และเมื่อวิเคราะห์เหตุปัจจัยก็พบเงื่อนไขหลายประการ ประการหนึ่ง คือกระบวนการฝึกอาชีพในเรือนจำ เน้นให้ ‘ทักษะอาชีพ’ แต่เมื่อพ้นโทษออกไปสู่สังคมภายนอก ก็ไม่มีหน่วยงานใดเข้ามาสานต่อหรือสนับสนุน ทำให้ผู้ต้องโทษหลายรายขาดที่ปรึกษา ไม่มีแผนการดำเนินชีวิต ขาดการสนับสนุนจากสังคมรอบตัว โดยเฉพาะเงินทุน เมื่อขาดโอกาสและขาดแผนการดำเนินงานในชีวิต ก็ทำให้ไม่มีอาชีพ ไม่มีรายได้ ท้ายที่สุดจึงทำให้กลับไปสู่วิถีชีวิตแบบเดิม 

อย่างไรก็ตาม กรมราชทัณฑ์เองก็ไม้ได้นิ่งนอนใจกับปัญหาดังกล่าว และพยายามช่วยเหลือด้วยการให้ความรู้ การศึกษา และทักษะอาชีพใหม่ๆ อยู่เหมือนเดิม แต่เพิ่มกระบวนการติดตามเมื่อผู้ต้องหาพ้นโทษเข้าไปอีกขั้นตอน โดยมีเจ้าหน้าที่คอยช่วยเหลือ ดูแล ให้คำปรึกษาในนามของทีมแคร์ แต่ก็ยังไม่สามารถสร้างความมั่นใจให้กับกลุ่มผู้ต้องขังที่พ้นโทษออกไป 

ปุณิกา อภิรักษ์ไกรศรี จากคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง จังหวัดลำปาง ซึ่งผ่านการทำงานร่วมกับทางเรือนจำจังหวัดลำปางมาเป็นระยะเวลายาวนาน เล่าว่า ปัจจัยสำคัญของผู้พ้นโทษคือการขาดทักษะชีวิต 

“ลองคิดดูว่า ในการใช้ชีวิตปกติของเรา ต้องประสบกับเรื่องราวต่างๆ มากมายให้จัดการและแก้ไข แต่สำหรับคนในเรือนจำ พวกเขาดำเนินชีวิตที่ค่อนข้างเป็นระเบียบ คือตื่นตีสี่ ทำกิจกรรมตอนเช้า กินข้าว บางคนไปอบรมอาชีพ บางคนไปเรียน บ่ายสามก็ต้องกลับเข้าเรือนนอน ดูทีวีที่ทางเรือนจำคัดเลือกมาแล้ว พอถึงสี่ทุ่มก็ต้องเข้านอน เมื่อการดำเนินชีวิตเป็นไปในลักษณะนี้ การจัดการปัญหาหลายๆ อย่างก็หายไป การเห็นคุณค่าในตัวเองก็จะหายไปด้วย พอถึงที่สุดก็จะคุ้นชินกับการดำเนินชีวิตแบบนี้ เมื่อถึงเวลาพ้นโทษออกไปจึงไม่รู้ว่าจะดำเนินชีวิตอย่างไร” ปุณิกา กล่าว

ดังนั้น กระบวนการที่จะทำให้ผู้ต้องโทษไม่ย้อนกลับไปทำผิดอีก ก็คือการเพิ่มทักษะและปรับทัศนคติด้านการดำเนินชีวิตเมื่อพ้นโทษ เพราะฉะนั้น วิธีการสำคัญในการแก้ไขปัญหานี้จึงเป็นการเตรียมความพร้อมให้ผู้ต้องโทษเหล่านี้ เพื่อให้พวกเขาพ้นโทษออกไปใช้ชีวิตในสังคมอย่างมีเกียรติและศักดิ์ศรี ซึ่งเป้าหมายและแนวทางดังกล่าวอยู่ภายใต้โครงการการออกแบบและวางแผนการประกอบอาชีพ โดยคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ซึ่งนอกจากกลุ่มผู้ต้องโทษจะได้แผนชีวิตและแผนธุรกิจแล้ว เรือนจำเองก็จะมีโปรแกรมยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ต้องขังเมื่อพ้นโทษออกไปจากเรือนจำด้วย โดยมีกลุ่มเป้าหมายจำนวน 20 คน

เมื่อเหตุแห่งปัญหามาจากฐานคิด วิธีการคือทำอย่างไรให้กลุ่มผู้ต้องขังได้หันกลับมาเข้าใจตัวเอง เห็นคุณค่าในตัวเอง และพร้อมที่จะออกไปใช้ชีวิตปกติ “ซึ่งตรงนี้แหละคือกระบวนการที่ท้าทาย เพราะเราต้องรื้อ หรือปรับทัศนคติของผู้ต้องขัง ซึ่งกระบวนการที่ออกแบบไว้และเคยใช้ได้ผลในช่วงที่ผ่านๆ มาคือเครื่องมือที่ชื่อว่า Well Being” ปุณิกา เสริม  

ทั้งนี้ Well Being หมายถึงกระบวนการสร้างความปรารถนาดีให้กับตัวเอง  เพราะธรรมชาติของมนุษย์จะสร้างความปรารถดีให้กับตัวเองได้ก็ต่อเมื่อ เรากล้ามองตัวเองทั้งในมุมลบและบวก โดยการมองบวกทำเพื่อให้เห็นคุณค่าในตัวเอง ในขณะที่การมองลบทำเพื่อให้เห็นว่า ที่ผ่านมาตัวเองสามารถผ่านปัญหานั้นมาอย่างไร แก้ปัญหามาอย่างไร 

โดยปุณิกา ย้ำอีกว่า Well Being คือการสร้างความปรารถดีให้ตัวเอง มีทั้งหมด 3 ฐาน คือกายมั่นคง การรับรู้ความรู้สึกตัวเอง และการคิดเท่าทันความรู้สึกตัวเอง เพราะธรรมชาติมนุษย์มักจะไม่โทษตัวเอง แต่จะโทษคนอื่นแทน เช่น คนโน้นทำเรา คนนี้แกล้ง แต่ลืมมองที่ตัวเอง ซึ่งการไม่รู้เท่าทันตัวเอง ทำให้รู้สึกแย่ จนเกิดการคิดลบต่อตัวเอง

“เวลาเราทำกระบวนการ เราต้องจับสีหน้าผู้เข้าร่วมว่าคิดและรู้สึกอย่างไร ไม่ปล่อยให้ครุ่นคิดกับตัวเองนาน ไม่คาดคั้นให้เขาทำอะไร ไม่บังคับให้เขียน ถ้าไม่อยากเปิดตัวเองก็ไม่เป็นไร พร้อมเมื่อไหร่ค่อยว่ากัน การค่อยๆ ชวนคิด ชวนตั้งคำถามและทบทวนตัวเองถึงเรื่องที่ผ่านๆ มา ทั้งบวกและลบ ทำให้เขาเกิดความรู้สึกมั่นคงในตัวเอง เห็นคุณค่าของตัวเอง และพร้อมที่จะไปต่อในเรื่องอื่นๆ โดยเฉพาะเรื่องการออกแบบแผนการดำเนินชีวิตเมื่อพ้นโทษออกไป” ปุณิกา กล่าว 

กิจกรรมในวันสุดท้ายของกิจกรรม Well Being คณะทำงานจะให้กลุ่มเป้าหมายเขียนข้อความถึงตัวเอง เรื่องอะไรก็ได้ แล้วพับเป็นรูปหัวใจเก็บไว้ และวันใดที่เขารู้สึกลังเล รู้สึกไม่แน่ใจ ก็ให้กลับมาเปิดหัวใจออกดูเป้าหมายในชีวิต ว่าความจริงแล้ว เขาสามารถออกแบบชีวิตตัวเองได้

“สิ่งที่ผมคิดว่าต้องจัดการก่อนเป็นอย่างแรกหลังพ้นโทษคือสิ่งแวดล้อมที่ผมอาศัยอยู่ แต่ปัญหาคือผมไม่รู้ว่าจะจัดการอย่างไร” นี่คือเสียงสะท้อนของจากกลุ่มเป้าหมายคนหนึ่ง ที่เปิดเผยต่อคณะทำงานหลังจบกระบวนการออกแบบแผนที่ชีวิต ซึ่งทำให้เห็นว่า แม้จะมีแผนการดำเนินชีวิตที่สมบูรณ์ แต่โลกนอกเรือนจำยังมีสภาวะที่อยู่นอกเหนือการควบคุมและการจัดการ จึงเป็นเหตุให้โครงการต้องทำงานอย่างต่อเนื่องและครอบคลุมในทุกๆ ขั้นตอน 

ปุณิกา เล่าว่า การเตรียมความพร้อมในแง่ของจิตใจเป็นเรื่องสำคัญ ที่ผ่านมาทางเรือนจำก็มีการทำงานที่ค่อนข้างครอบคลุมอยู่แล้ว แต่ที่ผ่านมาคือ กลุ่มผู้ต้องโทษยังขาดกระบวนการออกแบบชีวิตตัวเองหลังพ้นโทษ ว่าถ้าออกไปแล้ว จะอยู่อย่างไร ใครจะหนุน สังคมจะยอมรับหรือตีตราพวกเขาอย่างไรบ้าง ปัจจัยสำคัญจึงอยู่ที่การปรับทัศนคติด้านการใช้ชีวิต แล้วเรื่องอาชีพหรือเรื่องอื่นๆ ก็จะไปต่อได้เอง ซึ่งปุณิกาก็ยืนยันหนักแน่น ว่าจะดำเนินการในลักษณะนี้ไปจนกว่ากลุ่มเป้าหมายจะมีอาชีพที่มั่นคงและไม่กลับไปทำผิดซ้ำอีก 

“ตัว Life Plan ที่เป็นแผนหรือแนวทางการดำเนินชีวิต มันสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการติดตามกลุ่มเป้าหมายเมื่อพ้นโทษออกไป กลุ่มเป้าหมายหลายคนมีแผนการในชีวิตที่หลากหลาย บางคนจะไปเปิดร้านหมูปิ้ง บางคนจะไปทำอาชีพช่าง ถ้าเราสามารถออกแบบระบบติดตามผู้ต้องขังหลังพ้นโทษ โดยใช้ Life Plan ที่เขาคิดเองมาพัฒนาต่อในรูปแบบแอปพลิเคชั่นในการติดตามกลุ่มเป้าหมาย เพื่อสนับสนุนให้เขามีอาชีพเมื่อพ้นโทษ ซึ่งคิดว่าน่าจะช่วยยกระดับ และลดปริมาณผู้ต้องขังไม่ให้ทำผิดซ้ำ และมีอาชีพตามเป้าหมายของโครงการได้ และที่สำคัญ พวกเขาจะได้มีอาชีพที่ออกมาจากความต้องการของตัวเองอย่างแท้จริง” ปุณิกาทิ้งท้าย

“เวลาเราทำกระบวนการ เราต้องจับสีหน้าผู้เข้าร่วมว่าคิดและรู้สึกอย่างไร ไม่ปล่อยให้ครุ่นคิดกับตัวเองนาน ไม่คาดคั้นให้เขาทำอะไร ไม่บังคับให้เขียน ถ้าไม่อยากเปิดตัวเองก็ไม่เป็นไร พร้อมเมื่อไหร่ค่อยว่ากัน การค่อยๆ ชวนคิด ชวนตั้งคำถามและทบทวนตัวเองถึงเรื่องที่ผ่านๆ มา ทั้งบวกและลบ ทำให้เขาเกิดความรู้สึกมั่นคงในตัวเอง เห็นคุณค่าของตัวเอง และพร้อมที่จะไปต่อในเรื่องอื่นๆ โดยเฉพาะเรื่องการออกแบบแผนการดำเนินชีวิตเมื่อพ้นโทษออกไป” ปุณิกา อภิรักษ์ไกรศรี จากคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง จังหวัดลำปาง

The post คณะสังคมสงเคราะห์ฯ มธ. จับมือกับเรือนจำกลางลำปาง นำโปรแกรมการวางแผนชีวิตและอาชีพมาฝึกสอนให้ผู้กระทำผิดพร้อมสำหรับการกลับสู่สังคม first appeared on กสศ..

ที่ผ่านมาในอดีต ผู้ต้องโทษจำนวนหนึ่งต้องหันกลับไปเลือกทางที่ผิดกฎหมาย ส่วนหนึ่งก็เพราะความกดดันจากสังคมที่ทำให้ไม่มีทางเลือก ไม่ได้รับโอกาสในการประกอบอาชีพที่เหมาะสมกับตนเอง อีกส่วนหนึ่งก็เกิดจากการที่เรือนจำไม่ได้มีการฝึกฝนทักษะที่จำเป็นต่อการวางแผนชีวิตให้กับพวกเขามากเท่าที่ควร จนทำให้คนกลุ่มนี้ไม่สามารถกลับมาใช้ชีวิตในสังคมปกติได้

คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ได้เห็นปัญหาที่เกิดขึ้นกับกลุ่มอดีตผู้ต้องโทษกลุ่มนี้ จึงได้ร่วมมือกับเรือนจำกลางลำปางจัดทำโครงการ ‘พัฒนาแผนประกอบการชีวิต-ประกอบการอาชีพของผู้ต้องขังเรือนจำกลางลำปาง’ เพื่อเป็นอีกแรงหนึ่งในการสร้างทักษะด้านการวางแผนชีวิตและการประกอบอาชีพให้กับผู้ต้องโทษในเรือนจำ

กลุ่มเป้าหมายของโครงการถูกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลักคือ 1.กลุ่มผู้เรียนรู้ ซึ่งเป็นผู้ต้องโทษที่เตรียมความพร้อมก่อนปล่อยตัว 30 คน 2.ครอบครัวผู้ต้องโทษ จำนวน 2 ครอบครัว 5 คน 3.กลุ่มผู้สร้างการเรียนรู้ ซึ่งประกอบไปด้วย นักสังคมสงเคราะห์ นักจิตวิทยา ผู้คุมประพฤติ และผู้ฝึกอาชีพ 15 คน รวมทั้งสิ้นเป็นจำนวน 50 คน

การดำเนินงานในโครงการจะทำตามหลักสูตรและโปรแกรมที่คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ได้พัฒนาเอาไว้ โดยจะมีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ 4 กิจกรรม อันได้แก่  1.กิจกรรมการเรียนรู้เสริมสร้างทักษะชีวิต-ทักษะสังคม เป็นการเรียนรู้ศักยภาพและความถนัดตามความถนัดของตนเอง 2.กิจกรรมวางแผนการใช้ชีวิต 3.กิจกรรมวางแผนการประกอบการอาชีพ 4.การสรุปแผนประกอบการชีวิต-ประกอบการอาชีพ โดยทั้งหมดจะเน้นไปที่การฝึกทักษะชีวิต การค้นหาคุณค่าในตัวเอง และการดึงเอาศักยภาพของตัวเองออกมาใช้เพื่อนำไปประกอบอาชีพที่มั่นคงในสังคม

ภายหลังจากกิจกรรมทั้งหมดได้เสร็จสิ้นลงแล้ว โครงการจะมีระบบติดตามกลุ่มเป้าหมายภายหลังการปล่อยตัวอีกด้วย เพื่อเป็นการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์ปัญหาที่เกิดขึ้นในชีวิตของแต่ละคน เพื่อทำการสนับสนุนและช่วยเหลือยามที่พวกเขาจะต้องใช้ชีวิตในสังคมจริงๆ

โครงการพัฒนาฯ ผู้ต้องโทษจากธรรมศาสตร์โครงการนี้ นับว่าเป็นส่วนสำคัญที่จะช่วยให้เหล่าอดีตผู้กระทำผิดสามารถกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างภาคภูมิ ผ่านการมีทักษะทางสังคม มีการวางแผนในการประกอบอาชีพที่เหมาะกับตัวเอง ซึ่งสามารถสร้างรายได้และยกระดับคุณภาพชีวิตของตัวเองขึ้นมา

นอกจากนี้โครงการยังมองไปถึงการเตรียมความพร้อมของครอบครัวเพื่อรองรับการกลับคืนสู่สังคมของผู้พ้นโทษด้วย ซึ่งนับว่าเป็นอีกหนึ่งรายละเอียดที่มีส่วนสำคัญอย่างมาก เพราะหากครอบครัวสามารถเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยเหลือคนกลุ่มนี้ ก็จะทำให้พวกเขามีกำลังใจในการสร้างชีวิตขึ้นมาใหม่อีกครั้ง

The post คณะสังคมสงเคราะห์ฯ มธ. จับมือกับเรือนจำกลางลำปาง นำโปรแกรมการวางแผนชีวิตและอาชีพมาฝึกสอนให้ผู้กระทำผิดพร้อมสำหรับการกลับสู่สังคม first appeared on กสศ..