เป้าหมายหลักของโครงการคือการพัฒนาอาชีพทางเลือกให้เยาวชนและคนในชุมชนบ้านแม่ลาน้อย บ้านห้วยกระต่าย และบ้านปู่คำห้วยแห้ง ผ่านการสนับสนุนความรู้ด้านการเพาะปลูก การแปรรูปผลิตภัณฑ์เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้วัตถุดิบในท้องถิ่น และการส่งเสริมทักษะด้านเทคโนโลยีและการตลาดออนไลน์ โดยมีศูนย์การเรียนหญ้าแพรกสาละวินเป็นผู้ออกแบบหลักสูตร

วิถีชีวิตของชาติพันธุ์ปกาเกอะญอในชุมชน ประกอบอาชีพเกษตรกร และมีพืชผลการเกษตรและพืชพันธุ์จากป่าเป็นทุนดั้งเดิม เช่น กล้วย พริก ถั่วเหลือง เห็ด บุก และหน่อไม้ เป็นต้น ซึ่งไม่มีการแปรรูปผลผลิต ทำให้รายได้ไม่มากสักเท่าไร ซึ่งอำภา ธวัชวิฑูรย์ ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนหญ้าแพรกสาละวิน เล่าว่า คนในชุมชนปลูกกล้วยกันแทบทุกครัวเรือน ถ้าไม่ขายกล้วยสดเป็นเครือ ก็นำมา แปรรูปเป็นกล้วยฉาบ ซึ่งไม่สร้างมูลค่าเพิ่มมากนัก 

โดยอำภาเสริมว่า “ปกติแล้ว กล้วย 1 เครือ ขายได้ 20-30 บาท เราก็เลยพยายามคิดว่าจะเพิ่มมูลค่ามันอย่างไรได้บ้าง ก็ไปเจอว่า ในตลาดมีผลิตภัณฑ์แคปซูลกล้วยที่มีสรรพคุณทางยา ช่วยแก้ท้องผูกและปรับสมดุลร่างกาย ซึ่งเขาขายกันกระปุกละ 100 บาท หนึ่งกระปุกมี 20 เม็ด เราเลยเริ่มมองหาสินค้าชนิดอื่นที่ชาวบ้านน่าจะพอทำได้” 

และจากการสืบค้นข้อมูลทางอินเทอร์เน็ต อำภาก็พบว่า กล้วยสามารถนำมาแปรรูปเป็น ‘แป้งกล้วย’ ซึ่งใช้แทนแป้งข้าวเจ้าได้ และมีกระบวนการผลิตที่ไม่ซับซ้อน ทำให้แป้งกล้วยกลายเป็นผลิตภัณฑ์แรกที่เธอนำมาถ่ายทอดสู่กลุ่มเป้าหมาย เพื่อส่งขายเป็นวัตถุดิบให้ร้านเบเกอรี่ และนำแป้งกล้วยมาแปรรูปเป็นข้าวเกรียบแป้งกล้วยขาย

สำหรับกระบวนการเรียนรู้และการจัดการเรื่องกล้วยๆ คณะทำงานจะดึงเยาวชนมาเรียนรู้ร่วมกับผู้ใหญ่ ตั้งแต่วิธีการปลูกกล้วย เช่น การแผ้วถางดิน การขุดหลุม และการปลูกหน่อกล้วย ไปจนถึงการแปรรูปกล้วยเป็นแป้งกล้วยสำหรับทำคุกกี้และข้าวเกรียบแป้งกล้วย โดยจากการทดลองพบว่า กล้วย 100 ลูก (ประมาณ 1 เครือ) สามารถนำมาผลิตแป้งกล้วยได้ 1 กิโลกรัม ซึ่งมีราคารับซื้ออยู่ที่ 500 บาท 

ทั้งนี้ นิติศักดิ์ ขยายความว่า การเรียนรู้ผ่านหลักสูตรพัฒนาทักษะประกอบการ สามารถช่วยสนับสนุนชุมชนได้ในระดับหนึ่ง นิติศักดิ์จึงต้องแต่งตั้งแกนนำในชุมชนมาช่วยขับเคลื่อนงาน เพื่อให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตัวเองได้ในอนาคต โดยนิติศักดิ์ระบุว่า การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากกล้วย เป็นแค่จุดเริ่มต้นของระบบการผลิตของชุมชนเท่านั้น เนื่องจากในชุมชนยังมีพืชเศรษฐกิจอีกหลายชนิด

นอกจากการสร้างอาชีพให้เกิดขึ้นในชุมชน จะช่วยพัฒนาให้ความเป็นอยู่และคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนดีขึ้นแล้ว ยังช่วยกระชับความสัมพันธ์ภายในครอบครัวอีกด้วย เนื่องจากแต่เดิม ลูกหลานจะต้องออกไปรับจ้างทำงานนอกชุมชน แต่โครงการนี้ก็ช่วยสร้างอาชีพทางเลือกให้กลุ่มเป้าหมายได้ทำงานสอดคล้องกับวิถีชีวิต และสร้างรายได้จากการเพิ่มมูลค่าให้กับทรัพยากรที่เป็นทุนดั้งเดิมของชุมชน 

ด้านอำภา เสริมว่า “กว่าชาวบ้านจะเชื่อเราว่าอาชีพที่เราส่งเสริมให้ทำมันเป็นไปได้ เราก็ต้องทำให้เขาดูก่อน ให้เขาเห็นกับตา เพราะถ้าเราเอาแต่ไปพูดให้ชาวบ้านฟัง เขาจะไม่เข้าใจว่าเอากล้วย เอาบุกมาสร้างมูลค่าเพิ่มคืออะไร เพราะฉะนั้น เราเลยต้องชวนชาวบ้านมาลงมือด้วยกัน ซึ่งทำให้เขามีความมั่นใจและเชื่อมั่นในตัวโครงการ และตัวเองมากขึ้นกว่าเดิม”

วศิกา พิมานกระสินธุ์ หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย เล่าถึงประสบการณ์ในช่วงที่ร่วมโครงการว่า ก่อนหน้านี้ ทักษะการตลาดออนไลน์เป็นเรื่องที่เธอนึกไม่ถึง ว่าชีวิตคนบนดอยอย่างเธอต้องเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ซึ่งการเข้าร่วมโครงการทำให้เธอสามารถนำเสนอผลิตภัณฑ์ของชุมชนให้คนภายนอกเห็นได้ อีกทั้งยังได้เรียนรู้วิธีการหาข้อมูลจากอินเทอร์เน็ต เช่น แป้งกล้วยทำอย่างไร เอาไปทำอะไรได้บ้าง ซึ่งถ้าไม่มีโครงการเข้ามาสนับสนุนองค์ความรู้เหล่านี้ ก็คงทำแค่กล้วยฉาบขายต่อไป

“ตอนทำงานในเมือง เราต้องไปอยู่กับคนอื่น เขาเป็นคนจ่ายค่าจ้างให้เรา เขาจะพูดจะว่าอะไร เราก็ต้องยอม มันทำให้ต้องเก็บกดและเสียสุขภาพจิตมาก สู้ไม่ได้กับการกลับมาอยู่บ้านแล้วทำงานกับเพื่อนๆ ที่เข้าขากันดีกว่า การได้กลับบ้านทุกวัน ได้เจอหน้าพ่อแม่ทุกวันทำให้มีพลังใจ ทำให้อยากพัฒนาบ้านเกิดของตัวเองให้ดีกว่าที่เราเคยอยู่ เคยเจอ และเคยเห็นมา” วศิกา กล่าว

ซึ่งสอดคล้องกับที่นิติศักดิ์ย้ำตลอดโครงการว่า การสนับสนุนให้กลุ่มเป้าหมายเรียนรู้ด้านการตลาดผ่านสื่อออนไลน์เป็นเรื่องที่สำคัญและจำเป็นมาก ในโลกที่ผู้คนทั้งภายในและภายนอกชุมชนสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร รวมถึงสินค้าอุปโภคบริโภคต่างๆ ได้ผ่านหน้าจอโทรศัพท์มือถือ

“ยุคนี้เป็นยุคที่โลกออนไลน์มีบทบาทสำคัญ ทั้งการเรียนรู้ การซื้อขาย การดูแลสุขภาพ การเพาะกล้าไม้ การผลิต และการเกษตรล้วนมีอยู่ในโลกออนไลน์ ถ้าเราจะเผยแพร่สินค้าจากกลุ่มหญ้าแพรกสาละวินไปยังผู้บริโภค แต่ไม่ใช้ช่องทางการตลาดออนไลน์ ก็เท่ากับว่าเราตกเทรนด์ โอกาสเราก็จะน้อยลง” นิติศักดิ์เสริม

ทั้งนี้ แอปพลิเคชั่น ‘หญ้าแพรกสาละวิน’ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งช่องทางสำหรับจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ต่างๆ มีให้ดาวน์โหลดแล้วในระบบแอนดรอยด์ ซึ่งเป็นหนึ่งในผลผลิตของโครงการที่ช่วยนำเสนอผลิตภัณฑ์และคุณค่าของผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นให้ถึงมือผู้บริโภคได้ง่ายขึ้น โดยนอกจากแป้งกล้วยแล้ว ชุมชนยังมีน้ำผึ้งป่าสาละวิน สมุดทำมือย้อมสีด้วยธรรมชาติ และข้าวหอมนิลที่ใช้การตำวิถีดั้งเดิมเพื่อรักษาจมูกข้าวจัดจำหน่ายควบคู่อีกด้วย

“กว่าชาวบ้านจะเชื่อเราว่าอาชีพที่เราส่งเสริมให้ทำมันเป็นไปได้ เราก็ต้องทำให้เขาดูก่อน ให้เขาเห็นกับตา เพราะถ้าเราเอาแต่ไปพูดให้ชาวบ้านฟัง เขาจะไม่เข้าใจว่าเอากล้วย เอาบุกมาสร้างมูลค่าเพิ่มคืออะไร เพราะฉะนั้น เราเลยต้องชวนชาวบ้านมาลงมือด้วยกัน ซึ่งทำให้เขามีความมั่นใจและเชื่อมั่นในตัวโครงการ และตัวเองมากขึ้นกว่าเดิม” อำภา ธวัชวิฑูรย์ ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนหญ้าแพรกสาละวิน

The post ‘อยู่ร่วม เพื่อ อยู่รอด’ ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการศึกษาแม่ฮ่องสอนจัดโครงการสอนทำขนมจากวัตถุดิบในชุมชน เพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนรายได้ first appeared on กสศ..

จากความสมบูรณ์ทางธรรมชาติประกอบกับพื้นที่ชุมชนบ้านแม่ลามาน้อยอยู่ติดกับลุ่มแม่น้ำ ส่งผลให้ชุมชนมีทรัพยากรทางอาหารเป็นจำนวนมาก ชาวบ้านมีการดำเนินวิถีชีวิตเชิงนิเวศวัฒนธรรม ผูกพันกับธรรมชาติและตระหนักรู้ถึงคุณค่าของชุมชนเป็นอย่างดี อย่างไรก็ดี ชุมชนยังขาดความรู้ในการพัฒนาผลผลิตแปรรูปเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้เพียงพอต่อทั้งชุมชนและตลาดที่ให้ความสนใจผลิตภัณฑ์เชิงเกษตรของชุมชน 

“ป่าดี น้ำดี มีอยู่ มีกิน มีรายได้ สุขภาพดี” จึงกลายเป็นเป้าหมายของชุมชนบ้านแม่ลามาน้อย โดยได้รับความช่วยเหลือจากโครงการพัฒนาทักษะการประกอบการเพื่อชุมชนบนพื้นที่สูง จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยมีทีมศูนย์วิจัยนวัตกรรมการศึกษา จังหวัดแม่ฮ่องสอนมาเป็นผู้มอบองค์ความรู้และช่วยสนับสนุนให้ชาวบ้านแม่ลามาน้อยมุ่งสู่เป้าหมายดังกล่าวให้สำเร็จ 

จากความตั้งใจที่จะพัฒนาทักษะอาชีพจากศักยภาพทุนเดิมของชุมชน เพื่อให้ชาวบ้านในชุมชนบ้านลามาน้อยสามารถสร้างรายได้จากทุนทางธรรมชาติที่ตนมี ส่งผลให้โครงการฯ มีผู้สนใจเข้าร่วมมาเป็นกลุ่มเป้าหมายมากถึง 150 คน โดยมีตั้งแต่ผู้สูงอายุ ผู้ว่างงาน ผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ แรงงานนอกรัฐ และเด็กและเยาวชน 

ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการศึกษา จ.แม่ฮ่องสอน ในฐานะที่เป็นหน่วยพัฒนาอาชีพที่ใช้ชุมชนเป็นฐานของโครงการดังกล่าวจึงได้ออกแบบหลักสูตรการเรียนรู้ในลักษณะเน้นพัฒนาคุณภาพผู้เรียนแบบมีส่วนร่วมโดยอาศัยฐานครอบครัวและชุมชน ระหว่างผู้เรียน ผู้ปกครอง ผู้รู้ในท้องถิ่น ผู้จัดการเรียนรู้ และองค์ความรู้สมัยใหม่ต่าง ๆ ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ที่สามารถก่อให้เกิดการผลิตได้จริง เช่น การแปรรูปผลผลิตจากกล้วย มาเป็นแป้งกล้วย และพัฒนาต่อมาเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อเรียนรู้การจัดตลาดทั้งในรูปแบบออฟไลน์และออนไลน์ เป็นต้น

จากหลักสูตรดังกล่าว ศูนย์วิจัยนวัตกรรมระบุว่า กลุ่มเป้าหมายที่เป็นกลุ่มคนรุ่นใหม่อายุระหว่าง 15 – 30 ปีให้ความสนใจเรียนรู้และสามารถพัฒนาฐานความรู้เดิมและต่อยอดความคิดผ่านความรู้ใหม่ ๆ ในกระบวนการแปรรูปผลผลิตจากวัตถุดิบเดิมของชุมชนได้เป็นอย่างดี นอกจากนั้นแล้ว กลุ่มเป้าหมายช่วงวัยอื่น ๆ เช่น กลุ่มผู้ปกครองหรือกลุ่มผู้สูงวัย ก็ให้ความสนใจไม่แพ้กัน ทั้งยังช่วยสนับสนุนและส่งเสริมโครงการฯ จนกลายมาเป็นกำลังสำคัญในการผลิตและจัดการผลผลิตร่วมกัน

สำหรับอนาคต หลังจากโครงการสิ้นสุดลง หน่วยพัฒนาฯ คาดหวังว่าจะสามารถผลักดันให้ชาวบ้านในชุมชนกลายเป็นผู้ประกอบการได้สำเร็จ สู่การสรรสร้างนวัตกรรมการจัดการคุณภาพชีวิตของชุมชน ตามเป้าหมายที่วางเอาไว้ “ป่าดี น้ำดี มีอยู่ มีกิน มีรายได้ สุขภาพดี”

The post ‘อยู่ร่วม เพื่อ อยู่รอด’ ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการศึกษาแม่ฮ่องสอนจัดโครงการสอนทำขนมจากวัตถุดิบในชุมชน เพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนรายได้ first appeared on กสศ..

แต่ไม่กี่ปีที่ผ่านมา ความเปลี่ยนแปลงก็ได้มีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตดั่งเดิมของกลุ่มชุมชนบนพื้นที่สูงอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นความเปลี่ยนแปลงจากโลกภายนอกที่ทำให้คนกลุ่มนี้ก้าวไม่ทันเทคโนโลยี หรือความเปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เองเช่น ป่าที่ขาดความอุดมสมบูรณ์ น้ำในลำห้วยที่น้อยลง สิ่งเหล่านี้ส่งผลให้รายได้ของครัวเรือนลดลง อาหารการกินที่เคยมีก็ร่อยหรอ คนรุ่นใหม่ในชุมชนจึงต้องเดินออกจากบ้านของตัวเอง เพื่อไปเป็นแรงงานรายได้น้อยในตัวเมือง ในที่สุดชุมชนก็ขาดกำลังคนในการผลิต การจัดการทรัพยากรดิน-น้ำ-ป่า เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตให้เท่าทันกับสถานการณ์ความเปลี่ยนแปลง

ปัญหาที่เกิดขึ้นจึงทำให้ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการศึกษา จังหวัดแม่ฮ่องสอน เกิดแนวคิดที่จะสร้าง ‘ผู้ประกอบการรุ่นใหม่’ ขึ้นมาในชุมชน เพราะพื้นที่แห่งนี้แท้จริงก็ยังมีต้นทุนทางธรรมชาติอีกมากมายหากเกิดการบริหารจัดการที่ดี ซึ่งหากคนในชุมชนมีทักษะความรู้ที่เพียงพอ ก็จะสามารถดึงเอาต้นทุนเหล่านี้มาใช้ประโยชน์เพื่อสร้างรายได้ให้กับครัวเรือนได้

ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการศึกษา จังหวัดแม่ฮ่องสอน จึงได้ไปหาพันธมิตรในการก่อร่างโครงการอย่างองค์การบริหารส่วนตำบล วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน สถาบันคลังสมองของชาติ และเครือข่ายมหาวิทยาลัยใช้สังคม อีกหลากหลายสถาบัน เพื่อเชื่อมโยงกลุ่มให้เกิดความแข็งแรง ในการส่งเสริมการพัฒนาทักษะและเครือข่ายในการสร้างอาชีพจนเกิดเป็นโครงการ ‘พัฒนาทักษะการประกอบการเพื่อชุมชนบนพื้นที่สูง จ.แม่ฮ่องสอน’ โดยในช่วงแรกของโครงการจะเน้นการอบรม ‘การผลิตคุกกี้จากแป้งกล้วย’ เนื่องจากเป็นต้นทุนทางวัตถุดิบที่ชุมชนมีอยู่แล้ว

พื้นที่การดำเนินงานของโครงการครอบคลุมถึง 3 พื้นที่ ได้แก่ บ้านโตแฮ บ้านห้วยกระต่าย และบ้านแม่ลามาน้อย โดยโครงการจะทำการคัดเลือกกลุ่มผู้ด้อยโอกาสที่เป็นเยาวชนจำนวน 15 คน และสมาชิกในครอบครัวเยาวชนนั้นอีกครอบครัวละ 10 คน รวมทั้งสิ้นเป็นจำนวน 150 คน ซึ่งเกณฑ์ในการคัดเลือกคือทุกคนจะต้องเป็นกลุ่มแรงงานนอกระบบ หรือเป็นกลุ่มผู้ถือสวัสดิการแห่งรัฐเท่านั้น

สมาชิกที่เข้าร่วมโครงการจะได้รับการฝึกฝนอบรมตั้งแต่ขั้นพื้นฐานคือการเตรียมวัตดุดิบที่เกี่ยวข้อง เช่น การผลิตแป้งจากกล้วย ผลิตวัตถุดิบจากพืชไร่ ไปจนถึงการทำขนมคุกกี้จากวัตถุดิบในชุมชน มีการอบรมการผลิตห่อบรรจุภัณฑ์จากวัสดุธรรมชาติ และการทำตลาดเพื่อจัดจำหน่ายสินค้าออกไปในหลายๆ ช่องทาง

นอกจากการอบรมเชิงทักษะอาชีพแล้ว โครงการยังมีการส่งเสริมทัศนคติที่เข้มข้น เพื่อขับเคลื่อนชุมชนไปพร้อมๆ กัน ภายใต้คำขวัญ ‘อยู่ร่วม เพื่อ อยู่รอด’ ซึ่งโครงการจะมีการสร้างระบบสวัสดิการจากผลประกอบการของกลุ่ม เพื่อสนับสนุนความต้องการของแต่ละครอบครัวให้มีเพียงพอและแข็งแรง เช่น การรักษาพยาบาล เงินกู้ดอกเบี้ยต่ำเพื่อปลดหนี้ หรือรถยนต์สวัสดิการที่ใช้สำหรับสัญจร

โครงการพัฒนาทักษะการประกอบการเพื่อชุมชนบนพื้นที่สูงจังหวัดแม่ฮ่องสอนนี้ สะท้อนให้เราได้เห็นว่าสิ่งที่ต้องพัฒนาไปพร้อมๆ กับทักษะอาชีพของคนในชุมชน คือ สำนึกร่วมที่ทำให้ทุกคนรู้สึกว่าเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนอย่างแท้จริง เพราะเมื่อชุมชนเกิดความสามัคคีกันในกลุ่ม ปัญหาหรืออุปสรรคต่างๆ ก็จะถูกฝ่าฟันไปได้อย่างไม่ยากเย็น

The post ‘อยู่ร่วม เพื่อ อยู่รอด’ ศูนย์วิจัยนวัตกรรมการศึกษาแม่ฮ่องสอนจัดโครงการสอนทำขนมจากวัตถุดิบในชุมชน เพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนรายได้ first appeared on กสศ..