ไม่เพียงแต่วิถีเกษตรกรรมเท่านั้นที่เปลี่ยนแปลง วิถีชีวิตคนในชุมชนก็เปลี่ยนไปด้วยเช่นกัน หลายสิบปีมาแล้วที่ผู้คนเดินออกจากชุมชน ออกจากหมู่บ้าน ด้วยความหวังว่าจะมีชีวิตที่ดีกว่าในเมืองใหญ่ แต่เมื่อพบความจริงว่ารากฐานของชีวิตในชุมชน ครอบครัว พ่อแม่ และญาติพี่น้อง คือความสุขอย่างแท้จริง พวกเขาก็เริ่มคิดถึงการคืนสู่รากเหง้าดั้งเดิม แต่การกลับคืนถิ่นฐานก็ไม่ใช่เรื่องง่าย คำถามใหญ่ที่อยู่ข้างหน้าคือจะประกอบอาชีพอย่างไร ฉะนั้น การทบทวนค้นหาทุนของชุมชน จึงเป็นด่านแรกของการพลิกฟื้นถิ่นฐานบ้านเกิด

“ในเวลาเดียวกับการพัฒนาชุมชนให้เท่าทันความเปลี่ยนแปลงของโลก เราก็อยากวิถีชีวิตของเรายังคงที่เรียบง่ายและอบอุ่นเหมือนเดิม สิ่งสำคัญที่สุดในชุมชนคือ เรามีแหล่งน้ำ เราก็ทำเกษตรได้ และชุมชนของผมคำว่าจิตอาสาและความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ยังมีอยู่ ความร่วมมือยังมีสูง อันนี้เป็นเรื่องสำคัญ” เป็นสิ่งที่ วัฒนา ทรงพรไพศาล ผู้ใหญ่บ้านหรือพ่อหลวงหนุ่ม วัย 30 ต้นๆ แห่งบ้านห้วยขมิ้น หมู่ที่ 17 ตำบลแม่นาจร อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ กล่าวถึงทุนชุมชน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตั้งวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ ตำบลแม่นาจร  

วัฒนา เล่าว่า การขับเคลื่อนวิสาหกิจชุมชน สิ่งสำคัญคือความเข้าใจถึง ‘ฐานชุมชน’ โดยจะต้องมีแผนก่อนว่า จะพัฒนาอะไร กลุ่มต่างๆ ในชุมชนมีความต้องการอะไร เพื่อให้สอดคล้องกับการหาภาคีอื่นๆ มาสนับสนุน เช่น ทุนพัฒนาอาชีพและนวัตกรรมที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้ โครงการพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมด้านการแปรรูปและเพิ่มมูลค่าผลผลิตการเกษตรอินทรีย์บ้านห้วยขมิ้น เป็นรูปเป็นร่างขึ้นมาได้

“เป้าหมายจริงๆ คือเราอยากแปรรูปผลผลิต เพราะแต่ละฤดูกาลจะมีผลผลิตเหลือเป็นจำนวนมาก เพราะเรายังรู้จักตลาดแค่วงแคบๆ อีกอย่างหนึ่งคืออยากให้คนรุ่นใหม่กลับมาอยู่บ้านแล้วมีกิจกรรม ไม่ต้องโดนพ่อแม่ว่า จบแล้วกลับมาทำอะไร ทำเกษตรให้มีรายได้ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เราก็สามารถอยู่ได้ ถ้าคนรุ่นใหม่กลับมาอยู่บ้านเยอะขึ้น ก็ช่วยเหลือชุมชนได้เยอะขึ้น” 

จากการพูดคุยกับกลุ่มเป้าหมายทั้ง 150 คน ซึ่งมาจาก 3 หย่อมบ้าน ได้แก่ บ้านห้วยขมิ้นนอก บ้านห้วยขมิ้นใน และบ้านป่าเกี๊ยะน้อย ทำให้สามารถกำหนดทิศทางได้ว่า หลักสูตรเริ่มต้นที่ควรดำเนินการก็คือ การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากไม้ผลเมืองหนาวอินทรีย์ “สรุปว่าที่พวกเขาอยากทำกันที่สุดคือลูกพลับ เพราะทุกคนมีเกือบหมด ตัวที่ 2 คือกาแฟ, ตัวที่ 3 คือสตรอว์เบอร์รี่ ตามมาด้วยเคพกูสเบอร์รี่กับพลัม และสุดท้ายคืออะโวคาโด ซึ่งยังไม่มีใครปลูกกัน”

โดย วัฒนา ยกตัวอย่างว่า “เรามีเครือข่ายผู้ประกอบการที่เคยส่งผลผลิตให้ เขา ซึ่งเขามีองค์ความรู้เรื่องการแปรรูป เช่น การทำพลัมอบแห้ง ไวน์สตรอว์เบอร์รี่ แล้วก็มีแยมเคพกูสเบอร์รี่ นั่นหมายความว่าเรามีแนวทาง มีความรู้แล้ว แต่ยังขาดอุปกรณ์ อีกทั้งเรื่องการตลาดเราก็ยังไม่ชัดเจน”

ทั้งนี้ สิ่งที่กลุ่มเป้าหมายได้รับจากการรวมกลุ่มทำโครงการนี้อีกอย่างหนึ่งก็คือ การดึงพลังของคนรุ่นใหม่เข้ามาทำงานให้กับชุมชน ซึ่งช่วยให้ช่องว่างระหว่างคนทั้งสองวัยลดลง ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้กัน อย่างคนรุ่นใหม่จะเก่งทางด้านการตลาดมากกว่า ซึ่งก็ช่วยเติมเต็มรอยโหว่ที่ไม่ชัดเจนดังกล่าวได้ จนเกิดเป็นแบรนด์ ‘ห้วยขมิ้นออแกนิกส์’ ขึ้นมา 

ซึ่งผลสำเร็จที่เกิดขึ้นจากโครงการ ได้รับความสนใจจากคนในชุมชนที่ต้องจากบ้านไปทำมาหากินต่างถิ่น เพราะเมื่อพวกเขารู้ว่าที่บ้านเกิดก็มีโอกาสทางด้านอาชีพและรายได้รองรับชีวิตเหมือนกัน ก็ส่งผลให้หลายคนหวนกลับคืนถิ่นกำเนิด อย่าง จตุพร วิริยะชาญไพร วัย 32 ปี หนึ่งในกลุ่มเป้าหมาย ที่เพิ่งกลับบ้านเกิดเมื่อ 2 ปีก่อน หลังเรียนจบด้านช่างและทำงานอยู่ในเมืองมากว่า 3 ปี ซึ่งเขาย้ำว่า “การอยู่บ้านเรา เวลาทำอะไรมันก็เป็นของเรา ถ้าเราสามารถพัฒนาชุมชนหรือหมู่บ้านเราได้ มันก็เป็นอะไรที่อบอุ่น”

ในฐานะผู้รับผิดชอบโครงการ วัฒนา มองว่า สิ่งสำคัญที่ได้รับจากโครงการก็คือ การช่วยให้คนในชุมชนวางแผนได้ดีขึ้น ทั้งแผนการเพาะปลูก การจัดจำหน่าย การเลือกใช้ช่องทางการตลาด และการแปรรูปผลิตภัณฑ์ “อย่างในปีนี้ พวกเขารู้แล้วว่าพลับจะออกเท่าไร มีรายได้คร่าวๆ เท่าไร จะขายให้ใคร จากที่เมื่อก่อนไม่มีใครรู้ด้วยซ้ำ ว่าพลับในแต่ละปีจะให้ผลผลิตเท่าไร 

“แต่ตอนนี้ แค่ตัดแต่งกิ่งและมองคร่าวๆ พวกเขาก็รู้แล้วว่าจะได้ผลผลิตประมาณกี่กิโลกรัม อีกอย่างหนึ่งคือเรื่องตลาด ถ้าไม่รู้ว่าจะเอาไปขายที่ไหน พวกเขาก็แทบจะไม่ดูแลเลย แต่พอโครงการนี้เข้ามา มีการบริหารที่ชัดเจนขึ้น พวกเขาจะวางแผนเป็นปีเลย ถ้าไม่เจอภัยแล้ง ไม่เจออุทกภัย จะได้ผลผลิตเท่าไร หรือถ้าเจอแล้วจะต้องปรับตัวอย่างไร” 

นอกจากนี้ วัฒนา ยังเสริมอีกว่า ปัจจัยหลักที่เขาผลักดันให้เกิดวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์นี้ขึ้นมา ในช่วงหลายปีที่ผ่านมานั้น เป็นเพราะว่าเขาอยากเห็นชุมชนกลับมามีวิถีชีวิตเหมือนเดิม เหมือนรุ่นก่อนๆ 

“สมัยผมเด็กๆ เรากินข้าวถาดเดียวกันทั้งครอบครัว ทั้งตอนเช้าและตอนเย็น แต่ที่ผ่านมา มันเหมือเรากินข้าวตอนเที่ยง เราไปโรงเรียน เหลือแต่พ่อแม่ เราอยากให้บรรยากาศตอนเช้าและตอนเย็นกลับมา เราจะเห็นภาพครอบครัวที่คุยกันแล้วมีความสุข ไม่จำเป็นต้องมีหมู ไม่จำเป็นต้องมีลูกชิ้น มีแค่น้ำพริกถ้วยเดียวหรือผักต้มหม้อเดียว เราก็มีความสุขได้แล้ว”

ทว่า การจะสร้างให้คนในชุมชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี และมีความสุขอย่างที่วัฒนาหวัง จะต้องมีหลักประกันทางรายได้เข้ามาเกี่ยวข้อง เพื่อทำให้ทุกคนเชื่อมั่นถึงอนาคตในชุมชน ว่านี่คือสิ่งที่พวกเขาช่วยกันสร้าง ช่วยกันทำขึ้นมา เพื่อเป็นโอกาสให้ผู้ที่จากถิ่นฐานอยากกลับมาอยู่ร่วมกันในชุมชนบ้านเกิดของตัวเองอีกครั้ง

“และยิ่งถ้ามีคนกลับมาช่วยกันพัฒนาถิ่นฐานมากขึ้น เราก็จะมีพลังทำอะไรได้มากขึ้นเช่นกัน” วัฒนา เล่าถึงความหวังของเขา

“เป้าหมายจริงๆ คือเราอยากแปรรูปผลผลิต เพราะแต่ละฤดูกาลจะมีผลผลิตเหลือเป็นจำนวนมาก เพราะเรายังรู้จักตลาดแค่วงแคบๆ อีกอย่างหนึ่งคืออยากให้คนรุ่นใหม่กลับมาอยู่บ้านแล้วมีกิจกรรม ไม่ต้องโดนพ่อแม่ว่า จบแล้วกลับมาทำอะไร ทำเกษตรให้มีรายได้ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เราก็สามารถอยู่ได้ ถ้าคนรุ่นใหม่กลับมาอยู่บ้านเยอะขึ้น ก็ช่วยเหลือชุมชนได้เยอะขึ้น” วัฒนา ทรงพรไพศาล ผู้ใหญ่บ้านหรือพ่อหลวงหนุ่ม วัย 30 ต้นๆ แห่งบ้านห้วยขมิ้น หมู่ที่ 17 ตำบลแม่นาจร อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่

“ในเวลาเดียวกับการพัฒนาชุมชนให้เท่าทันความเปลี่ยนแปลงของโลก เราก็อยากวิถีชีวิตของเรายังคงที่เรียบง่ายและอบอุ่นเหมือนเดิม สิ่งสำคัญที่สุดในชุมชนคือ เรามีแหล่งน้ำ เราก็ทำเกษตรได้ และชุมชนของผมคำว่าจิตอาสาและความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ยังมีอยู่ ความร่วมมือยังมีสูง” วัฒนา ทรงพรไพศาล ผู้ใหญ่บ้านหรือพ่อหลวงหนุ่ม

The post วิสาหกิจชุมชนแม่นาจร ‘ยืนหยัดในวิถีอินทรีย์’ ผ่านโครงการที่จะช่วยพัฒนาฝีมือเกษตรกรให้สามารถผลิต แปรรูป และขายได้อย่างครบวงจร first appeared on กสศ..

โครงการพัฒนาศักยภาพฯ ที่จัดขึ้นโดยวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่นาจร จึงได้ก่อตั้งขึ้นมาพร้อมกันเป้าประสงค์ในการยกระดับเกษตรกรในพื้นที่ให้มีทักษะและช่องทางการหารายได้จากการทำเกษตรอินทรีย์ที่ ยั่งยืน ผ่านการทำการตลาดและบริหารตลาดสินค้าเกษตร ขณะเดียวกันก็ยังมองไปถึงความสำคัญของการแปรรูปผลไม้เมืองหนาวเหล่านั้นให้มีมูลค่ามากยิ่งขึ้นด้วยวิธีการที่ปลอดภัย ไร้สารเคมี

กลุ่มเป้าหมายของโครงการอยู่ในพื้นที่ของหมู่บ้านห้วยขมิ้น ซึ่งมีประชากรส่วนใหญ่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอที่ประกอบอาชีพเกษตรกร โดยมีการทำไร่นาตลอดทั้งปี เช่น ผักสลัด ผลไม้เมืองหนาว กาแฟ อะโวคาโด เป็นต้น ต้นทุนที่ชุมชนแห่งนี้มีคือเป็นชุมชนที่มีความแข็งแรงในวิถีเกษตรอินทรีย์มาอยู่แล้ว โดยกลุ่มเกษตรกรมีการปลูกพืชที่หลากหลาย รวมถึงมีตลาดขนาดใหญ่รองรับสินค้า ทว่าคนในชุมชนยังขาดความรู้ด้านการบริหารจัดการการตลาด รวมถึงการขนส่งสินค้าที่มีประสิทธิภาพ โครงการจึงได้เข้าไปช่วยเติมเต็มในส่วนนี้ โดยเปิดรับสมาชิกเข้าอบรมฝึกฝนจำนวน 150 คน ซึ่งประกอบไปด้วยแรงงานนอกระบบ 100 คน ผู้สูงอายุ 20 คน ผู้ว่างงาน 20 คน และผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ 10 คน

หลังจากที่โครงการมีสมาชิกครบตามจำนวนที่คาดหวังแล้ว ก็เริ่มดำเนินงานตามแผนพัฒนาที่วางไว้ ไม่ว่าจะเป็น
การอบรมเพื่อวิเคราะห์ปัญหาและการวางแผนการบริหารจัดการไม้ผลเมืองหนาวในช่วงฤดูเก็บเกี่ยว ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกาแฟอาราบิก้า/ลูกพลับ/สตรอว์เบอร์รี การฝึกอบรมระบบการรับรองมาตรฐาน การแปรรูปกาแฟอาราบิก้า โดยตลอดหลักสูตรจะมีวิทยากรที่มีความรู้เชี่ยวชาญในทักษะนั้นมาเป็นผู้แนะแนวและฝึกสอน ทำให้กลุ่มสมาชิกได้รับองค์ความรู้จากผู้มีประสบการณ์อย่างแท้จริงหนึ่งในสมาชิกของโครงการได้เล่าถึงความประทับใจต่อกระบวนการพัฒนาทักษะของโครงการว่า “ผมคิดว่า โครงการนี้เป็นการเปิดโอกาสให้ชาวบ้านได้ลองทำ ลองเรียนรู้ทั้งเรื่องการทำเกษตรอินทรีย์ การแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร ที่เป็นการสร้างคุณค่าในตนเอง และคุณค่าต่อชุมชน อีกทั้งยังช่วยลดความเหลื่อมล้ำในชุมชนลงได้ด้วย”

ถึงแม้การทำเกษตรอินทรีย์จะยังไม่สามารถแพร่หลายไปสู่เกษตรกรทุกภูมิภาคได้ แต่ก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจที่ได้เห็นว่าภาคส่วนเล็กๆ อย่างพื้นที่บ้านห้วยขมิ้นกำลังปลูกฝังแนวคิดเกษตรปลอดภัยอย่างเข้มข้น ซึ่งต่อไปเมื่อเกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียงเห็นว่าตลาดของพืชผักอินทรีย์มีมูลค่าและเป็นที่ต้องการมากขึ้น โครงการและหน่วยงานพัฒนาแห่งนี้ก็จะกลายมาเป็น ‘ศูนย์กลาง’ ในการผลิตเกษตรกรวิถีอินทรีย์ต่อไป ซึ่งนี่ก็เป็นหนึ่งในเป้าหมายของวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่นาจร จังหวัด เชียงใหม่ ที่ต้องการส่งต่อคุณภาพชีวิตที่ดีตั้งแต่เกษตรกรไปจนถึงผู้บริโภคอย่างครบวงจร

The post วิสาหกิจชุมชนแม่นาจร ‘ยืนหยัดในวิถีอินทรีย์’ ผ่านโครงการที่จะช่วยพัฒนาฝีมือเกษตรกรให้สามารถผลิต แปรรูป และขายได้อย่างครบวงจร first appeared on กสศ..

ผักอินทรีย์ คือพืชผักที่ได้รับการปลูกตามกระบวนการทางธรรมชาติ กล่าวคือมีการปลูกบนดินที่ไม่มีสารเคมีเจือปน ไม่มีการพ่นยาฆ่าแมลง หรือยาเร่งการเติบโตของผลผลิตด้วยสารเคมีต่างๆ อาศัยเพียงน้ำ ลม แสงแดด และสมุนไพรจากธรรมชาติในการดูแลและกำจัดศัตรูพืชเท่านั้น

หลายปีที่ผ่านมาการปลูกผักอันทรีย์ได้พ่ายแพ้ต่อวิถีของสารเคมีอย่างราบคาบ เนื่องด้วยการปลูกแบบธรรมชาตินั้นมีความไม่แน่นอนทั้งเรื่องของจำนวนผลผลิต หน้าตาของพืชผลที่อาจไม่สวยงามจากการมากัดกินของแมลง ทำให้เกษตรกรหันไปหาสารเคมีที่การันตีผลลัพธ์ได้มากกว่า แต่การหันไปหาเคมีนั้นก็ไม่ต่างจากการติดกับดักของนายทุนเจ้าของแบรนด์สารเคมีต่างๆ เพราะเมื่อเริ่มใช้ครั้งหนึ่งแล้วก็จะต้องใช้ต่อๆ ไปอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งนอกจากเรื่องของต้นทุนที่เพิ่มขึ้นแล้ว การทำเกษตรวิถีเคมียังส่งผลเสียต่อสุขภาพของผู้เกษตรและผู้บริโภคด้วย

ปัญหาเหล่านี้เกิดขึ้นกับเกษตรกรทั่วประเทศ เช่น เดียวกับที่เกิดขึ้นในหมู่บ้านห้วยขมิ้น ตำบลแม่นาจร อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นหมู่บ้านของชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ ประชากรในหมู่บ้านนี้ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเชิงเดี่ยว เช่น การปลูกผักสลัดผักกาดขาวปลี ลูกพลับ พลัม บ๊วย และอะโวคาโด ซึ่งมักจะมีการใช้สารเคมีอย่างยาฆ่าหญ้า สารเคมีไล่แมลง และปุ๋ยเคมี ทำให้ทุกวันนี้เกษตรกรต้องเผชิญกับปัญหาสุขภาพ และต้นทุนในการผลิตที่สูงขึ้นจากราคาสารเคมี

ราว 5 ปีก่อน วิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่นาจรได้ถือกำเนิดขึ้นมาในชุมชนห้วยขมิ้น โดยมีที่มาจากการรวมตัวของเกษตรกรรุ่นใหม่ในพื้นที่ที่นำเอาแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่เข้ามาเผยแพร่ในหมู่บ้านโดยคาดหวังการดึงคนรุ่นใหม่กลับบ้านเกิดด้วยการสร้างฐานอาชีพที่มั่นคงในชุมชน เกิดการจ้างงานคนในชุมชนตามความสามารถและก่อให้เกิดรายได้

จากวันนั้นวิสาหกิจกลุ่มนี้ก็ค่อยๆ โน้มน้าวชักชวนชาวบ้านให้เปลี่ยนรูปแบบการทำเกษตรกรรมจากวิถีเคมีไปสู่วิถีอินทรีย์ ซึ่งก็ได้รับการตอบรับเป็นอย่างดีจนทำให้ในปัจจุบันกลุ่มวิสาหกิจฯ แม่นาจร มีจำนวนสมาชิกทั้งหมดถึง 50 ราย

แต่การทำเกษตรอินทรีย์ของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มนี้ก็ยังประสบอุปสรรคและปัญหาอยู่บ้าง เช่น จัดจำหน่ายผลผลิตในแต่ละฤดูกาลได้ไม่หมด หรือผลผลิตที่ส่งให้ลูกค้าเกิดความเสียหาย ซึ่งสาเหตุของปัญหาเหล่านี้คือทีมเกษตรกรในชุมชนยังขาดความรู้ด้านการบริหารจัดการ และขาดอุปกรณ์การผลิตและบรรจุภัณฑ์ที่มีคุณภาพ

จากจุดนี้จึงทำให้วิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่นาจรได้จัดโครงการ ‘การพัฒนาศักยภาพกลุ่มผู้ผลิตไม้ผลเมืองหนาวอินทรีย์บ้านห้วยขมิ้น’ ขึ้น เพื่อขยับขยายกลุ่มให้มีความสามารถในการผลิต แปรรูปสินค้า และเพิ่มช่องทางการตลาด เพื่อสร้างงาน สร้างรายได้ให้กับชุมชนมากขึ้น

โครงการนี้ได้ร่วมมือกับหน่วยงานที่มีองค์ความรู้อย่าง โครงการหลวง สำนักงานเกษตรอำเภอ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ และมูลนิธิรักษ์ดิน รักษ์น้ำ เพื่อความช่วยเหลือด้านการอบรมและวางแผนการพัฒนาทักษะร่วมกัน รวมไปถึงการประสานงานกับสามพรานโมเดล ซึ่งเป็นเป็นตลาดรองรับผลผลิตและรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์สากล เพื่อเตรียมตัวสำหรับการจัดจำหน่ายสินค้าในอนาคต โดยทีมของโครงการได้วางกลุ่มเป้าหมายเป็นกลุ่มคนด้อยโอกาสในชุมชน ซึ่งประกอบไปด้วย แรงงานนอกระบบ ผู้สืบบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ผู้ว่างงาน และผู้สูงอายุ รวมทั้งสิ้น 150 คน

กลุ่มสมาชิกที่เข้ามาร่วมโครงการจะได้รับการฝึกฝนอบรมความรู้ในการทำเกษตรอินทรีย์ ตั้งแต่กระบวนการต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ โดยจะเจาะจงไปที่พืชเมืองหนาว 3 ชนิดคือ กาแฟอาราบิก้า ลูกพลับ และสตรอว์เบอร์รี ซึ่งเกษตรกรจะได้เรียนวิธีการปลูก การแปรรูปผลิตภัณฑ์ การสร้างมูลค่าเพิ่มผ่านแบรนด์สินค้า และช่องทางการจัดจำหน่ายอย่างครบวงจร

การที่โครงการนี้มีภาคีเครือข่ายที่มีประสบการณ์ในการทำงานเกษตรอินทรีย์มาอย่างยาวนาน ทำให้มั่นใจได้ว่าองค์ความรู้ที่เกิดการแบ่งปันแลกเปลี่ยนในครั้งนี้ จะช่วยให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนและกลุ่มเกษตรกรผู้ด้อยโอกาสที่เข้ามาร่วมฝึกฝนในโครงการ เกิดความรู้ความเข้าใจและมีทักษะใหม่ๆ ที่จะยกระดับการผลิต การแปรรูป และการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากสวน ไร่ นา ของตัวเอง ทำให้เกษตรอินทรีย์ภายในชุมชนสามารถยืนหยัดในวิถีนี้ต่อไปได้อย่างยั่งยืน

The post วิสาหกิจชุมชนแม่นาจร ‘ยืนหยัดในวิถีอินทรีย์’ ผ่านโครงการที่จะช่วยพัฒนาฝีมือเกษตรกรให้สามารถผลิต แปรรูป และขายได้อย่างครบวงจร first appeared on กสศ..