จากผ้าไหมที่ทอใช้กันเอง สู่ผ้าไหมที่เป็นรายได้เสริมให้กับเกษตรกรบ้านแต้พัฒนา จังหวัดศรีสะเกษ  และเมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป ความนิยมการสวมใส่ผ้าไหมลดลง ส่งผลให้คนทอผ้าลดลง ความรู้ด้านการทอผ้าก็เริ่มจะหายไป 

และเพราะแต่ไหนแต่ไรมา ‘อาชีพทอผ้า’ มักส่งต่อและสืบทอดกันในลักษณะรุ่นต่อรุ่น ย่า ยายสอนให้แม่ แม่ส่งต่อให้ลูกสาว ขณะที่กระบวนการส่งต่อคือการทอให้เห็น และใช้ให้หยิบนู่นจับนี้ เด็ก ๆ ค่อย ๆ ซึมซับความรู้กันทีละเล็กละน้อย และเมื่อมือมีมัดกล้ามที่แข็งแรงมากพอ ก็จะเข้าสู่กระบวนการทออย่างเป็นเรื่องเป็นราว ดังนั้น การทอผ้าในช่วงที่ผ่านมา คือการทอด้วยจิตวิญญาณ ทอเพราะเห็นคุณค่าของผืนผ้า มากกว่าการทอเพื่อทำเป็น ‘ผลิตภัณฑ์’

แต่เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป การเอาวัฒนธรรมการทอมาสานต่อเป็นงานอาชีพเพื่อสร้างรายได้จุนเจือครอบครัวก็ไม่ใช่เรื่องผิดกติกาแต่อย่างใด และเมื่อไม่นานมานี้ด้วยการสนับสนุนจากหลาย ๆ ฝ่ายก็ทำให้ผ้าไหมที่เกือบจะถูกลืมไปแล้วกลับมามีลมหายใจได้อีกครั้ง และที่สำคัญกลุ่มคนที่นำผ้าไหมทรงคุณค่าของชุมชนกลับมาคือ ‘กลุ่มเยาวชน’ 

โครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวยเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน ที่ดำเนินการโดย โรงเรียนบ้านโพธิ์กระสังข์ จังหวัดศรีสะเกษ โดยมีขั้นตอนและกระบวนการทำงานการต่อยอดความรู้ด้านการทอผ้าคือ การค้นหาคนมาสานต่อและสืบทอด 

กลุ่มเป้าหมายของโครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวยเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน  ในเบื้องต้นส่วนหนึ่งเป็นเยาวชนกลุ่มเดิมที่เคยทำงานร่วมกันเมื่อครั้งทำโครงการเยาวชน เนื่องจากหลายคนมีทักษะพื้นฐานด้านการทอผ้า และเข้าใจกระบวนการทอผ้า แต่ยังขาดอุปกรณ์และเครื่องมือทำหรับการทอผ้า ขณะที่กลุ่มเป้าหมายอีกกลุ่ม คือ คนว่างงานในชุมชน และชุมชนรอบ ๆ อีก 4 หมู่บ้านรวม 50 คน โดยที่หลายคนอาจจะยังไม่มีทักษะ และความรู้ด้านการทอผ้า บางคนอาจถนัดเรื่องการย้อม ก็เอามาร่วมพัฒนาทักษะเพื่อให้เขาได้มีอาชีพ 

สำหรับกระบวนการถัดมาเป็นเรื่องการแกะลาย ทางโครงการฯ เริ่มต้นจากให้กลุ่มเป้าหมายเรียนรู้ผ่านช่างทอมืออาชีพ เนื่องจากการแกะลายเป็นกระบวนการสำคัญ เพราะลายผ้าต้องเปลี่ยนไปตามยุคตามสมัย ดังนั้นการจะสร้างสรรค์ลายใหม่ๆ ต้องไม่ลืมลายเก่าๆ สำคัญกว่านั้น การแกะลายจะส่งผลไปถึงขั้นตอนการมัดหมี่ การวางเส้นด้าย การมัดลาย หรือ มัดหมี่ และการทอ 

จากความตั้งใจ และความมุ่งมั่น บวกกับความต้องการสานต่อศิลปะพื้นถิ่นของชุมชน ส่งผลให้ชุมชนเกิดรายได้กล่าวคือ กลุ่มเป้าหมายมีพัฒนาการทางการทอผ้ามากขึ้น เช่น กลุ่มเป้าหมาย 10 คนผ่านการทอในระดับที่เรียกว่าผู้เชี่ยวชาญ สามารถทอลายยากๆ ได้ และเริ่มต้นทอผ้าขายเพื่อหารายได้ 

นอกเหนือจากนั้นแล้ว ทางโครงการฯ ยังได้มีการจัดอบรมด้านการตลาดออนไลน์ โดยเน้นไปที่ช่องทางโซเชียลมีเดีย เฟซบุ๊ก รวมถึงการออกร้านหรือจัดบูทตามสถานที่ราชการกรณีมีงาน ซึ่งส่งผลให้ผ้าโซดละเวเป็นที่รู้จักของกลุ่มเป้าหมายมากขึ้น

เมื่อโครงการได้ทำการอบรมฝึกฝนเสร็จสิ้นแล้ว ความสำเร็จหนึ่งที่ไม่จำเป็นต้องรอคอยตัวบ่งชี้ด้านรายได้คือ โครงการสามารถทำให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจและให้ความสำคัญกับการทอผ้าได้ ซึ่งนับว่าเป็นหมุดหมายอันสำคัญที่จะช่วยสร้างความภูมิใจในอัตลักษณ์ของวัฒนธรรมท้องถิ่นแก่คนรุ่นต่อๆ ไป

ทั้งยังทำให้ภาพของการอนุรักษ์ผ้าไหมชาวกวยเป็นรูปเป็นร่างมากขึ้น เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายที่จบหลักสูตรออกไป เริ่มสามารถสร้างรายได้จากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ให้แก่บุคคลภายนอกชุมชน ซึ่งนับว่าเป็นช่องทางสำคัญที่จะสร้างรายได้และสร้างการับรู้แก่สาธารณะได้รู้จัก ‘ของดี’ ประจำชุมชนแห่งนี้

The post กลุ่มเยาวชน ‘กอนกวยโซดละเว’ จัดทำโครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวย สืบสานวัฒนธรรม และสร้างอาชีพให้กลุ่มเยาวชนด้อยโอกาสในชุมชน first appeared on กสศ..

อีกทั้งยังมีการปลูกหมอนเลี้ยงไหมที่ถูกถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ส่งผลให้ผ้าไหมชาวกวยเป็นที่นิยมในตลาดเป็นอย่างมาก แต่ด้วยเพราะชุมชนยังขาดกำลังการผลิตและไม่มีเครื่องมือที่ช่วยอำนวยความสะดวกในการผลิต ส่งผลให้การผลิตผ้าไหมชาวกวยไม่เพียงพอต่อความต้องการ จึงทำให้เกิดการเสียโอกาสการสร้างรายได้  โครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวยเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน จึงถูกจัดตั้งขึ้นเพื่ออุดช่องโหว่ง ขยายโอกาส  เพื่อสร้างอาชีพ เพิ่มมูลค่าและแนวทางการตลาดให้กับชุมชนชาวกวย 

โดยเริ่มต้นโครงการได้เยาวชนจำนวนทั้งหมด 55 คน มาเป็นกลุ่มเป้าหมายหลัก โดยพวกเขาส่วนใหญ่เป็นนักเรียน นักศึกษา กศน.  เด็กเยาวชนครอบครัวยากจน และเด็กด้อยโอกาสทางการศึกษา เป็นต้น จากคำบอกเล่าของหน่วยพัฒนาอาชีพโรงเรียนบ้านโพธิ์กระสังข์ จังหวัดศรีสะเกษ ที่เข้ามาเป็นพี่เลี้ยงตลอดโครงการดังกล่าว บอกเล่าว่า กลุ่มเป้าหมายมีความสนใจเรื่องผ้าไหมและมีพื้นฐานในการทอผ้าที่ค่อนข้างดีจากครอบครัวอยู่แล้วซึ่งเป็นผลจากการถูกผู้ปกครองปลูกฝังสืบต่อกันมา

สำหรับความก้าวหน้าในโครงการนี้นั้น ทางหน่วยพัฒนาฯ ได้มีการประสานงานกับผู้นำชุมชนและปราชญ์ชุมชนในการลงพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูลในชุมชน จนเกิดหลักสูตรที่ได้จากชุมชน ผ่านการใช้องค์ความรู้หลัก ‘3ก’ ได้แก่ เก็บ แกะ และเกิดกระบวนการเก็บ เพื่อดึงเรื่องราวในทิ้งถิ่นมาถอดแบบและสรรค์สร้างออกมาเป็นลวดลายบนพื้นผ้า โดยแบ่งตามประเภทของผ้าต่าง ๆ นอกจากนี้ยังรวมไปถึงผลิตผ้าผืนใหม่แต่ยังคงมีลวดลายดั้งเดิมไม่ได้ละทิ้งความเป็นชาวกวยแต่มีความสมัยนิยมมากขึ้น ส่งผลให้กลุ่มเป้าสามารถสร้างกลุ่มทอผ้าคู่ชุมชน และสามารถสร้างสรรค์ผลงานตามประเภทผ้าได้ ดังนี้ 

1. ผ้ามัดหมี่ลายขอใหญ่โบราณ  ใช้กระบวนการมัดย้อมเป็นลวดลายก่อนทอ  ซึ่งมีความละเอียดซับซ้อนกว่าการทอผ้าทุกชนิด
2. ผ้าโสร่ง ใช้กระบวนการตีเกลียว  (ละเว)  เป็นการนำเส้นไหมสองเส้นสองสีตีเกลียวเข้าด้วยกันให้เป็นไหมเส้นเดียว  เป็นเส้นพุ่งเพื่อใช้ในการทอ  โดยการทอผ้าโสร่งลายอัตลักษณ์ของชุมชนตำบลโพธิ์กระสังข์เป็นการทอผ้าแบบตาคู่
3. ผ้าลูกแก้ว  ใช้กระบวนการทอเหยียบตะกอเพื่อให้เกิดลายยกนูนข้าวหลามตัดซึ่งสี่เหลี่ยมจะซ้อนกัน  3-4  ชั้นตามจำนวนตะกอ  ในชุมชนจะทอลายลูกแก้วแบบ  4  ตะกอ  และ  5 ตะกอ
4. ผ้าขาวม้า ใช้กระบวนการทอโดยใช้เส้นไหมย้อมสีโดยเส้นไหมยืนหรือไหมเครือขึ้นแบบตาคู่  ทอพุ่งเป็นริ้วที่เรียกว่า ใส้เอี่ยน
5. ผ้ายกดอก ใช้กระบวนการทอเหยียบเพื่อยกลายนูนขึ้นเหมือนกับลายลูกแก้ว  แต่ลวดลายเป็นลักษณะการประยุกต์ให้มีความสวยงาม โดยส่วนใหญ่ทอเป็นผ้าคลุมไหล่  ในการทอเป็นการทอแบบ 4 ตะกอ  ได้แก่ลาย  ดอกมะลิ ลายดอกพิกุล ลายก้นหอย เป็นต้น

ซึ่งจากลวดลายแต่ละลวดลายเป็นความต้องการของตลาดอย่างมาก ประกอบกับปัจจุบันกระแสของผู้บริโภคที่รักษ์สิ่งแวดล้อมมากขึ้น ส่งผลให้ผ้าไหมย้อมสีธรรมชาติได้รับความนิยม ซึ่งกลายเป็นผลดีทั้งต่อผู้ผลิตและผู้บริโภคเอง อย่างไรก็ดี การต่อลมหายใจให้ผ้าไหมชาวกวยไม่ได้เพียงแค่สร้างรายได้ให้กับชุมชนเท่านั้น แต่โครงการดังกล่าวยังช่วยกระชับความสัมพันธ์ระหว่างผู้ใหญ่ในชุมชนและเยาวชนคนรุ่นใหม่ผ่านอัตลักษณ์ท้องถิ่นได้เป็นอย่างดี

The post กลุ่มเยาวชน ‘กอนกวยโซดละเว’ จัดทำโครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวย สืบสานวัฒนธรรม และสร้างอาชีพให้กลุ่มเยาวชนด้อยโอกาสในชุมชน first appeared on กสศ..

ในพื้นที่ของบ้านโพธิ์กะสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ เป็นหมู่บ้านชายแดนที่มีอาณาเขตติดกับประเทศกัมพูชา ซึ่ง ณ พื้นที่แห่งนี้มีชุมชนชาวกวยอาศัยอยู่จำนวนหนึ่ง พวกเขามีวัฒนธรรมด้านภาษาเป็นของตัวเอง และมีวัฒนธรรมการแต่งกายด้วยชุดผ้าไหมพื้นบ้าน โดยประชาชนเหล่านี้ประกอบอาชีพเกษตรกรรมทำนาและทำไร่เป็นงานหลัก ส่วนในเวลาว่างเหล่าสตรีในชุมชนก็มักจะทอผ้าไหมเพื่อหารายได้เสริม ‘ผ้าทอโซดละเว’ หรือผ้าไหมของชาวกวยนั้น มีลวดลายที่สวยงามเป็นอัตลักษณ์ของท้องถิ่น ซึ่งเป็นที่ต้องการอย่างมากของตลาดผ้าไทย

แต่ถึงจะมีความต้องการซื้อสูง ปริมาณการผลิตกลับไม่เพียงพอที่จะตอบสนองความต้องการของตลาด เพราะในปัจจุบันปัญหาของกลุ่มสตรีทอผ้าชาวกวยคือพวกเขายังไม่มีเครื่องมือและแรงงานที่มากเพียงพอ ทำให้เกิดความล่าช้าไม่ทันตามความต้องการของลูกค้าและสูญเสียโอกาสทางเศรษฐกิจไปอย่างน่าเสียดาย

จากปัญหาของชุมชนที่เกิดขึ้น กลุ่มเยาวชนกอนกวยโซดละเว ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีองค์ความรู้ด้านการผลิตผ้าไหมโซดละเว จึงได้จัดทำโครงการ ‘ต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวยเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน’ โดยมีเป้าหมายเป็นการฝึกฝนแรงงานฝีมือหน้าใหม่ให้มีความสามารถในการทอผ้าไหมและสร้างรายได้ให้กับตนเองและชุมชนได้

กลุ่มเป้าหมายของโครงการคือเยาวชนและผู้ด้อยโอกาสในชุมชนจำนวน 50 คน ซึ่งประกอบไปด้วย ผู้ด้อยโอกาสทางการศึกษา ผู้ว่างงาน เยาวชนที่มีฐานะยากจน และเยาวชนที่เรียนกศน. โดยสมาชิกทุกคนที่ได้รับการคัดเลือกเข้ามาในโครงการจะได้รับการปลูกฝังให้ตระหนักถึงความสำคัญในการสืบสานการทอผ้าไหมโซดละเว และจะมีการฝึกสอนกันตั้งแต่ทักษะการทอผ้าไหม การออกแบบลายผ้า และการพัฒนาต่อยอดผลงานให้มีเอกลักษณ์เป็นของตัวเอง โดยที่ยังคงอัตลักษณ์ของชาวกวยเอาไว้ ตลอดจนกระบวนการจัดจำหน่ายและทำตลาด เพื่อให้ตรงกับความต้องการของผู้บริโภค

การจัดทำโครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวยเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชนนี้ นอกจากจะช่วยแก้ไขปัญหาด้านกำลังการผลิตผ้าไหมโซดละเวแล้ว ยังช่วยสร้างร้ายได้ให้กับแรงงานหน้าใหม่ที่เป็นกลุ่มผู้ด้อยโอกาสอีกด้วย ทำให้พวกเขาสามารถสร้างอาชีพ สร้างความมั่นคงทางเศรฐกิจให้กับตนเองและชุมชน ซึ่งเมื่อคนกลุ่มนี้มีความแข็งแรง พวกเขาก็สามารถที่จะเป็นกำลังสำคัญในการสืบสานอนุรักษ์ลายผ้าไหมของชาวกวยต่อไปในอนาคต

The post กลุ่มเยาวชน ‘กอนกวยโซดละเว’ จัดทำโครงการต่อลมหายใจผ้าไหมชาวกวย สืบสานวัฒนธรรม และสร้างอาชีพให้กลุ่มเยาวชนด้อยโอกาสในชุมชน first appeared on กสศ..