จากการทำงานร่วมกันระหว่างวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอนและเครือข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชน (Community Based Tourism: CBT) มากว่า 10 ปี พบว่าพฤติกรรมของนักท่องเที่ยวเปลี่ยนไปจากเดิม บางส่วนสนใจการท่องเที่ยวเชิงวิถีชีวิตและวัฒนธรรมมากขึ้น การท่องเที่ยวเชิงอาหารจึงเป็นการเดินทางเพื่อสัมผัสประสบการณ์จากต้นกำเนิดอาหาร ผ่านการสร้างความประทับใจจากการเป็นเจ้าบ้านที่ดี ซึ่งเป็นแนวทางที่จะช่วยกระจายรายได้สู่ชุมชน โครงการเพิ่มมูลค่าฯ ของวิทยาลัยชุมชนจึงได้เฟ้นหาสิ่งใหม่ๆ ที่จะนำมาชูให้กับการท่องเที่ยวของแม่ฮ่องสอน และได้เลือกเอาเรื่องของ ‘อาหาร’ มาชูเป็นไฮไลท์หลักในการท่องเที่ยวชุมชนผ่านกิจกรรม ‘Chef Table’ และ ‘Farm to Table’ ที่กำลังได้รับความนิยมจากผู้บริโภค

ทรงศักดิ์ ปัญญา จากวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน หัวหน้าโครงการพัฒนาทักษะและเพิ่มมูลค่าการให้บริการโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์และการเกษตรแม่นยำบนพื้นที่สูง กล่าวว่า สิ่งที่ชุมชนยังขาดและต้องการ คือการพัฒนาชุมชนในแง่การท่องเที่ยวและเกษตรกรรมยั่งยืน 

โครงการนี้จึงแบ่งกระบวนการทำงานเป็น 2 ส่วน 

1.การพัฒนาทักษะและมาตรฐานการให้บริการโฮมสเตย์กับผู้ประกอบการที่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ ในอำเภอแม่ลาน้อย ปางมะผ้า และสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ควบคู่กับการบูรณาการองค์ความรู้เรื่องอาหารท้องถิ่น ด้วยการนำวัตถุดิบท้องถิ่นมาผลิตอาหารเมนูพิเศษ โดยโครงการฯ ได้เข้าไปแลกเปลี่ยนองค์ความรู้กับกลุ่มเป้าหมาย ผ่านการจัดเวิร์กชอปโดยเชฟผู้เชี่ยวชาญ โดยมีการสอนวิธีการประกอบอาหาร ตั้งแต่กระบวนการคัดเลือกวัตถุดิบในชุมชน การปรุงรส การตกแต่งจาน จนถึงวิธีคิดในการสอดแทรก Storytelling เข้าไปในการตลาดเพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับอาหารแต่ละจานด้วย

“ปกติแล้วชาวบ้านบอกได้ว่าพืชผักชนิดนี้กินแล้วส่งผลอย่างไรต่อร่างกาย แต่ไม่สามารถสื่อสารเชิงโภชนาการได้ว่า มีวิตามินเกลือแร่หรือสารอาหารอะไรบ้าง ทีมวิทยากรหรือเชฟจะเข้ามาเสริมวิชาการในส่วนนี้ เช่น ชาวบ้านบอกว่าพืชผักชนิดนี้บำรุงสายตา ในทางโภชนาการสามารถชี้ชัดได้ว่าผักมีวิตามินเอ เมื่อนำวัตถุดิบต่างๆ ในท้องถิ่นมาคิดเมนูใหม่ วิทยากรจะบอกเราว่าแต่ละเมนูมีคุณค่าทางโภชนาการด้านใดบ้าง” ทรงศักดิ์ ปัญญา หัวหน้าโครงการ เล่าถึงการต่อยอด Storytelling ให้กับกลุ่มเป้าหมาย

จากคำถามง่ายๆ ที่ว่า “วัตถุดิบในชุมชนมีอะไรบ้าง” ก็นำไปสู่การยกระดับการท่องเที่ยวในชุมชนแม่ลาน้อย ปางมะผ้า และสบเมยได้อย่างน่าสนใจ นอกจากนี้โครงการยังได้มีการอบรมเรื่องการตกแต่งโฮมสเตย์สื่อสารอัตลักษณ์ชีวิตชาติพันธุ์ให้กับชุมชน เพื่อดึงดูดความสนใจนักท่องเที่ยวที่ต้องการนำเสนอไลฟ์สไตล์ผ่านโซเชียลมีเดีย อีกด้วย

2.การพัฒนาเกษตรกรบนพื้นที่สูงให้มีทักษะการทำเกษตรแบบแม่นยำและเข้าถึงเทคโนโลยี เช่น ติดตั้งระบบฟาร์มอัจฉริยะ ซึ่งทั้งหมดนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวเชิงอาหารและการทำเกษตรกรรมให้ชุมชนด้วยศักยภาพของชุมชนเอง

โดยการพัฒนาในประเด็นนี้ทีมงานของโครงการได้พบโจทย์ที่ท้าทายคือ เกษตรกรชุมชนติดกับดักการใช้ยาฆ่าแมลงและปุ๋ยเคมี กำไรจากการขายพืชผักจึงตกไปอยู่ที่นายทุน เพื่อเป็นการช่วยเกษตรกรให้พึ่งพาตนเองได้ โครงการฯ จึงเข้ามาให้ความรู้เกษตรกรในเรื่องของ ‘การเพิ่มมูลค่าพืชท่องถิ่น’ ภายใต้โจทย์ ‘ปลูกน้อยแต่ได้มาก’ โดยมี ‘ห่อทีหล่า’ พืชที่ได้ชื่อว่าเป็น ‘ต้นชูรส’ จากธรรมชาติ มีรสชาติหวานแตะลิ้น ใช้ปรุงอาหารและยังมีสรรพคุณทางยา เป็นหนึ่งในพืชตัวอย่างที่ทำให้เกษตรกรรู้จักการใช้ประโยชน์จากของใกล้ตัว นำมาเพิ่มมูลค่า และสามารถทำให้ชุมชนเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับชุมชนอื่นได้

“จริงๆ ห่อทีหล่าเป็นพืชที่ชาวบ้านรู้จักกันอยู่แล้วแต่ไม่ได้สนใจ เพราะมันปลูกยาก ชาวบ้านเขาไม่มีความรู้ ไม่มีเทคโนโลยีมาช่วยให้ปลูกแล้วรอด แต่ตอนนี้เรารู้ว่าห่อทีหล่าเป็นพืชที่สร้างรายได้และตอบโจทย์เรื่องสุขภาพ ซึ่งโครงการก็ได้เข้ามาให้ความรู้ในการปลูกและดูแล จนถึงวิธีการต่อยอดให้เป็นผลิตภัณฑ์ เราเลยอยากผลักดันให้มันกลับมาเป็นทางเลือกในการปลูกให้กับชาวบ้านคนอื่นๆ ด้วย” เอกพล พรรณธีรกุล เกษตรกรบ้านแม่ลาย

นอกจากห่อทีหล่าแล้ว ทีมโครงการก็ได้เข้าไปให้ความรู้ด้านทฤษฎีการเกษตรเพิ่มเติม รวมถึงสอนการใช้เทคโนโลยีอย่างง่าย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการสร้างผลผลิตให้กับเกษตรกร ซึ่งโครงการจะเน้นการให้ความรู้ในแนวทางการทำเกษตรปลอดภัยที่เป็นมิตรต่อตนเองและสิ่งแวดล้อมเป็นหลัก 

บทสรุปสุดท้ายของโครงการเพิ่มมูลค่าการให้บริการโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์และการเกษตรแม่นยำบนพื้นที่สูงคือการที่โครงการได้เข้าไปพัฒนาต่อยอดผลิตภัณฑ์ของชุมชนได้อย่างน่าสนใจ โดยเฉพาะการกลับไปที่ ‘ราก’ หรือต้นทุนของชุมชนอย่างเช่นวัตถุดิบหลักในพื้นที่ และ พืชท้องถิ่น และเชื่อมเข้ากับกระแสความนิยมของโลกในปัจจุบันอย่างการท่องเที่ยวเชิงอาหาร ซึ่งช่วยสร้างโอกาส สร้างอาชีพและสร้างรายได้เข้าสู่ชุมชน เปิดโอกาสให้คนในชุมชนมองเห็นถึงศักยภาพของตนเอง ต่อยอดจากสิ่งที่มีอยู่แล้วและพัฒนาต่อให้ดีขึ้น ทั้งยังเป็นการดึงผู้ด้อยโอกาสในพื้นที่ รวมถึงเยาวชนที่ไม่มีโอกาสทางการศึกษากลับเข้ามาประกอบอาชีพอีกครั้ง

โครงการเพิ่มมูลค่าการให้บริการโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์ฯ ได้เข้าไปพัฒนาต่อยอดผลิตภัณฑ์ของชุมชนได้อย่างน่าสนใจ โดยเฉพาะการกลับไปที่ ‘ราก’ ของชุมชนและเชื่อมต้นทุนนั้นกับกระแสความนิยมของโลกปัจจุบันอย่างการท่องเที่ยวเชิงอาหาร

The post วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอนเปิดโครงการสอนการบริหารโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์และการทำเกษตรพื้นที่สูง ต้อนรับนักท่องเที่ยวกลุ่ม ‘So Lo Mo’ ที่ชอบสัมผัสประสบการณ์ใหม่ๆ first appeared on กสศ..

ด้วยเหตุดังกล่าว โครงการการพัฒนาทักษะและเพิ่มมูลค่าการให้บริการโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์และการเกษตรแม่นยำบนพื้นที่สูง ภายใต้หน่วยพัฒนาอาชีพวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน จึงถูกจัดตั้งขึ้น โดยมุ่งหวังพัฒนาและส่งเสริมการตลาดแก่ผู้ให้บริการโฮมสเตย์ในชุมชนให้มีคุณภาพ สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวได้มากขึ้น รวมไปถึงส่งเสริมการทำเกษตรแบบแม่นยำและฟาร์มอัจฉริยะ เพื่อให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองและสร้างรายได้จากแหล่งทุนเดิมของตัวเองได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน 

The post วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอนเปิดโครงการสอนการบริหารโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์และการทำเกษตรพื้นที่สูง ต้อนรับนักท่องเที่ยวกลุ่ม ‘So Lo Mo’ ที่ชอบสัมผัสประสบการณ์ใหม่ๆ first appeared on กสศ..

เมื่อไม่นานมานี้ได้มีการรณรงค์จากภาครัฐสู่ภาคประชาชนให้มีการท่องเที่ยวในจังหวัดที่ไม่ได้เป็นเมืองท่องเที่ยวหลัก หรือเหล่า ‘เมืองรอง’ ทั้งหลาย เพื่อกระจายรายได้ไปให้กับชุมชนท้องถิ่นที่หลากหลายขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับกลุ่มนักท่องเที่ยวแนวใหม่ที่กำลังขยายตัว นั่นก็คือกลุ่มนักท่องเที่ยวที่แสวงหาความแตกต่างทางวัฒนธรรมเพื่อการเรียนผ่านประสบการณ์ใหม่ๆ โดยรูปแบบการเที่ยวของคนกลุ่มนี้จะเป็นแบบไม่เร่งรีบ และมีการใช้สื่อออนไลน์เพื่อแบ่งปันสิ่งที่พบเจอตลอดกาลเดินทาง โดยศัพท์ที่ใช้เรียกนักท่องเที่ยวกลุ่มคือ ‘So Lo Mo’ ซึ่งย่อมาจาก Social, Location และ Mobile

เมื่อพูดถึงเมืองรองและนักท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ชื่อของจังหวัดแม่ฮ่องสอน คงจะเป็นชื่อแรกๆ ที่หลายคนนึกถึง เพราะจังหวัดแห่งนี้มีชื่อเสียงในเรื่องการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ จนได้ชื่อว่าเป็น ‘ประตูสู่ตะวันตก’ เลยทีเดียว ซึ่งแม่ฮ่องสอนมีต้นทุนทางการท่องเที่ยวอยู่มากมาย ไม่ว่าจะเป็นความสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ วิถีชีวิต และความหลากหลายทางวัฒนธรรม ซึ่งมาจากการที่ตัวจังหวัดมีกลุ่มชาติพันธุ์หลากหลายรูปแบบอาศัยอยู่

แม้ว่าจังหวัดแม่ฮ่องสอนในปัจจุบันจะเริ่มมีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าไปมากขึ่น แต่ก็ยังถือว่าเป็นจังหวัดที่มีเศรษฐกิจขนาดเล็กอยู่ ทำให้ประตูสู่ตะวันตกบานนี้ยังมีศักยภาพที่สามารถพัฒนาได้อีกมาก โดยเฉพาะในมุมของการรองรับนักท่องเที่ยวที่เข้ามาในชุมชน อย่างเช่น ธุรกิจโฮมสเตย์  ซึ่งคนในหลายชุมชนมีความสนใจในประทำธุรกิจประเภทนี้ แต่ยังขาดองค์ความรู้ในการบริการ การบริหารจัดการที่พัก และเพิ่มมูลค่าจากอัตลักษณ์วิถีชีวิตชาติพันธุ์ นอกจากด้านของการท่องเที่ยวแล้ว แม่ฮ่องสอนยังมีศักยภาพที่จะพัฒนาด้านเกษตรกรรมให้ดีขึ้นได้อีกด้วย เนื่องจากเกษตรกรในขณะนี้ยังมีการทำเกษตรแบบที่ใช้สารเคมีเป็นหลัก ซึ่งทำให้ผลผลิตมีสารปนเปื้อนและตัวเกษตรกรเองก็เสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพ

จากสถานการณ์ทั้งสองรูปแบบของจังหวัดแม่ฮ่องสอนที่มีทั้งโอกาสและปัญหา องค์กรที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาอย่างวิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน จึงได้จัดทำโครงการ ‘พัฒนาทักษะและเพิ่มมูลค่าการให้บริการโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์และการเกษตรแม่นยำบนพื้นที่สูง’ ขึ้น เพื่อเสริมจุดเด่นและลดจุดด้อยของชุมชนในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

กลุ่มเป้าหมายของโครงการนี้จะครอบคลุมพื้นที่บริเวณ  7 หมู่บ้านที่มีการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนและเป็นพื้นที่การเรียนรู้เกษตรพื้นที่สูง อันได้แก่ บ้านแม่ละนา บ้านผามอน บ้านจ่าโบ่ บ้านลุกข้าวหลาม  บ้านดง  บ้านป่าแป๋ บ้านละอูบและประชาชนหมู่บ้านอื่นๆที่สนใจ  โดยโครงการจะทำการคัดเลือกกลุ่มคนด้อยโอกาสจากชุมชนเหล่านี้ ซึ่งประกอบไปด้วย แรงงานนอกระบบและผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ จำนวน 60 คน ให้เข้ามาร่วมฝึกฝนและอบรมในโครงการ

สมาชิกทุกคนจะได้รับการฝึกฝนและอบรมจากวิทยากรผู้เชี่ยวชาญตามความต้องการของแต่ละพื้นที่ โดยฝั่งของชุมชนที่เป็นโฮมสเตย์ก็จะมีการอบรมด้านการบริการให้มีมาตรฐาน วิธีการทำตลาดให้โฮมสเตย์เป็นที่รู้จัก เป็นต้น ส่วนในฝั่งของการเกษตรก็จะนำเอาเทคโนโลยีเกษตรแม่นยำและฟาร์มอัจฉริยะมาเผยแพร่ให้กับผู้เข้าร่วมโครงการ ซึ่งเทคโนโลยีใหม่ๆ เหล่านี้จะช่วยสร้างรายได้ให้กับเกษตรได้มากขึ้นโดยที่ใช้แรงงานน้อยลง ผลผลิตจากฟาร์มยังสามารถนำมารังสรรค์เป็นอาหารเพื่อการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอาหาร(GastronomyTourism)ที่มีความเฉพาะถิ่นสามารถนำมาปรุงและแปรรูปเป็นอาหารเพิ่มมูลค่าได้อีกด้วย

โครงการจากวิทยาลัยชุมชนนี้จึงนับว่าเป็นโครงการที่ยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว เพราะเป็นการจัดทำแผนการพัฒนาที่ช่วยส่งเสริมทักษะให้กับชุมชนถึงสองรูปแบบ ซึ่งการพัฒนาควบคู่กันเช่นนี้จะช่วยให้จังหวัดแม่ฮ่องสอนมีจุดแข็งที่พร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยวจากทุกสารทิศได้มากยิ่งขึ้น และแน่นอนว่ากลุ่มชาวบ้านในชุมชนต่างๆ ก็จะสามารถสร้างรายได้จากการเติบโตของภาคการท่องเที่ยวได้มากขึ้น ขณะเดียวกันในสถานการณ์โรคโควิด-19 วิกฤติทางเศรษฐกิจและการพักจ้างงานที่กำลังเกิดขึ้นปัจจุบันล้วนส่งผลกระทบต่อทุกภาคส่วน โดยเฉพาะแรงงานยากจนด้อยโอกาสในต่างจังหวัดอีกจำนวนมากที่ต้องกลับไปตั้งหลักในบ้านเกิดของตนเองบนความหวังที่ไม่แน่นอนว่าสักวันเศรษฐกิจฟื้นตัวในอนาคต  สำหรับในพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน โครงการนี้พร้อมที่จะรองรับและสนับสนุนความสามารถในการฟื้นตัว(Resilience)ของแรงงานที่กลับบ้านให้สามารถพัฒนาศักยภาพอาชีพใหม่โดยใช้ชุมชนเป็นฐานและสร้างความมั่นคงในชีวิตโดยที่ไม่ต้องออกไปประกอบอาชีพเป็นแรงงานนอกชุมชนอีกในอนาคต

The post วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอนเปิดโครงการสอนการบริหารโฮมสเตย์ชุมชนชาติพันธุ์และการทำเกษตรพื้นที่สูง ต้อนรับนักท่องเที่ยวกลุ่ม ‘So Lo Mo’ ที่ชอบสัมผัสประสบการณ์ใหม่ๆ first appeared on กสศ..