ดังที่ อานันต์ศรี แก้วเลิศตระกูล ประธานวิสาหกิจชุมชนสินค้าแม่แดดน้อย จังหวัดเชียงใหม่ เล่าว่า “สตรีปกาเกอะญอส่วนใหญ่เป็นผู้ด้อยโอกาส ใช้ชีวิตทำงานอยู่บ้าน เลี้ยงลูก แทบไม่มีโอกาสออกไปไหน บางคนส่งลูกไปเรียนในเมือง ทำให้ต้องอยู่อย่างเงียบเหงา ส่งผลให้เป็นโรคซึมเศร้ากันเยอะ” 

โดยปกติแล้ว ชาวบ้านในพื้นที่มักประกอบอาชีพทางเกษตรกรรม เช่น ปลูกข้าว สตรอว์เบอร์รี่ ถั่วดิน และถั่วลิสง ว่างก็ทอผ้าขาย แต่รายได้ก็ยังไม่พอเลี้ยงชีพ วิสาหกิจชุมชนสินค้าแม่แดดน้อย จังหวัดเชียงใหม่ จึงริเริ่ม ‘โครงการพัฒนาอาชีพของกลุ่มสตรีปกาเกอะญอผู้ด้อยโอกาสและขาดแคลนทุนทรัพย์ อำเภอกัลยาณิวัฒนา จังหวัดเชียงใหม่’ ขึ้น เพื่อขจัดความเดือดร้อนและยกระดับคุณภาพชีวิตของสตรีปกาเกอะญอ ให้มีรายได้และความสุขในชีวิตเพิ่มขึ้น 

ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากโครงการพัฒนาระบบทดลองการพัฒนาทักษะแรงงานที่ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาส กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จากการแนะนำของมหาวิทยาลัยแม่โจ้อีกทอดหนึ่ง 

วิถีดั้งเดิมของสตรีปกาเกอะญอหลังการทำงานส่วนใหญ่ จะใช้เวลากับการทอผ้าเพื่อถักทอเครื่องนุ่งห่มในชีวิตประจำวัน เมื่อเหลือใช้ก็จะขายให้นักท่องเที่ยวบ้าง เพื่อเป็นรายได้เสริมในครัวเรือน แต่เนื่องจากสตรีปกาเกอะญอทอผ้าด้วย ‘กี่เอว’ ซึ่งเป็นเครื่องทอขนาดเล็ก ทำให้ผ้าทอมีหน้าแคบและใช้เวลาถักทอนาน จึงผลิตได้ไม่มากนัก 

อีกทั้งการเข้ามาของเสื้อผ้าสำเร็จรูปจากโรงงานสมัยใหม่ยังทำให้สตรีปกาเกอะญอรุ่นใหม่เริ่มทอผ้าไม่เป็น โครงการจึงอยากมุ่งเน้นพัฒนาทักษะอาชีพด้าน ‘การทอผ้า’ เป็นหลักเพื่อให้เกิดการสานสัมพันธ์ระหว่างคนรุ่นเก่ากับคนรุ่นใหม่ และยังช่วยสืบสานภูมิปัญญาด้านนี้ให้คงอยู่สืบไป

แม้ว่าสตรีปกาเกอะญอส่วนใหญ่จะมีกี่ทอผ้ากันทุกครัวเรือน แต่กี่ดังกล่าวกลับผลิตผ้าทอได้ครั้งละไม่มาก “เพราะการใช้กี่เอวที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยโบราณ ทำให้สตรีปกาเกอะญอทอผ้าถุงขายได้ทีละผืน เราจึงคิดว่าถ้าเราสามารถนำกี่ใหญ่มาให้พวกเขาใช้ได้ ก็จะทำให้ทอผ้าได้ทีละหลายเมตร และนำไปตัดเป็นผ้าถุงได้ 10-20 ผืน ซึ่งหมายถึงรายได้ที่มากขึ้นอีกด้วย” อานันต์ศรี กล่าวและแนะนำ 

กิจกรรมลำดับแรกที่โครงการดำเนินงานก็คือ การอบรมเรื่อง ‘การย้อมสีธรรมชาติ’ ซึ่งได้ คุณแก้ว จันทร์แก้ว ผู้เชี่ยวชาญด้านนี้จากอำเภอสะเมิงมาเป็นวิทยากร โดยวัตถุดิบที่นำมาใช้ย้อมสีล้วนเป็นวัตถุดิบที่มีอยู่แล้วในท้องถิ่น เช่น เปลือกมะม่วง ขมิ้น เพกา เปลือกก่อ ดิน ปลีกล้วย เป็นต้น ซึ่งนอกจากให้สีสันแล้ว วัตถุดิบบางชนิดยังมีสรรพคุณด้านการรักษาโรค เช่น ผ้าที่ย้อมสีด้วยรากเคาะ (พันธุ์ไม้ชนิดหนึ่ง) สามารถลดผื่นคันได้

นอกจากการย้อมผ้าสีพื้นธรรมดาๆ แล้ว ยังมีการอบรมเรื่องการออกแบบลายผ้ากะเหรี่ยงโบราณ เช่น ลายก้นหอย ลายดอกบัวตอง เป็นต้น เนื่องจากสตรีปกาเกอะญอรุ่นใหม่เริ่มหลงลืมภูมิปัญญาด้านนี้ไปแล้ว อีกทั้งยังต่อยอดผลิตภัณฑ์จากผ้าทอให้ตรงความต้องการของตลาดมากขึ้น ด้วยการผลิตเป็นเสื้อหรือเครื่องนุ่งห่มรูปแบบต่างๆ ภายใต้การแนะนำของวิทยากรจากสำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดเชียงใหม่ (พช. เชียงใหม่) ที่ช่วยดูแลด้านการออกแบบและการตลาด ตั้งแต่การถ่ายรูปผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงการตั้งเพจเฟซบุ๊กเพื่อเป็นช่องทางการขาย

ด้านสิทธิคุณ สุภาปรีดากุล ผู้รับผิดชอบเพจเฟซบุ๊กสินค้าชุมชนบ้านแม่แดดน้อย เสริมว่า นอกจากการวางขายผ่านเพจเฟซบุ๊กแล้ว ยังมีช่องทางการจำหน่ายอื่นๆ เช่น วางขายที่โฮมสเตย์ในท้องถิ่น และงาน OTOP ต่างๆ ซึ่งมีราคาตั้งแต่ 199-1,500 บาท โดยในช่วงการระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 สตรีปกาเกอะญอก็ยังสามารถพลิกวิกฤตเป็นโอกาสด้วยการผลิต ‘หน้ากากอนามัยแบบผ้า’ เพื่อจำหน่ายเสริมได้อีกด้วย

ทั้งนี้ การส่งเสริมด้านการทอผ้าเพื่อสร้างรายได้เสริมอาจยังไม่เพียงพอ เนื่องจากปัจจัยสำคัญที่จะช่วยเพิ่มรายได้อย่างมีประสิทธิภาพก็คือ ‘การลดรายจ่ายในครัวเรือน’ วิสาหกิจชุมชนสินค้าแม่แดดน้อยจึงเชิญคุณจำเนียร ซึ่งเป็นปราชญ์ชาวบ้านจากดอยสะเก็ดมาเป็นวิทยากร สอนการผลิต ‘น้ำยาล้างจาน’ และ ‘น้ำยาซักผ้า’ ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์สิ้นเปลืองของแต่ละครัวเรือน เพื่อจำหน่ายภายใต้ชื่อ ‘เดปอถู่’ 

“โดยคำว่า เดปอถู่ ในภาษากะเหรี่ยงหมายถึง วัฒนธรรมของชาวปกาเกอะญอที่เมื่อมีเด็กเพิ่งคลอด จะนำรกเด็กบรรจุลงกระบอกไม้ไผ่และนำไปผูกกับต้นไม้ เพื่อสื่อถึงความสัมพันธ์ว่าเด็กจะเติบโตไปพร้อมกับต้นไม้ต้นนั้น ซึ่งเป็นการปลูกฝังให้เกิดการหวงแหนและอยากรักษาทรัพยากรธรรมชาติ คำดังกล่าวจึงถูกนำมาใช้เป็นชื่อผลิตภัณฑ์น้ำยาล้างจานและน้ำยาซักผ้าของทั้ง 3 หมู่บ้าน” อานันต์ศรีกล่าว  

ปัจจุบัน ความสำเร็จของโครงการนี้ไม่เพียงช่วยให้สตรีปกาเกอะญอมีรายได้เสริมเกือบทุกคน แต่การพบปะเพื่อทำกิจกรรมร่วมกันยังนำมาซึ่ง ‘รอยยิ้ม’ และ ‘ความสุข’ อีกด้วย ดังเช่นที่สุใจ ไสวชาวดอย สตรีปกาเกอะญอ อายุ 37 ปี เล่าว่า “ฉันสนุกมากเลยที่ได้มาร่วมโครงการ ได้พบเจอพูดคุยกับเพื่อนๆ ในหมู่บ้าน ตอนแรกที่เข้าร่วมโครงการ ฉันก็อยากทำเสื้อสวยๆ ให้ได้เหมือนคนอื่น จนตอนนี้เริ่มทำได้แล้ว เริ่มจากกระเป๋าก่อน แต่ยังขายได้ไม่มาก ประมาณ 5-6 ใบ ตอนที่ขายใบแรกได้ดีใจมาก ที่มีรายได้เพิ่มขึ้นมาจากเมื่อก่อนที่ไม่มีเลย” 

ทั้งนี้ อานันต์ศรีอธิบายว่า กว่าที่โครงการจะดำเนินมาจนเห็นความสำเร็จอย่างทุกวันนี้ ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะนอกจากความมุ่งมั่น ความเสียสละ และความทุ่มเทในการทำงานของวิสาหกิจชุมชนสินค้าแม่แดดน้อยแล้ว เคล็ดลับที่สำคัญสำหรับการพัฒนาชุมชน ก็คือความเข้มแข็งและการเปิดใจของผู้นำ 

“ในฐานะผู้นำชุมชน เราต้องเป็นตัวอย่างให้เขาเห็นก่อน ต้องเข้มแข็ง จะอ่อนแอไม่ได้ เพราะเราต้องเป็นหลักที่จะช่วยเหลือเขายามที่เดือดร้อน ส่วนในการทำงาน ต้องรู้จักเรียนรู้ความรู้สึกคนด้วย ต้องรู้จักสังเกตคน คนนี้ถนัดเรื่องอะไรบ้าง เหมาะจะทำงานด้านไหน เพราะจะทำให้งานลุล่วงได้เร็ว” อานันต์ศรี แก้วเลิศตระกูล ประธานวิสาหกิจชุมชนสินค้าแม่แดดน้อย จังหวัดเชียงใหม่

The post ยุติความเหลื่อมล้ำในอำเภอกัลยาณิวัฒนา ผ่านโครงการพัฒนาอาชีพทอผ้าท้องถิ่นที่ทำให้กลุ่มสตรีฯ เหนียวแน่นกันมากขึ้น first appeared on กสศ..

โครงการการพัฒนาอาชีพของกลุ่มสตรีปกาเกอะญอถือกำเนิดขึ้นมาด้วยจุดประสงค์สามข้อหลักคือ

1. เพิ่มมูลค่าผ้าทอท้องถิ่นสู่การเป็นสินค้าร่วมสมัย
2. การพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ผ้าทอปกาเกอะญอต้นแบบ
3. พัฒนาทักษะการทำน้ำยาเอนกประสงค์จากธรรมชาติเพิ่มรายได้ โดยมีกลุ่มเป้าหมายจำนวน 150 คน ที่อาศัยภายในพื้นที่3 ตำบลคือ ตำบลแม่แดด ตำบลบ้านจันทร์ และตำบลแจ่มหลวง ซึ่งอยู่ภายใต้อำเภอกัลยาณิวัฒนาทั้งสิ้น

กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่ที่เข้าร่วมโครงการคือเหล่าสตรีผู้สูงอายุ เกษตรกร ผู้ว่างงาน และผู้ถือบัตรสวัสดิการฯ โดยการคัดเลือกสมาชิกจะเริ่มจากการหารือกับประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชน และนำรายชื่อไปหารือกับที่ประชุมของหมู่บ้าน จากนั้นก็จะให้คนในชุมชนได้มีส่วนร่วมในการคัดเลือก จนได้สมาชิกจำนวน 150 คน ที่มีความต้องการพัฒนาต่อยอดทักษะการทอ รวมถึงมีคุณสมบัติตรงกับกลุ่มเป้าหมายที่โครงการได้กำหนดไว้ด้วย

จากนั้นโครงการก็จะพาสมาชิกทั้งหมดเข้ามาอบรมกรรมวิธีการทอผ้าด้วยกี่ตั้งแต่ระดับพื้นฐาน จนค่อยๆ ไต่ระดับให้สูงขึ้นไป เช่น การย้อมสีเส้นด้ายโดยสีธรรมชาติ การสร้างลายผ้า การทอผ้ากี่ใหญ่และกี่เอว การตัดเย็บผ้า และการทำการตลาดเพื่อเป็นช่องทางการขาย เป็นต้น

หลังจากที่เริ่มต้นโครงการไปได้ช่วงเวลาหนึ่ง วิสาหกิจชุมชนก็ได้เห็นการพัฒนาของสมาชิกที่มีแนวโน้มไปในทางบวก โดยพบว่ากลุ่มสมาชิกสามารถย้อมสีผ้าฝ้ายดิบได้โดยใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชน กลุ่มสมาชิกมีความเสียสละมากขึ้น ลงมือฝึกฝนอย่างตั้งใจ และมีน้ำใจต่อเพื่อนร่วมโครงการ นอกจากนี้ความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในแต่ละพื้นที่ก็มีความแน่นแฟ้นมากขึ้น มีการคุยแลกเปลี่ยนกันมากขึ้น ซึ่งนับว่าเป็นเรื่องที่ส่งผลดีต่อกลุ่มวิสาหกิจไปในตัว

หนึ่งในสมาชิกโครงการได้เล่าให้ฟังถึงกิจกรรมที่ประทับใจที่สุดในช่วงเวลาที่จัดอบรมว่า “ส่วนตัวแล้วชอบกิจกรรมผ้าทอกี่เอวมากที่สุด เพราะทำให้สมาชิกสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง โดยหลังจากที่จบหลักสูตรก็ได้ไปดูตามครัวเรือนต่างๆ ของเพื่อนบ้าน แล้วพบว่าแทบทุกบ้านที่เข้าร่วมโครงการมีการทอผ้าเพื่อเอาไว้ใช้งานเองและมีส่วนที่แบ่งไว้ขายด้วย นอกจากนี้กิจกรรมที่โครงการจัดขึ้นยังช่วยฝึกฝนให้พวกเรามีฝีมือการทอที่ปราณีตขึ้นด้วย”

มากไปกว่าความประทับใจที่มีต่อกิจกรรมเสริมสร้างทักษะ ผลพลอยได้จากการรวมกลุ่มก็คือความแน่นแฟ้นของสมาชิกจากต่างพื้นที่ “ชุมชนมีความสามัคคีกันมากขึ้น รักกันมากขึ้น มีความสุข และมีรายได้เสริม” หนึ่งในสมาชิกโครงการกล่าวสั้นๆ แต่รวบยอดของประโยชน์ที่โครงการพัฒนาอาชีพฯ ได้ก่อให้เกิดขึ้นกับชุมชนทั้ง 3 พื้นที่

การที่สมาชิกในโครงการมีพัฒนาการด้านทักษะตามเป้าหมายที่ตั้งไว้ สะท้อนให้เห็นว่ากลุ่มสตรีในชุมชนยังมีศักยภาพที่ซุกซ่อนอยู่อีกมาก ซึ่งศักยภาพเหล่านั้นเมื่อได้ถูกขัดเกลาและส่งเสริมก็ทำให้สามารถสร้างรายได้ให้กับตนเองและครอบครัวได้ นอกเหนือไปจากนั้น สตรีกลุ่มนี้ยังเป็นเรี่ยวแรงที่สำคัญในการอนุรักษ์สืบสานอัตลักษณ์ของผ้าทอปกาเกอะญอให้คงอยู่ต่อไปด้วย

นอกจากนี้การที่โครงการที่ให้ความสำคัญกับการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่มาสร้างเป็นผลิตภัณฑ์เสริมรายได้นั้น ย่อมช่วยสร้างสำนึกของการดูแลรักษาธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้กับคนในพื้นที่ควบคู่กันไปด้วย ซึ่งแน่นอนว่าในระยะยาว สิ่งเหล่านี้ย่อมจะส่งผลดีแก่พื้นที่ป่า ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมของชุมชนด้วย

“ชอบกิจกรรมผ้าทอกี่เอวมากที่สุด เพราะทำให้สมาชิกสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง” หนึ่งในสมาชิกของโครงการ

 

The post ยุติความเหลื่อมล้ำในอำเภอกัลยาณิวัฒนา ผ่านโครงการพัฒนาอาชีพทอผ้าท้องถิ่นที่ทำให้กลุ่มสตรีฯ เหนียวแน่นกันมากขึ้น first appeared on กสศ..

ประชากรในอำเภอกัลยาณิวัฒนานั้น ประกอบไปด้วยพี่น้องชนเผ่าหลากหลายกลุ่ม โดยส่วนใหญ่ถึงร้อยละ 95 คือชาวปกาเกอะญอ ส่วนอีกร้อยละ 5 ที่เหลือแบ่งเป็นชาวม้งและชาวลีซู โดยประชากรในอำเภอส่วนใหญ่ทำอาชีพเกษตรกร รับจ้าง และงานฝีมือ

อำเภอกัลยาณิวัฒนาถือเป็นอำเภอใหม่ที่เพิ่งได้รับการจัดตั้งขึ้นในปี 2552 ทำให้ช่วงเวลา 10 ปีที่ผ่านมาเป็นช่วงเวลาแห่งการปรับตัวและเปลี่ยนแปลงของคนในชุมชน ไม่ว่าจะเป็นปัญหาความขัดแย้งย่อมระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ ความยากลำบากที่ภาครัฐไม่เข้ามาช่วยแก้ปัญหา อย่างเช่น ปัญหาคนว่างงาน การขาดโอกาสในการเข้าถึงการศึกษา ปัญหาความเหลื่อมล้ำโดยเฉพาะในกลุ่มของสตรีชาวปกาเกอะญอ

งานส่วนใหญ่ที่กลุ่มสตรีฯ ทำเพื่อหาเลี้ยงชีพคือการทอผ้า แต่ในปัจจุบันยังมีข้อจำกัดมากมายด้านการทำงาน ที่เป็นอุปสรรคในการพัฒนาอาชีพของพวกเธอ เช่น ขาดเครื่องมือและอุปกรณ์ที่เหมาะสม ขาดองค์ความรู้ในการการออกแบบที่จะตอบสนองความต้องการของลูกค้า การไม่มีเงินต้นทุนเพื่อซื้อผ้ามาทอ เป็นต้น

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนสินค้าบ้านแม่แดด เป็นองค์กรที่ทำงานใกล้ชิดกับชุมชนในการขับเคลื่อนการส่งเสริมการพัฒนาอาชีพ และการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น ได้เห็นปัญหาที่เกิดขึ้นของชุมชนแห่งนี้ จึงได้ออกแบบโครงการ ‘การพัฒนาอาชีพของกลุ่มสตรีปกาเกอะญอผู้ด้อยโอกาสและขาดแคลนทุนทรัพย์’ ขึ้นมา เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการแก้ไขปัญหาที่กลุ่มสตรีชาวปกาเกอะญอต้องพบเจอ

โครงการนี้จะดำเนินงานใน 3 ตำบลของอำเภอกัลยาณิวัฒนา คือ 1.ตำบลแม่แดด 2.ตำบลแม่จันทร์ 3.ตำบลแจ่มหลวง โดยจะทำการคัดเลือกกลุ่มเป้าหมายที่เป็นกลุ่มสตรีปกาเกอะญอที่ด้อยโอกาสและขาดแคลนทุนทรัพย์มาชุมชนละ 50 คน ซึ่งประกอบไปด้วย แรงงานนอกระบบ ผู้ถือบัตรสวัสดิการฯ ผู้ว่างงาน ผู้สูงอายุ และกลุ่มเครือข่ายฯ รวมทั้งหมดเป็นจำนวน 150 คน

สมาชิกที่เข้าร่วมโครงการทุกคนจะได้รับการฝึกฝนอบรมทักษะอาชีพจากผู้เชี่ยวชาญตลอดทุกกระบวนการ ตั้งแต่ระดับต้นน้ำ กลางน้ำ จนถึงปลายน้ำ กล่าวคือเป็นการเรียนรู้ตั้งแต่ความเป็นมาของผ้าทอปกาเกอะญอ การพัฒนาและปรับปรุงวิธีการทอ การย้อมสีเส้นด้าย การออกแบบลายผ้าปกาเกอะญอโบราณและร่วมสมัย ไปจนถึงการบริหารจัดการกลุ่มและวิธีทำตลาดเพื่อหาช่องทางจัดจำหน่าย

โครงการนี้เป็นโครงการที่จะช่วยให้กลุ่มสตรีฯ ได้มีการรวมกลุ่มกันอย่างเหนียวแน่นมากขึ้น ซึ่งจะช่วยลดความเหลื่อมล้ำในชุมชนได้ไม่มากก็น้อย การยื่นมือเข้าไปช่วยเหลือด้านทักษะและต้นทุนของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนสินค้าบ้านแม่แดด จึงนับว่าเป็นการสร้างรากฐานให้กับสตรีในชุมชนทั้งในปัจจุบันและอนาคต เพื่อการมีอาชีพและทักษะที่จะสร้างรายได้ให้กับครัวเรือนของตัวเองอย่างยั่งยืน

The post ยุติความเหลื่อมล้ำในอำเภอกัลยาณิวัฒนา ผ่านโครงการพัฒนาอาชีพทอผ้าท้องถิ่นที่ทำให้กลุ่มสตรีฯ เหนียวแน่นกันมากขึ้น first appeared on กสศ..