แต่ 1 ในปัจจัยที่ทำให้เด็ก ‘สมัครใจที่จะหลุดระบบ’ คือ ความรู้สึกว่าโรงเรียนไม่ใช่พื้นที่ของตัวเอง

“เด็กที่หลุดออกมาเป็นเพราะเขารู้สึกว่าโรงเรียนไม่ใช่ที่ของเขา ถ้าเขาหลุดออกมาก็อาจจะเจอความเสี่ยงต่างๆ แต่ถ้าเขามีทางเลือก มีพื้นที่ที่รู้สึกปลอดภัย ก็มีอนาคตได้เหมือนกัน” ครูตอง-สุภรา ปราบใหญ่ รองผู้อำนวยการศูนย์การเรียน CYF เล่า

พอเด็กหลุดระบบ พวกเขาก็จะขาดโอกาสในการพัฒนาตนเองและสร้างอนาคตที่มั่นคง นำไปสู่ความเสี่ยงหลากหลายมิติ อาทิ การใช้สารเสพติด การก่ออาชญากรรม ตลอดจนการเข้าสู่ตลาดแรงงานที่ไม่มีทักษะ ซึ่งนอกจากกระทบตัวพวกเขาเองแล้ว ยังกระทบต่อชุมชนอีกด้วย เพราะฉะนั้นเด็กนอกระบบจึงอยู่ในสายตาของหน่วยงานราชการในพื้นที่อย่างองค์การบริหารส่วนตำบลนาเลียง (อบต.นาเลียง) 

“เราทำงานเกี่ยวกับสวัสดิการของคนอยู่แล้ว ยังไงปลายทางก็ต้องเป็น อบต. ที่เข้าไปแก้ปัญหา ถ้าเด็กไม่เรียนหนังสือ เขาไม่มีรายได้ อบต. ก็ต้องเข้าไปช่วยเรื่องสวัสดิการ ต้องไปประสาน พม. ของบ ทุกๆ เรื่องมันพันกันไปหมด” ศักดิ์-วีรศักดิ์ หะติง นักพัฒนาชุมชนชํานาญการ ผู้รับผิดชอบโครงการฯ อธิบาย

แต่การขับรถราชการไปรับเด็กนอกระบบพาส่งโรงเรียน ไม่ใช่ทางเลือกที่ถูกต้อง เพราะเด็กที่หลุดออกจากระบบมีบาดแผลทางจิตใจที่เกิดขึ้นจากระบบการศึกษาเดิม หากพูดคำว่า ‘เรียน’ หรือ ‘ครู’ เด็กจะถอยห่าง ‘โครงการการจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นเพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยสําหรับการพัฒนากลุ่มเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา’ โดย อบต.นาเลียง ภายใต้การสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จึงจัดพื้นที่การเรียนรู้ที่ผสานความร่วมมือกับกรมส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอนาแก (สกร.) และมูลนิธิส่งเสริมพัฒนาเด็กและเยาวชน (CYF) ถักทอระบบการเรียนรู้ที่เรียกว่า ‘ตาข่าย 3 ชั้น’ เพื่อสร้างทางเลือกที่ยืดหยุ่นให้กับเด็กที่มีบาดแผลทางใจจากระบบการศึกษาเดิม

โรงเรียน – สกร. – CYF ตาข่าย 3 ชั้นรองรับเด็กในพื้นที่

ในพื้นที่นาเลียง โรงเรียนจะเป็นตาข่ายชั้นแรก เพราะเด็กที่เข้าสู่ระบบการศึกษาก็จะเข้าเรียนที่โรงเรียนก่อน รูปแบบการเรียนรู้ก็จะเป็นไปตามหลักสูตรแกนกลางจากกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งอาจจะไม่เหมาะสำหรับเด็กบางกลุ่ม ทำให้พวกเขาเรียนไม่ทัน ติด 0 ติด ร เด็กที่หลุดออกจากระบบก็จะหล่นลงมาจากตาข่ายชั้นนี้

พอเด็กหลุดออกมา ตาข่ายชั้นที่ 2 ที่จะมารองรับคือ สกร. หรือกรมส่งเสริมการเรียนรู้ระดับตำบล (เดิมคือ กศน. ตำบล) ซึ่งมีจุดแข็งคือการเป็นหน่วยงานที่คนในชุมชนคุ้นหน้าคุ้นตา รู้จัก และเชื่อใจ เพราะครูโม่ง-โชว์ติวิทย์ วิเศษ ครูสกร.ระดับตำบลนาเลียง ลงพื้นที่พูดคุยกับผู้นำชุมชนบ่อยครั้ง ทำให้เกิดการบอกต่อกันเป็นวงกว้างว่า หากใครอยากมีวุฒิการศึกษาให้ไปหาครูโม่ง

ทว่า แม้จะมีข้อมูลว่าแต่ละชุมชนมีเด็กที่ไม่ได้ไปโรงเรียนจำนวนกี่คน เด็กอยู่บ้านไหน ครูโม่งก็ไม่สามารถชวนเด็กทุกคนมาเรียนด้วยตั้งแต่ครั้งแรกๆ เพราะมีคำนำหน้าว่าเป็น ‘ครู’ คำที่สะกิดบาดแผลในจิตใจของเด็กๆ ครูโม่งจึงต้องลงพื้นที่ไปหาเด็กๆ บ่อยครั้งอย่างเป็นกันเอง เพื่อทลายกำแพงความกลัวในใจ เช่น ไปหาเด็กที่อู่ซ่อมรถกับพี่ศักดิ์

“เราเข้าหาชุมชนก่อน เราไปคุยกับผู้ใหญ่บ้าน เขาก็จะไปขยายต่อให้กับผู้ปกครองว่า มีครู สกร. ชื่อนี้นะ เขามาลงพื้นที่ตลอดนะ ผู้ปกครองก็จะเชื่อใจเราด้วย แรกๆ ทำยังไงเด็กก็ไม่อยากเรียน ปีแรกที่ผมทำงานไม่มีเด็กสมัครเลย แต่พอเราไปหาบ่อยๆ เขาก็ไว้เนื้อเชื่อใจเรา แล้วก็มาสมัครเรียนกับเรา” ครูโม่งเล่า

สำหรับเด็กบางคน การเรียนในรูปแบบ สกร. อาจจะตอบโจทย์ทั้งมีเวลาไปทำงาน ทั้งได้วุฒิการศึกษา แต่สำหรับเด็กบางคนที่รู้สึกต่อต้านการเรียน ไม่ชอบการสอบ สกร. ก็อาจจะยังไม่ตอบโจทย์ CYF ศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 ก็จะรับไม้ต่อเป็นตาข่ายชั้นที่ 3 ที่จะสร้างผู้เรียนผ่านกระบวนการการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น เช่น การทำค่าย การสอนศิลปะ

ซึ่งครูตองเสริมว่า หากเด็กลอง สกร. แล้วไม่เวิร์ก ย้ายมาลองศูนย์การเรียน CYF ก็ยังไม่เวิร์ก ก็สามารถพูดคุยกับครูที่ CYF ได้ว่าอยากทำอะไร ชอบอะไร ไม่ชอบอะไร เพราะการเรียนรู้ของที่นี่มีความยืดหยุ่นสูง และถ้าอยากกลับไป สกร. อีกครั้งก็ทำได้เช่นกัน

อบต. กับบทบาทแกนกลางของตาข่าย

ถึงจะมีตาข่ายถึง 3 ชั้นด้วยกัน แต่ไม่ใช่เด็กทุกคนที่สามารถตัดสินใจได้ด้วยตัวเองว่าจะเข้าหาตาข่ายชั้นไหน เด็กบางคนก็ติดปัญหาบางอย่างที่ทำให้เลือกระบบการศึกษาที่ต้องการไม่ได้ เช่น อยากเรียน สกร. แต่ชื่อถูกแขวนลอยในระบบโรงเรียน ทำให้สมัครเรียนกับครูโม่งไม่ได้ หรือ เด็กอยากเรียนในรูปแบบของ CYF แต่กลัวการออกนอกพื้นที่

ศักดิ์และอบต.นาเลียงจึงทำงานเป็นศูนย์กลาง (Hub) ในการค้นหาเด็ก ประสานงาน ส่งต่อ และสนับสนุนตาข่ายแต่ละชั้น

เช่น สำหรับเด็กที่อยากเข้า สกร. แต่ติดปัญหามีเลข 13 หลักอยู่ในระบบโรงเรียน อบต. ก็จะเข้าไปคุยกับโรงเรียนที่มีรายชื่อของเด็กแขวนลอย เพื่อแก้ปัญหาเด็กติด 0 ติด ร ร่วมกัน หรือ หากทำไม่ได้ก็จะเจรจากับครอบครัวและโรงเรียนให้เด็กลาออก และเทียบโอนวุฒิการศึกษาเด็กไปยัง CYF ก่อน

ส่วนเด็กที่ชอบการทำกิจกรรมแบบ CYF แต่กลัวการออกนอกพื้นที่ อบต.นาเลียงก็จะจัดกิจกรรมในพื้นที่ก่อน อาทิ สอนทำพิมเสน สอนปลูกผัก โดยจะมีเครื่องมือการเรียนรู้จาก CYF เช่น โรงเรียนมือถือ ใช้ประกอบการดำเนินกระบวนการการเรียนรู้

ตาข่าย 3 ชั้นจึงต้องทำงานร่วมกัน โดยมีอบต.นาเลียงเป็นแกนกลางในการประสานงาน เพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยทางการเรียนรู้ เปลี่ยนสถานะจาก ‘เด็กนอกระบบ’ สู่ ‘ผู้เรียนรู้’ ในพื้นที่ปลอดภัยที่ชุมชนร่วมกันจัดสรรให้

The post กางตาข่าย 3 ชั้น : ปฏิบัติการดักเด็กหลุดจากระบบของ อบต.นาเลียง ด้วยทางเลือกที่ยืดหยุ่นและหลากหลาย เข้าใจแผลใจ และสร้างพื้นที่การเรียนรู้ที่ปลอดภัย first appeared on กสศ..

“กลัวค่ะ เพราะตอนที่สงครามเกิดมันใกล้กับบ้านหนูพอดี เรียนไม่ได้แต่โรงเรียนก็เปิดอยู่ มีคนไปเรียนด้วย แต่ก็ไม่กล้าไปเรียน ครูถามว่าทำไมไม่มาเรียนก็เลยบอกว่าได้ยินเสียงปืน เขาบอกว่าไม่ขนาดนั้นหรอก มาเรียนเถอะไม่เป็นไร” 

‘คินตันโบ’ เด็กสาวพม่าเชื้อสายกะเหรี่ยงวัย 15 กับเพื่อนๆ อย่าง กชกร, นุช ,พลอย และ นิดหน่อย เล่าให้ฟังว่าทำไมต้องย้ายมาเรียนที่เมืองไทยพร้อมครอบครัว และอยู่กับ ‘ครูแอ๋ว’ ลัดดาวัลย์ หลักแก้ว ที่ศูนย์การเรียนมูลนิธิเพื่อเยาวชนชนบท (มยช.) 

นุชเสริมอีกว่า ขุดหลุมไว้ใกล้ๆ โรงเรียน วันไหนมีระเบิดก็ซ่อนอยู่ในนั้น 

บรรยากาศมันจึงไม่เหมาะกับการเรียน เพราะสิ่งที่สำคัญกว่าคือการรักษาชีวิตให้รอดก่อน 

‘แชมป์’ เด็กหนุ่มวัย 14 ที่มาจากทวาย ก็บอกอย่างตรงไปตรงมาว่ากลัว ถึงแม้ตอนนั้นจุดทิ้งระเบิดจะไม่ใกล้โรงเรียน แต่แค่เฮลิคอปเตอร์บินวนไปมาเหนือหัว ก็กลัวแล้ว 

“ไม่มีสมาธิในการเรียนด้วย กลัว” ‘นนท์’ สาวมอญวัย 15 ที่มากับแชมป์ก็บอก 

แล้วถ้ายังเรียนที่นั่นต่อ จะเป็นยังไงบ้าง 

“ก็อาจตายก็ขึ้นสวรรค์ ได้ไปที่ชอบที่ชอบ (หัวเราะ)” ‘อ้าย’ น้องสาวของนนท์วัย 13 พูดติดตลก 

ตลกเพราะมันไม่เกิดขึ้นจริง นนท์ อ้าย และแชมป์ ย้ายเข้ามาเรียนที่เมืองไทยได้อย่างปลอดภัย แต่ก็ไม่ถึงกับ 100% เพราะจู่ๆ ศูนย์การเรียนที่ทั้งสามเคยเรียนก่อนหน้านี้ถูกสั่งปิดเมื่อปลายปีที่แล้ว เพราะได้รับการร้องเรียนจากชุมชนละแวกนั้น 

“เสียใจ ทำไมโรงเรียนเราต้องโดนปิดด้วย เราเลยไม่ได้เรียนอีกแล้ว” แชมป์ย้อนความรู้สึกวันนั้น 

เด็กๆ ลูกหลานแรงงานข้ามชาติกลุ่มนี้ มีพ่อแม่ทำอาชีพหลากหลาย ซึ่งล้วนเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ไม่ว่าจะเป็น เย็บผ้า เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัย (รปภ.) ทำงานในโรงงานเหล็ก โรงงานพลาสติก ฯลฯ 

และเด็กทุกคนไม่ว่าพม่า มอญ กะเหรี่ยง ไทใหญ่ หรือมาจากเมืองไหน ต่างบอกเหมือนกันว่าการศึกษาสำคัญ 

“เด็กก็คืออนาคต ถ้าหนูไม่ได้เรียน หนูจะโง่หรือเปล่าก็ไม่รู้ ถ้าไม่ได้เรียน เค้าเขียนอะไรมา เราจะรู้ได้ยังไงว่าความหมายคืออะไร แยกแยะไม่ออกว่าอะไรดี อะไรไม่ดี” นนท์บอก

ส่วนคิโบตันบอกว่าถ้าไม่ได้เรียนก็จะอ่านไม่ได้แล้วไม่เข้าใจความหมาย เวลาใครพูดอะไรก็ไม่รู้เรื่อง ถ้าอ่านไม่ออกก็ฟังไม่รู้เรื่อง 

“ถ้าโกงเราเราจะได้เรารู้ทัน จะได้ไม่ต้องขอความช่วยเหลือกับคนอื่น” 

‘นุช’ เพื่อนที่มากับคิโบตัน บอกในอีกมุมหนึ่งว่าถ้าไม่ได้เรียน ก็จะสื่อสารลำบากและยากไปหมดทุกเรื่อง 

“เราพูดไม่เป็น เขาก็จะบอกว่าเราไร้มารยาท ไปที่ไหนก็อ่านป้ายไม่ออก ซื้อของราคาเท่าไหร่ก็ไม่รู้ มันลำบากมากๆ จะกินยาพาราเซตามอลยังไม่รู้จักเลย กลัวกินมั่ว อย่างปู่หนูเขากินนู่นกินนี่แล้วก็ปวดท้อง ท้องเสีย เขาพูดภาษาไทยไม่เป็น ท้องเสียก็เลยไปซื้อยาบอกว่าปวดท้อง ปวดท้องอะไรเขาก็ตอบไม่ได้ คนที่ไม่ได้รับการศึกษา ลำบากมากๆ ค่ะ” นุชพยายามพูดภาษาไทยอย่างชัดเจนที่สุด 

ชวนเด็กๆ มองโลกในแง่ร้ายสุด ถามว่าถ้าโรงเรียนที่นี่โดนปิดอีก กลับไปบ้านเกิดก็ยังไม่ได้เพราะรบพุ่งไม่หยุด เด็กๆ จะเป็นอย่างไร 

นุชบอกว่า หนูน่าจะไปเป็นพนักงานโรงงานเย็บผ้า เช่นเดียวกับเพื่อนร่วมศูนย์การเรียนมูลนิธิเพื่อเยาวชนชนบทอย่าง ‘นิดหน่อย’ ที่อาจจะไปเป็นช่างเย็บผ้าอย่างแม่ 

“มาเมืองไทยแรกๆ ยังไม่ได้เรียน หนูทำงานหนักมาก เย็บผ้าตั้งแต่เช้าถึงสามทุ่ม แต่ตอนนี้หนูได้เรียนแล้ว แม่บอกไม่ให้ทำงานเยอะแล้ว แม่บอกว่าการศึกษาสำคัญ หนูโชคดีที่หนูได้เจอโรงเรียนนี้ (ศูนย์การเรียนมูลนิธิเพื่อเยาวชนชนบท) ถ้าหนูไม่ได้เจอ แม่น่าจะให้หนูทำงาน”

เหมือนกันกับอ้ายที่ตอนนี้ได้มาเรียนในโรงเรียนเอกชนที่ถูกต้องตามกฏหมายอย่างโรงเรียนไอเวิลด์ (iworld) ที่ผลักดันโดย มูลนิธิเครือข่ายส่งเสริมคุณภาพชีวิตแรงงาน (LPN) พร้อมๆ กับแชมป์และอ้าย 

“หนูอยากเรียนให้สูงที่สุด สุดจนไม่มีอะไรให้เรียนแล้ว” คือความฝันตอนนี้ของอ้าย

โรงเรียนที่ปลอดภัยทางกายและทางใจ 

‘อ้อน’ ปฏิมา ตั้งปรัชญากูล มูลนิธิเครือข่ายส่งเสริมคุณภาพชีวิตแรงงาน (LPN) ปัจจุบันปฎิมาทำโครงการเยียวยาและพัฒนาศักยภาพเด็กกลุ่มเปราะบางผู้ถูกกระทำความรุนแรงจากครอบครัวและสังคม’ และเป็น 1 ใน 34 หน่วยการทำงานของโครงการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) 

พี่อ้อนของเด็กๆ เป็นกำลังสำคัญผลักดันการศึกษาของเด็กเยาวชนลูกหลานแรงงานข้ามชาติมากว่า 20 ปี และล่าสุดก็ร่วมผลักดันให้เกิด ‘โรงเรียนไอเวิลด์ (iworld)’ โรงเรียนเอกชนแห่งแรกของลูกหลานแรงงานข้ามชาติได้สำเร็จ 

“โรงเรียนไอเวิลด์เริ่มต้นจากความตั้งใจของพ่อแม่ที่เคยเป็นลูกศิษยของโรงเรียนที่ถูกปิดไป เค้าอยากจัดการเรียนการสอนให้ลูกหลานได้เรียนทั้งภาษาไทยและภาษาแม่ แต่เดิมตั้งใจทำเป็นศูนย์การเรียนรู้ แต่พอมีกระแสชาตินิยมและการตรวจสอบ ทำให้โรงเรียกถูกสั่งปิด และส่งผลกระทบต่อจิตใจเด็กๆ อย่างมาก ก็เลยพยายามกันใหม่ ดึงผู้เชี่ยวชาญต่างๆ มาเป็นที่ปรึกษา จนตอนนี้จดทะเบียนเป็นโรงเรียนเอกชนอย่างถูกต้อง มีผู้บริหารเป็นคนไทย ไม่พึ่งพางบประมาณจากรัฐ” 

ปัจจุบันโรงเรียนไอเวิลด์  มีนักเรียนเกือบ 500 คน โดยจัดการเรียนการสอนที่เชื่อมโยงกับหลักสูตรต่างประเทศ (ไทย พม่า อังกฤษ) ค่าเรียนรวมกับค่าหอคิดเป็นรายเดือนสนนเดือนละหลักพัน 

“พ่อแม่พอจ่ายได้ ลูกได้เรียนที่ปลอดภัย ถ้าใครไปกลับก็มีรถรับส่ง เพราะคนก่อตั้งที่นี่เคยเป็นเด็กที่เรียนกับเรามาก่อน ลูกหลานเขาอยู่ที่นี่เยอะ เขาก็เลยคิดว่ามันต้องมีโรงเรียนเฉพาะที่แบบเขาได้สอนเอง เขาอยากจัดการเรียนการสอนที่มันตอบโจทย์ชีวิต และไม่แน่ใจว่าการเมืองประเทศเขามันจะเป็นอย่างงี้อีกนานมั้ย” 

เด็กบางคนที่หนีสงครามมา พี่อ้อนและ LPN ก็พามาเรียนรู้ทักษะชีวิตต่างๆ ช่วงเสาร์-อาทิตย์ ที่เน้นเรื่องการปรับตัว สร้างพื้นที่ปลอดภัย พร้อมกับเยียวยาจิตใจไปด้วย 

“เด็กหนีสงครามมาพร้อมกับภาวะ Culture Shock บางคนหนีระเบิดมาแล้วมาอยู่ที่นี่ หลายคนความฝันพังทลายไปแล้ว แต่เราบอกว่า เฮ้ย เธอมีโอกาส เธอทำสิ่งนี้ได้นะ โลกมันกว้าง เธออนุญาตให้ตัวเองฝันได้นะ อยากทำอะไรก็ได้ ดึงเค้าออกมาจากหอไปทำกิจกรรมต่างๆ ก็คือโครงการเรามันจะไปเยียวยาข้างในเขาแบบนี้ด้วยการชวนเค้ามาฝึก Life Skill (ทักษะชีวิต)” 

นอกจากการดูแลเด็กแล้ว LPN ยังเข้าไปอบรมครูในโรงเรียนเรื่องระบบการคุ้มครองเด็ก (Child Protection) เพื่อให้แน่ใจว่าเด็กจะไม่ถูกละเมิดหรือทำร้ายอีกด้วย 

ด้วยความเป็นโรงเรียนเอกชนจึงไม่พึ่งพางบประมาณภาครัฐ กิจกรรมทั้งในและนอกโรงเรียน จึงเป็นพื้นที่ปลอดภัยของเด็กๆ และมั่นใจว่าจะไม่ถูกแทรกแซงจากภาครัฐได้อีก 

การศึกษา = ภาษี ? อีกหรือ

ขณะที่ผู้ใหญ่หลายคนพยายามสร้างนิเวศการเรียนรู้ที่ปลอดภัยให้เด็กภายใต้ความเชื่อว่าเด็กทุกคนบนโลกควรเข้าถึงการศึกษา แต่ในอีกด้านก็ยังมีอีกหลายคนที่ไม่ได้คิดเช่นนี้ และเชื่อมโยงกับภาษี งบประมาณที่เสียไป 

“ความจริงคือ ในเมืองใหญ่เช่น เชียงใหม่ โรงเรียนหลายแห่งมีสัดส่วนของเด็กชาติพันธุ์และแรงงานข้ามชาติเกิน 50% หรือบางแห่งสูงถึง 70% ความหลากหลายนี้มาเคาะอยู่หน้าประตูแล้ว” ผศ.ดร.พิสิษฐ์ นาสี อาจารย์ประจำคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ให้ความเห็นพร้อมข้อมูลเรื่องนี้ไว้ในรายการ ชั่วโมงนี้ไม่มีคำตอบ 

เสริมทัพอย่างหนักแน่นด้วยกฏหมายและหลักสิทธิมนุษยชน มติคณะรัฐมนตรี 5 กรกฎาคม 2548 และประกาศกระทรวงศึกษาธิการ 31 ตุลาคม 2562 ที่กำหนดไว้ว่า เด็กทุกคนที่อยู่ในประเทศไทย ไม่ว่าจะมีสัญชาติหรือไม่ ต้องได้รับสิทธิในการศึกษาอย่างเท่าเทียมกัน 

“ภาษีมันไม่ได้มาจากคนไทยอย่างเดียว คนที่อยู่ในประเทศนี้จ่ายภาษีในหลายมิติมาก โดยเฉพาะ vat จากการจับจ่ายใช้สอยซื้อของ” 

อ.พิสิษฐ์ ยังชวนให้ลองถอดคำว่าชาติพันธุ์และถอดความหลากหลายออก 

“เขาคือมนุษย์ ที่จะกลายมาเป็นทรัพยากรสำคัญในการพัฒนาประเทศต่อ ถ้าเรามีการศึกษาที่ดี เค้าจะกลายเป็นทรัพยากรที่ดีมาก สำหรับโลกใบนี้ ซึ่งใครได้ประโยชน์ ก็พวกเราทั้งหมด ลูกหลานกลุ่มนี้มาอยู่กับเราตั้งแต่เด็ก ยังไงเค้าก็ต้องอยู่ที่นี่ เค้าเติบโตที่นี่ เป็นคนที่นี่โดยวัฒนธรรม”

ด้านเด็กๆ เองก็ได้ยินได้ฟังเรื่องเหล่านี้มาไม่น้อยทั้งจากข่าวและคนที่พบเจอ แชมป์ อ้าย นนท์ ก็เคยเจอปิดโรงเรียน พวกเค้าแค่ตั้งคำถามว่า เด็กทุกคนเรียนด้วยกันไม่ได้เหรอ 

“เราอยากได้ความรู้ อยากได้อนาคตดีๆ จะได้ไปทำงานดี ตอนนี้เรายังกลับไม่ได้ค่ะ อยากมีอนาคตดีๆ ที่นี่” นิดหน่อยบอก 

เช่นเดียวกับความรู้สึกว่าตัวเองแตกต่างที่ นิดหน่อย นุช อ้าย นนท์ แชมป์ คินตันโบ ต่างมี และส่งผลพอต่อใจพอสมควร 

“เราอยากเรียนแบบมีความสุขบ้าง” อ้ายบอก 

ส่วนน้องสาวอย่างนนท์เลือกที่จะกดความรู้สึกเอาไว้แล้วบอกให้ตัวเอง ไม่รู้สึกดีกว่า 

“ถ้ารู้สึก … มันก็ไม่ดี ถ้าหนูรู้สึกคือ มันไม่เท่ากัน หนูเลยไม่ใส่ใจ ถ้าหนูใส่ใจคงเครียด นอนไม่หลับแน่ (ยิ้ม)” 

และเป็นยิ้มที่ติดตา ติดใจเรามาจนถึงตอนนี้

The post เราอยากตื่นไปโรงเรียนเพราะเสียงนาฬิกามากกว่าเสียงปืน คุยกับเด็กๆ ลูกหลานแรงงานที่อยากไปโรงเรียนทุกวัน first appeared on กสศ..

การประชุมครั้งนี้ มุ่งต่อยอดแนวคิดในการขับเคลื่อนการศึกษาที่เสมอภาค ยืดหยุ่น และพร้อมปรับตัวเข้ากับอนาคตที่เต็มไปด้วยความท้าทาย โดยวางบทบาทเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนองค์ความรู้ของนักวิจัยทั้งในและต่างประเทศ พร้อมสร้างเครือข่ายความร่วมมือเพื่อนำผลงานวิจัยไปลงมือปฏิบัติและใช้ประโยชน์

นายประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ประธานในพิธี เน้นย้ำถึงความสำคัญของงานวิจัยว่า “การสร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมต้องอาศัยผลงานวิจัย งานครั้งนี้นับเป็นโอกาสสำคัญที่นักวิจัยไทยได้พบปะแลกเปลี่ยนกับนักวิชาการระดับนานาชาติ เพื่อนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ในภาคการศึกษา และวางยุทธศาสตร์เพื่อเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันบนเวทีสากล”

พร้อมกันนั้น รศ.ดร.ประวิต เอราวรรณ์ เลขาธิการสภาการศึกษา ร่วมสะท้อนมุมมองการขับเคลื่อนระบบการศึกษาด้วยงานวิจัยว่า “งานวิจัยถือเป็นพื้นฐานสำคัญในการปฏิรูประบบการศึกษา และเมื่อนำข้อมูลไปใช้กำหนดทิศทางนโยบาย จะส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในวงกว้าง งานนี้จึงเป็นโอกาสอันดีในการสร้างพื้นที่กลางเพื่อให้นักวิจัยทั้งในและต่างประเทศได้ทำงานร่วมกัน”

การเปิดตัว สมาคมวิจัยทางการศึกษา (Thailand Education Research Association) หรือ THERA ซึ่งต่อยอดจากการที่ กสศ. และ สกศ. ร่วมขับเคลื่อนในการเข้าร่วมเป็นสมาชิกของ สหพันธ์สมาคมวิจัยด้านการศึกษาโลก (World Education Research Association) หรือ WERA องค์กรสนับสนุนนักวิจัยด้านการศึกษาที่มีเครือข่ายใหญ่ที่สุดในโลก โดย กสศ. และ สกศ. จับมือร่วมกับหน่วยงานพันธมิตรจัดตั้ง THERA ขึ้น เพื่อเป็นศูนย์กลางการสานพลังเครือข่ายนักวิจัยจากหลากหลายสาขา มาร่วมระดมความคิดและสนับสนุนนวัตกรรมทางการศึกษา เพื่อรับมือกับความท้าทายในหลายมิติจากเทคโนโลยี และการเปลี่ยนแปลงในยุคปัจจุบัน

ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ร่วมแลกเปลี่ยนวิสัยทัศน์ว่า “การปฏิรูปการศึกษาเป็นประเด็นเร่งด่วนที่ต้องให้ความสำคัญ การเกิดขึ้นของ THERA จะเปิดโอกาสให้นักวิจัยไทยทำงานร่วมกับสมาคมระดับโลก ถอดบทเรียนกรณีศึกษาจากนานาชาติ และยกระดับการศึกษาไทยให้ได้มาตรฐานสากล เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือกับโจทย์การศึกษาในอนาคต”

ในการประชุมครั้งนี้ ยังได้รับเกียรติจาก ศ.โจ โอ’ฮารา ประธานสหพันธ์สมาคมวิจัยด้านการศึกษาโลก (WERA) และ ศ.ดร.มุสตาฟา ยูนุส เอียร์ยามาน อดีตประธาน WERA ร่วมถ่ายทอดมุมมองบนเวทีเสวนาเชิงนโยบาย ร่วมกับ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ และ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ.

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวสรุปถึงบทบาทของ THERA ในการเชื่อมมิติวิชาการสู่นโยบายว่า การพัฒนาระบบการศึกษาไม่ได้อาศัยเพียงงบประมาณ แต่ต้องมีกลไกเครือข่ายความร่วมมือเชิงสถาบันในการพัฒนาองค์ความรู้ เพื่อให้ภาควิชาการและภาคนโยบายได้ทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง และยกระดับกระบวนการวิจัยไทยให้เป็นที่ยอมรับในเวทีสากล

“เมื่อ THERA จัดตั้งขึ้น จะเป็นโอกาสในการเชิญชวนนักการศึกษา ครู นิสิต และนักศึกษา จากทั่วประเทศเข้ามาเป็นเครือข่ายร่วมกันพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อให้ผู้ขับเคลื่อนงานใช้ข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์ในการวางแผนการศึกษา ซึ่งท้ายที่สุด ผลประโยชน์สูงสุดจะเกิดขึ้นกับเด็กและเยาวชนไทย” ดร.ไกรยส กล่าวทิ้งท้าย

The post กสศ. จับมือ สกศ. เปิดตัวสมาคม THERA ในงาน ThaiCER 2026 เชื่อมงานวิจัย ออกแบบอนาคตการศึกษาไทยให้ยืดหยุ่นพร้อมรับมือความเปลี่ยนแปลง first appeared on กสศ..

ในความเป็นจริง ปัญหาเด็กตกหล่น ออกกลางคันในพื้นที่ไม่ได้ง่ายดายหรือเกิดจากความขี้เกียจของเด็กเพียงอย่างเดียว หากแต่มีความซับซ้อนและสัมพันธ์กับโครงสร้างทางเศรษฐกิจ สังคม และข้อจำกัดของระบบการศึกษา 

“หนึ่งคือระบบราชการและระบบโรงเรียนเรายังรักษาเด็กไว้เพื่องบรายหัว เพราะเด็กทั้งที่จริงเด็กแขวนลอยเนี่ย อยู่ตามชุมชนเรามีครับ แต่รายชื่อเขา เลข 13 หลักเขาจริงๆ ยังอยู่ในโรงเรียนอยู่ ทาง สกร. ก็อยากรับก็รับไม่ได้เพราะมันยังแขวนรอไว้อยู่อะ” 

วีรศักดิ์ หะติง นักพัฒนาชุมชนชํานาญการ ผู้รับผิดชอบโครงการการจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นเพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยสําหรับการพัฒนากลุ่มเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา (อบต.นาเลียง) เล่าถึงข้อจำกัดทางโครงสร้างของระบบการศึกษาให้ฟัง 

ความย้อนแย้งนี้สะท้อนว่า หากหน่วยงานท้องถิ่นอย่างอบต. ไม่ยื่นมือเข้ามาเป็นคนกลางในการประสานงานระหว่างโรงเรียนเดิม สกร. และผู้ปกครอง เด็กกลุ่มนี้จะกลายเป็น ‘คนไร้ตัวตนในระบบการศึกษา’ ไปโดยปริยาย 

จึงกลายเป็นโครงการการจัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นเพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยสําหรับการพัฒนากลุ่มเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา (อบต.นาเลียง) ร่วมกับกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) เพื่อ ‘รื้อ’ และ ‘สร้าง’ พื้นที่ปลอดภัยสำหรับการเรียนรู้ใหม่ก็เกิดขึ้นได้จริง

ในการทำงานก้าวแรก อบต. นาเลียง จึงเริ่มต้นจากการสลายอคติ โดยใช้กระบวนการทางสังคมและกิจกรรมดึงเด็กออกจากบ้านเข้าสู่พื้นที่ส่วนรวม เพื่อทำให้ชุมชนเปิดรับและเลิกมองเด็กนอกระบบด้วยสายตาหวาดระแวง 

“ปีแรกเรายังไม่เน้นเรื่องวุฒิการศึกษา เราเน้นเรื่องการมีรายได้ ให้เด็กมีรายได้ หรือให้เด็กค้นหาตัวตนที่ชอบก่อน”

กิจกรรมอย่างการฝึกทำกระจกและอะลูมิเนียม ซึ่งเป็นอาชีพหลักในท้องถิ่น การทำพิมเสน การแปรรูปผลิตภัณฑ์ชุมชน ไปจนถึงการขายของออนไลน์ กลายเป็นเครื่องมือสร้างพื้นที่ปลอดภัยทางจิตใจที่ทำให้ผู้ใหญ่ในชุมชนเห็นว่า เด็กนอกระบบไม่ได้เป็นปัญหา แต่คือลูกหลานที่มีศักยภาพ หากได้รับการหนุนเสริมที่ถูกต้อง

หัวใจสำคัญที่ทำให้เด็กยอมก้าวเดินเข้ามาหา อบต. นาเลียง คือหลักการ ‘เด็กนำ ผู้ใหญ่หนุน’ ซึ่งเป็นความพยายามตั้งต้นที่ให้เด็กเป็นผู้กำหนดเป้าหมายชีวิตของตนเอง 

“เด็กนำคือให้เด็กเลือก ในกลุ่มมีทั้งสภาเด็ก เด็กนอกระบบ เด็กวัยแรงงาน มาออกแบบร่วมกัน ส่วนผู้ใหญ่หนุนคือ หนุนเสริมเรื่องที่เขาเสนอมา แนะนำให้อยู่ในทางที่ถูกต้อง เช่น เด็กอยากทำม็อกเทล อยากฝึกงานร้านกาแฟ อยากออกไปศึกษาดูงานข้างนอก เราไม่บอกว่าไม่ดี แต่ประคบประหงม หนุนให้เด็กเป็นคนคิดออกแบบ แล้วพาเขาออกไปเห็นโลก”

ตามอำนาจหน้าที่เดิม อบต. มีภารกิจจัดการศึกษาโดยตรงเพียงระดับศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก (ก่อนอนุบาล) แต่ อบต.นาเลียง เลือกที่จะขยายขอบเขตการทำงานโดยอาศัย พ.ร.บ. กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจ ให้ครอบคลุมการพัฒนาคุณภาพชีวิตและการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต

“พอเรารู้แล้วว่าปีแรกเราทำ เรายังไม่รู้บทบาทตัวเองว่าจะทำอะไร พอมาปีสองเรามองบริบทเราว่าถ้าเราเป็นฮับ จะทำให้เด็กประสบความสำเร็จหรือเด็กมามากกว่า เราเลยเป็นฮับเพื่อส่งต่อ สกร. โคกับโรงเรียนพระซองสามัคคีวิทยาที่จัด 1 โรงเรียน 3 รูปแบบ และเชื่อมกับศูนย์การเรียน CYF ที่ยืดหยุ่นเพื่อเทียบโอนประสบการณ์”

สุดท้ายสิ่งที่เปลี่ยนไปคือการทำงานร่วมกันโดยไม่แบ่งแยกหน่วยงาน อบต.นาเลียงมองว่าหากปล่อยให้เด็กหลุดระบบ ปัญหาก็จะวนกลับมาที่งานสวัสดิการของอบต. อยู่ดี

“ถ้ากลุ่มนี้ไม่เรียนหนังสือ สุดท้ายมามันก็ตกอยู่กับอบต. เหมือนเดิม ทุกอย่างมันพันไปหมด ตั้งแต่แรกเกิดไม่ได้เรียน รายได้ไม่มี อบต. ก็ต้องเข้าไปช่วยเรื่องสวัสดิการ กลับมาที่ปัญหาของชุมชนอยู่ดี”

ความสำเร็จของนาเลียงจึงมาจากการที่ท้องถิ่นกล้าลุกขึ้นมาปรับ ‘มายด์เซ็ต’ (Mindset) ทั้งของชุมชน ระบบการศึกษา และกลไกราชการ บทบาทของ อบต. จะไม่ได้หยุดอยู่แค่การดูแลศูนย์พัฒนาเด็กเล็กหรือดูแลลูกบ้านตามกฎหมาย แต่ยังสามารถเปลี่ยนผ่านไปสู่การเป็น ‘ฮับการเรียนรู้’ (Learning Hub) ที่คืนโอกาสและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้แก่เด็กทุกคนได้ 

The post ‘เด็กนำ ผู้ใหญ่หนุน’ อบต.นาเลียง กับการ ‘รื้อ’ และ ‘สร้าง’ พื้นที่ปลอดภัยสำหรับการเรียนรู้ใหม่ที่เกิดขึ้นได้จริง first appeared on กสศ..

เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2569 ณ ห้องประชุมโกวิท วรพิพัฒน์ อาคารรัชมังคลาภิเษก กระทรวงศึกษาธิการ นายคณาพจน์ โจมฤทธิ์ ที่ปรึกษาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เป็นประธานการประชุมคณะอนุกรรมการส่งเสริมความร่วมมือด้านการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาในประเทศสมาชิกอาเซียน (ASEAN Zero Dropout) ครั้งที่ 1/2569 โดยมีนางสาวธีราภา ไพโรหกุล ที่ปรึกษาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในฐานะรองประธานอนุกรรมการฯ ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ในฐานะอนุกรรมการฯ พร้อมผู้แทนจากหน่วยงานภาครัฐและองค์กรระหว่างประเทศ อาทิ UNESCO, UNICEF Thailand และ SEAMEO เข้าร่วมประชุม Onsite และผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์

การประชุมครั้งนี้นับเป็นก้าวแรกของการขับเคลื่อน Thailand Zero Dropout Plus สู่ ASEAN Zero Dropout 2030 ตามมติของคณะกรรมการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาระดับชาติ (คกศ.) ที่เห็นชอบให้ประเทศไทยยกระดับการทำงานร่วมกับประเทศสมาชิกอาเซียน โดยใช้โอกาสที่ประเทศไทยจะดำรงตำแหน่งประธานอาเซียนในปี พ.ศ. 2571 ในการผลักดันเป้าหมายร่วมในการลดจำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาทั่วภูมิภาค ภายใต้แนวคิด “All for Education, Education for All” เนื่องในวาระครบรอบ 40 ปี ปฏิญญาจอมเทียนว่าด้วยการศึกษาเพื่อปวงชน 

หนึ่งในวาระสำคัญของการประชุม คือ การพิจารณา Roadmap การจัดทำ ASEAN Declaration on Zero Dropout 2028 ซึ่งกำหนดให้ไทยเป็นประเทศแกนนำ (Lead Country)  ในการขับเคลื่อนประเด็น Zero Dropout ภายใต้ ASEAN Work Plan on Education 2026–2030 โดยมีกรอบการดำเนินงานตั้งแต่การยกร่างปฏิญญา การจัดเวทีหารือระดับภูมิภาค การรับฟังข้อเสนอจากประเทศสมาชิก ก่อนเสนอร่างต่อที่ประชุมรัฐมนตรีศึกษาอาเซียน และผลักดันเข้าสู่การประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนในปี พ.ศ. 2571 ซึ่งประเทศไทยเป็นเจ้าภาพ

หากได้รับการรับรองจากผู้นำอาเซียน ปฏิญญาฉบับนี้จะเป็นกรอบความร่วมมือระดับภูมิภาคในการกำหนดเป้าหมายร่วม พร้อมส่งเสริมการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ นวัตกรรม และแนวปฏิบัติระหว่างประเทศสมาชิก เพื่อป้องกันและลดจำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา รวมถึงสร้างหลักประกันการเข้าถึงการศึกษาอย่างทั่วถึงสำหรับเด็กทุกคนในอาเซียน

ที่ประชุมยังรับทราบสถานการณ์เด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาในภูมิภาคอาเซียนจาก UNESCO, UNICEF และ SEAMEO ซึ่งสะท้อนว่า ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยังมีเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาประมาณ 18 ล้านคน ตั้งแต่ระดับประถมศึกษาถึงมัธยมศึกษาตอนปลาย โดยปัญหารุนแรงที่สุดอยู่ในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย

โดยความยากจน ความเหลื่อมล้ำ ความพิการ การย้ายถิ่น และความไม่เท่าเทียมทางเพศ ยังคงเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เด็กจำนวนมากหลุดออกจากระบบการศึกษา องค์กรระหว่างประเทศจึงเสนอให้ประเทศสมาชิกพัฒนาระบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น การรับรองผลการเรียนรู้เดิม ระบบเตือนภัยล่วงหน้า และการพัฒนาฐานข้อมูลผู้เรียน เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กหลุดออกจากระบบตั้งแต่ต้นทาง

ในส่วนของประเทศไทย กสศ. ได้รายงานความก้าวหน้าของการดำเนินงาน Thailand Zero Dropout Plus ระยะที่หนึ่ง (พ.ศ. 2567–2569) โดยสามารถลดจำนวนเด็กและเยาวชนที่ไม่มีชื่ออยู่ในระบบการศึกษาเหลือประมาณ 603,095 คน ผ่านการบูรณาการฐานข้อมูลระดับประเทศ การค้นหาเชิงรุก การติดตามช่วยเหลือเป็นรายกรณี และการพัฒนาระบบการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น พร้อมวางทิศทางขยายผลสู่เด็กปฐมวัยและกลุ่มเยาวชนที่ไม่ได้อยู่ในการศึกษา การจ้างงาน หรือการฝึกอบรม (NEET) ควบคู่กับการสร้างความร่วมมือระดับอาเซียนในระยะต่อไป

ที่ประชุมยังเห็นชอบให้แต่งตั้ง Drafting Working Group for ASEAN Declaration on Zero Dropout 2028 เพื่อทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการยกร่างปฏิญญา กำหนดสาระสำคัญ และประสานความร่วมมือกับหน่วยงานทั้งภายในประเทศและประเทศสมาชิกอาเซียน ให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละประเทศและเป้าหมายร่วมของภูมิภาคในการลดจำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา

การประชุมครั้งนี้จึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่สะท้อนการยกระดับ Thailand Zero Dropout Plus จากนโยบายภายในประเทศ สู่ความร่วมมือระดับภูมิภาค โดยมีเป้าหมายให้การลดจำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษากลายเป็นวาระร่วมของอาเซียน และร่วมกันสร้างหลักประกันว่า เด็กและเยาวชนทุกคนในอาเซียนจะไม่ถูกทิ้งไว้ข้างหลังจากโอกาสทางการศึกษาและการเรียนรู้

The post ไทยเดินหน้าผลักดัน ASEAN Zero Dropout เปิดประชุมอนุกรรมการนัดแรก เตรียมยกร่างปฏิญญาอาเซียน สร้างหลักประกันโอกาสทางการศึกษาสำหรับเด็กทุกคน first appeared on กสศ..

ในการเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นภายใต้แนวคิด “ก้าวไปด้วยกัน สู่ทศวรรษที่ 2 ของความเสมอภาคทางการศึกษา” ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ประธานกรรมการบริหาร กสศ. ได้กล่าวเน้นย้ำถึงบทบาทขององค์กรตลอด 8 ปีที่ผ่านมา นับตั้งแต่วันจัดตั้งตาม พ.ร.บ. กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา พ.ศ. 2561 ว่า กสศ. วางตำแหน่งเป็น “ตัวเร่งการเปลี่ยนแปลงและจุดคานงัด” ที่เชื่อมโยงข้อมูล งานวิจัย นวัตกรรม และภาคีเครือข่ายเข้าด้วยกัน เพื่อเปลี่ยนผลสำเร็จจากโครงการต้นแบบไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบของประเทศ

“กสศ. ชี้ให้เห็นว่า ปัจจุบันความเหลื่อมล้ำทางการศึกษากำลังเผชิญความท้าทายรอบด้าน ทั้งการเติบโตของ AI เทคโนโลยี โครงสร้างประชากร ภาวะเศรษฐกิจผันผวน และภัยธรรมชาติ โจทย์ของการศึกษาจึงเปลี่ยนจากการพาเด็กเข้าเรียน ไปสู่การสร้างระบบการเรียนรู้ที่ทำให้เด็กสามารถดำรงชีวิตและเติบโตได้ในโลกยุคใหม่ หรือการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น” ประธานกรรมการบริหาร กสศ. กล่าว

ศาสตราจารย์วุฒิสาร กล่าวด้วยว่า เพื่อสร้างความเข้าใจเชิงรูปธรรม กสศ. ได้เปรียบเทียบระบบการศึกษาเหมือน “รถไฟขบวนหนึ่ง” ที่มีผู้โดยสาร 3 กลุ่ม ซึ่งต้องการกลยุทธ์การช่วยเหลือที่แตกต่างกัน ประกอบด้วย 1.เด็กในระบบการศึกษา (ขึ้นอยู่บนรถไฟ) ต้องยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ทั้งระบบ ไม่ว่าจะนั่งอยู่ชั้นใด ให้ได้รับความรู้เพียงพอต่อการบรรลุเป้าหมายชีวิต 2.เด็กที่จำเป็นต้องออกจากระบบกลางคัน (ลงระหว่างทาง) ต้องทำให้ทุก “สถานี” ที่ลงไป เป็นสถานีแห่งโอกาส ผ่านระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Life-long Learning) และพัฒนาทักษะอาชีพ 3.เด็กกลุ่มหลุดออกจากระบบ (ตกจากขบวนไปแล้ว) เด็กกลุ่มนี้อาจเผชิญความยากจน ปัญหาครอบครัว ปัญหาสุขภาพ การตั้งครรภ์ในวัยเรียน หรือเงื่อนไขอีกหลายอย่างที่เขาไม่ได้เป็นผู้เลือก หลายครั้งเด็กไม่ได้อยากลงจากรถไฟ แต่ถูกสถานการณ์บังคับให้ต้องลง ดังนั้น โจทย์สำคัญของเด็กกลุ่มนี้จึงอยู่ที่ว่า เราจะสร้างกระบวนการช่วยเหลือและเสริมพลังให้เขามีทางเลือกได้อย่างไร และหากในที่สุดเขาต้องลงจากรถไฟจริง ๆ เราจะทำอย่างไรให้เขาไม่บอบช้ำจนเกินไป มีสถานีรองรับ และยังสามารถดำรงชีวิต และเดินทางต่อไปได้อย่างมีศักดิ์ศรี และเด็กกลุ่มนี้เป็นเด็กที่ยังเข้าไม่ถึงโอกาส (ไม่เคยขึ้นรถไฟ) เป็นโจทย์ที่สำคัญของการขับเคลื่อนงานผ่านแนวทาง Thailand Zero Dropout Plus โดยร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและชุมชน ออกไปค้นหา ติดตาม ช่วยเหลือ และนำโอกาสทางการเรียนรู้ไปให้ถึงตัวเด็ก

“ความเสมอภาคทางการศึกษา ไม่ใช่การทำให้ทุกคนนั่งรถไฟชั้นเดียวกัน แต่คือการทำให้ทุกคนมีโอกาสเดินทางไปถึงปลายทางของชีวิตด้วยเส้นทางที่เหมาะสมกับศักยภาพและเงื่อนไขของตนเอง และเมื่อระบบหนึ่งไม่สามารถตอบโจทย์ได้ ก็ต้องมีเส้นทางอื่นรองรับ ไม่มีใครควรถูกทิ้งไว้ข้างหลัง”  ศาสตราจารย์วุฒิสาร กล่าว

ประธานกรรมการบริหาร กสศ. กล่าวทิ้งท้ายว่า กสศ. เชื่อมั่นว่าการจัดทำแผนกลยุทธ์ 5 ปีข้างหน้า ไม่ใช่การทำงานขององค์กรใดองค์กรหนึ่งเพียงลำพัง จึงขอเชิญชวนภาคีเครือข่าย ผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้ทำงานด้านการศึกษา ชุมชน ตลอดจนประชาชนทั่วไป ร่วมเสนอแนะข้อคิดเห็น เพื่อร่วมกันตอบคำถามว่า “อีก 5 ปีข้างหน้า เราอยากเห็นการศึกษาไทยเป็นอย่างไร” และ “กสศ. ควรทำหน้าที่อย่างไรในการเป็นกลยุทธ์เชื่อมโยงความร่วมมือ”

สามารถส่งความคิดเห็นและข้อเสนอแนะได้ตั้งแต่วันนี้ ถึงวันที่ 30 ก.ย. 2569 ผ่านระบบออนไลน์ได้ที่เว็บไซต์ https://www.eef.or.th/public-hearing/ และทุกช่องทางออนไลน์ของ กสศ. ในทุกความคิดเห็นและข้อมูลทั้งหมดจะถูกนำไปสังเคราะห์เพื่อยกร่างแผนกลยุทธ์ กสศ. พ.ศ. 2571–2575 ให้เกิดผลสัมฤทธิ์เป็นรูปธรรมและตอบโจทย์ความต้องการอย่างแท้จริง

The post กสศ. ร่วมกับภาคีเครือข่าย Kick Off เปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นภาคีเครือข่ายทั่วประเทศ เพื่อจัดทำร่างแผนกลยุทธ์ 5 ปี เดินหน้าขับเคลื่อน ก้าวไปด้วยกัน สู่ทศวรรษที่ 2 ของความเสมอภาคทางการศึกษา first appeared on กสศ..

‘นับ’ สุนิสา ตอบ หลังหันไปถามแฝดน้อง ‘ตน’ สุนิตา เมื่อได้รับคำถามว่า ‘ความฝันตอนนี้ของตัวเองอะไร’ เหมือนกับตนที่ยังคงกระอักกระอ่วนเมื่อตอบคำถาม

“หนูอยากเป็นทนาย เพราะว่าหลานค่อนข้างอยู่ในสังคมที่เสี่ยงยาเสพติด หนูอยากเป็นทนายความเพราะอยากช่วยปรับปรุงหลาน”

ความอึดอัดปรากฏขึ้นในดวงตาของทั้งคู่วัย 17 เพราะเธอก็ไม่รู้ว่าวันนี้ ‘สิทธิที่จะได้ฝัน’ นั้นมีมากน้อยแค่ไหน หลังจากที่บ้านขอร้องให้ทั้งคู่ออกจากโรงเรียนตอน ม.2 เพราะความจน และต้องใช้ชีวิตอยู่ในความว่างเปล่าเกือบ 3 ปี แทนที่จะได้วิ่งตามความฝันในห้องเรียนแบบคนอื่นเขา จวบจนปีนี้ในวัยที่ควรจบมัธยมปลาย นับและตน ได้กลับเข้ามาเรียนอีกครั้งในชั้น ม.4 

ก้าวออกจากรั้วโรงเรียน

นับและตน รู้ดีว่าสิ่งที่เกิดขึ้นกับชีวิตตัวเองคงไม่มีใครอยากให้เกิดถ้าที่บ้านมีเงินมากพอ สำหรับครอบครัวที่มีฐานะพร้อม ‘การศึกษา’ อาจเป็นเส้นทางตรงสายที่เด็กทุกคนเดินไปตามช่วงวัยอย่างราบรื่น แต่สำหรับครอบครัวนับและตน ในจังหวัดสตูล การส่งลูกเรียนหนังสือกลับเป็นเหมือนการแบกรับต้นทุนชีวิตที่หนักอึ้ง

ย้อนกลับไปตอนอายุ 14 ปี ทั้งคู่เรียนในโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาควบคู่สามัญแห่งหนึ่ง 

“ตอนนั้นเครียดค่ะ มันไม่สนุกกับการเรียนเท่าไหร่ ด้วยความที่เราเป็นเด็กหลังห้อง พอยกมือถามครูก็ไม่ค่อยสนใจ จะสนใจแต่เด็กหน้าห้องมากกว่า” นับตอบ 

สภาพแวดล้อมในห้องเรียน ไม่ได้เอื้อให้พวกเธอรู้สึกสนุกกับการเรียนรู้เท่าไร นับกับน้องสาว พร้อมเพื่อนๆ ส่วนหนึ่งเลยกลายเป็นเด็กหลังห้อง ที่มีผลการเรียนติดลบ 

“พ่อกับแม่บอกว่าไม่มีเงินแล้วนะ จะเอายังไง แล้วหนูก็มีปัญหาเรื่องการเรียนด้วย เรียนไม่ค่อยทันเพื่อน ชอบโดดบ่อยๆ ติด ร เยอะ พอเป็นแบบนี้ก็เลยได้ออกจากโรงเรียนทั้งคู่ ก็รู้สึกเสียใจ กับรู้สึกเสียดายที่ไม่ได้เรียนแล้ว”

วิกฤตการเงินในครอบครัวใหญ่ที่มีพี่น้องถึง 7 คน ที่ทั้งคู่เป็นลูกคนสุดท้อง พ่อและแม่วัยใกล้ 60 ปี มีอาชีพรับจ้างกรีดยางตอนกลางคืน มีรายได้ที่ไม่แน่นอนเพียงวันละ 200-300 บาทเท่านั้น 

อาชีพรับจ้างกรีดยางในตอนกลางคืนของพ่อและแม่ ไม่ใช่การเป็นเจ้าของสวนเอง รายได้จึงขึ้นอยู่กับหยาดเหงื่อและสภาพดินฟ้าอากาศ ในคืนที่ฝนตกก็ขาดรายได้ วันไหนโชคดีก็ได้เงินกลับมา ซึ่งเมื่อนำมาหารเฉลี่ยกับปากท้องของคนในบ้านและหลานๆ อีกหลายชีวิต เงินจำนวนนี้แทบไม่พอกับค่ากับข้าวในแต่ละวัน

นับจำได้ดีว่ามะ (แม่) เดินมาพูดด้วยความจำใจว่า “ตอนนี้มะยังไม่มีเงินเลย เดี๋ยวรอให้มะมีเงินก่อนได้ไหม” ทั้งคู่รู้ดีว่าในความเป็นจริง คำว่า ‘รอให้มีเงิน’ ของมะ มันช่างห่างไกลเหลือเกิน และเมื่อบวกกับความกดดันในห้องเรียนที่พวกเธอมักถูกมองข้ามเพราะเป็นเด็กหลังห้อง สุดท้ายทั้งคู่จึงตัดสินใจเดินออกจากระบบการศึกษาตอนจบ ม.2 ทันที เพราะรู้ดีว่าเงินทุกบาทที่จ่ายเป็นค่าเทอมหมายถึงปากท้องของคนทั้งบ้านที่ต้องประหยัดลง

มรดกความจนที่ได้รับ

โลกของนับและตน ที่เคยใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่ในห้องเรียน ถูกพลิกมาเป็นโลกแห่งการทำมาหากินเพื่อแบ่งเบาภาระครอบครัวในทันทีตลอด 3 ปีที่หลุดออกจากระบบ 

“เหนื่อยค่ะ เหนื่อยกว่าการเรียนมากๆ” ทั้งคู่ประสานเสียงเมื่อพูดถึงช่วงเวลา 3 ปีที่หายไป

นับ ไปช่วยพี่สาวขายปลาหมึกย่างและลูกชิ้นย่างที่หน้าเซเว่น รูทีนชีวิตเริ่มต้นตั้งแต่ช่วงเย็น อยู่กับไอร้อนของเตาไฟจนถึงสี่ทุ่ม

“หนูนอนตีสองเป็นเรื่องปกติเลย ตื่นอีกทีสิบโมง แล้วร้านปิดสี่ทุ่ม กลับบ้านมาพักผ่อนร่างกาย นอนเล่นโทรศัพท์จนถึงตีสอง”

ส่วนตน รับหน้าที่แบ่งเบาภาระงานบ้านทั้งหมด คอยล้างจาน ดูแลความสะอาด และช่วยเลี้ยงหลานอยู่ที่บ้านเพื่อประหยัดค่าใช้จ่ายในการจ้างคนดูแล

รายได้วันละ 200-300 บาทที่นับหามาได้จากการขายของ และเงินไม่เกินร้อยบาทที่ตนใช้ซื้อของกินในเซเว่น กลายเป็นวงจรชีวิตที่พวกเธอคิดว่านี่คงคือทั้งหมดของชีวิตแล้ว

“ยอมรับว่าเครียด แล้วก็เบื่อๆ ช่วงนั้นหนูไม่ค่อยพูดกับใคร อย่างพี่ยังได้ไปร้านขายของ แต่หนูอยู่บ้าน ไม่ค่อยไปไหน” ตนบอก

เมื่อครอบครัวคือกำแพง

ทั้งคู่ยอมรับว่าความยากจนไม่เพียงแต่พรากโอกาสในการเรียนรู้ แต่ยังพรากช่วงเวลาที่ควรจะได้วิ่งเล่น พรากสังคมเพื่อนฝูง โดยเฉพาะตนที่ต้องอยู่บ้านตลอดเวลา 

แถวบ้านที่อาศัยอยู่ ปัญหายาเสพติดรายล้อมจนกลายเป็นเรื่องปกติในสายตา หลานชายของพวกเธอเคยถูกจับกุมจนต้องขึ้นศาลเยาวชน นี่เลยเป็นที่มาความฝันของตน ที่อยากเป็นทนาย และข้างๆ กันนับก็อยากเป็นผู้พิพากษา 

“คือลึกๆ หนูอยากทำให้ตรงข้ามกับสิ่งที่พ่อพูด พ่อเป็นคนที่เก่ง แบบเก่งจนไม่ค่อยฟังใครเลย เขาถือว่าเขาเป็นหัวหน้าครอบครัวใหญ่ที่สุดของบ้าน”

นับพูดแบบตรงไปตรงมาถึงครอบครัวของตัวเอง 

“เพราะบางครั้งหนูอยากทำอันนี้ อยากเป็นอันนี้ แต่พ่อกับแม่ไม่ให้ เวลาหนูพูดอะไรมักจะไม่ค่อยฟัง บ้านหนูชอบซ้ำเติม ตอนนี้มีปัญหาอะไรหนูเลยไม่ค่อยบอกครอบครัว”

นับและตนรู้สึกตรงกันว่า บ้านเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้ได้เพียงแค่ 50% เท่านั้น เพราะเวลาที่พวกเธอมีความฝัน หรืออยากลองทำอะไรใหม่ๆ มักจะไม่ได้รับความเห็นชอบ หรือคำชื่นชมจากพ่อแม่ แต่กลับได้รับคำพูดที่บั่นทอนความมั่นใจแทน โดยเฉพาะตนที่อยากเป็นทนายความ และโดนพ่อแม่ปรามาสไว้ว่าคงทำไม่ได้

คำพูดบั่นทอนความฝันจากครอบครัวไม่ได้เกิดขึ้นกับแค่ครอบครัวของนับและตน 

อัพดอล-อัพดอล พงค์สวัสดิ์ ผู้รับผิดรับโครงการกลไกชุมชนสู่การสร้างพื้นที่ปลอดภัยที่เอื้อต่อการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา จังหวัดสตูล โดยการสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) อธิบายสถานการณ์ที่เด็กในพื้นที่สตูลเจอว่าที่นี่มักมีวัฒนธรรมเงียบในบ้าน เพราะถ้าผู้ปกครองไม่ฟังเสียงเด็กดีๆ เสียงนี้ก็จะไม่ได้ยิน และถ้าไม่ได้ยินบ่อยๆ มันก็จะไม่พูดออก 

โอกาสที่สองของชีวิต

ในวัย 17 ปี นับตนได้กลับเข้ามาเรียนโรงเรียนอีกครั้ง จุดเปลี่ยนสำคัญเริ่มต้นขึ้นเมื่อแกนนำเครือข่ายเยาวชน ‘เมล็ดพันธุ์เกตรี’ ชักชวนพวกเธอเข้ามาร่วมกิจกรรมของกลุ่ม ‘The GUERRILLA’ โครงการกลไกชุมชนสู่การสร้างพื้นที่ปลอดภัยที่เอื้อต่อการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา จังหวัดสตูล โดยการสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)

นับและตนได้ฟังประสบการณ์เรื่องราวชีวิตจากเพื่อนๆ และรุ่นพี่ โดยเฉพาะบทเรียนเรื่องพิษภัยของยาเสพติด ซึ่งเป็นสิ่งระบาดหนักในชุมชนที่พวกเธออาศัยอยู่ มันกลายเป็นเกราะป้องกันทางความคิดและจุดประกายความฝันที่อยากจะมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

อีกด้านหนึ่งโรงเรียนอันซอเรียะห์อัดดีนียะห์ โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามควบคู่สามัญ เป็นโรงเรียนการกุศลที่เข้าร่วมโครงการกลไกชุมชนสู่การสร้างพื้นที่ปลอดภัยที่เอื้อต่อการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาจังหวัดสตูล เพื่อเปิดโอกาสให้เด็กที่หลุดจากระบบการศึกษาได้กลับมาเรียนอีกครั้ง

หลังจากนั้น กาศมา นาคกระวัศ ผู้อำนวยการโรงเรียน พร้อมด้วยทีมงาน สุกรี นาคกระวัศ ผู้จัดการโรงเรียน ได้เดินทางมาเคาะประตูบ้านเพื่อชวนพวกเธอกลับเข้าสู่ระบบโรงเรียนอีกครั้ง 

“ตอนแรกหนูวิ่งหนีไปหลังบ้านเลยค่ะ หลบหน้า ผอ. ตลอด เพราะไม่อยากคุยเรื่องเรียน มันยากมากที่จะกลับไปหลังจากหลุดไปตั้งสองสามปีแล้ว” 

แต่คนที่ซัพพอร์ตและดึงมือให้เดินหน้าต่อก็คือมะที่เอ่ยปากขอร้องลูกสาวว่า 

“ไม่อยากให้ลูกต้องมากรีดยางรับจ้างเหมือนมะ มันลำบากและไม่แน่นอน ทนอีกนิดนึงเดี๋ยวก็ชิน” 

ควบคู่ไปกับพลังของความเป็นฝาแฝดที่นับบอกว่า 

“ถ้าไม่มีน้องมาด้วย หนูก็ไม่มา แต่อย่างน้อยจับมือมาเจออะไรที่ไม่รู้ด้วยกัน มันก็ทำให้กล้าสู้”

แม้จะมีความขัดแย้งในใจหรือรู้สึกอึดอัดกับท่าทีของพ่อ แต่อุดมการณ์ลึกๆ ของนับในการกลับมาเรียนหนังสือครั้งนี้ ส่วนหนึ่งคือเธออยากจะเติบโตขึ้นไปเป็นคนที่มีความรู้เท่าทัน เพื่อที่จะสามารถหันหน้ากลับมาคุยกับพ่อด้วยเหตุและผลในฐานะผู้ใหญ่คนหนึ่งได้

“หนูอยากเอาความรู้ที่แท้จริงไปคุยกับพ่อเพราะเขาไม่เคยฟังใครเลย”

ขณะเดียวกัน ตน เองก็อยากใช้ความสำเร็จในอนาคตเพื่อพิสูจน์ให้พ่อเห็นว่าพวกเธอทำได้

“หนูก็อยากพิสูจน์ให้เขารู้ว่าสมองหนูก็ถึง ยังไงหนูก็เป็น (ทนาย) ให้ได้ค่ะ”

ถ้าโรงเรียนยืดหยุ่นมากพอ

ปัจจุบัน นับและตนกลับเข้ามาเรียนในชั้น ม.3 และกำลังเข้าสู่ ม.4 ได้ประมาณ 4 เดือนแล้วที่โรงเรียนอันซอเรียะห์อัดดีนียะห์ แม้ช่วงแรกจะต้องปรับตัวอย่างหนัก 

“วันแรกหนูบอกน้องว่ากลับบ้านไหม ไม่รู้จักใครเลย พรุ่งนี้ไม่อยากมาแล้ว แต่น้องมันลากมาเลยต้องมา ถ้าน้องไม่มาเรียนหนูก็ไม่มา อย่างน้อยก็มีน้องมาด้วยกัน จับมือมาเจออะไรที่ไม่รู้ด้วยกัน” นับเล่า

สำหรับเด็กคนหนึ่งที่หลุดออกจากระบบโรงเรียนไปนานถึง 3 ปีเต็ม การผลักประตูรั้วโรงเรียนกลับเข้ามาอีกครั้ง ไม่ใช่แค่เรื่องของการหยิบกระเป๋านักเรียนมาสะพาย แต่คือการเปลี่ยนวิถีชีวิต ความคิด และการปรับตัวที่ต้องใช้ต้นทุนทางจิตใจอย่างสูง

ความท้าทายขั้นต่อมาของการปรับตัวคือ ‘ช่องว่างระหว่างวัยและสถานะ’ ในห้องเรียน ในวัยใกล้ 18 ปีที่ต้องมานั่งเรียนร่วมชั้น ม.3 กับเด็กที่อายุห่างกัน 2-3 ปี ซ้ำร้ายแก๊งเด็กในห้องยังรู้จักและเติบโตด้วยกันมาตั้งแต่มัธยมต้น ทำให้นับและตนกลายเป็นสิ่งแปลกปลอมของห้องเรียนในช่วงแรก

ความอายและการกลัวสายตาคนจ้องมองทำให้ฝาแฝดขังตัวเองไว้ในกลุ่มสองคน นั่งกินข้าวด้วยกันตอนพักกลางวัน และเมื่อเริ่มปรับตัวได้ระดับหนึ่ง ก็ต้องเจอกับวิกฤตน้ำท่วมใหญ่จนโรงเรียนต้องหยุดยาว ปิดกั้นช่องทางการติดต่อเพราะยังไม่มีเบอร์หรือโซเชียลมีเดียของเพื่อนๆ ทำให้หลังน้ำลด ทั้งคู่ต้องกลับมาเริ่มต้นนับหนึ่งในการปรับตัวใหม่อีกครั้ง

“ตอนเรียน ม.สอง คือกดดันเพราะวิชามันยาก มีตั้งแปดถึงสิบวิชา แต่ที่นี่มีแค่ห้าหกวิชา ครูเป็นกันเอง น่ารักและใจดีมาก ค่อยๆ สอน ไม่ดุไม่ด่าเหมือนโรงเรียนอื่น ไม่เข้าใจตรงไหนก็ยกมือถาม ครูก็จะสอนให้ตัวต่อตัวเลย ครูบอกว่าไม่ต้องไปถามเพื่อน ถามครูนี่ ครูสอนได้”

แต่เพราะโรงเรียนนี้ แตกต่างจากที่เดิม

“ที่นี่ครูเป็นกันเอง น่ารักและใจดีมากค่ะ ค่อยๆ สอน ไม่ดุไม่ด่า ถ้าไม่เข้าใจตรงไหนครูจะสอนให้ตัวต่อตัวเลย ครูบอกว่าไม่ต้องไปถามเพื่อน ให้ถามครูได้เลย มันทำให้เราจากเด็กหลังห้องที่ไม่เคยมีใครสนใจ กล้าที่จะเรียนรู้”

จากที่เคยต้องเรียนถึง 8-10 วิชาจนกดดัน ที่นี่ปรับโครงสร้างให้ยืดหยุ่นและตอบโจทย์ศักยภาพเหลือเพียง 5-6 วิชา และมีการประเมินผลผ่านกิจวัตรความดี ตอนนี้กลายเป็นเด็กที่สนุกกับวิชาวิทย์คำนวณ และมีเพื่อนสนิทอย่างอามีนาและมาริน่าที่คอยเข้ามาสร้างเสียงหัวเราะ

เหมือนจะไปได้ไกล แต่ก็อาจจะไปไม่ถึง

สิ่งที่ทำให้นับและตนยังไม่หลุดออกจากระบบไปเป็นครั้งที่สอง เพราะทั้งคู่เริ่มสนุกกับการเรียนในรอบ 4 เดือนที่ผ่านมา ที่ ‘ตัวระบบโรงเรียน’ และ ‘ครู’ ลดเงื่อนไขความกดดันลง แตกต่างจากโรงเรียนเอกชนดั้งเดิมที่เคยเรียน

ที่อันซอเรียะห์อัดดีนียะห์ ไม่ได้เรียนเพียงวิชาการ แต่เรียนรู้ผ่านหลักสูตรฐานสมรรถนะ ที่เน้นการลงมือปฏิบัติจริง จัดการเรียนการสอนแบบบูรณาการ ใช้กระบวนการ I+STEAM Education ประเมินผลจากสมรรถนะที่ผู้เรียนสามารถปฏิบัติได้จริงตามที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนด นอกจากนี้ โรงเรียนยังส่งเสริมการปลูกฝัง 9 กิจวัตรความดีตามแบบอย่างของท่านศาสดามูฮัมหมัด (ซ, ล) เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้เป็นทั้งคนดีและคนเก่ง พร้อมทั้งเปิดโอกาสให้เรียนรู้ด้านอาชีพร่วมกับวิทยาลัยเทคนิคสตูล เพื่อสามารถนำความรู้ไปประกอบอาชีพและพึ่งพาตนเองได้ในอนาคต

แต่นับก็ยอมรับว่า ตัวเองไม่อยากเรียนต่อแล้ว อยากออกไปหาเงินมากกว่า เพราะมีอิสระและได้เงิน 

ไม่ผิดที่นับจะคิดอย่างนั้น อัพดอลบอกว่าหนึ่งในคำถามที่คนทำงานมักได้รับจากเด็กๆ คือ 

“ผมจะฝันถึงอะไรเหรอพี่? เพราะเด็กนอกระบบในสตูลจำนวนมากเผชิญภาวะไร้ความฝัน ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่อยากมีอนาคตที่ดี แต่เป็นเพราะโครงสร้างเศรษฐกิจในจังหวัดสตูลปิดตายจินตนาการของพวกเขา”

ฟาลัก บีลาล เส็นจิต เจ้าหน้าที่โครงการเล่าว่า ที่สตูลมีเพียงโรงงานปลากระป๋อง ซึ่งรับเฉพาะแรงงานหญิง และโรงงานปาล์มน้ำมันที่ต้องการแรงงานผู้ใหญ่และงานหนัก

ส่วนงานราชการหรืองานออฟฟิศก็มีจำกัดและการแข่งขันสูง แม้รัฐจะพยายามผลักดันการท่องเที่ยว แต่ก็ไม่ได้เติบโตจนสร้างงานในตัวจังหวัดได้อย่างทั่วถึง สุดท้ายคนสตูลที่เรียนจบสูงๆ หรืออยากลืมตาอ้าปากได้เลยต้องไปทำงานที่หาดใหญ่ ภูเก็ต กระบี่ หรือกรุงเทพฯ และแทบไม่มีใครกลับมาพัฒนาบ้านเกิด

เมื่อเด็กๆ มองเห็นภาพชัดเจนว่า “เรียนไปก็ไม่มีงานทำที่บ้าน เก่งไปก็ไม่มีทางให้เดินต่อ” แรงจูงใจในการเรียนรู้จึงกลายเป็นศูนย์ 

อย่างน้อยก็ยังมีตนที่บอกว่าหนูอยากเรียนต่อให้ไกลได้ที่สุด 

“หนูตอบแบบไม่ลังเลเลยว่าอยากเรียนต่อ เพราะอยากมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น หนูอยากให้ปัจจุบันตัวเองได้พัฒนาไปได้ไกลขึ้น ไม่หยุดอยู่แค่นี้ ต่อให้พี่ไม่มาด้วย หนูก็มา ยังไงก็จะมาเพราะอยากเรียนอยู่” ตนเล่าด้วยแววตาที่เป็นประกาย

วันนี้คำตอบของนับคือไม่อยากเรียนต่อแล้ว ไม่แน่ในอนาคตคำตอบอาจจะเปลี่ยนไป แต่อย่างน้อยวันนี้พวกเธอทั้งคู่ก็ยังคงเรียนระดับชั้น ม.4 อยู่ที่อันซอเรียะห์อัดดีนียะห์

เรื่อง : มยุรา ยะทา
ภาพถ่าย : อธิคม แสงไชย
ภาพประกอบ : ภัทราภรณ์ สงสาร

The post โอกาสที่สอง นับ-ตน ฝาแฝดที่มรดกความจน ทิ้งให้ต้องดิ้นรนเพื่อการศึกษา first appeared on กสศ..

The post สรุปกิจกรรม กสศ. เดือนกรกฎาคม 2569 first appeared on กสศ..

นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กล่าวภายหลังการมอบรางวัล Prime Minister’s Thailand Zero Dropout Plus Awards ประจำปี พ.ศ. 2569 ว่า ขอแสดงความยินดีกับทุกท่านที่ได้รับรางวัลในวันนี้ ซึ่งท่านได้พิสูจน์แล้วว่า เมื่อทุกภาคส่วนร่วมมือกัน เราก็สามารถเปลี่ยนชีวิตของเด็กและเยาวชน ตลอดจนเปลี่ยนอนาคตของประเทศได้

“รัฐบาลให้ความสำคัญกับความเสมอภาคทางการศึกษา โดยเชื่อว่าทรัพยากรที่สำคัญที่สุดของชาติคือศักยภาพของพี่น้องประชาชน ประเทศที่เจริญก้าวหน้าหรืออยู่ในระดับที่พัฒนาแล้วในโลก ล้วนลงทุนกับคนอย่างต่อเนื่องในทุกมิติ ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาคุณภาพชีวิตของครอบครัว การเสริมพัฒนาการตั้งแต่ปฐมวัย การศึกษา การวิจัย และการพัฒนาทักษะ ตลอดจนการเรียนรู้ตลอดชีวิต”

นายกรัฐมนตรี ฯ กล่าว

นายอนุทิน กล่าวอีกว่า ประเทศไทยจึงต้องลงทุนด้านทุนมนุษย์ในทุกมิติและทุกช่วงวัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวัยศึกษาเล่าเรียนที่เราต้องช่วยกันแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนที่หลุดออกจากระบบการศึกษาให้หมดไป เพราะเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษานั้น ไม่เพียงแต่หลุดออกจากห้องเรียนเท่านั้น แต่ยังหลุดออกจากโอกาสหลายประการในชีวิตอีกด้วย

ด้วยเหตุนี้ รัฐบาลจึงได้ดำเนินการสานต่อนโยบาย Thailand Zero Dropout โดยยกระดับสู่ Thailand Zero Dropout Plus ซึ่งไม่ได้มุ่งเพียงแต่จะพาเด็กกลับเข้าสู่ห้องเรียนเท่านั้น แต่ต้องพาพวกเขาไปสู่อนาคตที่มั่นคง มีทักษะที่เป็นความต้องการของตลาดแรงงานต่าง ๆ และสามารถประกอบอาชีพได้อย่างมีคุณภาพ เพื่อเป็นกำลังในการพัฒนาประเทศต่อไป

“ผมรู้สึกยินดีเป็นอย่างยิ่งที่ได้ทราบว่า จากความร่วมมือของทุกภาคส่วน จำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาได้ลดลงจากกว่า 1 ล้านคน เหลือประมาณ 600,000 คน ซึ่งถือว่าในช่วงเวลาเพียง 2–3 ปีที่เราได้ดำเนินนโยบาย สามารถลดจำนวนเด็กเหล่านี้ลงได้เกือบครึ่งหนึ่ง ถือเป็นผลลัพธ์ของการลงมือทำอย่างจริงจัง และเป็นข้อพิสูจน์ว่า เมื่อสังคมไทยร่วมมือกัน พวกเราก็สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรมได้”

นายอนุทิน กล่าว

ผมขอกราบขอบพระคุณท่านนายกรัฐมนตรี เศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรี คนที่ 30 ของประเทศไทยอีกครั้ง ที่ได้เป็นผู้ริเริ่มนโยบายนี้นะครับ ต้องขอขอบพระคุณท่านประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งได้นำนโยบายนี้มาสานต่ออย่างต่อเนื่อง และพลตำรวจเอก เพิ่มพูน ชิดชอบ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในฐานะประธานคณะกรรมการ Thailand Zero Dropout Plus รวมทั้งต้องขอขอบพระคุณท่านผู้ว่าราชการจังหวัด หัวหน้าส่วนราชการทุกหน่วยงานที่ร่วมกันขับเคลื่อนจนเกิดผลเป็นรูปธรรม และได้เห็นต้นแบบการทำงานที่ควรแก่การยกย่อง

หัวใจสำคัญคือการทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ระดับนโยบายจนถึงระดับพื้นที่ ดังนั้น

“ผมจึงขอให้ท่านผู้ว่าราชการจังหวัดทุกจังหวัด ในฐานะประธานคณะกรรมการระดับจังหวัด ได้บูรณาการทุกหน่วยงานเพื่อค้นหาเด็กเป็นรายบุคคล เชื่อมโยงความช่วยเหลือ ติดตามอย่างต่อเนื่อง และช่วยกันปลดล็อกทุกอุปสรรคที่ขัดขวางการเรียนรู้ของเด็ก”

นายกรัฐมนตรี กล่าว

นายอนุทิน กล่าวา ขอฝากให้เหล่านายกเหล่ากาชาดจังหวัดและคู่สมรสของผู้ว่าราชการจังหวัด ช่วยสนับสนุนคู่ชีวิตของท่านในการทำสิ่งที่ดี เพราะท่านดำรงตำแหน่งนายกเหล่ากาชาด ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการดูแลเด็กและครอบครัวอย่างใกล้ชิด ทั้งด้านความเป็นอยู่ สุขภาพ บริการและการคุ้มครองทางสังคม ถือเป็นการให้บริการทางสังคม และเป็นการทำ CSR หรือจิตอาสารูปแบบหนึ่ง ซึ่งพวกเราทุกคนมีความพร้อมและมีความเต็มใจอยู่แล้ว

“อยากจะขอเชิญชวนภาคเอกชนให้เข้ามามีส่วนร่วมในการช่วยกันลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา เพราะสิ่งที่ช่วยกันนี้ถือเป็นการลงทุนระยะยาว เนื่องจากการช่วยให้เด็กคนหนึ่งได้รับการศึกษา มีทักษะ มีงานทำ และมีโรงเรียนเรียน เท่ากับการเพิ่มกำลังคนที่มีคุณภาพให้กับประเทศ” นายกรัฐมนตรีฯ กล่าวและว่าขอแสดงความยินดีกับผู้ที่ได้รับรางวัลในวันนี้เป็นอย่างยิ่ง และขอให้ทุกท่านได้เห็นว่า รางวัลเหล่านี้เป็นแรงบันดาลใจ เป็นสิ่งแสดงความชื่นชมยินดี ตลอดจนความเคารพศรัทธาในความมุ่งมั่นตั้งใจของท่านจนนำมาสู่ความสำเร็จ แต่จุดนี้ยังไม่ใช่จุดสิ้นสุดของภารกิจที่เรามีร่วมกัน เพราะอนาคตของชาติขึ้นอยู่กับเด็กและเยาวชน และอนาคตของเด็กและเยาวชนนั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นหน้าที่ของคนทั้งสังคมที่ต้องร่วมกันประคับประคอง เพื่ออนาคตของประเทศไทยที่เข้มแข็งและยั่งยืน 

The post ไร้รอยต่อ! ‘อนุทิน’ ขอบคุณ ‘เศรษฐา’ ต้นแบบ Zero Dropout สั่งการผู้ว่าฯ ทั่วประเทศลุยค้นหาเด็กเป็นรายบุคคล first appeared on กสศ..

‘คุณ’ กำลังนั่งบนโซฟาในคอนโด ‘คุณ’ กำลังกินข้าวกลางวันอยู่ที่ออฟฟิศ ‘คุณ’ กำลังนั่งหลังพวงมาลัยรถ ไถฟีดรอไฟเขียวตรงสี่แยก หรือ ‘คุณ’ กำลังอ่านบทความนี้ ขณะเบียดเสียดผู้คนบนรถไฟฟ้าในชั่วโมงเร่งด่วน

ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน อยากชวน ‘คุณ’ หลับตา นึกภาพเด็กคนหนึ่ง ที่เมื่อ ‘เขา’ จำความได้ ก็เห็นยาเสพติดอยู่รอบตัว เห็นวงจรเสพยาค้ายาของคนใกล้ตัวเป็นเรื่องสามัญในชีวิต

‘เขา’ คือ …เด็กที่มีภาพตำรวจเข้ามาจับคนรู้จักในชุมชนเป็นความทรงจำวัยเยาว์

คือ …เด็กที่ยังไม่ทันเข้าวัยรุ่น เพื่อนวิ่งเล่นมาด้วยกันก็เริ่มเป็นเด็กเดินยา

คือ …เด็กที่เห็นวงจรเวียนเข้า-ออกทัณฑสถานเป็นส่วนหนึ่งของการเติบโต

คือ …เด็กที่เห็นงานส่งยาเป็นช่องทางหาเงินง่ายที่สุด เมื่อถึงวันอยากมีรายได้ของตัวเอง

คำถามคือ… ‘คุณ’ คิดว่าเมื่อเขาโตเป็นผู้ใหญ่ เด็กคนนี้จะอยากเป็นอะไร?

…ตำรวจ เภสัชกร หมอ พัศดี เจ้าพนักงานราชทัณฑ์ หรืออยากเป็นผู้พิพากษา?  

หรืออันที่จริงเขาควร ‘อัปเลเวลเป็นตัวท็อป’ ในแวดวงที่ตัวเองคุ้นเคยที่สุด?  

ยังไม่ต้องรีบตอบ เพราะเราอยากชวน ‘คุณ’ อ่านเรื่องของ ‘ม็อบ-โฟล์ค’ กับคณะสิงโตของเขา และเบื้องหลังการทำงานของหน่วยเรียนรู้ในโครงการหนุนเสริมทางวิชาการและการจัดการความรู้สำหรับการพัฒนาเด็กนอกระบบการศึกษา กสศ. ที่จะมาเผยบางมุมของชีวิต ในฐานะเด็กที่ตั้งแต่เกิดก็ถูกล้อมไว้ด้วยยาเสพติด และข้อค้นพบจากเวลาสามปีของการทำงานกับเด็กเยาวชนกลุ่มเสี่ยงในวงจรยาเสพติด

แล้ว ‘เรา’ ค่อยทบทวนไปด้วยกัน ว่าชีวิตหนึ่งที่เข้าไปเวียนวนอยู่ในวงจรนี้ เป็นเรื่องของตัวเขาคนเดียว หรือครอบครัวของเขา หรือสภาพแวดล้อมที่เขาเติบโตขึ้นมา …หรือมีใครบ้างที่มีส่วนร่วมกับเรื่องราวนี้?

‘โฟล์ค’ อายุ 25 กำลังยืนมองน้อง ๆ หวดกลองเปิดการแสดงเชิดสิงโต ตรงลานกลางแจ้งหน้าหอศิลป์ กทม. ในบรรยากาศเย็นวันเสาร์ของแยกปทุมวัน ที่ผู้คนออกมาใช้วันหยุดสบาย ๆ พร้อมเริ่มฉายภาพชุมชนของเขา

“พี่พอนึกออกไหมว่าสำหรับเรา แค่เกิดมาก็เห็นญาติพี่น้องโดนจับเพราะยา มีเพื่อนที่พ่อแม่ค้ายา พอเข้าโรงเรียนก็ต้องมีเพื่อนสักคนเป็นเด็กส่งยา แล้วพี่คิดว่าเราจะหนีพ้นหรือ”

โฟล์คพูดเบา ๆ แต่เสียงเขากลับแทรกทะลุเสียงกลองดังลั่น พาเราผ่านเข้าไปในตรอกแคบของชุมชนเก่าแก่ใกล้วัด หนาแน่นด้วยบ้านเรือน ผู้คน และซอกซอยเร้นลับ สถานที่ที่โฟล์คบอกว่าตั้งแต่เขาเกิดก็ถูกล้อมไว้ด้วยยาเสพติด จนช่วงวัยหนึ่ง เขาไม่รู้จักใครเลยที่ไม่ข้องเกี่ยวกับ ‘ยา’ ในทางใดทางหนึ่ง และชีวิตแบบนี้เองที่โฟล์คโตขึ้นมา จนวันหนึ่งปลายทางก็พาเขาไปหยุดที่ทัณฑสถาน

“ช่วงผมกำลังโต หันไปทางไหนก็มีแต่ยา” โฟล์คย้ำ แล้วเล่าต่อว่า “ผมเรียนแค่ ป.6 แล้วไม่ได้เรียนต่อ ตอนนั้นอยากหางานทำ อยากมีเงินใช้ จนเห็นเพื่อนหาเงินได้จากยา เราก็อยากได้บ้าง จากนั้นรู้ตัวอีกทีก็เข้าไปอยู่ข้างในเต็มตัวแล้ว ไม่ได้คิดเลยว่าจะต้องเอาตัวออกมา”   

ส่วน ‘ม็อบ’ อายุ 28 ที่มาจากชุมชนเดียวกันบอกว่า เขามีเส้นทางต่างไป เพราะ ‘ทุกอย่างเริ่มต้นที่บ้าน’ โดยตั้งแต่จำความได้ก็เห็นคนในครอบครัวพัวพันอยู่กับยาเสพติด การจะเข้าวงการนี้สำหรับเขาจึง ‘ง่ายแสนง่าย’  

เมื่อย้อนถึงวัยเด็ก เมโมรีของม็อบจึงไม่เคยมีเรื่องราวประเภท ‘วันแสนสุขในสวนสนุกครั้งแรก’ หรือ ‘ความประทับใจจากสนามเด็กเล่นที่รัก’ บันทึกไว้เลย      

“สำหรับผม ภาพรถตำรวจเข้ามาจับคนในชุมชนคือสิ่งคุ้นชิน เหมือนเป็นภาพความทรงจำของวันธรรมดา ๆ ตอนยังเป็นเด็ก หรือให้นึกถึงเพื่อนคนแรกในชีวิต ก็จะมีแต่คนที่ครอบครัวถอดแบบมาเหมือนกับเราเป๊ะ คือต้องมีญาติพี่น้องที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดอยู่สักคนสองคน”

แต่แม้โลกใบเดียวที่รู้จักในวัยเด็กเป็นอย่างนั้น ม็อบกลับไม่เคยคิดจะ ‘ข้ามเส้น’ ไปอีกฟากหนึ่ง เพราะเขาเจ็บปวดกับความทรงจำที่เห็นยาเสพติดพรากเอาคนใกล้ตัวของเขาไปคนแล้วคนเล่า ไม่ว่าคนในครอบครัว หรือเพื่อนพี่น้องในชุมชนที่เติบโตมาด้วยกัน ทั้งม็อบยังต้องสู้กับคำปรามาสที่ลอยมาเข้าหูทุกวัน ว่า ‘วันหนึ่งตัวเขาเองคงหนีไม่พ้นวงจรนี้’ นั่นยิ่งทำให้เขาอยากพิสูจน์ว่า “เราไม่ต้องเป็นอย่างที่สิ่งแวดล้อมสร้างขึ้นมาเสมอไป”

28 ปีผ่านมา ม็อบจึงไม่เคยแตะต้องยาเสพติด และยังตั้งมั่นว่าอยากเป็นส่วนหนึ่งของการยุติวงจรนี้ เพื่อไม่ให้มีเด็กคนไหนโตขึ้นด้วยความทรงจำแบบเดียวกับเขา

สิงโตน้อยสะบัดหาง เลื้อยผ่านผู้คน ไต่บันไดขึ้นทางเดินลอยฟ้าเหนือหอศิลป์ กทม. กระโดดโลดเต้น หยอกล้อผู้ชม หันกลับไปเล่นกับ ‘แป๊ะยิ้ม’ เจ้าของรอยยิ้มแห่งโชคลาภและความสุข ที่ผงกหัวอยู่ใกล้ ๆ  

…ม็อบพูดขึ้นว่า “วันนี้ชุมชนที่เราอยู่อาจไม่ได้เปลี่ยนไปเลย สิบยี่สิบปีจนผมเป็นผู้ใหญ่ ไม่มีใครทำให้ยาเสพติดหายไปได้ …แต่ตอนนี้ เรายังพอมีเกราะป้องกันให้เด็ก ๆ ได้บ้าง”

เขาหมายถึง ‘คณะสิงโต’ ที่เหมือนเป็น ‘ที่พักใจหลบภัย’ ของเด็กในชุมชน และคือที่ที่ทั้งม็อบและโฟล์คเชื่อว่า ทำให้ชีวิตมาได้ถึงตรงนี้

ม็อบกับโฟล์คที่วันนี้มีหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงดูแลน้อง ๆ บอกว่าเรื่องราวของคณะสิงโตต้องย้อนกลับไปสิบกว่าปีก่อน ตอนพวกเขายังเป็นเด็ก ตอนที่การเชิดสิงโตยังเป็นแค่การละเล่นเลียนแบบ ของ ‘เด็ก ๆ ที่ไม่มีอะไรให้เล่น’

“สมัยตัวเท่าน้อง ๆ เราไม่มีของเล่น ไม่มีสนามดี ๆ ให้วิ่งเล่นกัน ก็เลยไปอาศัยเล่นกันในวัด แล้วความบันเทิงที่เข้าถึงง่ายที่สุดก็คือสิงโตที่มาเชิดให้ดูตรงลานวัด ความเป็นเด็กเราเห็นก็ตื่นเต้น พอดูบ่อยเข้า ก็อยากเล่นได้แบบพี่ ๆ เขาบ้าง เลยช่วยกันเอาถังสีมาตีแทนกลอง หาลังเบียร์มาทำหัวสิงโต ขโมยจีวรเก่าของหลวงพ่อมาทำหาง เลียนแบบท่าทางเชิดสิงโตกันประสาเด็ก เล่นกันอย่างนั้นทุกวัน จนมันกลายเป็นความสุขเดียวของการใช้เวลาร่วมกัน”

ม็อบย้อนมองช่วงเวลาที่เขาใช้คำแทนว่า คือ ‘จุดเปลี่ยนของชีวิต’ เพราะการเล่นสิงโตตามประสา ไม่เพียงพาสู่โลกจินตนาการ ช่วยให้หลบเร้นจากความจริงรอบตัวได้ชั่วคราว หากโชว์สิงโตสมมติที่เล่นกันตรงลานวัด ยังพาพวกเขาเข้าไป ‘อยู่ในสายตาของผู้ใหญ่ใจดี’ ในชุมชน ที่เห็นความสุขความสนุกความตั้งใจของเด็ก ๆ และอยากสนับสนุน แล้วจึงเริ่มจาก ‘หัวสิงโตของเล่นหนึ่งหัว’ ตามด้วยชุดเชิดสิงโตสำหรับเด็ก และกลองใบเล็ก ๆ ที่ทั้งหมดกลายมาเป็น ‘ต้นทางความฝัน’ ให้พวกเขาอยากออกไปแสดงให้คนดูจริง ๆ

“ตอนที่ได้หัวสิงโตครั้งแรก เรายิ้ม มองหน้ากัน แต่ละคนเหมือนอยากพูดออกมาว่า ‘นี่หัวสิงโตของจริงเว้ย’ จากนั้นก็มีกลอง มีชุดเชิดสิงโต ถึงจะเป็นของเด็กเล่น แต่มันทำให้พวกเราเริ่มเชื่อว่าถ้าตั้งใจซ้อมให้เก่ง โอกาสได้ออกแสดงจริงก็เป็นไปได้”

โฟล์คเอ่ยชื่อผู้ใหญ่ใจดีคนนั้นที่ม็อบอ้างถึง ว่าคือ ‘ลุงตี๋’ คนที่มองเห็นพวกเขา เข้ามาคุยกับพวกเขา และคอยบอกพวกเขาตั้งแต่ยังตัวเล็ก ๆ ว่า ถ้าชุมชนมีที่ให้เด็กเล่น มีกิจกรรมให้แสดงออก ที่ตรงนั้นจะปลอดภัยพอให้เด็ก ๆ ‘ฝัน’ ถึง ‘ชีวิตอื่น ๆ ที่เป็นไปได้’ และไม่เพียงคำพูด ลุงตี๋ยังเลือกลงมือสร้างพื้นที่นั้นขึ้นมา จนชุดสิงโตเด็กเล่นจากสำเพ็งวันนั้น ได้เปลี่ยนแปลงเส้นทางชีวิตของเด็กหลายต่อหลายคน ตลอดหลายปีผ่านมา    

แล้วหลังจากชุดพร้อม อุปกรณ์พร้อม เด็ก ๆ จึงได้แรงหนุนจากลุงตี๋ให้ออกเก็บเกี่ยวประสบการณ์กับคณะสิงโตรุ่นพี่ จนเริ่มมีโชว์ของตัวเอง พร้อมขยับเป็น ‘งานจริงจัง’ ของเด็กในชุมชน ที่ใช้ส่งต่อความฝันกันรุ่นสู่รุ่น

“ตอนเป็นเด็กเราไม่รู้อะไรหรอกครับ วัน ๆ คิดแค่อยากเล่น แล้วสิงโตก็คือความสุขของทุกคน จนเริ่มโต เราถึงเพิ่งคิดได้ว่าถ้าวันนั้นลุงตี๋ไม่มาถามว่าเราอยากทำอะไร ไม่หาของหางานมาให้ ผมว่าชีวิตเราคงเปลี่ยนไปอีกทาง ไม่ได้รอดมาเป็นผู้ใหญ่แบบนี้”     

โฟล์คจบประโยค และหันไปมองสิงโตน้อย ที่กำลังโลดเต้นกลับลงมาจากทางเดินลอยฟ้า รำพึงขึ้นว่า “แป๊บเดียวเองนะพี่ จากสิงโตหัวแรก ตอนนี้ผมเป็นพี่เลี้ยงไปแล้ว”

ขณะที่ม็อบอมยิ้ม เมื่อนึกถึงวันเก่า ๆ แล้วหันไปมองลุงตี๋ที่ยืนเล่าเรื่องราวของคณะสิงโตให้คนเดินผ่านไปมาฟัง บนเวทีแสดงที่ตั้งอยู่ตรงย่านเศรษฐกิจกลางเมืองหลวง …ที่ที่ไม่มีอะไรเหมือนกับ ‘บ้าน’ ที่พวกเขาเติบโตขึ้นมาเลย

“เด็ก ๆ มีทั้งที่เรียนในโรงเรียนและคนที่หลุดออกมาแล้ว”

ม็อบพูดถึงสถานะทางการศึกษาของน้อง ๆ ในคณะสิงโต เพราะอยากย้ำให้เห็นชัดว่า ‘พื้นที่ปลอดภัย’ คือสิ่งที่ก่อนหน้านี้ ‘ไม่เคยมีสถาบันใดมอบให้พวกเขาได้’ ไม่ว่าบ้าน ครอบครัว ชุมชน หรือ ‘โรงเรียน’

ตัวม็อบเองเรียนในโรงเรียนแค่ชั้น ม.3 จนหลายปีต่อมาถึงต่อ สกร. จนได้วุฒิ ม.6 เขาชวนเราเข้าไปสำรวจ ‘ข้างใน’ โรงเรียนแห่งเดียวที่เคยผ่าน ว่า “โรงเรียนที่เราโตขึ้นมา คือสถานที่รวมเด็กกลุ่มเสี่ยงที่ถูกเอามามัดรวมกันไว้ แล้วต่างคนต่างก็พากันจมลงไป อย่างโรงเรียนที่ผมกับโฟล์คเรียน ก็คือทางเลือกสุดท้ายที่คนแถวนั้นจะส่งลูกหลานไปเรียน คือแค่เราเข้าไป เด็กผู้ชายจะประทับตราแล้วว่าต้องติดยาแน่ ๆ หรือถ้าเป็นเด็กผู้หญิงเขาก็จะมองว่าสักพักเดี๋ยวก็คงท้อง ไม่มีใครคิดหรอกว่าถ้าเราเรียนจบออกมา จะได้ไปสอบติดโรงเรียนดี ๆ”

โฟล์คเสริมว่า “อย่างที่บอกว่าเหมือนเราถูกล้อมไว้ทุกทาง ตั้งแต่พื้นฐานทุกอย่าง บ้าน ชุมชน หรือโรงเรียน มันแทบจะกำหนดไว้แล้วว่าเราไม่มีทางมีเพื่อนดี ๆ สังคมดี ๆ หรือสิ่งแวดล้อมดี ๆ ที่จะพาไปหาอนาคตดี ๆ ได้ พวกผมจึงไม่แปลกใจ ว่าเด็กที่เรียนมาด้วยกัน หลายคนจึงไม่พ้นเป็นอย่างที่เขาประทับตราเราไว้แต่แรก”

เมื่อประสบการณ์ทำให้ทั้งคู่เชื่อว่า โรงเรียนอาจมอบให้ได้เพียง ‘อนาคตในแบบที่ไม่มีเด็กคนไหนใฝ่ฝัน’ ม็อบ และ โฟล์ค จึงยิ่งตั้งใจให้ทุกช่วงเวลาในคณะสิงโต จะต้องช่วยหล่อหลอมน้อง ๆ ในชุมชนให้มองชีวิตอย่างซื่อตรง ทว่าไม่ยอมจำนนต่อสภาพแวดล้อมและข้อจำกัด พวกเขาใช้คณะสิงโตพาเด็ก ๆ เปิดโลก ให้แต่ละคนมองเห็นเป้าหมายของการเรียนรู้ หรือเส้นทางการประกอบอาชีพ ผ่านการค้นหาและค้นพบตัวเอง ไม่ว่าคนที่ยังอยู่ในรั้วโรงเรียน หรือหลุดมาแล้วจากระบบการศึกษา   

ส่วนกับโฟล์ค เขายิ่งเชื่อว่าการส่งต่อบทเรียนชีวิต คือภารกิจสำคัญในการลดความเสี่ยงของน้อง ๆ ที่กำลังเติบโตขึ้น และในฐานะคนที่เคยก้าวพลาด โฟล์คพยายามทุกทางให้น้อง ๆ ได้เรียนลัดจากประสบการณ์ของเขา เพื่อจะบอกว่า ทางใดที่เห็นคนเลือกเดินและล้มเหลวมาแล้ว ก็ไม่ควรมีใครย่ำซ้ำรอยอีก

“พวกเราอยากให้คณะสิงโตเป็นพื้นที่ให้น้อง ๆ เข้าใจตัวเอง ยอมรับมัน และเข้าใจว่าสังคมข้างนอกยังมีด้านอื่น ๆ อีกมากที่เขาไม่เคยเห็น เพื่อให้ความทรงจำจากตรงนี้เป็นแรงบันดาลใจให้แต่ละคนกล้าฝัน กล้าเดินต่อไป เพราะอีกไม่กี่ปี เด็ก ๆ พวกนี้ก็จะโตขึ้น และพ้นจากพวกเราไป และสำหรับผมในฐานะรุ่นพี่ ก็อยากให้ประสบการณ์ของตัวเองมีประโยชน์กับน้อง ๆ ในการเตือนให้เขาตัดสินใจกับทุกทางเลือกของชีวิตอย่างมีสติ ซึ่งหลายปีผ่านมา ผมก็ดีใจว่ามีเด็กที่มาบอกเราว่าเขาได้ไปเรียนต่อโรงเรียนดี ๆ มีงานดี ๆ ทำ แต่ที่ผมประทับใจที่สุดคือเวลามีน้องกลับมาบอกเราว่า ถ้าไม่มีคณะสิงโต เขาอาจหายไปตรงกลางทาง คงไม่ผ่านชีวิตมาได้ถึงตอนนี้”  

‘ถึงอยู่ท่ามกลางวงจรยาเสพติด เด็ก ๆ ก็ต้องมีพื้นที่ปลอดภัย’

จากมุมมองในพื้นที่ ชวนดูภาพกว้างของการจัดการความรู้สำหรับการพัฒนาเยาวชนนอกระบบการศึกษาในวงจรยาเสพติด โดย ‘ครูตูน’ วัชรพงศ์ พุ่มชื่น ทีมหนุนเสริมทางวิชาการ กสศ. เผยการทำงานที่เริ่มจากข้อมูลของหน่วยการเรียนรู้จากทั่วประเทศ ว่า จากราว 600,000 คนของเด็กที่ไม่มีรายชื่อในระบบการศึกษา (ปี 2569) มีถึงครึ่งหนึ่งที่เสี่ยงเข้าสู่วงจรยาเสพติด จากสาเหตุสำคัญ คือ ‘ไม่มีพื้นที่ปลอดภัย’ เพียงพอ โดยพื้นที่ปลอดภัยในที่นี้ หมายถึงพื้นที่เชิงกายภาพ ที่จะช่วยพาเด็กพ้นจากสิ่งแวดล้อมเดิมคือ บ้าน-ครอบครัว-ชุมชน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นความเสี่ยง โดยเฉพาะสำหรับเด็กชุมชนเมือง

อย่างไรก็ตาม พื้นที่ปลอดภัยเชิงกายภาพจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากไม่เริ่มจากขั้นแรกของการทำงานคือ ‘มองผ่านฉากหน้าของปัญหาให้เห็นเนื้อใน’ ว่าเด็กกลุ่มเสี่ยงในวงจรยาเสพติด ต้องต่อสู้กับความสัมพันธ์เชิงสังคม ที่ซ้อนทับด้วยปัญหาครอบครัว เศรษฐกิจ และสุขภาพจิต จนไม่อาจหาทางออกได้ด้วยตัวเอง

“เด็กเหล่านี้ต้องเผชิญกับ ‘สภาวะถูกมองไม่เห็น’ จึงต้องพยายามดิ้นรนด้วยตัวเอง เพื่อเอาตัวรอดจากสิ่งแวดล้อมที่เอื้อให้เข้าไปอยู่ในวงจรยาเสพติด ขณะที่การรับมือปัญหาที่ผ่านมา ล้วนมาจากวิธีคิดเชิงอำนาจ คือพอเราเจอเด็กติดยาก็จะถูกส่งไปบำบัด หรือเมื่อเจอเด็กที่เข้าไปพัวพันกับยาเสพติดในฐานะผู้ค้า เด็กจะถูกส่งเข้ากระบวนการทางกฎหมาย ซึ่งวิธีเหล่านี้พิสูจน์แล้วว่าไม่ได้ผล ทั้งยิ่งผลักเด็กให้รู้สึกโดดเดี่ยวลำพังจนยิ่งถลำลึก และกลายเป็นชนวนให้เกิดอาชญากรรมอื่นตามมา”   

‘เรา’ ต้องเชื่อว่าถ้าเด็กได้รับโอกาสและรู้สึกปลอดภัย ‘เขา’ จะเปลี่ยนเส้นทางชีวิตได้

ครูตูนพูดถึงการค้นพบ ‘หัวใจของการทำงาน’ จากต้นแบบการดูแลเด็กกลุ่มเสี่ยงในหลากบริบทพื้นที่ ว่าเมื่อชุมชน ‘มองเห็น-รับฟัง’ พร้อมเดิมพันด้วยความเชื่อมั่นว่า ‘ถ้าเด็กได้รับโอกาส และรู้สึกปลอดภัยพอ เขาจะเปลี่ยนเส้นทางชีวิตได้’ แล้วเมื่อนั้นวิธีการที่เหมาะสมกับพื้นที่หรือสถานการณ์เฉพาะจึงตามมา   

“งานของเราเริ่มจากคณะทำงาน ที่ต้องเชื่อก่อนว่าไม่มีเด็กคนไหนต้องการเข้าไปอยู่ในวงจรยาเสพติดตั้งแต่ต้น จากนั้นเปลี่ยนวิธีการเป็น มองหาเพื่อมองเห็น ก่อนขยับเข้าใกล้ทีละนิด และเปิดใจรับฟังเด็กโดยไม่รีบร้อนตัดสิน ซึ่งจะพาไปสู่ความเข้าใจในเงื่อนไขสถานการณ์ ว่าเด็กคนหนึ่งเข้าไปอยู่ในความเสี่ยง หรือไปอยู่ตรงใจกลางวงจรยาเสพติดได้อย่างไร เพราะถ้าไม่มีข้อมูลนี้ เราก็ไม่มีทางรู้ว่าต้องทำยังไงถึงจะดึงเขาออกมาได้”

หลักคิดการทำงานลักษณะนี้คือ ‘มุ่งให้โอกาส ไม่ใช่พิพากษาตัดสิน’ ซึ่งหมายถึงเมื่อพบเด็กคนหนึ่ง กระบวนการจัดการเรียนรู้จะเริ่มทันทีโดยไม่รอให้เด็กพ้นหลุดจากความเสี่ยงโดยสมบูรณ์

“การตัดวงจรยาเสพติด เราทำงานขนานกันระหว่างการดูแลบำบัด พร้อมกับค่อย ๆ พาเขาออกมาจากจุดเสี่ยงทีละนิด ใครเป็นผู้เสพผู้ค้าก็มาหาทางออกด้วยกัน ตรงพื้นที่ที่ไม่มีการตัดสิน ด้วยกลุ่มคนใกล้ชิดที่เด็กเชื่อใจ ไว้ใจ และเชื่อว่าคือผู้ให้คำแนะนำปรึกษาที่จริงใจกับเขาจริง ๆ”

ครูตูนยกตัวอย่างคณะสิงโตของม็อบกับโฟล์ค ที่มี ‘จุดเปลี่ยนจากผู้ใหญ่หนึ่งคน’ มองเห็นการขาดความพร้อมของเด็กในชุมชน และพาตัวเข้าไปรับฟังและส่งมอบโอกาส ด้วยทุนจำนวนไม่มาก ทว่าผลลัพธ์กลับยิ่งใหญ่พอจะเปลี่ยนชีวิตของเด็กรุ่นหนึ่ง ก่อนลงรากหยั่งลึกส่งต่อถึงคนอีกรุ่น กระทั่งเด็กชุมชนหนึ่งกล้ามองอนาคต โดยไม่ยอมจำนนต่อสภาพแวดล้อมอีกต่อไป

“นี่คือการสร้างพื้นที่ปลอดภัยในชุมชน โดยคนในชุมชน ที่จะบอกกับน้อง ๆ สิงโตตัวเล็ก ๆ เหล่านี้ว่า ถึงยังไม่อาจพาตัวเองออกจากความเสี่ยงได้ แต่ใกล้ ๆ เขายังมีที่ที่เข้าไปได้ทุกเวลา ที่ที่เขาจะได้พูด ได้ออกความเห็น ได้ฟังเรื่องราวของเพื่อนพี่น้องที่เติบโตมาจากที่เดียวกัน แล้วถึงตรงนั้นเราก็ไม่จำเป็นต้องพูด แต่พวกเขาจะรับรู้ได้ว่า ไม่มีใครกำลังต่อสู้อยู่เพียงลำพัง”  

ครูตูนจบประโยค พร้อมคณะสิงโตน้อยปิดการแสดง เด็ก ๆ เริ่มเก็บอุปกรณ์ บางคนเปลี่ยนชุด บางคนออกวิ่งเล่นตรงลานกิจกรรมทั้งเครื่องแบบเชิดสิงโต

…แล้วเมื่อถอดหัวสิงโตออก พวกเขาก็กลับกลมกลืนไปกับผู้คน ที่ออกมาเดินเตร็ดเตร่สบาย ๆ ในช่วงหัวค่ำของวันเสาร์ …อย่างไม่มีอะไรให้แยกออกจากกันได้เลย

ทีนี้ ก็ถึงเวลาที่ ‘คุณ’ ต้องตอบคำถามที่ทิ้งไว้ช่วงต้น ว่าเมื่อโตเป็นผู้ใหญ่ ‘เขา’ จะอยากเป็นอะไร?

*เรียบเรียงจากบทสัมภาษณ์ในงาน ‘ปรากฎการณ์ของการปรากฏกาย’
วันที่ 4 กรกฎาคม 2569 ณ หอศิลป์กรุงเทพฯ (BACC)

The post เรื่องของ ‘สิงโต’ ที่บอกเด็กชุมชนหนึ่งว่า “เราไม่ต้องเป็นอย่างที่สิ่งแวดล้อมสร้างขึ้นเสมอไป” first appeared on กสศ..