พืชเศรษฐกิจที่ชาวปวาเกอญอหันมาปลูกนั้น คือ บุก ซึ่งในพื้นที่ตำบลแม่สวดสามารถมีการเพาะปลูกบุก 3 ประเภท ได้แก่ บุกคางคก บุกยาง และบุกเนื้อทราย โดยประเภทที่ได้รับความนิยมในการเพาะปลูกมากที่สุด ได้แก่ บุกเนื้อทราย เนื่องจากสามารถเติบโตได้เองในป่า ไม่จำเป็นต้องใช้สารเคมีในการปลูกและดูแล เหมาะกับการปลูกพื้นที่ที่ยังคงมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ อย่างตำบลแม่สวด ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในบริเวณอุทยานแห่งชาติแม่เงา

แม้ส่วนใหญ่เกษตรกรในชุมชนจะเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้จำหน่าย แต่ก็ยังคงพบปัญหาในหลายๆ ด้าน เช่น การทำไร่หมุนเวียนมีรอบที่ลดน้อยถอยลงตามการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศและจำนวนประชากร การใช้สารเคมีอย่างเข้มข้นในการเพาะปลูกพืช (ข้าว ถั่วเหลือง พริก เป็นต้น) เนื่องจากความต้องการผลผลิตที่เพิ่มสูงขึ้น นอกจากนี้ ชาวบ้านในพื้นที่ยังไม่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีที่ทันสมัย ที่สามารถช่วยเพิ่มผลผลิต ลดต้นทุนสินค้าได้ และไม่นิยมแปรรูปผลผลิตเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าทำให้เกิดความเสียหายจากการขนส่งที่ยากลำบากและใช้ระยะเวลานาน เป็นต้น

วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน จึงได้จัดทำโครงการส่งเสริมการเรียนรู้การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากบุก ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญในตำบลแม่สวด เพื่อส่งเสริมให้ชาวปวาเกอญอที่เข้าร่วมโครงการกว่า 50 คน สามารถแปรรูปผลิตภัณฑ์จากบุกทั้งได้ทั้งห่วงโซ่ โดยจะนำบุกมาแปรรูปใน 2 ประเภท ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ผงบุกแบบแห้ง และผลิตภัณฑ์ผงบุกแบบเปียก ถือเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับวัตถุดิบชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดการสูญเสียต้นทุนที่เกิดจากการขนส่งอีกด้วย นอกจากนี้ ยังได้ผลักดันให้ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากบุก กลายเป็นสินค้าชุมชนที่ได้รับการรับรองตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) และสามารถนำไปจัดแสดงในงานแสดงสินค้าเพื่อนำเสนอผลิตภัณฑ์จากผงบุกสำเร็จรูปได้อีกด้วย

เพื่อให้ทันต่อความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน จึงได้จัดอบรมทักษะที่เกี่ยวข้องกับสารสนเทศและการสื่อสาร (ICT) โดยมีเป้าหมายให้เกษตรกรสามารถขยายฐานตลาดในรูปแบบออนไลน์ได้ สามารถนำข้อมูลข่าวสารบนอินเทอร์เน็ตมาปรับใช้กับผลิตภัณฑ์ของตน และสร้างเครือข่ายกลุ่มอาชีพแปรรูปผลิตภัณฑ์บุกสำเร็จรูปในระดับท้องถิ่นและระดับจังหวัดได้ ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้เกษตรกรท้องถิ่นสามารถแลกเปลี่ยนความรู้ ข้อมูลข่าวสาร และสร้างสวัสดิการชุมชนได้อย่างยั่งยืน

การจัดทำโครงการนี้จะเป็นการสร้างเครือข่ายให้กับกลุ่มผู้เพาะปลูกบุกและผลิตภัณฑ์แปรรูปบุกในอำเภอปาย และกลายเป็นนำร่องให้กับพื้นที่อื่นๆ ในจังหวัดแม่ฮ่องสอนในการแปรรูปวัสดุท้องถิ่นมาแปรรูปให้มีมูลค่าสูงขึ้น เพิ่มรายได้ให้กับผู้ประกอบการให้ชุมชนได้ นอกจากนี้ ยังได้มีแนวคิดในการพัฒนาเป็นหลักสูตรในการศึกษาระดับประกาศนียบัตร และอนุปริญญาบัตร เพื่อสร้างโอกาสทางการศึกษาให้ชาวปวาเกอญอและชนพื้นเมืองอื่นๆ ได้มีโอกาสทางการศึกษาที่มากขึ้น และร่วมกันสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างชุมชน เพื่อช่วยสนับสนุนการพัฒนาทักษะแรงงานในพื้นที่ได้อีกด้วย

โครงการส่งเสริมการเรียนรู้การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากบุก เป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญในตำบลแม่สวด เพื่อส่งเสริมให้ชาวปวาเกอญอที่เข้าร่วมโครงการกว่า 50 คน สามารถแปรรูปผลิตภัณฑ์จากบุกทั้งได้ทั้งห่วงโซ่ โดยจะนำบุกมาแปรรูปใน 2 ประเภท ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ผงบุกแบบแห้ง และผลิตภัณฑ์ผงบุกแบบเปียก ถือเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับวัตถุดิบชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

The post วชช.แม่ฮ่องสอนยกระดับวิถีดั้งเดิมชาวปกาเกอะญอ ด้วยการแปรรูปผลิตภัณฑ์จาก ‘บุก’ first appeared on กสศ..

จากสะพานไม้ไผ่ที่ชนพื้นเมืองร่วมกันสร้างขึ้นมา ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจให้ชาวบ้านในอำเภอปาย นำไม้ไผ่ซึ่งเป็นไม้ที่มีอยู่จำนวนมากในท้องถิ่น มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้า และสร้างรายได้ให้กับชุมชน โดยวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน ร่วมกับผู้นำชุมชน ได้เข้ามาสนับสนุนการพัฒนาอาชีพของชุมชน ผ่านโครงการส่งเสริมการเรียนรู้การบริการด้านสุขภาพและผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่เพื่อเพิ่มรายได้จาการท่องเที่ยวสำหรับชุมชนชาติพันธุ์ ด้วยการสร้างหลักสูตร Bamboo Value Chain เพื่อให้ชาวบ้านรู้จักห่วงโซ่ของไม้ไผ่ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ สามารถนำทรัพยากรภายในท้องถิ่นที่มีอยู่จำนวนมากมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด นำความรู้จากปราชญ์ชุมชนด้านการจักสานไม้ไผ่มาเผยแพร่ให้กับชาวบ้าน ซึ่งจะทำให้องค์ความรู้ท้องถิ่นยังคงสืบต่อจากรุ่นสู่รุ่น และจัดการอบรมเพื่อขยายทักษะในการประกอบอาชีพด้วยการจัดหลักสูตรอบรมในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการแปรรูปไม้ไผ่ เช่น การยืดอายุการใช้งาน การออกแบบ และการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากไม้เป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เป็นต้น ช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ สามารถนำไปจำหน่ายเป็นของที่ระลึก ของใช้ในร้านค้าชุมชน และสถานที่ท่องเที่ยวต่างๆ รวมไปถึงการส่งออกผลิตภัณฑ์ชุมชนไปจำหน่ายในพื้นที่อื่นๆ ทั้งในและต่างประเทศ เป็นการช่วยให้เกิดการพัฒนาอาชีพบนพื้นฐานการจัดการท่องเที่ยวโดยกลุ่มชาติพันธุ์ในพื้นที่อีกด้วย

ไม่เพียงเท่านั้น ชาวบ้านในอำเภอปายยังให้ความสนใจในการประกอบอาชีพอื่นๆ ที่ใช้ในการรองรับนักท่องเที่ยวได้ เช่น การนวดแผนไทย จึงได้มีการจัดอบรมหลักสูตรการนวดเพื่อสุขภาพ เตรียมรองรับนักท่องเที่ยวที่จะมาเยี่ยมเยือน และด้านอาหารเพื่อสุขภาพ ซึ่งจะนำพืชผักปลอดสารพิษมาประกอบอาหารท้องถิ่นไทใหญ่ สร้างเอกลักษณ์ให้กับพื้นที่ และสร้างมาตรฐานอาหารปลอดภัย มากไปกว่านั้น ชุมชนยังจะได้เพิ่มพูนความรู้ทักษะการบริหารจัดการสำหรับศตวรรษที่ 21 ให้สามารถเป็นผู้ประกอบการในยุค 4.0 ผ่านการอบรมเรื่องการสร้างทักษะสังคมส่วนบุคคล การวางแผนทางการตลาด การวางแผนทางการเงิน เป็นต้น รวมไปถึงการใช้งานแอปพลิเคชั่นที่สามารถใช้สื่อสารกับชาวต่างชาติ การใช้สื่อประชาสัมพันธ์ออนไลน์ อาทิ การตัดต่อวีดีโอ เทคนิคการถ่ายภาพ การลงวีดีโอผ่านยูทูป (YouTube)

การตั้งต้นของชาวบ้านในอำเภอปาย ได้กลายเป็นต้นแบบในการพัฒนาให้กับชุมชนชาติพันธุ์อื่น ๆ ในพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน ในการสร้างอาชีพจากการนำวัตถุดิบในชุมชนมาใช้ให้เกิดประโยชน์ โดยผ่านกระบวนการเรียนรู้อย่างเป็นระบบ เพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ เป็นการช่วยส่งเสริมการสร้างงานให้กับชาวบ้าน และสร้างรายได้ให้หมุนเวียนภายในชุมชน ทั้งยังเป็นการสร้างอาชีพใหม่ที่สามารถรองรับการพัฒนาการท่องเที่ยวในชุมชนอย่างยั่งยืนในอนาคต

จากสะพานไม้ไผ่ที่ชนพื้นเมืองร่วมกันสร้างขึ้นมา ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจให้ชาวบ้านในอำเภอปาย นำไม้ไผ่ซึ่งเป็นไม้ที่มีอยู่จำนวนมากในท้องถิ่น มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ ช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้า และสร้างรายได้ให้กับชุมชน

The post แปรรูป ‘ไม้ไผ่’ สร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ได้ทั้งต้น เมื่อรู้จักห่วงโซ่ครบวงจร first appeared on กสศ..

โครงการในปีพ.ศ. 2562 นับว่าเป็นโครงการที่เดินไปถึงเป้าหมายได้สำเร็จ เนื่องจากชุมชนสามารถสร้างแบรนด์ของตัวเองขึ้นมาได้ (เดอปอถู่) และกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการก็ได้รับการพัฒนาคุณภาพชีวิตขึ้นมาอย่างเป็นลำดับ

มาในวันนี้ชุมชนบ้านแม่แดดน้อยเล็งเห็นถึงคุณประโยชน์ที่สำคัญของโครงการฯ จึงมีความต้องการที่จะพัฒนากลุ่มพ่อบ้านในชุมชนให้เข้าถึงโอกาสเช่นเดียวกับกลุ่มสตรีบ้างหลังจากชาวบ้านร่วมกันย้อนดูต้นทุนที่ชุมชนมี ต่างเห็นพ้องกันว่ากลุ่มพ่อบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพเดิมคือการทำไร่ทำสวน จึงตกลงร่วมกันที่จะพัฒนาและยกระดับการทำการเกษตรทั่วไปดังกล่าวให้กลายเป็นรูปแบบเกษตรอินทรีย์ 

‘โครงการส่งเสริมการเรียนรู้การประกอบการผ้าทอปกาเกอะญอและเกษตรอินทรีย์ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชน’ จึงเกิดขึ้น โดยมีกลุ่มเป้าหมายที่ต้องการพัฒนา 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มสตรีจากโครงการฯ เดิม ที่เคยได้รับการฝึกฝนจากปีที่แล้วต้องการต่อยอดให้มีความชำนาญในการทอผ้า แปรรูปผ้า ไปจนถึงการทำการตลาดออนไลน์และช่วยเป็นผู้สอนให้กับรุ่นต่อๆ ไป ถัดมาคือ กลุ่มสตรีกลุ่มใหม่ ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 กลุ่มผู้พิการและกลุ่มที่มีลูกกำลังเรียนอยู่ เพื่อให้สตรีกลุ่มใหม่นี้ได้เข้าถึงโอกาส ปลดภาระหนี้สินและมีรายได้ช่วยเหลือครอบครัว และสุดท้ายคือ กลุ่มพ่อบ้าน ที่มีปัญหาไม่ต่างจากกลุ่มสตรี เมื่อเห็นโอกาสและเห็นแม่บ้านจากโครงการฯ ที่แล้วสร้างอาชีพให้เกิดขึ้นจริงก็อยากที่จะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของโครงการและอยากบริหารหนี้สินของครอบครัวได้

สำหรับกิจกรรมในโครงการฯ ในส่วนของกลุ่มสตรีทอผ้ายังคงยึดหลักเดิมจากโครงการที่แล้ว กล่าวคือ เน้นกิจกรรมเสริมทักษะช่องทางตลาดออนไลน์ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายสามารถเพิ่มปริมาณการค้าขายบนตลาดออนไลน์ให้มากขึ้น พร้อมกันนั้นยังมุ่งพัฒนาให้เกิดแหล่งเรียนรู้การพัฒนาอาชีพผ้าทอปกาเกอะญอขนานคู่กันตามมา 

ขณะที่กลุ่มพ่อบ้านซึ่งสนใจยกระดับตนเองเป็นเกษตรกรอินทรีย์  ทางโครงการฯ ได้ออกแบบหลักสูตรที่ครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำเพื่อรองรับความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมการพัฒนาศักยภาพการผลิตสินค้าผักอินทรีย์ ที่ให้ความรู้เกี่ยวกับผักและการจัดทำแปลงผักอินทรีย์ กิจกรรมเพิ่มทักษะอาชีพ กิจกรรมให้ความรู้เรื่องสวัสดิการและการออม กิจกรรมบริหารจัดการหนี้สิน ไปจนถึงกิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติโดยชุมชนเพื่อให้คนในชุมชนสามารถเป็นผู้นำและแนะนำการท่องเที่ยวในพื้นที่ของตนเองได้อย่างเชี่ยวชาญมากยิ่งขึ้น 

นอกจากตัวหลักสูตรที่จะช่วยพัฒนาอาชีพแล้ว โครงการในครั้งนี้ยังดำเนินการพัฒนา ‘ระบบสวัสดิการชุมชน’ ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นด้วย ซึ่งนับว่าเป็นส่วนสำคัญต่อการพัฒนาชุมชนในมิติอื่นๆ อย่างยั่งยืนต่อไป เนื่องจากสวัสดิการชุมชนคือ ‘ฐาน’ อันมั่นคงที่จะช่วยดูแลคนในชุมชนด้วยกันเองให้อยู่ดีมีสุขและปลอดภัย

จากทั้งหมดจะเห็นได้ว่า เมื่อชุมชนได้นำต้นทุนเดิมของชุมชนมาพัฒนาและต่อยอด ก็เปรียบเสมือนการอนุรักษ์วัฒนธรรมดั้งเดิมของชุมชนให้สืบทอดต่อไปยังรุ่นลูกรุ่นหลาน ก่อเกิดเป็นรายได้ เพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นของตนเอง สู่การเปลี่ยนแปลง เพื่อเริ่มต้นชีวิตใหม่ และหากชุมชนเข้าใจกระบวนการทั้งหลายเหล่านี้ผลลัพธ์ที่โครงการฯ คาดหวังก็ไม่ใช่เรื่องที่ไกลเกินเอื้อม 

เมื่อชุมชนได้นำต้นทุนเดิมของชุมชนมาพัฒนาและต่อยอด ก็เปรียบเสมือนการอนุรักษ์วัฒนธรรมดั้งเดิมของชุมชนให้สืบทอดต่อไปยังรุ่นลูกรุ่นหลาน ก่อเกิดเป็นรายได้ เพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์และภูมิปัญญาท้องถิ่นของตนเอง

The post วิสาหกิจชุมชนสินค้าแม่แดดน้อยสนับสนุนทักษะอาชีพให้กลุ่มสตรีรวมถึงกลุ่มพ่อบ้าน ด้วยการทอผ้าปกาเกอะญอและเกษตรอินทรีย์ first appeared on กสศ..

แต่การทำการเกษตรส่วนใหญ่นิยมใช้สารเคมี เพื่อเร่งการเจริญเติบโต และกำจัดศัตรูพืช ทำให้มีต้นทุนสูง ในขณะที่บางฤดูกาล ราคาผลผลิตกลับตกต่ำอย่างน่าใจหาย ซึ่งส่งผลให้เกิดภาวะหนี้สิน และทำให้ตัวเกษตรกรมีความเสี่ยงต่อการเกิดปัญหาด้านสุขภาพ จากการสัมผัสสารเคมีอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้ การใช้สารเคมียังกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 

ด้วยเหตุนี้ สมาคมเครือข่ายเกษตรกรรมยั่งยืนจังหวัดลำพูน จึงต้องการผลักดันโครงการส่งเสริมการเรียนรู้การทำเกษตรอินทรีย์เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตสำหรับเกษตรกรรายย่อยขึ้น เพื่อสนับสนุนให้กลุ่มเป้าหมายจำนวน 87 คน ซึ่งเป็นเกษตรกรรายย่อยจากพื้นที่ 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองลำพูน อำเภอแม่ทา อำเภอบ้านธิ และอำเภอทุ่งหัวช้าง ปรับเปลี่ยนวิถีการทำเกษตรมาเป็นเกษตรอินทรีย์ 

ทั้งนี้ กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ล้วนมีต้นทุนและศักยภาพในด้านการเกษตรเป็นอย่างดีอยู่แล้ว ทว่า ที่ผ่านมายังขาดโอกาสในการพัฒนาศักยภาพของตนเอง เนื่องจากมีข้อจำกัดทางด้านความรู้ เทคนิควิธีการ การเชื่อมโยงเครือข่ายในการจัดการด้านการตลาด และการแปรรูปต่างๆ ทำให้พวกเขามองว่า การทำเกษตรอินทรีย์เป็นเรื่องยากและสิ้นเปลือง ทั้งที่ความจริงแล้ว เป็นสิ่งที่ตรงกันข้าม

คณะทำงานจะเริ่มจากการจัดการประชุม เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจในการขับเคลื่อนโครงการ และหาข้อสรุปร่วมกับกลุ่มเป้าหมาย เพื่อให้พวกเขาเห็นภาพองค์รวมว่า วิถีเกษตรอินทรีย์มีข้อดีและมีประโยชน์มากกว่าวิถีเกษตรรูปแบบเดิมอย่างไร จากนั้นจึงจัดกิจกรรมการอบรมเรื่องความรู้พื้นฐานด้านการทำเกษตรอินทรีย์ เทคนิคการจัดการผลิต การใช้วัตถุอินทรีย์ทดแทนสารเคมีในการเกษตร และการจัดทำบัญชีครัวเรือน เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายสามารถบริหารกิจการได้อย่างครบวงจร  

นอกจากการส่งเสริมความรู้เกี่ยวกับการทำเกษตรอินทรีย์แล้ว โครงการยังมุ่งเน้นให้กลุ่มเป้าหมายมีทักษะการบริหารจัดการในฐานะของผู้ประกอบการในศตวรรษที่ 21 ซึ่งต้องมีความคิดสร้างสรรค์และองค์ความรู้เท่าทันนวัตกรรมต่างๆ เช่น การพัฒนาระบบการจัดการน้ำในแปลงเกษตร การออกแบบบรรจุภัณฑ์ และการพัฒนาช่องทางการจัดจำหน่ายที่เหมาะสมและทันสมัย เช่น การตลาด หรือการใช้ระบบ QR Code เป็นต้น

ทั้งนี้ การอบรมทักษะต่างๆ ข้างต้น จะเกิดขึ้นไม่ได้เลย หากปราศจากความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายในท้องถิ่นที่สำคัญๆ อาทิ เทศบาลเมืองลำพูน ที่ช่วยสนับสนุนการจัดทำตลาดสินค้าเกษตรอินทรีย์ในพื้นที่ริมกวง เพื่อทำเป็นศูนย์กลางของตลาดเกษตรอินทรีย์ในจังหวัดลำพูน, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน ที่ช่วยเปิดตลาด ‘กาดก้อมหริภุญชัย’ เป็นที่รองรับผลผลิตเกษตรอินทรีย์ ทำให้ผู้บริโภคสามารถเข้าถึงได้ง่ายและสะดวก, เทศบาลตำบลบ้านธิ ที่ช่วยสนับสนุนการทำเกษตรอินทรีย์ของเกษตรกรในชุมชนบ้านป่าเหียง, และโรงเรียนเทศบาลตำบลบ้านธิ ที่ช่วยรับซื้อผลผลิตเกษตรอินทรีย์ไปเป็นอาหารกลางวันให้เด็กนักเรียน

ซึ่งหากโครงการนี้ประสบความสำเร็จ นอกจากเกษตรกรรายย่อยจะสามารถเข้าถึงความรู้ด้านการทำเกษตรอินทรีย์แล้ว ยังจะสามารถช่วยลดปัญหาที่เรื้อรังอยู่ภายในชุมชน เช่น ปัญหาเรื่องภาวะหนี้สิน ได้อีกด้วย เพราะเมื่อกลุ่มเป้าหมายสามารถลดต้นทุนด้านการทำเกษตรลงได้ ก็หมายความว่าพวกเขาจะมีเงินเหลือเก็บมากขึ้น อีกทั้งผลผลิตจากเกษตรอินทรีย์ ยังสามารถเก็บไว้บริโภคในครัวเรือนได้ โดยไม่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ ซึ่งการรู้จักพึ่งพาตัวเองเช่นนี้ จะผลักดันให้กลุ่มเป้าหมายก้าวเข้าไปสู่ชีวิตที่แข็งแรง มั่นคง และยั่งยืนต่อไป

นอกจากการส่งเสริมความรู้เกี่ยวกับการทำเกษตรอินทรีย์แล้ว โครงการยังมุ่งเน้นให้กลุ่มเป้าหมายมีทักษะการบริหารจัดการในฐานะของผู้ประกอบการในศตวรรษที่ 21 ซึ่งต้องมีความคิดสร้างสรรค์และองค์ความรู้เท่าทันนวัตกรรมต่างๆ 

The post สมาคมเครือข่ายเกษตรกรรมยั่งยืนจังหวัดลำพูน เร่งส่งเสริมความรู้ด้านเกษตรอินทรีย์ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตเกษตรกรรายย่อย ให้มีความแข็งแรง มั่นคง และยั่งยืน first appeared on กสศ..