไปไกลกว่านั้น

“การศึกษาที่ยืดหยุ่นไม่ได้เหมาะเพียงแค่เด็กเปราะบางหรือเด็กด้อยโอกาส แต่เหมาะกับเด็กไทยทุกคนที่ต้องการพื้นที่ในการพัฒนาความถนัดและความสนใจของตนเอง”

นี่คือการเปลี่ยน Flexible Learning จาก “มาตรการเยียวยา” หลังจากระบบเดิมรองรับเด็กไม่ได้ ไปสู่ “กลไกป้องกัน” ที่ทำให้ระบบมีทางเลือกหลากหลายตั้งแต่ก่อนที่เด็กจะต้องตัดสินใจเดินออกไป

เด็กคนหนึ่งอาจยังเรียนอยู่ในโรงเรียนตามปกติ แต่ต้องการใช้เวลาอีกส่วนหนึ่งพัฒนาทักษะอาชีพ

อีกคนอาจเรียนรู้ได้ดีผ่านการลงมือทำมากกว่าการนั่งฟังในห้อง

บางคนอาจมีความสามารถด้านกีฬา ศิลปะ หรือวัฒนธรรม และต้องการเวลาเพื่อพัฒนาความสามารถนั้นอย่างจริงจัง

หากระบบมีความยืดหยุ่นมากพอ เด็กเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องรอให้ตัวเองกลายเป็น “เด็กนอกระบบ” ก่อน จึงจะมีสิทธิเลือกวิธีเรียนที่เหมาะกับชีวิต

ความยืดหยุ่นต้องไม่ขึ้นอยู่กับ ‘โครงการพิเศษ’

อย่างไรก็ตาม การมีหลักสูตรหมอลำ ฟุตบอล หรือพื้นที่ทดลองที่ประสบความสำเร็จ ยังไม่เท่ากับการทำให้การศึกษาที่ยืดหยุ่นเป็นโอกาสของเด็กทุกคน

เพราะตราบใดที่ความยืดหยุ่นยังเกิดขึ้นได้เฉพาะในบางโครงการ บางโรงเรียน หรือขึ้นอยู่กับว่าพื้นที่นั้นมีคนกล้าคิดและกล้าทำหรือไม่ เด็กจำนวนมากก็ยังไม่สามารถเข้าถึงโอกาสแบบเดียวกันได้ โจทย์สำคัญจึงอยู่ที่การทำให้ความยืดหยุ่น “เข้าไปอยู่ในระบบ”

ศ.ดร.สมพงษ์กล่าวถึงทิศทางเชิงนโยบายที่ให้ความสำคัญกับการจัดการศึกษานอกห้องเรียนและการศึกษาทางเลือก รวมถึงกลไกอย่างศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 ใน พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ ซึ่งสะท้อนความพยายามสร้างพื้นที่ทางกฎหมายให้รูปแบบการเรียนที่หลากหลายได้รับการยอมรับในระบบ ความหมายของเรื่องนี้จึงใหญ่กว่าการเพิ่ม “หลักสูตรทางเลือก” อีกไม่กี่หลักสูตร

เพราะหากต้องการให้ Flexible Learning เข้าถึงเด็กทุกคน ระบบต้องขยับพร้อมกันทั้ง กติกา งบประมาณ การกระจายอำนาจ การรับรองผลการเรียน และพื้นที่ให้ผู้จัดการศึกษารูปแบบต่าง ๆ สามารถออกแบบการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์ผู้เรียนได้จริง เป้าหมายปลายทางจึงไม่ใช่การสร้าง “ระบบทางเลือก” อีกระบบหนึ่งขึ้นมาวางขนานกับการศึกษากระแสหลัก แต่คือการทำให้ระบบการศึกษาทั้งระบบมีทางเลือกอยู่ภายในตัวเอง

วันนี้คำว่า ‘ทางเลือก’ อาจไม่จำเป็นอีกต่อไป

บางที เด็กหมอลำ เด็กที่รักฟุตบอล เด็กหลังห้อง เด็กที่ต้องทำงาน หรือเด็กที่ไม่สามารถเดินตามจังหวะเดียวกับโรงเรียน อาจไม่ได้เป็น “เด็กพิเศษ” ที่ต้องการระบบพิเศษ พวกเขาเพียงทำให้เราเห็นชัดขึ้นว่า มนุษย์เรียนรู้ไม่เหมือนกันมาตั้งแต่ต้น

เมื่อเป็นเช่นนั้น คำถามจึงไม่ควรมีเพียงว่า เราจะสร้างทางเลือกเพิ่มอีกกี่รูปแบบเพื่อรองรับเด็กที่ระบบเดิมไปไม่ถึง แต่ควรถามต่อว่า เราจะทำอย่างไรให้ความยืดหยุ่นกลายเป็นธรรมชาติของระบบการศึกษา เพื่อให้เด็กไม่จำเป็นต้องหลุดออกไปก่อน จึงจะได้พบการเรียนรู้ที่เหมาะกับตัวเอง 

เพราะการศึกษาที่ยืดหยุ่นไม่ควรหมายถึงการลดมาตรฐาน หรือการปล่อยให้เด็กเลือกเรียนเฉพาะสิ่งที่ตัวเองชอบ แต่คือการยอมรับว่า การไปถึงเป้าหมายของการศึกษาอาจมีได้มากกว่าหนึ่งเส้นทาง และหน้าที่ของระบบคือทำให้เส้นทางเหล่านั้นมีคุณภาพ ได้รับการรับรอง และเชื่อมต่อกันได้

วันหนึ่ง ความสำเร็จของ Flexible Learning จึงอาจไม่ได้วัดจากจำนวน “หลักสูตรทางเลือก” ที่เพิ่มขึ้น หรือจำนวนเด็กนอกระบบที่ถูกพากลับมาได้เท่านั้น แต่อาจวัดจากวันที่เด็กคนหนึ่ง ไม่ต้องเลือกระหว่างชีวิตกับการศึกษา ไม่ต้องละทิ้งสิ่งที่รักเพื่อให้ตัวเองยังมีที่ยืนในระบบ และไม่ต้องรอให้หลุดออกจากโรงเรียนก่อน จึงจะมีใครถามว่าเขาอยากเรียนรู้อย่างไร

ถึงวันนั้น “การศึกษายืดหยุ่น” ไม่จำเป็นต้องถูกเรียกว่า “ทางเลือก” อีกต่อไป เพราะความยืดหยุ่นได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาที่เด็กทุกคนเข้าถึงได้

The post ‘การศึกษายืดหยุ่น’ ไม่ควรเป็นเพียงทางเลือกของเด็กที่ไปต่อในระบบเดิมไม่ได้ แต่คือโอกาสการเรียนรู้ที่เด็กทุกคนต้องเข้าถึงได้ first appeared on กสศ..

ตลอดเส้นทางการศึกษา เราทำให้เด็กและเยาวชนไทยได้ค้นพบและพัฒนา “ขีดความสามารถ” ของตัวเองมากพอแล้วหรือยัง

เพราะในระหว่างที่เด็กคนหนึ่งกำลังเติบโต ยังมีเด็กอีกจำนวนไม่น้อยที่ค่อย ๆ หายไปจากเส้นทางการศึกษา บางคนหยุดหลังจบการศึกษาภาคบังคับ บางคนไปไม่ถึงมัธยมศึกษาตอนปลายหรือสายอาชีพ ขณะที่ความยากจนยังทำให้ระยะทางที่เด็กแต่ละคนเดินไปได้ในระบบการศึกษาแตกต่างกันอย่างมาก

ทุกครั้งที่เด็กคนหนึ่งต้องหยุดเรียนก่อนที่จะได้ค้นพบว่าตัวเองถนัดอะไร หรือมีความสามารถไปได้ไกลแค่ไหน สิ่งที่สูญเสียจึงอาจไม่ใช่เพียง “โอกาสทางการศึกษาของเด็กหนึ่งคน” แต่หมายถึง ศักยภาพของทุนมนุษย์ที่ประเทศไม่ได้มีโอกาสพัฒนาอย่างเต็มที่

นี่คือโจทย์ที่ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ชวนสังคมร่วมคิดบนเวที “From Kids to Human Capital — การปฏิรูปศึกษาและพัฒนาทุนมนุษย์ ไปต่ออย่างไร ให้ได้ผล?” ในงาน National Education Forum 2026 เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 2569

และเป็นจุดตั้งต้นของคำถามสำคัญว่า หากประเทศไทยต้องการยกระดับทุนมนุษย์เพื่อพาประเทศไปข้างหน้า เราจะสร้างระบบการศึกษาอย่างไรให้เด็กจากทุกพื้นฐาน ไม่เพียงมีโอกาสได้เรียน แต่มีโอกาสค้นพบ พัฒนา และใช้ขีดความสามารถของตัวเองได้อย่างเต็มศักยภาพ

ทำไม ‘จำนวนปีการศึกษา’ จึงเกี่ยวข้องกับอนาคตเศรษฐกิจของประเทศ

ดร.ไกรยสชวนมองภาพใหญ่ผ่านข้อมูลว่า ตลอดกว่า 30 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยพยายามก้าวขึ้นเป็น “เสือเศรษฐกิจตัวที่ 5 ของเอเชีย” และหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง แต่ปัจจุบันรายได้เฉลี่ยของคนไทยยังอยู่ที่ประมาณ 21,000 บาทต่อเดือน ขณะที่ประเทศรายได้สูงอย่างสิงคโปร์มีรายได้เฉลี่ยมากกว่า 200,000 บาทต่อเดือน

ช่องว่างดังกล่าวมีปัจจัยเกี่ยวข้องหลายด้าน แต่หนึ่งในตัวชี้วัดสำคัญของระดับทุนมนุษย์ที่ ดร.ไกรยสชวนให้พิจารณาคือ “จำนวนปีการศึกษาเฉลี่ยของประชากรในประเทศ”

ประเทศรายได้สูงในเอเชียมีจำนวนปีการศึกษาเฉลี่ยอยู่ในระดับเลขสองหลัก หรือประมาณ 11–13 ปี ขณะที่ประเทศไทยยังอยู่ที่ประมาณ 9 ปี มาอย่างยาวนาน

เหตุใดตัวเลขเพียงไม่กี่ปีจึงสำคัญ?

เพราะจำนวนปีที่คนคนหนึ่งอยู่ในเส้นทางการเรียนรู้ ไม่ได้หมายถึงเพียงจำนวนปีที่นั่งอยู่ในห้องเรียน แต่หมายถึงช่วงเวลาที่เขามีโอกาสสะสมความรู้ พัฒนาทักษะ ค้นพบความถนัด และต่อยอดไปสู่อาชีพที่สร้างคุณค่าและรายได้ให้กับตัวเอง

ปัญหาจึงอยู่ที่ว่า ก่อนที่เด็กจำนวนหนึ่งจะเดินไปถึงจุดนั้น พวกเขากลับหลุดออกจากเส้นทางการศึกษาเสียก่อน

เด็กกำลัง ‘หายไป’ ตรงไหนระหว่างทาง

ข้อมูลจากการติดตามเด็กนักเรียนยากจนและยากจนพิเศษ ด้วยเลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก ช่วยให้มองเห็นรอยต่อสำคัญของระบบการศึกษาได้ชัดขึ้น

เมื่อเด็กจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 มีเด็กมากกว่า 30,000 คนไม่ได้เรียนต่อ และอีกกว่า 100,000 คนหลุดออกจากระบบในช่วงมัธยมศึกษาตอนปลายหรือระดับ ปวช.

แต่ความเหลื่อมล้ำยิ่งปรากฏชัดเมื่อมองเส้นทางการศึกษาผ่านต้นทุนชีวิตของเด็กรายคน

กสศ. ติดตามนักเรียนยากจนและยากจนพิเศษจำนวน 167,989 คน ตั้งแต่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ในปีการศึกษา 2564 ไปจนถึงระบบ TCAS ปีการศึกษา 2568 พบว่า มีเด็กกลุ่มนี้เพียงร้อยละ 12 ที่สามารถเข้าสู่มหาวิทยาลัยได้สำเร็จ ขณะที่ค่าเฉลี่ยของเด็กไทยทั่วไปอยู่ที่ประมาณร้อยละ 32

ลองจินตนาการว่า มีเด็กสองกลุ่ม กลุ่มละ 100 คน ยืนอยู่ที่จุดเริ่มต้นเดียวกันในชั้น ม.3 เมื่อเวลาผ่านไปจนถึงประตูมหาวิทยาลัย ในกลุ่มเด็กทั่วไปจะมีประมาณ 32 คนที่ไปถึง ขณะที่ในกลุ่มเด็กยากจนจะเหลือเพียงประมาณ 12 คน

ช่องว่างเกือบ 3 เท่านี้จึงไม่ได้บอกเพียงว่าใคร “สอบติดมหาวิทยาลัย” มากกว่ากัน แต่สะท้อนว่า ต้นทุนทางเศรษฐกิจและสังคมยังมีอิทธิพลอย่างมากต่อระยะทางที่เด็กคนหนึ่งสามารถเดินไปได้ในระบบการศึกษา และนี่เป็นเพียงเด็กที่ยังสามารถติดตามอยู่บนเส้นทางการศึกษา

ประเทศไทยยังมีเด็กและเยาวชนที่อยู่นอกระบบการศึกษาทุกรูปแบบประมาณ 600,000 คน แบ่งเป็นเด็กก่อนวัยเรียนกว่า 80,000 คน เด็กวัยการศึกษาภาคบังคับประมาณ 260,000 คน และเด็กวัยมัธยมศึกษาตอนปลายหรือ ปวช. อีกประมาณ 250,000 แสนคน

ขณะเดียวกัน ยังมีเด็กในระบบอีกราว 3 ล้านคน ที่อยู่ใต้เส้นความยากจนและมีความเสี่ยงจะหลุดออกจากโรงเรียน

ดังนั้น หากรอจนถึงวันที่เด็ก “หลุด” แล้วจึงเริ่มแก้ปัญหา อาจสายเกินไปสำหรับเด็กจำนวนไม่น้อย ระบบการศึกษาจึงต้องสามารถมองเห็นความเสี่ยงตั้งแต่ระหว่างทาง และมีทางเลือกมากพอที่จะช่วยให้เด็กไปต่อได้

เป้าหมายไม่ใช่การทำให้เด็กทุกคนไปมหาวิทยาลัย

เมื่อเห็นช่องว่างร้อยละ 12 กับร้อยละ 32 คำตอบที่ง่ายที่สุดอาจดูเหมือนว่า เราต้องทำให้เด็กยากจนเข้าสู่มหาวิทยาลัยให้มากขึ้น

แต่นั่นยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมด

ดร.ไกรยสเสนอว่า การแก้ความเหลื่อมล้ำและพัฒนาทุนมนุษย์ในมิติใหม่ ไม่ใช่การผลักดันให้เด็กทุกคนต้องกลับเข้าสู่มหาวิทยาลัยสายกระแสหลัก เพราะเด็กแต่ละคนมีความสนใจ ความถนัด ต้นทุนชีวิต และเป้าหมายในอนาคตแตกต่างกัน

สิ่งที่ระบบควรทำจึงไม่ใช่การกำหนด “ปลายทางเดียว” ให้ทุกคน แต่ต้องสร้างเงื่อนไขให้เด็กแต่ละคนค้นพบว่า ตัวเองทำอะไรได้ดี สนใจอะไร และอยากพัฒนาตัวเองไปในทิศทางไหน

นี่คือความหมายของ Personalized Education — การศึกษาที่ตอบโจทย์ชีวิตรายบุคคล ซึ่งไม่ได้ลดมาตรฐานการศึกษา แต่เปลี่ยนวิธีคิดจากการกำหนดให้เด็กทุกคนต้องเรียนเหมือนกัน ไปสู่การสร้างเส้นทางที่หลากหลายเพื่อพาแต่ละคนไปถึงศักยภาพของตัวเอง

เพราะหากมอง “ทุนมนุษย์” เพียงในฐานะกำลังแรงงานหรือปัจจัยการผลิต เราอาจสนใจเพียงว่าประเทศต้องการคนทำงานประเภทใด

แต่หากมองทุนมนุษย์ในความหมายที่กว้างขึ้น การพัฒนาคนคือการสร้าง “เสรีภาพ” และ “ขีดความสามารถ” ให้มนุษย์สามารถพัฒนาตัวเองไปสู่เวอร์ชันที่ดีที่สุดของตัวเองได้

เมื่อคนคนหนึ่งมีโอกาสค้นพบความสามารถ พัฒนาความสามารถนั้น และเปลี่ยนมันไปเป็นอาชีพ รายได้ หรือคุณค่าที่สร้างให้กับสังคม การพัฒนาคนจึงเชื่อมกลับไปสู่การพัฒนาประเทศในท้ายที่สุด

3 การเปลี่ยนผ่าน เมื่อการศึกษาไม่ได้มีหน้าที่แค่ ‘เตรียมสอบ’

ถ้าปลายทางคือการทำให้เด็กแต่ละคนพัฒนาขีดความสามารถของตัวเอง ระบบการศึกษาแบบเดิมย่อมต้องเปลี่ยนตามไปด้วย ดร.ไกรยสเสนอ 3 การเปลี่ยนผ่านสำคัญ สำหรับการปฏิรูปการศึกษา

หนึ่ง จาก Standardization สู่ Personalization

จากระบบที่ใช้มาตรฐานเดียว รูปแบบเดียว และคาดหวังผลลัพธ์แบบเดียวกับผู้เรียนจำนวนมาก ไปสู่ระบบที่สามารถตอบสนองความต้องการเฉพาะบุคคลได้มากขึ้น

เพราะความเสมอภาคไม่ได้หมายความว่าเด็กทุกคนต้องได้รับสิ่งเดียวกัน แต่หมายถึงการทำให้เด็กที่มีต้นทุนและความต้องการแตกต่างกัน มีโอกาสพัฒนาตัวเองได้อย่างเต็มที่เช่นเดียวกัน

สอง จากการแข่งขันและการสอบ สู่การค้นหาศักยภาพและตัวตน

แทนที่จะทำให้การศึกษากลายเป็นการแข่งขันว่าใครทำคะแนนได้สูงกว่าใคร ระบบควรช่วยให้ผู้เรียนค้นพบว่า ตัวเองถนัดอะไร สนใจอะไร และสามารถพัฒนาไปสู่ความเชี่ยวชาญด้านใด เพื่อให้เด็กวางแผนเส้นทางการเรียนรู้และชีวิตของตัวเองได้

สาม จากการเตรียมสอบ สู่การเตรียมอนาคต

เป้าหมายของการเรียนไม่ควรสิ้นสุดอยู่ที่ข้อสอบครั้งถัดไป แต่ต้องทำให้ผู้เรียนพร้อมรับมือกับอนาคต ทั้งอนาคตของตัวเองและอนาคตของประเทศที่กำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

การเปลี่ยนผ่านทั้งสามด้านจึงมีคำถามเดียวกันอยู่เบื้องหลัง คือแทนที่ระบบจะถามว่า “เด็กคนนี้ทำตามมาตรฐานได้หรือไม่” เราอาจต้องเริ่มถามใหม่ว่า “เด็กคนนี้มีขีดความสามารถอะไร และระบบจะช่วยให้เขาพัฒนาไปได้ไกลที่สุดอย่างไร”

เมื่อชีวิตไม่ได้เดินตามตารางเรียน การศึกษาก็ต้องยืดหยุ่นได้

Personalization จะเกิดขึ้นได้ยาก หากระบบยังยึดติดกับเวลาและสถานที่เรียนเพียงรูปแบบเดียว

เด็กบางคนต้องทำงาน เด็กบางคนมีภาระดูแลครอบครัว บางคนมีทักษะหรืออาชีพที่กำลังพัฒนาอยู่แล้ว ขณะที่บางคนอาจไม่สามารถกลับเข้าสู่โรงเรียนแบบเดิมได้อีก

ดร.ไกรยสจึงเสนอให้สร้างความยืดหยุ่นทั้งมิติของ เวลาและสถานที่ เปิดโอกาสให้ผู้เรียนเลือกเส้นทางที่สอดคล้องกับชีวิตของตัวเอง ผ่านรูปแบบที่หลากหลาย เช่น Mobile School ศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 และ 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ

ความยืดหยุ่นในความหมายนี้จึงไม่ใช่การทำให้เด็ก “เรียนน้อยลง” แต่คือการเปิด วิธีไปถึงการเรียนรู้ให้มากกว่าหนึ่งทาง และเมื่อเด็กสามารถเรียนรู้ได้จากหลายพื้นที่ คำถามต่อมาคือ ระบบจะรู้ได้อย่างไรว่าเด็กคนไหนต้องการอะไร

คำตอบสำคัญคือ Data

เมื่อเด็กมีต้นทุนไม่เท่ากัน การให้ทุกคน ‘เท่ากัน’ อาจยังไม่เสมอภาค

ภายใต้ข้อจำกัดทางการคลัง ประเทศไม่สามารถเพิ่มทรัพยากรอย่างไม่มีที่สิ้นสุด สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียง “มีงบประมาณเท่าไร” แต่คือ ทรัพยากรที่มีอยู่เดินทางไปถึงใคร

ดร.ไกรยสชี้ว่า การจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรทางการศึกษาไม่สามารถใช้วิธีแจกจ่ายให้ทุกคนเท่ากันในลักษณะเดิมเพียงอย่างเดียวได้อีกต่อไป แต่จำเป็นต้องมีข้อมูลที่ดีและแม่นยำพอที่จะจำแนกและทำความเข้าใจความต้องการของเด็กแต่ละคน แล้วจัดสรรหรือโยกย้ายทรัพยากรไปยังจุดที่จำเป็นที่สุด

Data ในความหมายนี้จึงไม่ควรหยุดอยู่ที่การบอกว่า ประเทศไทยมีเด็กนอกระบบกี่คน แต่ต้องพาเราไปให้ถึงคำถามว่า เด็กคนนั้นคือใคร อยู่ตรงไหน กำลังเผชิญข้อจำกัดอะไร และอะไรคือทรัพยากรที่จะช่วยให้เขาเดินต่อไปได้

เพราะเด็กที่ยากจน เด็กพิการ เด็กที่ต้องทำงาน เด็กที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล หรือเด็กที่มีความสามารถเฉพาะด้าน ย่อมไม่ได้ต้องการความช่วยเหลือแบบเดียวกัน

การจัดสรรอย่างเป็นธรรมจึงไม่จำเป็นต้องหมายถึงการให้ทุกคน “เท่ากัน” แต่คือการทำให้ทรัพยากรตอบสนองต่อความจำเป็นที่ “แตกต่างกัน” เพื่อให้ทุกคนมีโอกาสไปถึงศักยภาพของตัวเอง

ถ้าการศึกษาเป็น ‘ขบวนรถไฟ’ เด็กทุกคนต้องขึ้นได้ และไม่จำเป็นต้องลงสถานีเดียวกัน

ดร.ไกรยสเปรียบระบบการศึกษาเหมือนกับ “ขบวนรถไฟ”

โบกี้แรกต้องเปิดรับเด็กทุกคนให้สามารถเข้ามาอยู่ในระบบการศึกษาได้อย่างเสมอภาค ไม่ว่าเด็กคนนั้นจะเกิดมาในครอบครัวแบบใด อยู่พื้นที่ไหน หรือมีต้นทุนชีวิตมากน้อยเพียงใด แต่การเปิดประตูให้ขึ้นรถไฟยังไม่เพียงพอ

ระหว่างทาง ต้องมีระบบจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรที่คำนึงถึงความเหลื่อมล้ำ เพื่อไม่ให้เด็กที่มีต้นทุนน้อยกว่าต้องตกจากขบวนก่อนถึงปลายทาง และที่สำคัญ ปลายทางไม่ควรมีเพียงสถานีเดียว

เด็กคนหนึ่งอาจเติบโตไปเป็นผู้ประกอบการ อีกคนอาจเป็นนักวิทยาศาสตร์ ช่างฝีมือ ศิลปิน นักกีฬา หรือค้นพบเส้นทางอื่นที่ตรงกับความสามารถของตัวเอง

ระบบการศึกษาที่ดีจึงไม่ใช่รถไฟที่บังคับให้ทุกคนขึ้นจากสถานีเดียวกัน เดินทางด้วยความเร็วเท่ากัน และลงที่สถานีเดียวกัน

แต่ต้องเป็นระบบที่เปิดประตูให้ทุกคนขึ้น ช่วยประคองไม่ให้ใครตกหล่นระหว่างทาง และมีปลายทางหลากหลายพอสำหรับความสามารถของมนุษย์ที่แตกต่างกัน

จาก Education for All สู่ All for Education

แต่ระบบขนาดใหญ่เช่นนี้ไม่สามารถสร้างขึ้นได้ด้วยโรงเรียน กระทรวงศึกษาธิการ หรือ กสศ. เพียงหน่วยงานเดียว

การพัฒนาทุนมนุษย์และลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาจึงต้องขยับจาก Education for All ไปพร้อมกับ All for Education คือไม่เพียงทำให้ “การศึกษามีไว้สำหรับทุกคน” แต่ทำให้ “ทุกภาคส่วนเข้ามาร่วมสร้างการศึกษา”

ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สื่อมวลชน ภาควิชาการ และภาคประชาสังคม ต่างมีทรัพยากรและความเชี่ยวชาญที่สามารถเข้ามาเติมเต็มระบบได้

บทบาทของภาครัฐจึงสามารถขยับจากการเป็นผู้ดำเนินการทุกเรื่องด้วยตัวเอง ไปสู่การใช้ข้อมูล “ชี้เป้า” ว่าเด็กกลุ่มใดหรือพื้นที่ใดกำลังต้องการความช่วยเหลือ แล้วเปิดพื้นที่ให้ภาคส่วนต่าง ๆ เข้ามาร่วมสร้างนวัตกรรมและลงทุนในการพัฒนาคน

ไม่ว่าจะเป็นการเปิดโอกาสฝึกอาชีพให้เด็กในกระบวนการยุติธรรม การพัฒนากลไกทางการเงินเพื่อสนับสนุน Zero Dropout หรือการสร้างแรงจูงใจทางภาษีให้ภาคเอกชนเข้ามาร่วมลงทุนในการพัฒนาทุนมนุษย์

เพราะโจทย์เรื่องเด็กหนึ่งคน อาจเชื่อมโยงตั้งแต่การศึกษา ครอบครัว รายได้ สุขภาพ ไปจนถึงตลาดแรงงาน การแก้ปัญหาจึงต้องอาศัยพลังจากหลายส่วนของสังคมเช่นเดียวกัน

จาก ‘เด็ก’ สู่ ‘ทุนมนุษย์’ เริ่มต้นจากการไม่ปล่อยให้ขีดความสามารถสูญหายระหว่างทาง

ท้ายที่สุด การพัฒนาทุนมนุษย์อาจไม่ควรเริ่มจากคำถามว่า ประเทศไทยต้องการผลิตคนแบบไหน แต่อาจต้องเริ่มจากคำถามที่ใกล้ตัวเด็กกว่านั้นว่า

เด็กคนนี้คือใคร เขาทำอะไรได้ดี และเราจะทำอย่างไรให้ข้อจำกัดของชีวิตไม่กลายเป็นเหตุผลที่ทำให้ความสามารถของเขาหายไปก่อนที่จะได้เติบโต

เพราะเด็กยากจนคนหนึ่งอาจมีศักยภาพเป็นนักวิทยาศาสตร์ เด็กที่ไม่สามารถนั่งเรียนตามตารางปกติอาจมีทักษะที่เติบโตจากการทำงานจริง หรือเด็กที่ดูเหมือนไปต่อไม่ได้ในระบบเดิม อาจเพียงยังไม่พบเส้นทางการเรียนรู้ที่เหมาะกับตัวเอง

โจทย์ของการปฏิรูปการศึกษาจึงไม่ใช่การสร้างเส้นทางเดียวที่สมบูรณ์แบบสำหรับเด็กทุกคน แต่คือการสร้างระบบที่มองเห็นความแตกต่าง มีข้อมูลมากพอที่จะรู้ว่าใครต้องการอะไร จัดสรรทรัพยากรอย่างเป็นธรรม และเปิดเส้นทางการเรียนรู้ที่หลากหลายพอให้แต่ละคนค้นพบอนาคตของตัวเอง

เมื่อเด็กทุกคนมีโอกาสค้นพบ พัฒนา และใช้ “ขีดความสามารถ” ของตัวเองได้อย่างเต็มที่ การลงทุนทางการศึกษาจึงไม่ได้เปลี่ยนเพียงอนาคตของเด็กคนหนึ่ง

แต่กำลังเปลี่ยนเด็กในวันนี้ ให้กลายเป็น “ทุนมนุษย์” ที่มีคุณภาพของประเทศในวันข้างหน้า ไม่ใช่เพียงในฐานะกำลังแรงงาน แต่ในฐานะมนุษย์ที่มีเสรีภาพ มีทางเลือก และสามารถกำหนดอนาคตของตัวเองได้

The post จาก ‘เด็ก’ สู่ ‘ทุนมนุษย์’ ปฏิรูปการศึกษาอย่างไร ให้ทุกคนมีโอกาสค้นพบและพัฒนาขีดความสามารถของตัวเอง first appeared on กสศ..

หนึ่ง คือวันที่ต้องตัดสินใจเลือก ‘ชีวิตจริง’ ของการตั้งหน้าตั้งตาเรียน เพื่อหางานที่มั่นคง แล้วปล่อยฟุตบอลไว้เป็นฝันราง ๆ วัยเยาว์

หรืออีกทาง คือกัดฟันสู้หวังพิสูจน์ว่าหากพยายามมากพอ บางทีฝันเล็ก ๆ ที่มีต้นทุนเดียวคือความหลงใหลอย่างสุดหัวใจ …อาจพาไปเจอที่ทาง ซึ่งจะแปรเปลี่ยนเป็นงานอาชีพเลี้ยงตัวเองได้สักวันหนึ่ง

และแม้ว่าแก่นแท้ของการศึกษาวันนี้ จะเทน้ำหนักให้การค้นพบตัวเองเป็นฐานการเรียนรู้ ทว่าลำดับขั้นตอนใน ‘ชีวิตจริง’ ก็กลับไม่ได้ง่ายดาย โดยเฉพาะกับเด็กเยาวชนจำนวนหนึ่ง ที่เติบโตขึ้นโดยไม่เคยเฉียดใกล้โอกาส ไม่มีแรงสนับสนุน หรือไม่มีกระทั่งใครสักคน ที่เห็นว่าความลุ่มหลงในฟุตบอลของเขา มีคุณค่าพอให้หยิบยกเป็นหัวข้อในกิจกรรมแนะแนวการศึกษา

เมื่อเป็นอย่างนั้น ทุนติดตัวที่มีแค่ความหลงใหลใฝ่ฝัน หรือเพียงความเพียรพยายาม …จึงยังไม่พอ     

ช่วงสายของวันที่ 20 สิงหาคม 2569 ที่สมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ แนวคิดของการใช้ ‘นวัตกรรมการศึกษาที่ยืดหยุ่น’ ที่จะนำเอา ‘ฟุตบอล’ มาเป็นสารตั้งต้นของการจัดการเรียนรู้ได้ถูกพูดถึงจริงจังเป็นครั้งแรก

ดร.สิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม และเป็นรองประธานกรรมการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาระดับชาติ กล่าวถึงความร่วมมือของสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ และ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ในการถอดเอาองค์ประกอบต่าง ๆ ของฟุตบอล มาสร้างหลักสูตรเรียนรู้ที่มีปลายทางคือ อาชีพหลากหลายที่อยู่ในวงจรของฟุตบอล โดยใช้ชื่อว่า “หลักสูตรจักรวาลวิทยาฟุตบอล” 

…เพราะเด็ก ๆ ควรได้รู้ว่า ทุกลมหายใจที่จดจ่ออยู่กับฟุตบอล จะสามารถนำพาชีวิตไปบนเส้นทางใดได้บ้าง

…หรือใครสักคนที่อาจเพิ่งเริ่มฝัน ณ วันนี้ ก็ควรเห็นสักนิดก่อนจะย่างเท้าก้าวแรก ว่าหน้าตาของลู่ทางที่ตนต้องวิ่งไป เป็นอย่างไร      

“ฟุตบอลจะเชื่อมการศึกษากับความฝันของเด็ก ทั้งในโรงเรียนและกลุ่มที่หลุดจากระบบการศึกษา ให้ไปถึงเส้นทางอาชีพ โดยมีความรักเป็นต้นทุน”

ดร.สิริพงศ์ บอกว่าฟุตบอลคือกีฬายอดนิยมของคนทั้งโลก เด็ก ๆ ส่วนใหญ่มักใช้เวลาไปกับฟุตบอล บางคนชอบเล่น บางคนชอบดูและติดตามผลการแข่งขันฟุตบอลระดับโลกทุกสัปดาห์ ความชอบความสนใจที่ไม่ต้องมีใครมาบังคับนี้ ทำให้เกิดความเป็นไปได้ของการสร้างเส้นทางเรียนรู้สำหรับเด็กทั้งในและนอกระบบการศึกษา หรือคือการออกแบบ ‘การศึกษาทางเลือก’ ที่มีปลายทางอาชีพหลากหลาย ในกรอบวงกลมที่ห้อมล้อมไว้ด้วย ‘ความหลงใหลในฟุตบอล’   

แล้วภาพจำในอดีตที่เด็กคนหนึ่งเคยต้องเลือกระหว่าง ‘การเรียน’ หรือ ‘กีฬา’ จนต้องทิ้งฝันไว้กลางทาง ก็กำลังเปลี่ยนไป

“หลักสูตรเรียนรู้ที่มีฟุตบอลเป็นฐาน เราไม่ได้มีเป้าหมายจะปั้นหรือผลิตนักกีฬาอาชีพ แต่ใจความสำคัญคือเด็กเยาวชนที่เข้ามาเรียนรู้ จะต้องได้เปิดโลกทัศน์ ว่าความชอบความสนใจของเขามันพาไปถึงอาชีพอะไรได้บ้าง เพราะในฟุตบอลมันไม่ได้มีแค่ผู้เล่น แต่ยังมีงานโค้ช งานพากย์บอล งานอีเวนต์ที่ต้องใช้คนชำนาญเรื่องแสงสีเสียง นักวิทยาศาสตร์การกีฬา ต้องมีผู้ดูแลสนามฟุตบอล มีล่าม มีธุรกิจขนาดใหญ่ของเสื้อผ้าอุปกรณ์เกี่ยวกับฟุตบอล และอีกนานาอาชีพในวงจรนี้ ซึ่งมันสร้างรายได้เลี้ยงดูตัวเองได้จริง”      

ดร.สิริพงศ์ เชื่อว่าการศึกษาที่ยืดหยุ่นจะเข้ามาเป็นกลไกหลักของหลักสูตรจักรวาลวิทยาฟุตบอล ที่ช่วยปลดล็อกทัศนคติของการศึกษาแบบเดิมที่ผู้คนส่วนใหญ่คิดว่ามีอยู่ลู่เดียวคือการแข่งขันเพื่อความเป็นเลิศทางวิชาการ แล้วเมื่อนั้น เด็กทุกคนจะกล้าฝันถึงอนาคตในแบบของตัวเอง

“เมื่อห้องเรียนขยายออกไปในทุกทิศทุกทาง ซึ่งสำหรับหลักสูตรนี้คือสนามฟุตบอล ทุกสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับโลกของฟุตบอล ก็จะเป็นส่วนหนึ่งของการจัดการเรียนรู้ เก็บเกี่ยวประสบการณ์ และคือกิจกรรมแนะแนวอาอาชีพที่เด็กสัมผัสใกล้ชิด สิ่งที่จะเกิดตามมาคือ ‘โมเดลการจัดการศึกษาที่เอาความชอบความสนใจของเด็กเป็นตัวตั้ง’ แล้วนิเวศที่จำเป็นของการเรียนรู้จึงตามมา แล้วในวันหนึ่งที่หลักสูตรจักรวาลฟุตบอลแข็งแรงขึ้น มีผลลัพธ์ให้เห็น ก็จะเป็นข้อพิสูจน์ว่ากีฬา ดนตรี ศิลปะ หรือความสนใจใดก็ตามของเด็กคนหนึ่ง เราสามารถทำให้เกิดเป็นเส้นทางเรียนรู้ บนลู่ที่จะพาไปสู่อาชีพที่มั่นคงได้ทั้งนั้น” 

เป็นห้องเรียน เป็นพื้นที่ความสุข เป็นแหล่งเรียนรู้ของคนทั้งชุมชน …ที่นั่น ‘สนามฟุตบอล’     

รศ.ดร.ซุกรี หะยีสาแม อนุกรรมการจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ กสศ. และรองประธานสโมสรปัตตานี เอฟซี ผู้บริหารจัดการทีมฟุตบอลอาชีพ ควบคู่กับการสร้างวัฒนธรรมแฟนบอลในพื้นที่ชายแดนภาคใต้ กล่าวว่า หลักสูตรจักรวาลวิทยาฟุตบอลจะเริ่มบนพื้นที่ทดลอง (Sandbox) คือชุมชน หรือโรงเรียนกลุ่มเล็ก ๆ โดยคำนึงถึงการปรับหลักสูตรให้สอดคล้องกับลักษณะเฉพาะของทั้งกลุ่มผู้เรียนและบริบทพื้นที่ และสิ่งสำคัญคือต้องมีบุคลากรที่เชื่อมั่นว่า ‘ความรักความสนใจในฟุตบอล’ คือกุญแจที่จะไขไปสู่ความสำเร็จในชีวิตได้

รศ.ดร.ซุกรี ยกกรณีต้นแบบของฟุตบอลที่มีแรงดึงดูดให้เด็กกลับมาเรียนได้จริง จากโมเดลความร่วมมือของโรงเรียนในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่รวมตัวกันเป็นสหพันธ์กีฬาฟุตบอลโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามภาคใต้ (IFC) จนมีสมาชิกกว่า 100 โรงเรียน ครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด คือยะลา ปัตตานี นราธิวาส สงขลา และสตูล 

“การรวมตัวกันเป็น IFC ทำให้เกิดรายการแข่งขันฟุตบอลลีกเยาวชนในรุ่นอายุต่าง ๆ และมีกิจกรรมอีกหลายอย่างตามมา ซึ่งไม่ได้เกิดความเคลื่อนไหวแค่ตรงสนามฟุตบอล หรือส่งผลต่อตัวนักฟุตบอลเท่านั้น แต่แรงกระเพื่อมมันกระจายออกไปจนเกิดเป็นกลุ่มย่อยของวัฒนธรรมการเชียร์ ของแรงสนับสนุนอื่น ๆ ที่มาจากธุรกิจในชุมชน จนสืบเนื่องถึงความพยายามยกระดับบุคลากร ผ่านหลักสูตรอบรมการจัดการอคาเดมี่ฟุตบอลสมัยใหม่สำหรับผู้บริหารโรงเรียนและผู้ฝึกสอน หลักสูตรอบรมพัฒนาผู้ตัดสินฟุตบอลในท้องถิ่น และ IFC ยัง MOU กับสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ เพื่อร่วมผลักดัน ‘ฟุตบอลวิถีอิสลาม’ สู่สากล มุ่งค้นหาช้างเผือกและส่งต่อเยาวชนในพื้นที่ 5 จังหวัดสู่เส้นทางนักฟุตบอลอาชีพ และเป็นกำลังสำคัญของทีมชาติในอนาคต”

รศ.ดร.ซุกรี ตั้งข้อสังเกตว่าเด็กจำนวนหนึ่งที่ขยับเข้ามาในวงจรของฟุตบอลหลังการเกิดขึ้นของ IFC พวกเขาไม่ได้เตะฟุตบอลเก่ง หรือฝันอยากเป็นนักฟุตบอล แต่เป็นเพราะความรักในฟุตบอลได้ชักนำให้อยากเข้ามาใกล้ชิดในทางใดทางหนึ่ง ที่ตามมาคือเมื่อการศึกษาเริ่มเปิดพื้นที่ให้ฟุตบอล ก็กลายเป็นว่าอัตราขาดเรียนของเด็ก ๆ ค่อย ๆ ลดลง ส่วนนความสนใจต่อการเรียนในวิชาอื่น ๆ ก็เริ่มมีมากขึ้น นั่นเพราะความรักความชอบฟุตบอล มันเหนี่ยวรั้งเขาเอาไว้กับความอยากเรียนรู้  

“การมาถึงของหลักสูตรจักรวาลฟุตบอล จะช่วยย้ำให้เห็นว่า การออกแบบการเรียนรู้ที่ใช้ ‘ความชอบความสนใจฟุตบอล’ เป็นตัวตั้ง จะเข้ามาเป็นหลักสูตรกระแสหลัก (Mainstream) เทียบเคียงได้กับการสนับสนุนความเป็นเลิศด้านวิชาการ โดยเฉพาะยิ่งถ้าโรงเรียนต่าง ๆ สามารถจับมือกับสโมสรฟุตบอลในท้องถิ่น เพื่อเชื่อมกันสร้างห้องเรียนที่มีชีวิต ก็จะยิ่งช่วยเติมเต็มความฝันเด็ก ๆ ให้มองเห็นอาชีพที่เป็นไปได้จากสิ่งที่รัก แล้วยึดไว้เป็นเส้นทางเติบโตต่อไปได้ โดยไม่จำเป็นต้องละทิ้งฝันวัยเด็กเมื่อเติบโตขึ้น”

รศ.ดร.ซุกรี กล่าวว่า ในระยะยาวความร่วมมือที่แน่นแฟ้นทั้งจากภาครัฐ เอกชน ท้องถิ่น และชุมชน จะเป็นกลไกหลักขับเคลื่อนหลักสูตรจักรวาลฟุตบอล ในลักษณะของการเสริมพลังความแข็งแรงของปัจจัยแวดล้อมเดิม 

“จากที่เรามักเห็นชินตาว่าสนามฟุตบอลสาธารณะหลาย ๆ แห่ง คือพื้นที่กลางซึ่งคนทั้งชุมชนมาใช้ด้วยกัน มีคนทุกช่วงวัย และมีเด็กทั้งที่อยู่ในระบบและนอกระบบมาใช้พื้นที่และเวลาร่วมกัน ในความหมายนี้ สนามฟุตบอลเองก็คือพื้นที่เรียนรู้อยู่แล้ว ฉะนั้นหลักสูตรที่เกิดขึ้นจะยิ่งทำให้ความหมายของการเรียนรู้ยกระดับความสำคัญขึ้น โดยสามารถเปลี่ยนเป็นวุฒิการศึกษา เป็นแหล่งเรียนรู้อาชีพ หรือเป็นพื้นที่เปิดกว้างของโอกาส ที่เด็กแต่ละคนจะมาไขว่คว้าความฝัน มองหางานหาอาชีพได้ ตามเส้นทางของแต่ละคน”

ฟุตบอลช่วยรั้งเด็ก ๆ ไว้ไม่ให้หลุดไปจากรั้วโรงเรียน 

ดร.มูฮัมมาดอัสมี อาบูบากา ผู้อำนวยการโรงเรียนพีระยานาวินคลองหินวิทยา จังหวัดปัตตานี เล่าถึงการใช้ฟุตบอลเป็นเครื่องมือดึงเด็กไว้ไม่ให้หลุดจากระบบการศึกษา โดยทำให้สนามฟุตบอลเป็นพื้นที่ของการรับรู้ว่า ถึงใครจะเรียนไม่เก่ง แต่เขาก็ยังมีตัวตนที่โรงเรียนได้

“เมื่อก่อนเรามีเด็กจำนวนมากที่หลุดออกไปด้วยสารพัดปัญหา แต่ส่วนใหญ่ที่เรารู้ คือไม่ใช่ทุกคนจะถนัดด้านวิชาการ บางคนเมื่อเรียนไม่ไหว ตามเพื่อนไม่ทัน ใจเขาก็ค่อย ๆ ห่างไปจากห้องเรียน หรือบ้างก็ออกห่างจากโรงเรียนไปเลย สิ่งที่เราจะใช้รับมือ จึงไม่ใช่การพยายามบังคับให้เด็กกลับมาเรียน …แต่เราต้องสร้างนิเวศใหม่ขึ้นมา โดยใช้ ‘สิ่งที่เขารักเป็นเครื่องนำทาง’ และหนึ่งในนั้นคือฟุตบอล   

“เมื่อนั้นโรงเรียนก่อตั้ง ‘พีระยา ฟุตบอล อคาเดมี’ (Piraya Football Academy) ขึ้น เพื่อระดมความร่วมมือจากข้างนอกโรงเรียน มาช่วยยกระดับสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ เราเริ่มพัฒนาสนามฟุตบอล จัดหาผู้ฝึกสอน ปรับปรุงระบบพัฒนาเยาวชนให้ได้มาตรฐาน โดยยึดหลักของการสร้างพื้นที่ปลอดภัยที่เป็นของเด็กทุกคน”   

ผอ.โรงเรียนพีระยานาวินคลองหินวิทยา ฉายภาพความเปลี่ยนแปลงหลังการก่อตั้งพีระยา ฟุตบอล อคาเดมี ว่านักเรียนที่ถูกนิยามว่าเป็น ‘เด็กหลังห้อง’ ผู้สะสม 0 ร มส เต็มสมุดรายงานผล จนเกือบตัดสินใจแล้วว่าจะหันหลังให้การศึกษา หลายคนกลับมามีกำลังใจ ตามแก้ไขผลการเรียน และใช้เวลาอยู่ในโรงเรียนไม่หนีไปไหน เพราะ ‘ใจอยู่กับฟุตบอล’

“เหมือนเรามีสนามบอลเป็นห้องเรียน มีลูกบอลเป็นสื่อการสอน เด็กที่เคยไม่ชอบเรียนหนังสือก็ปรับตัวอยู่ในโรงเรียนได้ดีขึ้น เริ่มรู้สึกมีเป้าหมาย มีตัวตน มีพื้นที่ที่ปลอดภัย ซึ่งพอเป็นอย่างนั้น ครูจึงค่อย ๆ แทรกเนื้อหาวิชาการในระดับที่เหมาะสมใส่เข้าไป จนพื้นนความรู้ของเด็กดีขึ้น อัตราคนหลุดกลางคันลดลง และมีเด็กเรียนจบตามเกณฑ์เพิ่มขึ้น”  

ดร.มูฮัมมาดอัสมี พูดถึงการนำฟุตบอลมาเป็นเครื่องมือในการจัดการศึกษา ว่า หัวใจของหลักสูตรจะต้องไม่มุ่งไปสู่ความเป็นเลิศ หากคือมุ่ง ‘สร้างคน’ ให้เติบโตเป็นประชากรคุณภาพ มีทักษะอาชีพ ทักษะชีวิต รู้จักระเบียบวินัย ความรับผิดชอบ และเรียนรู้อย่างมีเป้าหมาย ซึ่งทั้งหมดนี้สามารถซึมซับได้ ผ่านทุกองค์ประกอบของฟุตบอล      

ความรักและความสุข จุดเริ่มต้นเส้นทางสู่มืออาชีพ

‘จ่าเย็น’ มงคล ทศไกร อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทย ซึ่งปัจจุบันเป็นโค้ชและผู้ส่งต่อโอกาสให้กับเด็ก ๆ มากมายที่รักฟุตบอล สะท้อนประสบการณ์จากห้องเรียนสนามฟุตบอลว่า “ในบทเรียนของเด็กเล็ก ๆ ที่ใช้ฟุตบอลมาเป็นเครื่องมือจัดการเรียนรู้ พื้นที่ตรงนั้นจะต้องให้โอกาสลองผิดลองถูก ได้ค้นหาความสนใจความถนัดของตัวเอง และที่สำคัญคือการเรียนรู้ต้องดำเนินบนความสนุก ไม่กดดัน เด็ก ๆ ต้องได้พบเพื่อนใหม่ มีประสบการณ์ใหม่ ๆ เพื่อที่ช่วงเวลาของการเริ่มต้น จะค่อย ๆ ก่อตัวเป็นความรัก”

ไม่ใช่แค่ฟุตบอล แต่ในทุกศาสตร์ ทุกสาขาอาชีพ ‘ความรัก’ จะเป็นจุดเปลี่ยนให้เกิดการเรียนรู้อย่างมีสมาธิจดจ่อ แล้วจึงต่อยอดเป็นความพยายามที่จะพัฒนาตัวเองในทุกวัน แล้วถึงจุดนั้นการตื่นเช้า การฝึกหนัก หรือจะมีบททดสอบที่ยากขึ้นเท่าไหร่ เด็ก ๆ ก็จะพร้อมฝ่าฟันด้วยตัวของเขาเอง

“สิ่งที่ฟุตบอลสอนเรา คือทุกความสำเร็จ ทุกจุดหมายปลายทาง ล้วนเต็มไปด้วยอุปสรรคและความลำบาก ยิ่งการจะยืนระยะเพื่อไปถึงเส้นทางอาชีพ เราต้องมีวินัยและอดทนทั้งในสนาม และต่อสิ่งยั่วยุมากมายที่เข้ามาในแต่ละช่วงการเติบโต” 

จ่าเย็นเปรียบถึงการพัฒนาตัวเองไปสู่ความเป็นมืออาชีพในทุกสายงาน ว่าไม่ต่างกับนักฟุตบอล ที่ต้องมีจิตใจเข้มแข็ง กล้าชนอุปสรรค พร้อมเผชิญหน้ากับความคาดหวังและความกดดัน เพื่อผ่านบททดสอบสู่ความสำเร็จ

ในฐานะโค้ชหรือผู้ฝึกสอน จ่าเย็นกล่าวว่า “ความภูมิใจของเรา คือการเห็นเด็กคนหนึ่งสามารถก้าวข้ามขีดจำกัดของตัวเอง ด้วยพลังใจ ด้วยความเชื่อในความฝัน แล้วเมื่อไปถึงเป้าหมายที่ตั้งไว้ เขาจะยังคงหล่อเลี้ยงความรักและความสุขเอาไว้ได้ ในการทำสิ่งที่ชอบที่สนใจต่อไป”

นักพากย์ขอบสนาม อีกเส้นทางหนึ่งของความรักที่มีต่อฟุตบอล

‘ชาร์ป’ ไพศาล อำไพกูลย์ นักพากย์ฟุตบอลเดินสาย ผู้เริ่มเส้นทางอาชีพด้วยความรักในฟุตบอล บอกว่าเขาเริ่มจากวัยเด็กที่เคยอยากเป็นนักฟุตบอลเหมือนเด็กคนอื่น แต่วันหนึ่งเมื่อมีโอกาสได้จับไมค์ ชาร์ปก็ค้นพบว่าอะไรคือสิ่งที่เขา ‘รัก’ และ ‘ทำได้ดี’ กว่าการลงไปโลดแล่นในสนามฟุตบอล

“มันเริ่มขึ้นจากวันกีฬาสีที่โรงเรียน ผมเสนอตัวขอครูพากย์ฟุตบอล แล้วผมก็รู้ว่าตัวเองทำได้ และทำได้ดีมาก ๆ กว่าการลงไปเล่นฟุตบอล”

พอเจอเส้นทางที่ใช่ ชาร์ปเริ่มทุ่มเทเวลากับการลักจำจากนักพากย์รุ่นพี่ แล้วลองฝึกพากย์กับคลิปที่บ้าน พยายามหาสไตล์ของตัวเองจนพบ และจากแค่ในรั้วโรงเรียน ชาร์ปพาตัวเองไปเปิดหูเปิดตาลองพากย์ฟุตบอลในรายการแข่งขันของชุมชน ขยับสู่ระดับตำบล จนที่สุดก็ยึดอาชีพนักพากย์ฟุตบอลเดินสายพร้อมมีทีมงานไลฟ์มืออาชีพ ที่มีตารางงานแน่นเอียด กินพื้นที่ตั้งแต่จังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี สุพรรณบุรี จนถึงนครปฐม

อย่างไรก็ตามในวัย 17 การมีอาชีพมีรายได้ก็แลกมาด้วยอนาคตทางการศึกษาที่ไม่แน่นอน เมื่อชาร์ปที่ยังเรียนอยู่ชั้น ม.ปลาย แต่กลายเป็นเสาหลักครอบครัวไปแล้ว เขาเริ่มไปโรงเรียนน้อยลงจนเกือบจะหลุดออกมากลางคัน กระทั่งคุณครูสังเกตเห็น และชวนให้เข้าเรียนในรูปแบบการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่น ‘1 โรงเรียน 3 รูปแบบ’ ของโรงเรียนพนมทวนชนูปถัมภ์ จากนั้นชาร์ปจึงพากย์บอลและเรียนหนังสือไปพร้อมกันได้ จนใกล้จะจบรับวุฒิ ม.6 ในอีกไม่นานนี้  

“ผมรักฟุตบอล รักการพากย์ฟุตบอล แล้วก็อยากเรียนหนังสือให้จบด้วย ก็ดีใจครับที่โรงเรียนมีหลักสูตรที่ทำให้เราสามารถเรียนและทำงานไปด้วย แต่ส่วนที่ผมคิดว่าน่าสนใจก็คือ ในบทเรียนของผม คุณครูเขาจะปรับเอาสิ่งที่เกี่ยวกับการพากย์ฟุตบอล ทั้งการใช้ภาษาหรือความรู้เรื่องเทคโนโลยีมาใส่ไว้ด้วย นอกจากนี้บทเรียนที่ออกแบบมาสำหรับผมโดยเฉพาะ ยังทำให้เห็นว่าผมจะสามารถเติบโตไปบนเส้นทางที่ถนัดได้ยังไง มีงานพากย์หรืองานมีเดียรองรับแค่ไหน แล้วถ้าจะไปบนทางนั้น ผมยังต้องเรียนรู้อะไรเพิ่มเติมอีกบ้าง”

ชาร์ปขมวดสรุปว่า เรื่องราวของเขาอาจถือเป็นสาขาหนึ่งของ ‘หลักสูตรจักรวาลฟุตบอล’ ซึ่งแสดงให้เห็นอาชีพที่วนเวียนในวงจรฟุตบอล และรูปแบบการศึกษาที่สนับสนุนให้เขามีโอกาสเรียนจบเหมือนเพื่อน ๆ ด้วยรูปแบบการศึกษาที่สอดคล้องกับชีวิต

และนี่คือเรื่องราวการเปลี่ยนสนามฟุตบอลเป็นห้องเรียน ด้วยหลักสูตรที่ออกแบบขึ้นโดยใช้ฟุตบอลเป็นฐานเชื่อมองค์ความรู้ วุฒิการศึกษา ทักษะชีวิต และทักษะเฉพาะทางเข้าด้วยกัน เพื่อเพิ่มโอกาสของการเรียนรู้ตามความสนใจ ตามศักยภาพ และแตกแขนงออกไปได้เป็นเส้นทางสายอาชีพอีกไม่รู้จบ ด้วยจุดเริ่มต้นจาก …‘ความรักในฟุตบอล’  

The post ความรักในฟุตบอลที่สร้างห้องเรียนแห่งชีวิต: ‘หลักสูตรจักรวาลฟุตบอล’ first appeared on กสศ..