“และไม่รู้ว่าเกี่ยวกันแค่ไหน แต่อาจเพราะเป็นอย่างนี้ แม้แต่ ‘ความฝัน’ ก็เลยแทบไม่เคยเดินทางมาถึง ความสงสัยนี้ทำให้เราอยากเป็นครู อยากกลับมาสอน และอยากเอาความฝันมาปลูกไว้ในใจเด็ก ๆ”

คำบอกเล่าของ ‘ครูภา’ ศุภามน ทองผาภูมิขจร ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 สะท้อนภาพของโรงเรียนบ้านทุ่งเสือโทน อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ได้ชัดเจนกว่าคำบรรยายใด ๆ

โรงเรียนเล็ก ๆ แห่งนี้ตั้งอยู่ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร รายล้อมด้วยภูเขาและชุมชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยง การเดินทางไม่สะดวก สัญญาณโทรศัพท์และอินเทอร์เน็ตมีอย่างจำกัด ไฟฟ้าดับเป็นเรื่องปกติ

ความห่างไกลไม่ได้เป็นเพียงอุปสรรคของการใช้ชีวิต แต่ยังทำให้โอกาสทางการศึกษาและการมองเห็นโลกกว้างเดินทางมาถึงได้ช้ากว่าพื้นที่อื่น

“ที่นี่คือหมู่บ้านสุดท้ายริมชายแดนที่จะมีครูใหม่เวียนมาแล้วย้ายจากไปเป็นเรื่องปกติ ครูต้องปรับตัวมากเรื่องวิถีชีวิต การสื่อสาร หรือวัฒนธรรมประเพณี จึงไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่จะมีครูคนไหนอยู่ได้ยาว ๆ และเมื่อช่วงเวลาสั้น ๆ ของครูหมดไปกับการปรับตัว การเรียนรู้ของเด็กจึงไม่ปะติดปะต่อ และทำให้เราไม่เคยมีแผนรองรับการพัฒนาการศึกษาระยะยาว 

“ฉะนั้นอย่าว่าแต่ฝันจะเรียนต่อหรือวางแผนอนาคต เพราะเอาแค่ประคองเด็กให้จบการศึกษาแบบปีต่อปี ก็คืองานสาหัสของคุณครูแล้ว”

เมื่อโรงเรียนอยู่ไกล จนความฝันแทบเดินทางมาไม่ถึง

ครูภาเติบโตในหมู่บ้านแห่งนี้ นี่เองที่ทำให้เธอฝันว่าถ้าได้เป็น ‘ครู’ และกลับมาทำงานที่ชุมชนนบ้านเกิด บางทีอาจพบเส้นทางที่ทำให้ความหวังความฝันเดินทางมาถึงได้สะดวกขึ้น  

“ที่นี่ครอบครัวส่วนใหญ่จะทำไร่ทำนา เด็ก ๆ ทุกคนโตมากับภาพนั้น เราเกิดมาก็เล่นในทุ่ง ปีนต้นไม้ ช่วยพ่อแม่ทำงาน ถึงเวลาก็ไปโรงเรียน แต่ไม่เคยรู้ว่าเรียนไปทำไม ตัวหนูเองเรียนถึงแค่ ม.3 จบแล้วก็ไปได้งานในโรงงาน ทำตรงนั้นอยู่หนึ่งปีเต็ม ๆ รู้สึกว่ามันทั้งเหนื่อยและหนักเกินวัย จึงเริ่มคิดว่าไม่อยากหยุดทั้งชีวิตไว้แค่ตรงนั้น”

จากเด็กที่ไม่รู้ว่าเรียนไปทำไม

ครูภาเล่าว่า สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่แค่เรื่องราวของตัวเอง แต่เธอกำลังสะท้อนถึงชีวิตเด็กวัยเดียวกันที่บ้านคลิตี้  

“เกินครึ่งของคนในชุมชนเรียนแค่ ป.6 มีจบถึง ม.3 บ้าง แต่แทบไม่มีใครไปไกลกว่านั้น …ตอนไปทำงานโรงงาน หนูถึงเริ่มคิดว่าพวกเราหลายคนอายุยังน้อย พอ ๆ กับการมองเห็นช่องทางอนาคตที่น้อยยิ่งกว่า จนเราแทบไม่มีโอกาสรู้จักความฝัน และมีเพียงเส้นทางชีวิตที่ขีดไว้แล้วว่าจบ ป.6 จบ ม.3 คือพอ ถึงเวลาทำงาน สร้างครอบครัว วนเวียนต่อไป 

“หนูเลยขอแม่กลับมาเรียน และถึงรายได้ครอบครัวจะทำให้มีทางเลือกไม่มาก แต่ขอแค่โรงเรียนเล็ก ๆ สักแห่งที่มีชั้น ม.ปลาย รับเข้าเรียน หนูก็พร้อมสู้สุดชีวิต” 

ครูภาเผยเบื้องหลังการตัดสินใจ ที่เป็นจุดหักเหให้ได้มายืนอยู่ตรงนี้ เมื่อการกลับมาเรียน ม.ปลาย คือจุดเชื่อมต่อให้ได้รับโอกาสเป็นนักศึกษาทุนครูรัก(ษ์)ถิ่นในช่วงกำลังจะจบ ม.6 และมันคือการปลุกฝันวัยเด็กที่อยากเป็นครู ให้ประกอบรูปร่างเค้าโครงขึ้น จนกลายเป็นความจริงในที่สุด

กลับบ้านมาเป็น ‘ครู’ พร้อมความเชื่อว่าเด็กทุกคนมีสิทธิ์ฝัน

หลังสำเร็จการศึกษาจากคณะครุศาสตร์ สาขาการศึกษาปฐมวัย มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ครูภาได้กลับมายังโรงเรียนบ้านทุ่งเสือโทนในฐานะข้าราชการครู

โดยในพิธีปฐมนิเทศครูใหม่ ณ หอประชุมคุรุสภา ครูภาในเครื่องแบบสีกากี ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นเพียงฝันก็ได้กล่าวถึงช่วงเวลาแรกที่กลับไปยังหมู่บ้านในฐานะครู เมื่อมองเด็ก ๆ ในโรงเรียนเดียวกับที่เธอเคยเรียน เธอมั่นใจยิ่งกว่าเดิมว่า ความห่างไกลไม่ควรเป็นข้อจำกัดของอนาคต

“ในเมื่อเราพาตัวเองมาถึงตรงนี้ได้ มันก็คือข้อพิสูจน์หนึ่งว่าเด็กที่นี่ทุกคนฝันได้ เติบโตได้ และไม่ว่าทางจะไกล ไฟจะตก อินเทอร์เน็ตจะติด ๆ ดับ ๆ ก็จะต้องไม่ใช่ข้อแม้อีกต่อไปให้ทุกคนไม่กล้าฝัน เพียงแต่เด็ก ๆ จะเจอฝันได้ยังไง หรือฝันแล้วจะพาตัวเองไปต่อได้ไหม เราเป็นครูจะต้องหาทางให้เขา”

สำหรับครูภา หน้าที่ของครูจึงไม่ใช่เพียงการสอนหนังสือ แต่คือการช่วยให้เด็กค้นพบความฝันของตัวเอง และมีโอกาสเดินไปถึงฝันนั้น

เป็น ‘ครู’ ที่เชื่อมสะพานแห่งโอกาส

ครูภาบอกว่างานสำคัญที่ต้องเริ่มทันที คือพาเด็กไปสู่วุฒิการศึกษาแบบไม่ให้ใครตกหล่น ซึ่งจะเป็นไปได้ด้วยการปรับรูปแบบเรียนรู้ให้เชื่อมโยงไปที่งานอาชีพ ตั้งต้นจากฐานทุนที่ชุมชนมี 

เธอเชื่อว่า อย่างน้อยที่สุดความรู้ที่ได้จากโรงเรียน จะต้องเอาไปใช้พัฒนาอาชีพและมองเห็นเส้นทางเติบโตในชุมชนได้ ไม่ว่าการทำเกษตร ค้าขาย การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากภูมิปัญญาดั้งเดิม 

และไม่ใช่แค่โรงเรียน แต่จะต้องได้รับความร่วมมือจากผู้ปกครอง จากคนในชุมชน โดยตัวแปรสำคัญคือครูที่จะเป็นเป็นสื่อกลาง ทั้งระหว่างผู้คน และเป็นผู้นำเอาความรู้หรือนวัตกรรมใหม่ ๆ มาใช้ ก่อนจะกล่าวไปถึงลูกศิษย์ของเธอว่า 

“ทุกเวลาที่ได้อยู่กับเด็ก ทำให้เรายิ่งชัดในเป้าหมายว่าการเป็นครูรัก(ษ์)ถิ่น เราไม่ได้กลับบ้านมาเพื่อตัวเองคนเดียว แต่จะต้องเอาทุกสิ่งที่ร่ำเรียนมาทำให้เกิดโอกาส เกิดแรงบันดาลใจที่ส่งต่อกันไป ในหมู่บ้านที่เราเคยสงสัยว่ามันไกลจนความฝันเดินทางมาไม่ถึง”

ความฝันคือสิทธิ์ของเด็กทุกคน

ท้ายที่สุด ครูภาบอกว่า สิ่งที่เธออยากมอบให้ลูกศิษย์ ไม่ใช่เพียงความรู้ แต่คือความเชื่อมั่นในตัวเอง

“สำหรับเด็ก ๆ ทุกความฝัน ทุกทางเลือกในชีวิต คือสิทธิ์ของเขา”

หน้าที่ของครู คือการเติมความรัก เติมกำลังใจ และช่วยให้เด็กมองเห็นศักยภาพของตัวเอง ได้รู้จักโลกที่กว้างขึ้น ได้ลองค้นหาคำตอบของชีวิต ก่อนตัดสินใจเลือกเส้นทางในอนาคต

“ครูสัญญาว่าจะอยู่ตรงนี้เพื่อรับฟัง แนะแนวสนับสนุน จะเป็นคนทำให้เด็กเขาเชื่อว่าเราฝันได้ และถ้าเราอดทนพยายามพอมันก็มีโอกาสที่ฝันจะเป็นจริงได้ หรือถึงแม้ไม่อาจไปถึงได้ตามที่ฝันไว้ วันหนึ่งที่มองย้อนกลับมา ขอแค่จะไม่คิดเสียดายโอกาส หรือเสียใจกับการตัดสินใจในชีวิตที่ผ่านไป ก็คือดีที่สุดแล้ว”

เรื่องราวของครูภาสะท้อนให้เห็นว่า บางครั้งสิ่งที่ขาดหายไปในพื้นที่ห่างไกล ไม่ใช่เพียงสัญญาณโทรศัพท์หรืออินเทอร์เน็ต หากแต่คือใครสักคนที่ทำให้เด็กเชื่อว่า “ความฝันเดินทางมาถึงที่นี่ได้” และวันนี้ ครูภาได้เลือกกลับมาเป็นคนคนนั้นแล้ว

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ขอแสดงความยินดีกับ ‘ครูภา’ ศุภามน ทองผาภูมิขจร ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ที่ได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการครูในปีการศึกษา 2568 และขอร่วมส่งกำลังใจให้ครูภาประสบความสำเร็จบนเส้นทางวิชาชีพ พร้อมสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็ก ๆ และชุมชนชายแดนไทยอย่างที่ตั้งใจไว้

The post “เราเป็นครูเพื่อพิสูจน์ความเชื่อ ว่าที่นี่ไม่ได้อยู่ไกลเกินกว่าความฝันจะเดินทางมาถึง” first appeared on กสศ..

นี่คือบทเรียนแรกของชีวิตครูที่ ‘ครูหนูดี’ เสาวณีย์ สุขแสนศรี ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ไม่มีวันลืม ซึ่งได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการครูในภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2568 ที่โรงเรียนนิคมสร้างตนเองปราสาท 2 อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์ 

แทนที่วันแรกของการเป็นครูจะเริ่มต้นในห้องเรียน กลับต้องเริ่มต้นท่ามกลางสถานการณ์ความไม่สงบบริเวณชายแดนไทย–กัมพูชา ทางโรงเรียนปิดการเรียนการสอน เด็ก ๆ และครูต้องอพยพไปอยู่ในศูนย์พักพิงชั่วคราว และที่นั่นเอง เธอได้ค้นพบความหมายของคำว่า “ครูผู้ถูกสร้างมาเพื่อรับมือกับทุกข้อจำกัด”

ห้องเรียนหายไป แต่หน้าที่ของครูยังคงอยู่

ในศูนย์พักพิง ครูหนูดีใช้ชีวิตร่วมกับเด็ก ๆ กว่า 70 คน ทั้งลูกศิษย์ของตัวเองและเด็กจากหลายหมู่บ้านที่ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์เดียวกัน

ช่วงแรก เธอได้แต่มองโรงเรียนที่ปิดลงด้วยความเสียดาย

“เราได้แต่คิดว่าทำไมโรงเรียนต้องปิด ทำไมเราถึงไม่ได้ใช้ศักยภาพที่อุตส่าห์เรียนมาให้เกิดประโยชน์”

แต่เมื่อเวลาผ่านไป คำถามนั้นค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นอีกคำถามหนึ่ง

“ทำไมเราไม่ลุกขึ้น แล้วหาทางพาเด็ก ๆ ไปต่อให้ได้  เพราะนั่นแหละคือความหมายจริง ๆ ของครูรัก(ษ์)ถิ่น ที่ปลูกฝังในใจเรามาตลอดหลายปี”

ความคิดนี้ ได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของ “โรงเรียน” แห่งใหม่ ที่ไม่มีอาคารเรียน ไม่มีโต๊ะ ไม่มีเก้าอี้ แต่เต็มไปด้วยความหวัง

เปลี่ยนศูนย์พักพิงให้เป็น “พื้นที่พักใจ”

ครูหนูดีมองหาที่เหมาะ ๆ ในศูนย์พักพิงจนพบ แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป็น “พื้นที่พิงใจ” สำหรับเด็ก ๆ แล้วเริ่มใช้กิจกรรมศิลปะมาชวนเด็ก ๆ วาดภาพระบายสี และปั้นดินน้ำมันอย่างอิสระ โดยเบื้องหน้านั้นมุ่งสร้างความรู้สึกผ่อนคลาย ทว่าลึกลงไป กิจกรรมนี้คือการตรวจจับอารมณ์ความรู้สึก เพื่อค้นหาตะกอนคั่งค้างจากผลกระทบของความรุนแรง และหาทางช่วยบำบัดเยียวยาหัวใจ

“เราเลือกกิจกรรมศิลปะ เพราะต้องการสำรวจอารมณ์ความรู้สึกของเด็ก ๆ โดยเลี่ยงการสื่อสารผ่านถ้อยคำ ที่มันอาจไปย้ำบาดแผลทางใจของเขา ใจความสำคัญคืออยากให้เด็กมีพื้นที่ระบายความรู้สึก ได้หนีไปจากเรื่องราวความรุนแรง และมีความหวัง”

จากนั้นเมื่อสภาพจิตใจของเด็ก ๆ เริ่มมีความพร้อมมากขึ้น เธอจึงค่อย ๆ จัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามช่วงวัยเท่าที่จะทำได้ ซึ่งหวังเพียงว่า อย่างน้อยก็ไม่ให้พัฒนาการของเด็กต้องขาดช่วงหยุดชะงัก แม้จะอยู่ในภาวะวิกฤตก็ตาม

วันที่เข้าใจความหมายใหม่ของคำว่า “โรงเรียน”

หลายเดือนผ่านไป โรงเรียนเปิด ก่อนจะปิดจากสถานการณ์ปะทะอีกครั้ง และกลับมาเปิดใหม่ ครูหนูดีผ่านหลากหลายประสบการณ์ทั้งในห้องเรียน โรงเรียน และในศูนย์อพยพหลายรอบ 

เธอบอกว่า บทเรียนจากช่วงเวลานั้น ได้เข้ามาเปลี่ยนนิยามความหมายของคำว่า “ครู” คำว่า “โรงเรียน” และรวมไปถึงเปลี่ยนความหมายของการศึกษาที่รับรู้ตลอดมา ตอนนี้เธอเข้าใจแล้วว่า ครู โรงเรียน หรือการศึกษา จะมีหน้าตาอย่างไรไม่สำคัญเท่ากับที่สามสิ่งนี้จะต้องเป็นที่พึ่งของเด็ก ๆ ให้ได้ในทุกสถานการณ์

ถึงวันนี้ วันที่สวมเครื่องแบบข้าราชการครูในพิธีปฐมนิเทศครูใหม่ ครูหนูดีบอกว่าเธอไม่เคยลืมภาพวันที่อยู่กับเด็กกว่า 70 ชีวิต กับคำถามจากเด็ก ๆ ที่ดังระงมว่า “ทำไมพวกหนูไม่ได้ไปโรงเรียน” และความทรงจำนี้ ก็คือแรงผลักให้เธออยากมีความรู้ เครื่องมือ หรือสื่อการสอนมากขึ้น เพื่อรองรับทุกเหตุฉุกเฉินซึ่งคาดเดาไม่ได้ ไม่ว่าจากความไม่สงบตรงพื้นที่ชายแดน ภัยพิบัติ โรคระบาด หรืออะไรก็ตามที่จะมาหยุดเด็ก ๆ ไว้จากการเรียนรู้

เตรียมพร้อมก่อนวิกฤตจะมาถึงอีกครั้ง

แม้ในวันนี้โรงเรียนจะกลับมาเปิดตามปกติแล้ว แต่ครูหนูดียังคงเตรียมตัวสำหรับเหตุการณ์ไม่คาดฝันในอนาคต และเตรียมพร้อมสำหรับจัดการเรียนรู้ในภาวะฉุกเฉิน ทั้งทำใบงาน การบ้าน ออกแบบกิจกรรมหลากหลายสำหรับเด็ก ๆ ต่างระดับชั้นเอาไว้ เพื่อที่เมื่อถึงคราวจำเป็นจะหยิบมาใช้ได้ทันที

“ประสบการณ์ทำให้รู้ว่าต้องเตรียมพร้อม หลังจากนี้เราเตรียมทำแบบฝึกหัด เตรียมกิจกรรม เตรียมบทเรียนออนไลน์ที่ครอบคลุมช่วงวัยและความเหมาะสมไว้ อย่างเด็กเล็กก็เน้นเรื่องพัฒนาการ เช่น ทำวิดีโอสอนปั้น สอนเขียน เตรียมไว้กระทั่งแผนที่เส้นทางไปบ้านลูกศิษย์ทุกคน เผื่อคนไหนไปได้เราก็จะเข้าไปด้วยตัวเอง เพราะสิ่งที่เราไม่ต้องการจะเจออีกแล้ว คือเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นแล้วทุกอย่างหยุดนิ่งสนิท ซึ่งเราได้แต่นั่งรอคอยโดยทำอะไรไม่ได้เลย” 

ครูจะไม่ทิ้งเด็กไปไหน

“เมื่อไหร่พวกหนูจะได้กลับไปโรงเรียน” คำถามจากเด็ก ๆ ในวันนั้น ทำให้ครูหนูดีตั้งปณิธานกับตัวเองว่า ไม่ว่าจะเกิดเหตุการณ์ใดขึ้นอีก เด็ก ๆ จะต้องไม่ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง

“ปณิธานของเรา คืออยากให้เด็ก ๆ รู้ว่าไม่ว่าเกิดอะไรขึ้น ครูจะไม่มีวันทิ้งเขาไปไหน และหน้าตาของ ‘โรงเรียน’ นั้น อาจจะเป็นแบบไหนก็ได้ ขอแค่เขายังมีความหวัง และเชื่อว่าตัวเองจะพัฒนาต่อไปได้” ครูหนูดีทิ้งท้ายด้วยใจอันเชื่อมั่น

เรื่องราวของครูหนูดีสะท้อนว่า บางครั้งบทเรียนสำคัญที่สุดของชีวิตครู ไม่ได้เกิดขึ้นในห้องเรียน แต่เกิดขึ้นในวันที่ห้องเรียนไม่มีอยู่เลย

และนั่นเอง คือวันที่เธอได้เรียนรู้ว่า ครูที่แท้จริง คือผู้ที่ไม่หยุดสร้างการเรียนรู้ ไม่ว่าสถานการณ์จะยากลำบากเพียงใด

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ขอแสดงความยินดีกับ ‘ครูหนูดี’ เสาวณีย์ สุขแสนศรี ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ที่ได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการครูในปีการศึกษา 2568 และขอร่วมส่งกำลังใจให้ครูหนูดีประสบความสำเร็จบนเส้นทางวิชาชีพ พร้อมสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็ก ๆ และชุมชนชายแดนไทยอย่างที่ตั้งใจไว้

The post “ชีวิตครูที่เริ่มในศูนย์พักพิง ย้ำเตือนว่า เราคือครูที่ถูกสร้างให้รับมือทุกข้อจำกัด” first appeared on กสศ..

คำบอกเล่าของ ‘ครูซี’ ฟูอาดี เอียดหวัง ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 สะท้อนความหมายของการ “กลับบ้าน” ได้ชัดเจนที่สุด

สำหรับครูซี การกลับมาเป็นครูที่โรงเรียนชุมชนบ้านนาทับ อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา ไม่ใช่เพียงการเริ่มต้นชีวิตราชการ แต่คือการกลับมารับผิดชอบบ้านเกิด ในฐานะเด็กคนหนึ่งที่เคยได้รับโอกาสจากชุมชน และวันนี้พร้อมส่งต่อโอกาสนั้นให้กับลูกหลานรุ่นต่อไป

เพราะเชื่อว่า… 

คนที่เข้าใจความยากลำบากของเด็กในชุมชนที่สุด คือคนที่เคยอยู่ตรงนั้น
คนที่เข้าใจชุมชนที่สุด คือเด็กที่เติบโตจากที่นั่น
และคนที่อยากให้ชุมชนพัฒนาที่สุด ก็คือคนที่เรียกชุมชนนั้นว่าบ้านจริง ๆ

เมื่อ “ชุมชน” กลายเป็นห้องเรียนที่ใหญ่ที่สุด

ด้วยความเชื่อนั้น ตลอด 4 ปีในฐานะนักศึกษาครู ครูซีพยายามค้นหารูปแบบการเรียนรู้ที่เหมาะกับเด็กในชุมชนบ้านนาทับ จนค้นพบคำตอบว่า “ภูมิปัญญาท้องถิ่น” คือทรัพยากรทางการศึกษาที่มีคุณค่าที่สุด

เขาเชื่อว่าการเรียนรู้ที่มีคุณภาพไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากตำราเสมอไป แต่สามารถเริ่มต้นจากผู้คน วิถีชีวิต และเรื่องราวที่อยู่รอบตัวเด็ก

“หลายปีของการเป็นนักศึกษาครู ผมเรียนรู้ว่าการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ เราสร้างขึ้นได้จากทุนทรัพยากรในชุมชน โดยชุมชนจะเป็นห้องเรียนใหญ่ และมีครูภูมิปัญญาที่มาจากคนในชุมชนเป็นผู้ถ่ายทอด”

เมื่อได้ทดลองจัดการเรียนรู้ในรูปแบบ “ห้องเรียนชุมชน” เขาได้เห็นทั้งประกายตาของผู้เฒ่าผู้แก่ที่ได้ถ่ายทอดองค์ความรู้ และความตื่นตัวของเด็ก ๆ ที่ค้นพบว่า เรื่องราวรอบตัวที่เคยมองข้าม ล้วนเป็นองค์ความรู้ที่มีคุณค่า

พลังคนรุ่นใหม่ที่รัก ผูกพัน ภาคภูมิใจ และอยากเติบโตขึ้นมาเป็นกำลังสำคัญของการพัฒนาบ้านเกิด คือ  “หัวใจของครูรัก(ษ์)ถิ่น ” ที่ครูซีได้ซึมซับ

“ทุกพื้นที่มีเรื่องราว มีวัฒนธรรม มีประวัติศาสตร์ และมีทักษะชีวิตที่ส่งต่อกันจากรุ่นสู่รุ่น เมื่อคุณค่าเหล่านี้ถูกมองเห็น สิ่งที่ตามมาจึงเป็นความรักความภูมิใจที่จะพาเด็ก ๆ ไปไกลกว่าการอ่านออกเขียนได้ แต่เขายังได้เข้าใจตัวเองและสังคมชุมชนของเขา”

บทเรียนที่ไม่มีอยู่ในหนังสือเรียน

หนึ่งในบทเรียนที่ครูซีตั้งใจผลักดันให้พัฒนาเป็นหลักสูตรท้องถิ่น คือการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ชุมชนบ้านนาทับ โดยพานักเรียนเรียนรู้ประวัติศาสตร์ชุมชน ชวนเด็ก ๆ กอบเก็บเรื่องราวจากรอบตัว ทั้งจากผู้คนเก่าแก่ สิ่งก่อสร้าง สิ่งของ เมนูอาหาร หรือจากกิจวัตรในชุมชนที่เด็ก ๆ เห็นอยู่ทุกวัน จนเด็ก ๆ ค่อย ๆ รับรู้ความเป็นมาของพื้นที่ ของชื่อหมู่บ้านและตำบล ได้บันทึกภาพความเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลาของชุมชน อย่างเข้าใจ และนำข้อมูลเหล่านั้นมาจัดทำเป็นบทเรียนเฉพาะตัว อย่างที่ไม่เคยมีบันทึกในหนังสือเรียนเล่มไหน

“พอมีรากของเรื่องราว เด็ก ๆ จึงตื่นเต้นกับที่มาของประวัติศาสตร์ชุมชนที่ส่งต่อกันมานับร้อยปี แล้วที่น่าสนใจคือบทเรียนของเราจะไม่เป็นแบบปลายปิด แต่มันยังเปิดโลกการเรียนรู้ให้พร้อมค้นหาข้อมูลใหม่ เพื่อนำมาวิเคราะห์แลกเปลี่ยนหรือหักล้าง ตั้งคำถามกับข้อมูลใหม่ ๆ ได้เสมอ”

สำหรับครูซี นี่คือแก่นของการศึกษาในโลกปัจจุบัน ที่ผู้เรียนต้องสามารถแสวงหาความรู้จากหลายแหล่ง และพร้อมเรียนรู้ตลอดชีวิต

ขณะเดียวกัน บทเรียนเหล่านี้ยังเชื่อมโยงสาระวิชาต่าง ๆ เข้าด้วยกัน ผ่านกิจกรรมสร้างสรรค์ เช่น การแสดงจำลองเหตุการณ์ การออกแบบฉาก การเรียบเรียงเรื่องราว และการตีความประวัติศาสตร์ เพื่อให้เด็กเข้าใจอดีต เชื่อมโยงกับปัจจุบัน และมองเห็นอนาคตของชุมชนที่พวกเขาอยากร่วมกันสร้าง

“ในฐานะครู เราคือผู้พาเขาไปหาความรู้และพยายามออกแบบการเรียนรู้ที่จะบูรณาการสาระวิชาต่าง ๆ เอาไว้ เช่น การตีความเรื่องราวให้เป็นภาพผ่านกิจกรรมการแสดงจำลองสถานการณ์ที่เด็ก ๆ ต้องช่วยกันคิดฉาก ตัวละคร ลำดับเหตุการณ์ย้อนรอยจากอดีตมาถึงปัจจุบัน เพื่อให้เด็ก ๆ รับรู้เรื่องราวจากหลายมิติ และเข้าใจความหมายของการเกิดขึ้นและหายไปของสิ่งต่าง ๆ แล้วมันจะพาพวกเขาไปสู่อนาคตว่าอยากจะให้ชุมชนของเขาเป็นยังไงต่อไป”

เครื่องแบบสีกากี กับคำสัญญาที่ไม่ต้องเอ่ยออกมา

นอกจากการเปลี่ยนบทบาทจากนักศึกษาครูสู่ข้าราชการครูแล้ว สิ่งที่เปลี่ยนไปอย่างชัดเจนคือสายตาของผู้คนในชุมชน

“เครื่องแบบใหม่เหมือนมอบสถานะใหม่ให้กับเรา เพราะมันช่วยเปลี่ยนสายตาที่เด็ก ๆ และชุมชนเคยเห็นตัวเราจากนักศึกษาครูคนหนึ่ง หรือพี่ซีของน้อง ๆ วันนั้นที่มาฝึกสอนที่ยังต้องเทียวไปมาระหว่างโรงเรียนบ้านนาทับกับมหาวิทยาลัย แต่เมื่อเราใส่ชุดข้าราชการมาที่โรงเรียน เด็ก ๆ เห็นก็ดีใจกันมากครับ เพราะเขารับรู้ได้ว่าต่อจากนี้เราจะอยู่ที่นี่และไม่จากไปไหนแล้ว”  

สำหรับครูซี เครื่องแบบสีกากีจึงไม่ใช่เพียงเครื่องแบบของวิชาชีพ แต่เป็นสัญลักษณ์ของความมั่นคง ความไว้วางใจ และคำสัญญาที่มีต่อชุมชนว่า เขาจะอยู่เคียงข้างเด็ก ๆ ในฐานะครูของบ้านเกิด

ทุกคำแสดงความยินดีจากชาวบ้าน ทุกสายตาที่เปี่ยมด้วยความหวัง ยิ่งทำให้เขาตระหนักว่าหน้าที่ของครูคนหนึ่ง ไม่ได้มีเพียงการถ่ายทอดความรู้ แต่คือการสร้างอนาคตของชุมชนไปพร้อมกับลูกศิษย์’

ความหวังจากพื้นที่เล็ก ๆ

ครูซีเชื่อว่า การเริ่มต้นจากโรงเรียนเล็ก ๆ ในบ้านเกิด อาจเป็นเพียงจุดเล็ก ๆ บนแผนที่ประเทศไทย

แต่หากมีครูรัก(ษ์)ถิ่นจำนวนมากที่เลือกกลับไปพัฒนาชุมชนของตัวเอง ความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ เหล่านี้จะค่อย ๆ เชื่อมโยงกัน จนกลายเป็นพลังในการยกระดับคุณภาพการศึกษาของประเทศ

“ท้ายสุดผมเชื่อว่าการเริ่มต้นที่บ้านเกิดของเรา อาจเป็นแค่จุดเล็ก ๆ จุดหนึ่งของประเทศไทย แต่ถ้าพื้นที่เล็ก ๆ หลายแห่งรวมกันด้วยครูรัก(ษ์)ถิ่นแต่ละรุ่น ที่หอบเอาความฝันความตั้งใจกลับไปยังบ้านเกิด มันก็อาจเป็นจุดเริ่มของความหวัง ว่าเราอาจทำให้การศึกษาที่มีคุณภาพ หยั่งรากลงในทุกพื้นที่ของประเทศได้จริง ในสักวันหนึ่ง”     

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ขอแสดงความยินดีกับ ‘ครูซี’ ฟูอาดี เอียดหวัง ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ที่ได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการครูในปีการศึกษา 2568 และขอร่วมส่งกำลังใจให้ครูซีประสบความสำเร็จบนเส้นทางวิชาชีพ พร้อมสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็ก ๆ และชุมชนบ้านเกิดอย่างที่ตั้งใจไว้

The post “เมื่อใส่ชุดข้าราชการครูมาที่โรงเรียน เด็ก ๆ ก็รับรู้ว่าจากนี้เราจะอยู่ที่นี่และไม่จากไปไหนแล้ว” first appeared on กสศ..

ถ้อยคำของ ‘ครูเต้’ ชุติพงษ์ ใจ๋ยู้ ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ที่กล่าวในพิธีปฐมนิเทศข้าราชการครู ณ หอประชุมคุรุสภา กระทรวงศึกษาธิการ เปรียบเสมือนคำปฏิญาณของครูคนหนึ่งที่กำลังเริ่มต้นเส้นทางวิชาชีพ พร้อมความตั้งใจแน่วแน่ว่าจะกลับไปสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็ก ๆ บนดอย เช่นเดียวกับที่ครั้งหนึ่งเขาเคยได้รับ

ปลายทางของครูเต้คือ โรงเรียนบ้านกองลอย อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ โรงเรียนบนภูเขาสูง ซึ่งเป็นโรงเรียนเดียวกับที่เขาเคยศึกษาเล่าเรียนจนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3

เมื่อเด็กเรียนดีจากโรงเรียนบนดอย ได้เห็นความเหลื่อมล้ำด้วยตัวเอง

ตลอดช่วงประถมศึกษาจนเรียนจบ ม.3 ครูเต้เป็นนักเรียนที่มีผลการเรียนยอดเยี่ยม ได้อันดับหนึ่งของโรงเรียนมาโดยตลอด เขาเชื่อมั่นว่าการศึกษาจะพาชีวิตก้าวไปข้างหน้า จึงตั้งใจเรียนอย่างเต็มที่

แต่เมื่อย้ายไปเรียนต่อในโรงเรียนขนาดใหญ่ระดับ ม.ปลาย เขาจึงได้พบกับความจริงอีกด้านหนึ่ง

“ผมเป็นเด็กที่ผลการเรียนดีมาตลอด แต่พอขึ้น ม.ปลาย ย้ายไปเรียนโรงเรียนใหญ่ ถึงเพิ่งรู้ว่าสิ่งที่เรียนมามันยังไม่พอจะทำให้เรียนตามเพื่อนทัน หลายวิชามีพื้นฐานที่เพื่อน ๆ รู้กันอยู่แล้ว แต่ผมไม่เคยเรียนมาก่อน”

ประสบการณ์ครั้งนั้นทำให้เขาไม่ได้ตั้งคำถามกับตัวเอง หากแต่เริ่มเข้าใจข้อจำกัดของระบบการศึกษาที่เด็กในพื้นที่ห่างไกลต้องเผชิญ

“ผมรับรู้เสมอว่าโรงเรียนและคุณครูที่บ้านเต็มที่ที่สุดแล้ว แต่ด้วยข้อจำกัดหลายอย่าง ทั้งความห่างไกล การขาดแคลนทรัพยากร และบริบทของพื้นที่ ทำให้โรงเรียนบนดอยไม่สามารถมีโอกาสเท่าโรงเรียนใหญ่ในเมืองได้”

ความรู้สึกที่เคยเป็นเพียงความสงสัย ค่อย ๆ กลายเป็นแรงบันดาลใจสำคัญ เขาตัดสินใจว่า วันหนึ่งจะกลับมาเป็นครูที่โรงเรียนแห่งนี้ เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลง

กลับบ้านพร้อมความรู้และแผนพัฒนาการเรียนรู้

ความตั้งใจนั้นพาครูเต้เข้าสู่โครงการ “ครูรัก(ษ์)ถิ่น” โดยศึกษาต่อที่คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ระหว่างการเรียน เขาได้ทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งถึงความท้าทายของการจัดการศึกษาในพื้นที่สูง ทั้งความหลากหลายของภาษา วัฒนธรรม ชาติพันธุ์ ตลอดจนข้อจำกัดด้านทรัพยากรและโอกาสในการเรียนรู้

“ผมไม่ได้กลับมาพร้อมความหวังอย่างเดียว แต่กลับมาพร้อมแผนการจัดการเรียนรู้ที่เหมาะกับบริบทของพื้นที่”

ครูเต้ตั้งใจพัฒนาสื่อการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของเด็ก ๆ ใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือช่วยการเรียนการสอน และประยุกต์แนวทางจากพื้นที่ต้นแบบต่าง ๆ ให้เหมาะกับโรงเรียนบ้านกองลอย

นอกจากนี้ เขายังมองเห็นโอกาสในการเชื่อมโยงการเรียนรู้กับการดำรงชีวิตจริง ผ่านการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน การเรียนรู้เรื่องกระบวนการผลิต การคำนวณต้นทุนและกำไร การตลาด และการขายออนไลน์ เพื่อให้เด็ก ๆ ได้ฝึกทั้งทักษะวิชาการและทักษะชีวิตไปพร้อมกัน

เมื่อห้องเรียนกลายเป็นพื้นที่แห่งความหวัง

ตลอดระยะเวลากว่าครึ่งปีหลังได้รับการบรรจุ แนวคิดที่ครูเต้วางไว้เริ่มหยั่งรากในห้องเรียนของโรงเรียนบ้านกองลอย

เขาทำงานร่วมกับผู้ปกครอง ส่งเสริมให้เด็กฝึกอ่าน ฝึกเขียนอย่างต่อเนื่อง พร้อมออกแบบสื่อการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับสิ่งแวดล้อมและวิถีชีวิตของชุมชน เพื่อให้เด็กเข้าใจบทเรียนได้ง่ายขึ้น และเห็นว่าการศึกษาเป็นเรื่องใกล้ตัว

เหนือสิ่งอื่นใด ครูเต้อยากให้เด็ก ๆ มองเห็นว่า การเกิดในพื้นที่ห่างไกลไม่ใช่ข้อจำกัดของความฝัน

“ผมอยากบอกเด็ก ๆ ทุกคนว่า อย่าคิดว่าการเกิดบนดอยหรือในพื้นที่ห่างไกลเป็นข้อจำกัดของชีวิต เพราะถ้าเราพยายามและได้รับการศึกษาที่ดี การเรียนนี่แหละครับจะพาเราไปสู่ความสำเร็จ”

สำหรับครูเต้ คำพูดนี้ไม่ใช่เพียงคำให้กำลังใจ แต่คือเรื่องจริงที่เขาพิสูจน์ด้วยชีวิตของตัวเอง

ส่งต่อโอกาสให้คนรุ่นต่อไป

ครูเต้บอกว่า สิ่งที่ทำให้เขาภูมิใจที่สุด ไม่ใช่เพียงการได้เป็นข้าราชการครู แต่คือการได้กลับมาทำงานในบ้านเกิด ท่ามกลางความยินดีของผู้ปกครองและคนในชุมชนที่เฝ้ามองการเติบโตของเขามาตั้งแต่ยังเป็นเด็ก

“ขอบคุณโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ที่ทำให้เด็กจากพื้นที่ห่างไกลคนหนึ่งมีโอกาสพัฒนาตัวเอง และได้กลับมาทำงานเพื่อบ้านเกิด”

เขากล่าวว่า นับตั้งแต่วันที่ได้รับการบรรจุเป็นครู เขาตระหนักอยู่เสมอว่าหน้าที่นี้คือความไว้วางใจจากชุมชน ที่ฝากความหวังของคนรุ่นต่อไปไว้ในมือของครู

“ผมอยากให้เด็ก ๆ ได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพ ใช้ความใฝ่รู้และความพยายามพาตัวเองไปถึงเป้าหมายของชีวิต และนี่คือภารกิจของครูคนหนึ่ง ที่ผมตั้งใจว่าจะทำให้ดีที่สุดครับ”

เรื่องราวของครูเต้สะท้อนให้เห็นว่า การกลับบ้านของครูคนหนึ่ง อาจไม่ใช่เพียงการกลับไปสอนหนังสือ แต่คือการกลับไปเปลี่ยนแปลงอนาคตของเด็ก ๆ และทั้งชุมชน

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ขอแสดงความยินดีกับ ‘ครูเต้’ ชุติพงษ์ ใจ๋ยู้ ข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ที่ได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการครูในปีการศึกษา 2568 และขอร่วมส่งกำลังใจให้ครูเต้ประสบความสำเร็จบนเส้นทางวิชาชีพ พร้อมสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็ก ๆ และชุมชนบ้านเกิดอย่างที่ตั้งใจไว้

The post “ผมมาเป็นครูเพื่อกลับไปบอกเด็ก ๆ บนดอยว่า ทุกคนพัฒนาตัวเองได้ โดยไม่จำกัดว่าใครเกิดที่ไหนหรือโตมาอย่างไร” first appeared on กสศ..

โครงการดังกล่าวได้ขับเคลื่อนการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเพื่อส่งเสริมจรรยาบรรณวิชาชีพครูในโรงเรียนปลายทางครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 1 และรุ่นที่ 2 จำนวน 133 โรงเรียน ใน 35 จังหวัดทั่วประเทศ ผ่านการประยุกต์ใช้ “หลักการและกระบวนการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม 4+6 โมเดลสำหรับโรงเรียน” จนเกิดนวัตกรรมทางการศึกษากว่า 450 ผลงาน และแผนการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการคุณธรรมจริยธรรมมากกว่า 500 เรื่อง สะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาคุณธรรมสามารถเกิดขึ้นได้จริงในบริบทของสถานศึกษา และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทั้งในระดับผู้เรียน ครู โรงเรียน และชุมชน

หนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จที่ถูกนำมาแลกเปลี่ยนบนเวที คือ โรงเรียนอนุบาลแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งแม้จะไม่ได้มีหลักสูตรพิเศษหรือจุดเด่นด้านวิชาการที่แตกต่างจากโรงเรียนอื่น แต่ได้บูรณาการการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเข้าไปในกระบวนการเรียนรู้และวิถีชีวิตของโรงเรียนอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ได้รับการยอมรับจากผู้ปกครองและชุมชน หลายครอบครัวตัดสินใจส่งบุตรหลานเข้ามาเรียนเพราะเชื่อมั่นในแนวทางการปลูกฝังคุณธรรม ส่งผลให้จำนวนนักเรียนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สะท้อนให้เห็นว่าคุณธรรมไม่ได้เป็นเพียงเนื้อหาในห้องเรียน แต่สามารถสร้างความเชื่อมั่นและความเข้มแข็งให้กับโรงเรียนและชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม

ภายในงานได้รับเกียรติจาก ศาสตราจารย์ นพ.เกษม วัฒนชัย ปาฐกถาพิเศษเรื่อง “การพัฒนาคุณธรรมกับสังคมไทยในปัจจุบัน” โดยเน้นย้ำว่า การศึกษาไม่ได้มีหน้าที่เพียงสร้างคนเก่ง แต่ต้องสร้างคนดีที่สามารถใช้ความรู้เพื่อประโยชน์ของสังคมได้อย่างถูกต้อง คุณธรรมจริยธรรมจึงเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันทางความคิดและพฤติกรรม ช่วยให้เด็กและเยาวชนเติบโตเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ พร้อมรับผิดชอบต่อสังคมและประเทศชาติในอนาคต

ดร.พิเชฐร์ วันทอง รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ในฐานะประธานการประชุม กล่าวว่า การพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากห้องเรียนเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัย “ระบบนิเวศทางการศึกษา” ที่ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม ทั้งผู้บริหาร ครู นักเรียน ผู้ปกครอง ชุมชน และเครือข่ายในพื้นที่

“4+6 โมเดลสำหรับโรงเรียน เป็นนวัตกรรมการพัฒนาคุณธรรมเชิงระบบที่ไม่ได้เพิ่มภาระงานให้แก่ครู แต่เป็นการบูรณาการคุณธรรมเข้าไปในกระบวนการเรียนการสอนและการบริหารจัดการสถานศึกษาที่ดำเนินการอยู่แล้ว โดยใช้ต้นทุนและทรัพยากรเดิมของโรงเรียนเป็นฐานในการสร้างการเปลี่ยนแปลง ผลลัพธ์ตลอด 2 ปีที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่า การพัฒนาคุณธรรมสามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่จับต้องได้ทั้งในระดับผู้เรียน ครู โรงเรียน และชุมชน”

ด้าน ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า หัวข้อ “Small Spark from School to Better Community” สะท้อนความเชื่อสำคัญว่า การเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ของสังคมสามารถเริ่มต้นได้จากประกายเล็ก ๆ ในห้องเรียน จากความตั้งใจของครูคนหนึ่ง นักเรียนคนหนึ่ง หรือโรงเรียนหนึ่งแห่ง และเมื่อได้รับการส่งเสริมอย่างต่อเนื่อง ก็สามารถขยายผลสู่การเปลี่ยนแปลงของชุมชนและสังคมได้

“เวทีในวันนี้เป็นพื้นที่สำคัญในการรวบรวมองค์ความรู้ ถอดบทเรียน และแลกเปลี่ยนประสบการณ์จากโรงเรียน ครู ผู้บริหาร และภาคีเครือข่ายจากทั่วประเทศ เพื่อร่วมกันค้นหาปัจจัยแห่งความสำเร็จ ต่อยอดนวัตกรรมการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม และขยายผลสู่สถานศึกษาอื่น ๆ ในอนาคต”

ภายในงานมีการนำเสนอผลลัพธ์การดำเนินงานในมิติต่าง ๆ ผ่านเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ 7 ห้องย่อย ได้แก่ ห้องโรงเรียน ห้องนักเรียน ห้องครูและจรรยาบรรณวิชาชีพ ห้องผู้บริหาร ห้องผู้ปกครองและชุมชน ห้องนวัตกรรมทางการศึกษาสู่ชุมชน และห้องครูปฐมวัยและครูประถมศึกษา โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิ นักวิชาการ และผู้ปฏิบัติงานจากพื้นที่ร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์และเติมเต็มองค์ความรู้ เพื่อขับเคลื่อนการศึกษาบนฐานของคุณธรรมอย่างยั่งยืน

นอกจากนี้ ยังมีเวทีสะท้อนบทเรียนและให้ข้อคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิ กสศ. อาทิ คุณหญิงกษมา วรวรรณ ณ อยุธยา, ดร.เบญจลักษณ์ น้ำฟ้า, รศ.ดร.ดารณี อุทัยรัตนกิจ  และ ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. ซึ่งร่วมชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเชิงระบบ ควบคู่ไปกับการพัฒนาคุณภาพการศึกษา เพื่อสร้างพลเมืองที่มีความรู้ ความสามารถ และมีความรับผิดชอบต่อสังคม

อีกหนึ่งกิจกรรมสำคัญของงาน คือ การมอบโล่รางวัลเชิดชูเกียรติแก่โรงเรียนนำร่องที่มีผลงานโดดเด่น ครูต้นแบบการบูรณาการชั้นเรียนคุณธรรมจริยธรรม และผลงานนวัตกรรมทางการศึกษาสู่ชุมชน เพื่อยกย่องบุคลากรและสถานศึกษาที่ร่วมขับเคลื่อนการสร้างวัฒนธรรมคุณธรรมในโรงเรียนและชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

ภายในงานยังมีการเปิดตัว Platform E-Learning สำหรับการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมผ่านกลไก 4+6 โมเดล โดยสำนักงานเลขาธิการคุรุสภา เพื่อเป็นเครื่องมือสนับสนุนการเรียนรู้ การพัฒนาศักยภาพครู และการขยายผลนวัตกรรมการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมสู่เครือข่ายสถานศึกษาทั่วประเทศ

การประชุมวิชาการครั้งนี้นับเป็นอีกก้าวสำคัญของการสานพลังความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา ภาคประชาสังคม และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ในการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเชิงระบบ ผ่านบทบาทของครู โรงเรียน และชุมชน เพื่อสร้างรากฐานของการศึกษาไทยที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เป็นทั้ง “คนเก่ง คนดี และมีความสุข” พร้อมเติบโตเป็นกำลังสำคัญของสังคมและประเทศในอนาคต

The post ภาคีเครือข่าย กสศ. ถอดบทเรียน 2 ปี “ครูรัก(ษ์)ถิ่น รักคุณธรรม” ขับเคลื่อน 133 โรงเรียนนำร่อง สร้างพลังคุณธรรมสู่การเปลี่ยนแปลงของชุมชน first appeared on กสศ..

พวกเขาไม่มีรถโรงเรียน ไม่มีรถรับ-ส่ง มีเพียงเรือลำหนึ่งที่ค่อย ๆ ลัดเลาะไปตามแนวเขื่อน รับเด็กทีละคนจากจุดเล็ก ๆ ที่กระจายตัวอยู่ตามซอกซอยของชุมชนริมผืนน้ำ

“ผมต้องออกเรือตั้งแต่เกือบหกโมงเช้า ไปรับเด็กคนแรกที่อยู่ไกลสุด แล้วค่อยย้อนกลับมาเก็บเด็กตามจุดต่าง ๆ”
ลุงโป่ง ผู้ทำหน้าที่รับ-ส่งเด็ก ๆ มากว่า 30 ปี เล่าอย่างคุ้นเคย

กว่าจะพาเด็กครบทุกคนมาถึงโรงเรียน ก็ใช้เวลาร่วมสองชั่วโมง และเมื่อเรือเทียบท่า นั่นคือสัญญาณเริ่มต้นของการเรียนในวันนั้น

ปลายทางของการเดินทางคือ “โรงเรียนบ้านพุเข็ม” โรงเรียนขนาดเล็กริมขอบเขื่อนแก่งกระจาน ที่ตั้งอยู่ลึกเข้าไปในพื้นที่ซึ่งการเดินทางทางบกใช้เวลานานกว่าสองชั่วโมงจากอำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี

เส้นทางไปโรงเรียนของเด็กที่นี่เริ่มต้นจาก “เรือ” ไม่ใช่รถโรงเรียน และใช้เวลาไป-กลับรวมกันกว่า 4 ชั่วโมงต่อวัน ขณะที่เวลาเลิกเรียนก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับตารางสอนเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับลมฟ้าอากาศ

“วันไหนลมแรง หรือมีพายุ ผมจะบอกครูให้ปล่อยเด็กกลับก่อน เพื่อความปลอดภัย”

เมื่อถามว่าเด็ก ๆ เหนื่อยไหมกับการต้องตื่นแต่เช้าและเดินทางไกลทุกวัน
ลุงโป่งยิ้มก่อนตอบทันทีว่า

“ไม่เคยเลยครับ เด็ก ๆ สนุกกันมาก บางวันต้องออกเร็วก่อนตีห้าก็ไม่มีใครบ่น มารอตลอด ผมยืนยันได้เลยว่าเด็กทุกคนอยากมาโรงเรียน”

คำตอบที่เรียบง่ายนี้สะท้อนสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง คือเด็ก ๆ ไม่ได้ปฏิเสธการเรียนรู้ ตรงกันข้าม พวกเขา “อยากเรียน” อย่างชัดเจน

แต่ความอยากเรียนเพียงอย่างเดียว อาจยังไม่เพียงพอให้เด็กที่นี่ไปได้ไกลกว่านั้น ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา เด็กจำนวนมากในพื้นที่นี้มีวุฒิการศึกษาสูงสุดเพียงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่เก่ง ไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่พยายาม แต่เพราะ “ไปต่อไม่ได้” เพราะการเรียนต่อหมายถึงการต้องออกจากชุมชน ต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ทั้งค่าที่พัก ค่าเดินทาง และค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ขณะเดียวกัน ผู้ปกครองจำนวนไม่น้อยก็กังวลเรื่องความปลอดภัยของลูกหลานที่ต้องไปอยู่ไกลบ้าน

“สามสิบกว่าปี ผมเห็นเด็กดั้นด้นมาเรียน เพราะเขามีความสุขที่ได้เจอเพื่อน เจอครู ได้เล่น ได้กินอิ่ม แต่น่าเสียดายว่าโรงเรียนนี้มีแค่ ป.6 เกินครึ่งของเด็กเลยไม่ได้เรียนต่อ” ลุงโป่งเล่าด้วยน้ำเสียงเรียบ แต่หนักแน่น

“ผมว่าอุปสรรคจริง ๆ คือเส้นทางมันลำบาก ถ้าเด็กจะเรียนต่อ ต้องไปอยู่ข้างนอก พ่อแม่ถึงไม่ส่งลูกเรียน เขาห่วงเรื่องความปลอดภัย และที่สำคัญคือค่าใช้จ่าย ทั้งค่ากินอยู่ ค่ารถ ลำพังอาชีพทำสวนทำไร่จับปลามันไม่พอส่งลูกไป”

ในบริบทเช่นนี้ “ระยะทาง” จึงไม่ใช่แค่เรื่องของกิโลเมตร แต่เป็นเรื่องของต้นทุนความเสี่ยง และข้อจำกัดของครอบครัว และกลายเป็นด่านแรกที่ขวางโอกาสของเด็กจำนวนมากอย่างเงียบงัน

ในขณะที่เด็กบางคนยังพอมีโอกาส “ไปต่อ” เด็กอีกจำนวนไม่น้อยในโรงเรียนนี้ ยังไม่เคยเห็นปลายทางนั้นเลยด้วยซ้ำ

“ถ้าจบ ป.6 หนูจะเป็นอะไร”

คำถามนี้ อาจไม่ได้มีคำตอบที่หลากหลายนักสำหรับเด็กในพื้นที่แห่งนี้

‘แดงน้อย’ นักเรียนชั้น ป.4 บอกว่าเขาอยากเป็น “คนหาปลา” เหมือนพ่อและปู่ ทุกวันหลังเลิกเรียน เขาจะลงน้ำ ฝึกดำน้ำจับปลา เรียนรู้การใช้เครื่องมือ และลองปรับปรุงอุปกรณ์ให้ดีขึ้น

เขาว่ายน้ำเก่ง ดำน้ำได้ลึก เข้าใจธรรมชาติของน้ำและลมอย่างชำนาญ ทักษะชีวิตของเขา อาจเหนือกว่าเด็กในเมืองหลายคนด้วยซ้ำ แต่เมื่อถามถึงการเรียนต่อ คำตอบของเขายังคงหยุดอยู่ที่ ป.6 ไม่ใช่เพราะเขาไม่เก่ง แต่เพราะเขา “ยังไม่เคยเห็นว่ามีทางอื่น”

‘ครูช่อ’ รวิพร ดังแสง นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นปี 3 สาขาวิชาการประถมศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ซึ่งจะกลับมาบรรจุที่นี่ อธิบายว่า

เด็กที่นี่มีทักษะชีวิตสูง พวกเขาขับเรือเป็น ซ่อมเครื่องยนต์ได้ หาปลาเก่ง และอ่านสภาพอากาศจากธรรมชาติได้อย่างแม่นยำ

แต่ในอีกด้านหนึ่ง พวกเขาอาจยังไม่เห็นภาพของการศึกษาในระยะยาว และยังไม่แน่ใจว่าการเรียนต่อจะพาพวกเขาไปสู่ชีวิตแบบใด

“ถ้าไม่มีใครบอก เด็กอาจไม่รู้เลยว่าเขาไปได้ไกลกว่านี้”

“ตัวเราเองพอได้ออกไปเรียน ทำให้เห็นภาพกว้างของชุมชน และเข้าใจเด็กว่าไม่ใช่เขาไม่เก่ง แต่ที่ผ่านมาเหมือนเป้าหมายยังไม่ชัดว่ายังมีช่องทางอื่นให้เลือก” 

สิ่งที่ครูช่อพยายามเปลี่ยน จึงไม่ใช่เพียงการสอนตามบทเรียนในห้อง แต่เป็นการค่อย ๆ เปิดโลก และขยายขอบเขตความฝันของเด็กให้เขาเห็นว่ายังมีทางเลือกอื่น และยังมีเส้นทางที่ไปต่อได้

ขณะที่ ‘ครูซิม’ กชกร อินทร์จักร์ นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นพี่ ซึ่งกำลังจะกลับมาบรรจุที่นี่ในอีกไม่กี่เดือน เล่าเสริมว่า การกลับมาเป็นครูฝึกสอนทำให้เธอเข้าใจมากขึ้นว่า “ความเข้าใจธรรมชาติของพื้นที่ มีผลต่อการออกแบบการเรียนรู้อย่างไร”

และทำให้เห็นว่า ครูในโรงเรียนพื้นที่พิเศษไม่ได้เป็นเพียงผู้สอน แต่ต้องเป็นทั้งผู้ดูแล ผู้ประสานงาน และบางครั้งต้องเป็นทุกอย่างที่เด็ก ๆ ต้องการ

เรื่องราวของเด็กบ้านพุเข็ม จึงไม่ได้สะท้อนเพียงความยากลำบากของการเดินทางหากแต่สะท้อน “โครงสร้าง” ของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างชัดเจน เพราะในบางพื้นที่ ปัญหาไม่ได้เริ่มจากห้องเรียน และไม่ได้เริ่มจากตัวเด็ก แต่เริ่มตั้งแต่ “เส้นทางไปโรงเรียน”

เมื่อระยะทางกลายเป็นค่าใช้จ่าย กลายเป็นความเสี่ยง และกลายเป็นข้อจำกัดของครอบครัว “โอกาสทางการศึกษา” จึงไม่ได้เริ่มต้นด้วยต้นทุนที่เท่ากันตั้งแต่แรก

และนี่คือคำถามสำคัญที่เรื่องราวนี้ตั้งโจทย์ไว้

เราจะออกแบบระบบการศึกษาอย่างไร ให้เด็กทุกคน “ไปต่อได้” ไม่ว่าพวกเขาจะเริ่มต้นจากจุดไหน เพราะท้ายที่สุดแล้ว ความเหลื่อมล้ำอาจไม่ได้อยู่ที่ความสามารถของเด็ก แต่อยู่ที่ว่าระบบสามารถพาเขาไปได้ไกลแค่ไหน

เรื่องราวที่เกี่ยวข้อง: เปลี่ยนบ้านพักครูเป็น “จุดชาร์จใจ” โอกาสทางการศึกษาของเด็กเริ่มจากคุณภาพชีวิตครู

The post เด็กบางคนต้องนั่งเรือวันละ 4 ชั่วโมงเพื่อให้ได้เรียน “ระยะทาง” ด่านแรกของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา first appeared on กสศ..

ในฐานะตัวแทนจากประเทศไทย ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) และ ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา ได้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเวทีดังกล่าว โดยผู้จัดการ กสศ. เป็นตัวแทนขึ้นนำเสนอ “โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น” ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาด้วยฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ (Evidence-based) เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนครูที่ส่งผลกระทบต่อชุมชนในพื้นที่ห่างไกลและเปราะบางที่สุดของประเทศไทย

วิกฤตในโรงเรียนขนาดเล็ก-พื้นที่ห่างไกลที่ยังคงอยู่ 

ผู้จัดการ กสศ. ได้นำเสนอข้อมูลความท้าทายของระบบการศึกษาไทยในพื้นที่ห่างไกล โดยอ้างอิงงานวิจัยที่จัดทำโดยธนาคารโลก (World Bank) และสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. ในปี 2563 ซึ่งพบว่า ประเทศไทยมีโรงเรียนขนาดเล็ก (Small protected schools) จำนวน 1,155 แห่ง ที่ไม่สามารถควบรวมได้ แม้โรงเรียนเหล่านี้จะมีข้อได้เปรียบในด้านอัตราส่วนครูต่อนักเรียนที่ต่ำกว่า (1:9.5 เทียบกับค่าเฉลี่ยระดับชาติที่ 1:14) แต่กลับต้องเผชิญกับข้อจำกัดสำคัญ คืออัตราส่วนครูต่อห้องเรียนที่ต่ำมาก เพียงร้อยละ 0.91 เมื่อเทียบกับร้อยละ 1.38 ในโรงเรียนทั่วไป

ปัญหาดังกล่าวทวีความรุนแรงขึ้นจากข้อจำกัดเชิงพื้นที่และการโยกย้ายกำลังคนที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง โรงเรียนขนาดเล็กส่วนใหญ่มักตั้งอยู่ในพื้นที่ชายแดนหรือพื้นที่ห่างไกล ครูจากในเมืองที่ถูกส่งไปปฏิบัติงานในพื้นที่เหล่านี้ มักประสบความยากลำบากในการดำรงชีวิตและการทำงาน ส่งผลให้เมื่อครบระยะเวลาปฏิบัติงานประมาณ 2 ปี ครูจำนวนไม่น้อยเลือกขอย้ายออกจากโรงเรียนเหล่านี้

โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น ทางออกขจัดความยากจนในชั่วอายุคน

เพื่อลดช่องว่างการขาดแคลนครูในโรงเรียนขนาดเล็กและพื้นที่ห่างไกล กสศ. ได้พัฒนากลไกการผลิตครู “ระบบปิด” (Closed system) โดยตั้งเป้าจัดหานักศึกษาครูให้ได้อย่างน้อย 1 ใน 4 ของความต้องการในพื้นที่ โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นมุ่งเป้ามอบทุนการศึกษาให้กับนักเรียนจากครัวเรือนยากจนในชุมชนท้องถิ่นที่ต้องการครู เพื่อพัฒนาศักยภาพความเป็นครูและกลับไปปฏิบัติงานในพื้นที่ของตนเอง เนื่องจากสถาบันผลิตครูตั้งอยู่ใกล้กับโรงเรียนกลุ่มเป้าหมาย จึงมีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งทั้งในด้านวัฒนธรรม บริบทของโรงเรียน และวิถีชีวิตของชุมชนที่นักศึกษาผู้รับทุนจะกลับไปทำงาน

นอกจากนี้ ดร.ไกรยส ยังเน้นย้ำถึงผลกระทบเชิงบวกทางเศรษฐกิจและสังคมที่สำคัญ โดยชี้ว่า การมีรายได้ที่มั่นคงจากวิชาชีพครูจะช่วยให้นักศึกษาทุนสามารถพาครอบครัวก้าวพ้นความยากจนได้ภายในชั่วอายุคน (One generation) ในระยะต่อไป กสศ. มีเป้าหมายขยายการสนับสนุนไปสู่สาขาวิชาเฉพาะทางต่าง ๆ เช่น การศึกษาพิเศษ เพื่อให้ระบบการผลิตครูสามารถตอบโจทย์ความต้องการของพื้นที่ได้อย่างครอบคลุมยิ่งขึ้น

การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรและความต่อเนื่องของภาคนโยบาย

ดร.ไกรยส ได้ยกประเด็นความท้าทายด้านโครงสร้างประชากร โดยชี้ว่า ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย (Ultra-aged society) ท่ามกลางจำนวนประชากรวัยทำงานที่ลดลง ขณะที่สัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งแนวโน้มดังกล่าวอาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ส่งผลให้จำนวนผู้เข้าสู่วิชาชีพครูลดลง อีกทั้งงบประมาณภาครัฐยังมีแนวโน้มถูกจัดสรรไปยังภารกิจด้านอื่นมากขึ้น

เพื่อเตรียมรับมือกับสถานการณ์ดังกล่าว ดร.ไกรยส ได้เน้นย้ำถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการวางยุทธศาสตร์การผลิตและพัฒนาครูอย่างเป็นระบบ ทั้งในช่วงก่อนและระหว่างการบรรจุ ในระยะ 5–10 ปีข้างหน้า โดยในปัจจุบัน กสศ. อยู่ระหว่างการสำรวจภาระงานที่ครูต้องรับผิดชอบนอกเหนือจากการสอนจนเกินสมดุล เพื่อนำข้อมูลเชิงประจักษ์ไปเสนอต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการโดยตรง

อย่างไรก็ตาม ดร.ไกรยส ย้ำว่า การขับเคลื่อนนโยบายด้านครูจำเป็นต้องอาศัย “ความต่อเนื่องของภาคนโยบายและการเมือง” เพื่อให้มาตรการต่าง ๆ สามารถดำเนินไปได้อย่างต่อเนื่อง แม้จะมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองตามวาระของรัฐบาลไทยก็ตาม

บนเวทีเดียวกันนี้ ผู้จัดการ กสศ. ยังได้ร่วมเสวนากับตัวแทนด้านการศึกษาระดับโลก ซึ่งต่างเห็นพ้องและกล่าวยกย่องแนวทางของ กสศ. ว่าเป็นต้นแบบที่สำคัญ

• Lars Sondergaard หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ด้านการศึกษา ประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิกของ World Bank ตั้งข้อสังเกตว่า การจัดการศึกษาที่มีคุณภาพจะต้องใช้งบประมาณสูง แต่ประเทศรายได้ปานกลางส่วนใหญ่ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกกลับลงทุนด้านการศึกษาไม่ถึง 4% ของ GDP พร้อมเสนอให้รัฐบาลปรับมุมมองจากการมุ่งเน้น “ปัจจัยนำเข้า” ไปสู่ “ผลลัพธ์” โดยมองว่าการศึกษาไม่ใช่การบริโภค แต่คือการลงทุนที่สำคัญ ทั้งนี้ยังได้ชื่นชมการดำเนินงานของ กสศ. ว่าเป็นตัวอย่างของโครงการที่ใช้ฐานข้อมูลเชิงประจักษ์ ซึ่งช่วยให้หน่วยงานด้านการศึกษาสามารถอธิบายความคุ้มค่าต่อภาคการคลังได้อย่างชัดเจน พร้อมทั้งชักชวนให้ประเทศต่าง ๆ ยกระดับการผลิตครูตั้งแต่ต้นทางให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานระดับชาติ
• Ruby Bernardo ประธานสหภาพครู (Alliance of Concerned Teachers) ประเทศฟิลิปปินส์ สะท้อนภาพวิกฤตการขาดแคลนครูที่มีจำนวนสูงถึง 147,000 คน โดยระบุว่าครู 9 ใน 10 คนมีรายได้ต่ำกว่าค่าครองชีพพื้นฐาน และต้องเผชิญกับภาระงานที่เกินขอบเขตหน้าที่ พร้อมย้ำว่าวิกฤตครูทั่วโลกไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลจากนโยบาย และการลงทุนในตัวครูจำเป็นต้องเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
• Leah Olsson รองประธานสหภาพการศึกษาแห่งออสเตรเลีย (Australian Education Union) รัฐควีนส์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย เปิดเผยว่า ปัจจุบันมากกว่า 3 ใน 4 ของโรงเรียนในออสเตรเลียกำลังเผชิญภาวะขาดแคลนบุคลากร และมีครูถึง 56% ตัดสินใจลาออกจากวิชาชีพเนื่องจากภาระงานที่สูงเกินไป พร้อมทิ้งท้ายว่า “สภาพแวดล้อมการทำงานของครู คือสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ของเด็ก หากปราศจากสิ่งนี้ โรงเรียนก็เป็นเพียงตึกเปล่า”
• Mike Thiruman เลขาธิการสหภาพครูสิงคโปร์ (Singapore Teachers Union) ประเทศสิงคโปร์ ชี้ให้เห็นว่าวิกฤตครูในปัจจุบันมีความเชื่อมโยงกับการตัดสินใจเชิงนโยบาย พร้อมยกตัวอย่างความสำเร็จของสิงคโปร์ที่มีการสนับสนุนเงินเดือนเต็มจำนวนให้แก่นักศึกษาครูระหว่างการศึกษา โดยเน้นย้ำว่า ภาวะหมดไฟ (Burnout) ของครูไม่ควรถูกมองเป็นเรื่องปกติ และควรให้ความสำคัญกับ 4 ปัจจัยหลัก ได้แก่ ค่าตอบแทน (Wages) ความก้าวหน้าในสายอาชีพ (Work prospects) สวัสดิภาพ (Wellbeing) และการทำงานร่วมกับครูอย่างใกล้ชิด

การเสวนาในครั้งนี้ได้ตอกย้ำประเด็นสำคัญของ GEM Report 2026 ที่เพิ่งเปิดตัว ซึ่งเน้นย้ำเรื่องความเสมอภาคและการขับเคลื่อนจากทุกภาคส่วน โดยการนำเสนอกลไกเชิงระบบจากโครงการ “ครูรัก(ษ์)ถิ่น” ได้สะท้อนให้เห็นว่า การวางแผนกำลังคนที่ยืดหยุ่น ยั่งยืน และสอดคล้องกับบริบทของท้องถิ่นอย่างแท้จริง คือแนวทางสำคัญในการสร้างหลักประกันสู่อนาคตของการศึกษาทั้งในประเทศไทยและในระดับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

The post กสศ. นำเสนอ “ครูรัก(ษ์)ถิ่น” บนเวที Asia-Pacific Regional Forum ในฐานะกลไกเชิงระบบ แก้วิกฤตขาดแคลนครูในโรงเรียนขนาดเล็กและพื้นที่ห่างไกล first appeared on กสศ..

จากการติดตามนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่นในช่วงฝึกประสบการณ์ โดยสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. พบว่าหลายโรงเรียนเผชิญข้อจำกัดด้านที่พักครูมาอย่างต่อเนื่อง แม้จะเป็นปัญหาที่รับรู้กันมานาน แต่ยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ข้อจำกัดนี้ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพชีวิต ความปลอดภัย และความต่อเนื่องในการปฏิบัติงานของครู

อาจารย์นคร ตังคะพิภพ ผู้ทรงคุณวุฒิในโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น สะท้อนว่า หากต้องการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา สิ่งหนึ่งที่ต้องทำทันที คือการยกระดับคุณภาพชีวิตของครูในพื้นที่ห่างไกล เพราะหากครูสามารถอยู่อาศัยได้อย่างปลอดภัยและเหมาะสม ครูจะมีพลังในการจัดการเรียนรู้ได้อย่างเต็มศักยภาพ และข้อค้นพบนี้ได้นำมาสู่การลงมือทำจริง 

กิจกรรม “หนึ่งบ้าน หลายดวงใจ สร้างพื้นที่แห่งการเรียนรู้” ได้เกิดขึ้นที่โรงเรียนบ้านพุเข็ม อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี โรงเรียนขนาดเล็กริมขอบเขื่อนที่สะท้อนภาพความท้าทายของพื้นที่ห่างไกลไว้อย่างชัดเจน

ต้นปี 2569 เครือข่ายครูรัก(ษ์)ถิ่น ประกอบด้วยสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบุรี เขต 2 เครือข่ายโรงเรียนในพื้นที่เพชรบุรี ภาคท้องถิ่น ชุมชน และผู้สนับสนุนจากหลายภาคส่วน ได้ร่วมกัน “ลงใจ ลงแรง และลงทุน” เพื่อสร้างบ้านพักครูหลังหนึ่ง ให้กลายเป็นพื้นที่ที่ “อยู่ได้จริง” โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า “หากครูมีคุณภาพชีวิตที่ดี เด็กจะได้รับคุณภาพการเรียนรู้ที่ดีตามมา”

“บ้านหนูอยู่ตรงนั้น มองเหมือนไม่ไกล แต่ถ้ามาทางถนน ต้องอ้อมเกือบสองชั่วโมง นั่งเรือยังเร็วกว่า”

‘ครูซิม’ กชกร อินทร์จักร์ นักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่น ชั้นปีที่ 4 ผู้กำลังจะกลับมาบรรจุที่นี่ในอีกไม่กี่เดือน เล่าถึงชีวิตของตัวเอง พร้อมชี้ไปยังบ้านที่อยู่ตรงสันเขาอีกฟากน้ำ ซึ่งไม่สามารถเดินทางไป-กลับได้ทุกวัน การตัดสินใจพักค้างที่โรงเรียน ทำให้เธอได้เห็น “อีกด้านหนึ่ง” ของบ้านพักครู

“บ้านเดิมเป็นอาคารไม้เก่า ห้องน้ำอยู่นอกตัวบ้าน บันไดมีช่องว่างกว้าง ไม่มีประตูปิด ใครจะขึ้นมาเมื่อไหร่ก็ได้ ชั้นบนมีห้องนอนเดียว ล็อกได้ แต่กลอนก็เล็ก กระแทกทีเดียวน่าจะหลุด ถ้าฝนตก รอบบ้านจะเป็นโคลน เข้าออกแต่ละทีต้องลุยค่ะ”

ครูซิมบรรยายว่า กลางวันที่นี่ดูสงบและสวยงาม แต่กลางคืน “จะมีแต่ความเงียบ สลับกับเสียงแมลงร้อง มันวังเวงจนรู้สึกได้ว่า…ที่นี่อยู่ไกลแค่ไหน”

สิ่งที่หลายคนมองไม่เห็นคือ ครูในโรงเรียนห่างไกล ไม่ได้มีหน้าที่เพียงสอนในชั้นเรียน แต่ต้องใช้ชีวิตอยู่กับเด็กแทบทั้งสัปดาห์ ดูแลทั้งการเรียน ความเป็นอยู่ และความปลอดภัย

โรงเรียนคือ “พื้นที่ปลอดภัยของเด็ก” แต่ในเวลาเดียวกัน ครูกลับไม่มี “พื้นที่ปลอดภัยของตัวเอง”

นี่คือเหตุผล ที่บ้านพักครูหลังนี้ต้องถูกเปลี่ยน ไม่ใช่แค่ให้ “น่าอยู่ขึ้น” แต่เพื่อให้ครูได้ “พักจริง ๆ” ภาพที่ครูซิมค่อย ๆ ก้าวลงบันไดไม้ผุลงมาต้อนรับ จุดประกายให้อาจารย์นคร ระดมภาคีมาช่วยกันลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำให้แคบลง 

“สิ่งหนึ่งต้องทำทันทีคือยกระดับความเป็นอยู่ของครู ให้เขารู้สึกปลอดภัย ไม่โดดเดี่ยว ได้รับความสุขความสบายเท่าที่จะเป็นได้ ถ้าทำได้อย่างนั้น เราจะได้ครูผู้เปี่ยมด้วยกำลังใจ มีหัวใจแห่งการถ่ายทอด และมีพลังสร้างสรรค์มากขึ้น

“บ้านพักครู มิใช่เพียงการสร้างอาคาร แต่คือการลงทุนในชีวิตครู และเมื่อครูเข้มแข็ง การศึกษาย่อมงอกงาม ความหวังของชุมชนย่อมเติบโตอย่างยั่งยืนต่อไป” อาจารย์นครกล่าว

บ้านพักครูหลังใหม่พร้อมต้อนรับครูรัก(ษ์)ถิ่นคนแรกของโรงเรียนบ้านพุเข็มเรียบร้อยแล้ว แต่เป้าหมายของการสร้างความเปลี่ยนแปลงยังไม่จบ  

ผศ.ดร.พิศมัย รัตนโรจน์สกุล ผู้จัดการโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น อธิบายว่า บ้านพักครูคือเงื่อนไขสำคัญประการหนึ่งที่ช่วยให้ครูสามารถดึงศักยภาพของตนเองออกมาใช้ได้อย่างเต็มที่ โดยระบุว่า “บ้านพร้อมอยู่ สำหรับครูพร้อมใช้ ถ้าครูมีความเป็นอยู่ดี ผลลัพธ์การเรียนรู้ของเด็กย่อมดีขึ้นตามมา” 

ขณะที่ ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. ระบุว่า การพัฒนาบ้านพักครูมิใช่เพียงการแก้ไขปัญหาเชิงกายภาพ แต่เป็นการลงทุนเพื่อรักษาทรัพยากรมนุษย์ทางการศึกษา และสร้างความมั่นคงให้กับระบบการเรียนรู้ในระยะยาว

จากการเก็บข้อมูลโรงเรียนกว่า 1,300 แห่ง และการติดตามครูรัก(ษ์)ถิ่นที่บรรจุแล้วในหลายพื้นที่ พบว่าครูในโรงเรียนพื้นที่พิเศษ เช่นบนดอยสูง เกาะแก่ง ขอบเขื่อน เผชิญข้อจำกัดด้านการเดินทางและที่อยู่อาศัยอย่างมีนัยสำคัญ

บางกรณี ระยะทางไม่ถึง 10 กิโลเมตร แต่ใช้เวลาเดินทางหลายชั่วโมง ทำให้เวลาและพลังงานที่ควรใช้กับการสอนถูกลดทอนลง

ดังนั้น บ้านพักครูจึงไม่ใช่เพียงที่อยู่อาศัย แต่คือ “จุดชาร์จใจและเติมพลังกาย” ที่ทำให้ครูสามารถออกไปพัฒนาเด็กได้อย่างต่อเนื่องในทุกวัน

ในทางกลับกัน หากขาดปัจจัยพื้นฐานนี้ ครูอาจไม่สามารถอยู่ในพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน โดยเฉพาะในโรงเรียนขนาดเล็กที่มีจำนวนครูจำกัด และเด็กคือผู้ได้รับผลกระทบโดยตรง

กรณีของโรงเรียนบ้านพุเข็ม จึงไม่ใช่แค่การสร้างบ้าน แต่คือการสร้างเงื่อนไขให้ครู “อยู่ได้” และทำให้เด็ก “ไปต่อได้” 

เพราะท้ายที่สุดแล้ว การรักษาครูให้อยู่ในโรงเรียนขนาดเล็กพื้นที่ห่างไกล คือการรักษาโอกาสของเด็กทั้งชุมชน และลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในระยะยาว

The post เปลี่ยนบ้านพักครูเป็น “จุดชาร์จใจ” โอกาสทางการศึกษาของเด็กเริ่มจากคุณภาพชีวิตครู first appeared on กสศ..

ปลายพฤศจิกายน ยังไม่ทันครบเดือนดี น้ำท่วมครั้งประวัติศาสตร์เข้าครอบคลุมหลายพื้นที่ในจังหวัดสงขลาและจังหวัดใกล้เคียง

กลางมกราคม 2569 เกือบสองเดือนเต็มหลังน้ำลด พื้นที่ประสบภัยหลายจุดยังเกลื่อนกองด้วยซากเศษหักพัง เศรษฐกิจชะงัก บ้านเรือนและจิตใจผู้คนรอการฟื้นฟู …เช่นเดียวกับที่โรงเรียนและเด็ก ๆ ยังไม่อาจกลับไปจัดการเรียนการสอนได้ตามปกติ   

ในช่วงเวลาเริ่มต้นชีวิตครู ขณะที่พายุลูกใหญ่เพิ่งพัดผ่าน ทิ้งไว้เพียงรอยความเสียหายของโรงเรียน ชุมชน และบ้านของเด็ก ๆ กสศ. อยากชวนวัดชีพจรหัวใจ‘ครูรัก(ษ์)ถิ่น’ รุ่นที่ 2 ที่เพิ่งรับตำแหน่ง ‘ครูคนใหม่ ณ โรงเรียนบ้านเกิด’ ว่าหนทางจากนี้แต่ละคนต้องเจอกับโจทย์แบบใด แล้วความมุ่งมั่นตั้งใจที่หอบหิ้วมาพร้อมกับเครื่องแบบสีกากีที่เพิ่งได้สวมใส่ จะยังแข็งแรงมั่นคงหรือหวั่นไหวสั่นคลอนแค่ไหน พร้อมสำรวจสถานการณ์ของโรงเรียนขนาดเล็กหลังภัยพิบัติไปด้วยกัน ผ่านสายตาของ ‘ครูพริก’ ปิยธิดา คงฉิม จากโรงเรียนบ้านสะพานหัก ‘ครูพี่ปอย’ อัฟด้อล โส๊ะหมีน จากโรงเรียนกระจายสุทธิธรรมโมอนุสรณ์ ฯ อ.จะนะ จ.สงขลา และ ‘ครูหยก’ กนกวรรณ ไชยประสิทธิ์ จากโรงเรียนบ้านช่องฟืน อ.ปากพะยูน จ.พัทลุง ในโอกาสการพบกันที่งาน ‘ธนาคารโอกาสและถนนครูเดิน: รวมพลังฟื้นฟูการศึกษา สร้างอนาคตเด็กสงขลา’ อันเป็นปฏิบัติการระดมทรัพยากรครั้งใหญ่ โดย กสศ. และภาคีเครือข่าย เพื่อปักหมุดจุดส่งต่อความช่วยเหลือ ให้กระจายไปสู่โรงเรียนและเด็ก ๆ ที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วม

เมื่อวันที่น้ำมาถึง …และวิกฤตทิ้งไว้

“โรงเรียนเราเป็นที่ราบต่ำ พอน้ำมาชั้นล่างเลยจมหมด ทั้งน้ำยังเชี่ยวจนเซาะสิ่งของเสียหายทั้งหมด ตั้งแต่โต๊ะเก้าอี้ ชั้นวางของ คอมพิวเตอร์ สื่อการสอน ผ้าห่มที่นอนของเด็กเล็ก ไม่มีอะไรเหลือสักอย่าง” ครูพี่ปอยเล่าย้อนเหตุการณ์วันน้ำเข้าท่วมโรงเรียน

ครูพริกบอกว่า ตอนน้ำมา เธออยู่บ้านกับครอบครัว ต้องพากันฝ่ากระแสน้ำไปอยู่กันที่วัด ส่วนโรงเรียนจมมิดถึงหลังคาอาคารชั้นหนึ่งเกือบสัปดาห์ พอน้ำลงจึงได้กลับไปดูบ้านและโรงเรียน เพื่อพบความเสียหายที่ไม่ต่างไปจากครูปอยว่า คือทุกอย่างล้วนพังไปกับน้ำ พร้อมบอกความรู้สึกส่วนตัวต่อประสบการณ์นี้ว่า “คงไม่มีวันลืมลง”    

ขณะที่โรงเรียนของครูหยกแม้จะเสียหายเพียงบางส่วน ด้วยตั้งอยู่บนพื้นที่พ้นน้ำ แต่บริเวณรอบโรงเรียนซึ่งเป็นที่ต่ำ และเป็นที่ตั้งของชุมชน ปรากฏว่าไม่มีบ้านหลังใดเลยที่รอดพ้นจากน้ำท่วม เมื่อน้ำผ่านไป สถานการณ์จึงกลายเป็นว่าครอบครัวเด็ก ๆ เดือดร้อนกันอย่างหนัก ทั้งปัญหาที่อยู่อาศัย การสูญเสียที่ทำกินของผู้ปกครอง และความขาดแคลนปัจจัยดำรงชีวิต

ในทุกความเสียหายที่กล่าว ครูหยกเผยว่าสิ่งที่กังวลที่สุด คือ ‘ความเครียดของผู้ปกครอง’ เนื่องจากบางคนยังคงไม่มีรายได้ ต้องกู้เงินจนเป็นหนี้ก้อนใหญ่ และยังมองไม่เห็นทางว่า …จะฟื้นตัวกลับมาได้อย่างไร  

วิกฤตที่ยังไม่จบ ถ้าครูตั้งหลักไม่ได้ เด็กก็ไม่เหลือใครแล้ว     

เพื่อพาเด็กเดินหน้าต่อ หลังน้ำลดจึงไม่มีเวลาให้เสียดายเสียใจ หาก ‘ครู’ ยังต้องลุกขึ้นตั้งหลักให้ไวกว่าใคร หลังจัดการบ้านตัวเองไม่ทันเรียบร้อย ครูทั้งสามคนกลับไปที่โรงเรียน ทำความสะอาด ทิ้งเศษซากสิ่งพัง เอาของใช้ได้ไปซ่อมแซม ระหว่างนั้นก็เริ่มสำรวจทันที ว่าเด็กและครอบครัวเจอผลกระทบอะไร เพื่อเก็บข้อมูลไว้ประสานความช่วยเหลือให้ทั่วถึงและตรงจุด   

“ความตื่นเต้นของการเป็นครูใหม่หมดช่วงโปรโมชั่นเร็วมากครับ” ครูพี่ปอยหยอดอารมณ์ขัน จนเราขอให้ทบทวนถึงวันแรกที่สวมเครื่องแบบ จึงบอกว่า “วันที่ใส่ชุดสีกากีมาโรงเรียน เราผ่านถนนเส้นเดิมที่ใช้ตั้งแต่เด็ก รู้สึกภูมิใจ ว่าตั้งแต่นี้เราจะมองวิวสองข้างทางด้วยสายตาใหม่ ด้วยบทบาทใหม่ หากไม่ทันไรบททดสอบใหม่ก็มาถึงทันทีด้วยเช่นกัน ก็คือน้ำท่วม และถึงจะยังตกใจและเป็นหนึ่งในผู้ประสบภัย แต่เราต้องรีบลุกขึ้นให้เร็ว คิดอย่างเดียวว่าต้องสู้ เพราะเด็ก ๆ เขารอให้เราพร้อมกว่านี้ไม่ได้แล้ว”

ครูหยกเชื่อว่าผลพวงจากน้ำท่วมจะกระทบเป็นลูกโซ่ โดยเฉพาะกับลูกศิษย์ของเธอ ที่เกินครึ่งขาดความพร้อมด้านการศึกษาอยู่แล้ว ฉะนั้นหากครูไม่ยื่นมือไปหาและคอยฉุดดึง โอกาสที่เด็กจะหลุดจากระบบการศึกษาในเทอมนี้และเทอมแรกของปีการศึกษาหน้า ก็จะยิ่งมีมากขึ้น   

เช่นกันกับครูพริกที่ยืนยันว่า “ถ้าครูยังตั้งหลักไม่ได้ เด็กจะไม่เหลือใครแล้ว เพราะอย่างที่บอกว่าความสูญเสียครั้งนี้คนในพื้นที่โดนกันถ้วนหน้า ทีนี้ถ้าครูไม่คว้าเด็กไว้หรือโรงเรียนเป็นที่พึ่งของชุมชนไม่ได้ การจะฟื้นฟูเยียวยาให้ผู้ปกครองได้กู้อาชีพ ได้กู้ชีวิตเดิมกลับมา ก็เป็นไม่ได้เลย …งานแรก ๆ ในฐานะครูของเรา จึงต้องพยายามฟื้นคืนสภาพโรงเรียนกลับมาให้เร็วที่สุด ต้องช่วยเด็กหาสิ่งจำเป็นพื้นฐานทั้งในการเรียนและการดำรงชีวิต และหาทางพาเด็กพ้นจากภาวะการเรียนรู้ถดถอยให้ได้”

‘โจทย์ของฉัน’ ในวันชุมชนต้องฟื้นฟู

หลังช่วยกันคะเนถึงผลกระทบจากน้ำท่วม เราชวนพูดถึง ‘โจทย์ของฉันในสถานการณ์หลังน้ำลด’ ว่าครูใหม่แต่ละคนตระเตรียมอะไรกันไว้ ทั้งระยะสั้นและระยะยาว โดยทั้งสามต่างก็พูดถึงสิ่งเดียวกัน ว่าสิ่งที่จะทำให้ทุกอย่างเดินต่อไปได้ คือการมี ‘ข้อมูลที่แม่นยำ’ และ ‘สดใหม่อัพเดทสม่ำเสมอ’ เพื่อใช้ออกแบบแผนการฟื้นฟูเยียวยาที่ตรงกับปัญหา     

เริ่มที่ครูหยกบอกว่า ‘การเยี่ยมบ้าน’ จะทำให้เข้าใจปัญหาเฉพาะของเด็กรายคน และคือข้อมูลสำคัญของการวางแผนประคับประคองไม่ให้หลุดจากระบบการศึกษา รวมถึงความเป็นไปได้ของการหาทรัพยากรจากภายนอกมาเติม เพื่อให้เด็กได้ไปต่อได้ เรียนต่อได้ ไม่หลุดตรงรอยต่อหลังจบ ป.6 หรือ ม.3  

ครูหยกยังพูดถึงความเข้าใจในฐานะ ‘คนที่เคยผ่านมาก่อน’ ว่า “เวลามองที่เด็ก เราเห็นสิ่งเชื่อมโยงระหว่างเขากับเรา …เพราะเราเคยเป็นเขามาก่อน เราเกิดที่นี่ โตที่นี่ จนไปเรียนและกลับมาเป็นครู เรารู้ว่าเด็กที่นี่ต้องเจออะไร ทำไมถึงขาดเรียน ทำไมการเรียนต่อเป็นเรื่องยาก หรือทำไมบางคนเสี่ยงออกกลางคัน ประสบการณ์ตรงนี้ เราจะเอามาใช้รับมือและแนะแนวให้เขาฝ่าฟันไปให้ได้”    

ครูพี่ปอยพูดถึงโจทย์ระยะสั้น ว่าแปลงเกษตรของโรงเรียนที่หายไปกับน้ำต้องฟื้นก่อน เพราะพื้นที่เล็ก ๆ ตรงนี้คือแหล่งอาหารของโรงเรียน และคือแหล่งเรียนรู้แห่งความสุขผ่านการลงมือปฏิบัติ ส่วนระยะยาวคืออยากขยายพื้นที่กิจกรรม โดยชวนคนในชุมชนมาช่วยสร้างประสบการณ์อาชีพ ซึ่งอาจเป็นแหล่งรายได้เสริมของพ่อแม่ผู้ปกครอง และตัวเด็กเองก็จะได้เห็นผลลัพธ์ของการเรียนรู้ที่จับต้องได้จริง   

“เราเชื่อว่าทุกชุมชนมีของดีของตัวเอง มีภูมิปัญญาที่เอามาทำเป็นหลักสูตรชุมชนได้ อย่างพื้นที่เรามีเครื่องแกงตำมือเป็นจุดขาย ตรงนี้ถ้าครูสามารถลงไปเชื่อมพาชุมชนเข้ามาได้ ก็คิดว่าจะได้ผลถึงสองต่อ หนึ่งคือสร้างรายได้ และสองคือชี้ให้เด็กเห็นเป้าหมายของการเรียน แล้วมันจะช่วยรั้งเขาไว้ในระบบการศึกษาได้นานขึ้น”  

จบที่ครูพริก ที่พูดถึงภารกิจซึ่งต้องนับหนึ่งใหม่อีกครั้ง หลังสิ่งที่เริ่มไว้จมหายไปกับน้ำท่วม คือการพัฒนาห้องสมุดของโรงเรียนให้เป็นพื้นที่เรียนรู้ของเด็ก ๆ และยังมองไกลถึงการเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนในวันข้างหน้า

“มีงานหนึ่งที่เริ่มทำตั้งแต่มาฝึกสอน คือปรับปรุงห้องสมุดโรงเรียน อยากทำให้ดี ๆ ให้เด็ก ๆ อยากเข้า แล้วแอบคิดด้วยว่าถ้าเป็นพื้นที่ที่คนในชุมชนมาอาศัยเรียนรู้ได้ก็ยิ่งดีมาก ๆ เราจึงหาแนวร่วมหน่วยงานที่ให้ทุนและบริจาคหนังสือ แล้วเรายังผลิตสื่อเองด้วย โดยรับโจทย์จากผู้นำชุมชน จนได้ ‘ชุดนิทานชุมชน’ สิบเอ็ดเล่ม ที่บันทึกประวัติความเป็นมาของสิบเอ็ดหมู่บ้านของเราไว้ และตีพิมพ์เป็นรูปเล่มเรียบร้อย ส่วนห้องสมุดก็เริ่มเป็นรูปร่าง …แต่พอน้ำมาทีเดียว กลายเป็นว่าตอนนี้หนังสือเล่มเดียวก็ไม่เหลือแล้วค่ะ”  

แต่ถึงสิ่งที่ลงทุนลงแรงจะหายไปกับสายน้ำ ครูพริกยังประกาศว่าจะสู้ต่อ พร้อมยืนยันว่าจะทำห้องสมุดให้สำเร็จ

“ไม่เป็นไรค่ะ แค่ทำต่อไป ยังไงนี่ก็คือสิ่งที่เราคิดตั้งแต่ตอนฝึกสอนว่าจะทำให้ได้ ที่เสียไปแล้วก็คิดซะว่าคือบททดสอบที่ต้องเจอ ไม่ได้ทำให้เป้าหมายเราเสียไปด้วย …เพราะชีวิตครูของเราเพิ่งเริ่ม มีเวลาอีกมากที่จะเติมห้องโล่ง ๆ นี้ให้กลับมาเต็มค่ะ”   

ดังที่ครูพริกสรุป ว่าเวลาสองเดือนครึ่งที่ผ่านมา ยังคงเป็นแค่จุดเริ่มต้นบนเส้นทางยาวไกลของครูทั้งสาม และเหตุการณ์น้ำท่วมที่เพิ่งผ่าน ก็เป็นเพียงบทตอนเดียวของเรื่องราวอีกนับร้อยนับพัน ที่ครูพี่ปอย ครูหยก และครูพริกต้องพบเจอ เรื่องน่ายินดีคือการพบกันครั้งนี้ ทำให้เราได้รู้ว่า แม้จุดเริ่มต้นของครูทั้งสาม จะต้องเผชิญข้อแม้อุปสรรคมากมาย หรือต้องเริ่มใหม่กับสิ่งที่หวังที่ลงมือทำไปแล้วสักกี่ครั้ง พวกเขาไม่คิดยอมแพ้ และพร้อมลุกขึ้นสู้เพื่อเด็ก ๆ ในพื้นที่ต่อไป        

กสศ. ขอใช้โอกาสนี้ส่งกำลังใจให้ครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่น 2 ทุกคน …และขอบคุณครูทุกท่านที่ทำงานอย่างหนัก เพื่อช่วยกันถมกลบหลุมลึกของความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ทั้งในยามเกิดภัยพิบัติ และในทุก ๆ เวลาที่เด็กต้องการที่พึ่งพิง      

The post วัดชีพจรหัวใจครูรัก(ษ์)ถิ่นพื้นที่ประสบภัย: เมื่อชีวิตครูเริ่มต้นพร้อมพายุใหญ่พัดผ่าน first appeared on กสศ..

เพราะ ‘โจทย์ของครูรัก(ษ์)ถิ่น’ คือการ ‘กลับบ้าน’ และ ‘อยู่โยงในพื้นที่ไปอีกนาน’ สำหรับ ‘ครูกัน’ กรรณิการ์ จันทรแขวง ทุกนาทีของการเรียนรู้ในฐานะนักศึกษาครู จึงหมายถึงการพยายามค้นหาคำตอบว่า ในวันที่เธอกลับมาบรรจุเป็นครูที่บ้านเกิด จะมีส่วนทำให้ห้องเรียนของเด็ก ๆ ดีขึ้นได้อย่างไร โดยเฉพาะเมื่อได้ค้นพบว่า ในห้องเรียนอนุบาลที่ต้องดูแล มีเด็กที่ต้องการการเรียนรู้พิเศษร่วมอยู่ด้วย

จากชั่วโมงฝึกสอนที่เคยมีเด็กวิ่งหนีออกจากห้องเรียน เหตุการณ์เล็ก ๆ ในวันนั้นจึงค่อย ๆ กลายมาเป็นแรงบันดาลใจ ให้ครูกันตัดสินใจลงมือทำโปรเจกต์ ‘Best practice’ ของตัวเอง โดยเริ่มบันทึกข้อมูลอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ยังเป็นนักศึกษาครูชั้นปีที่ 1

เปลี่ยนข้อมูลสี่ปี เป็นงานวิจัยชิ้นย่อม

การเป็นนักศึกษาทุน ‘ครูรัก(ษ์)ถิ่น’ รุ่น 1 ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ทำให้ครูกันได้รับการเตรียมความพร้อมผ่าน ‘หลักสูตรผลิตและพัฒนาครูเพื่อปฏิบัติงานในพื้นที่เฉพาะ’ อันเป็นหัวใจของการผลิตครูรัก(ษ์)ถิ่น ซึ่งมีปลายทางชัดเจนคือการกลับไปบรรจุยังโรงเรียนบ้านเกิด เพื่อเป็น ‘ครูของชุมชน’ ที่ดูแลเด็ก ๆ ต่อเนื่องไปอีกหลายรุ่น

ด้วยกระบวนการเรียนรู้เช่นนี้ ครูกันจึงมีโอกาสเก็บเกี่ยวประสบการณ์และรวบรวมข้อมูลจากโรงเรียนปลายทาง คือโรงเรียนบ้านฉางเกลือ (รักเมืองไทย 3) อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด ตลอดสี่ปีของการเป็นนักศึกษา ก่อนที่ข้อมูลทั้งหมดจะค่อย ๆ กลายเป็นวัตถุดิบของงานวิจัย และถูกพัฒนาเป็น ‘คู่มือที่ใช้งานได้ทันที’ ตั้งแต่วันแรกของการเป็นครูเต็มตัว

“เราถูกเตรียมพร้อมมาเพื่อเป็นครูในพื้นที่เฉพาะ จึงต้องวางเป้าหมายตัวเองกับงานระยะยาว และต้องตระหนักเสมอว่า การเป็นครูโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล เราต้องเผชิญข้อจำกัดด้านทรัพยากรในทุกปี ฉะนั้นทุกแผนพัฒนาการเรียนรู้ จำเป็นต้องใช้ต้นทุนให้น้อยที่สุด สิ่งที่จะช่วยได้คือข้อมูลที่ละเอียดและตรงจุด เพื่อออกแบบการจัดการเรียนรู้ให้เหมาะสม โดยใช้ทรัพยากรที่มีให้เกิดประโยชน์สูงสุด”

ตลอดสี่ปีของการเป็นนักศึกษา ครูกันได้เรียนรู้ในโรงเรียนปลายทางผ่านหลายบทบาท ตั้งแต่ผู้สังเกตการณ์ ผู้ช่วยสอน ไปจนถึงครูฝึกสอน ทำให้เธอได้เห็นหน้าตาของปัญหาที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละเทอม และจากการสะสมข้อมูลอย่างต่อเนื่อง เธอพบประเด็นสำคัญว่า ในห้องเรียนอนุบาลหนึ่งห้อง มักมีเด็กที่ต้องการการเรียนรู้พิเศษราว 7–8 คน หรือคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 15–20% จากเด็กทั้งห้องที่มีราวสามสิบคน

ข้อมูลยังชี้ให้เห็นว่า ความต้องการการเรียนรู้พิเศษของเด็ก โดยเฉพาะในกลุ่มสมาธิสั้น มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในแต่ละปี ประเด็นนี้จึงถูกนำมาตั้งเป็นหัวข้องานวิจัย เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการทำงานในอนาคต

ครูกัน ซึ่งกำลังจะบรรจุครบสองปีการศึกษา อธิบายถึงการวิเคราะห์ฐานข้อมูลที่นำไปสู่ข้อสรุปว่า การเพิ่มขึ้นของเด็กที่ต้องการการเรียนรู้พิเศษ มีความเชื่อมโยงอย่างมีนัยสำคัญกับการปิดโรงเรียนเป็นเวลานานในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 โดยเฉพาะผลกระทบต่อพัฒนาการทางสังคม และทักษะการกำกับตนเอง (Self-Regulation) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมให้เหมาะสมกับสถานการณ์

“การปิดโรงเรียนกระทบโดยตรงต่อเด็กเล็กที่ต้องเรียนรู้ผ่านการเล่น ยิ่งหากเด็กถูกทิ้งไว้กับจอสมาร์ตโฟนหรือแท็บเล็ต พัฒนาการก็ยิ่งขาดช่วง ส่งผลต่อการควบคุมตนเอง การเข้าสังคม และการใช้สมาธิ พอโรงเรียนเปิด เด็กกลับมาเรียนร่วมกับเพื่อน หากการจัดการเรียนรู้ไม่ตอบโจทย์ความสนใจ เขาจะเบื่อง่าย ขาดอารมณ์ร่วม และบางคนก็อยากหนีออกไปหาความสนุกนอกห้องเรียนมากกว่า”

พบว่าคลังของเล่น คือธรรมชาติรอบตัว

ครูกันเริ่มร่าง ‘แผนจัดประสบการณ์เรียนรู้สำหรับชั้นอนุบาล’ ตั้งแต่เรียนชั้นปีที่ 2 ก่อนจะพัฒนาต่อเป็นหัวข้องานวิจัยเรื่อง ‘การเรียนรู้ผ่านการเล่นในธรรมชาติ’ ระหว่างฝึกสอนในชั้นปีที่ 4 โดยอ้างอิงแนวคิดการจัดการเรียนรู้แบบ ‘วอลดอร์ฟ’ (Waldorf) ซึ่งเน้นการสร้างประสบการณ์ผ่านการเล่นในธรรมชาติ และพัฒนาทักษะแบบองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สมาธิ และสติปัญญา

จากแนวคิดดังกล่าว ครูกันจึงออกแบบต้นแบบชุดกิจกรรม และเริ่มนำมาทดลองใช้กับเด็ก ๆ ในโรงเรียนบ้านฉางเกลือ

“พอตั้งหัวข้อเป็นงานวิจัย เราก็ได้ศึกษาเพิ่ม หาแนวทางต้นแบบมาดูให้เยอะที่สุด แล้วลองนำมาปรับใช้ ระหว่างนั้นก็เอามาให้เด็กเล่นจริง แล้วค่อย ๆ ปรับจนดีขึ้น โจทย์ของเราคืออยากออกแบบเกมหรือกิจกรรมจากวัสดุใกล้ตัว และต้องสามารถประยุกต์ใช้กับหัวข้อเรียนรู้ที่เปลี่ยนไปได้ด้วย”

การฝังตัวอยู่ในพื้นที่ ทำให้ครูกันได้ไอเดียจากการสังเกตธรรมชาติรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นกิ่งไม้ ใบไม้ ก้อนหินรูปทรงแปลกตา หรือเปลือกหอยบนชายหาด ซึ่งล้วนเป็นวัสดุที่หาได้ง่ายในชุมชนริมทะเล และกลายเป็น ‘คลังของเล่น’ ที่เด็กทุกคนเข้าถึงได้

“ของเหล่านี้คือคลังของเล่นที่เด็กคนไหนก็เล่นได้ จะเล่นแบบเดี่ยวหรือกลุ่มก็ได้ แล้วเล่นได้ทั้งวันไม่เบื่อ เพราะมันเป็นอิสระจากกฎกติกาตายตัวต่างจากของเล่นสำเร็จรูป แล้ววัสดุจากธรรมชาติพวกนี้เด็ก ๆ คุ้นเคยกันดี ปรับเป็นบทเรียนได้หลากหลาย นอกจากนี้เรายังสามารถชวนเด็ก ๆ ให้ช่วยกันออกไปหาสิ่งของในธรรมชาติ เอามาประดิษฐ์เป็นเกมใหม่ ๆ ได้ตลอด เลยเหมือนกับว่าเรามีคลังวัตถุดิบสำหรับผลิตเครื่องมือได้ไม่มีวันหมด”

จากการทดลองใช้ ปรับปรุง และบันทึกความเปลี่ยนแปลงในทุกคาบเรียน ครูกันถอดบทเรียนเบื้องต้นและพบว่า ‘การเรียนรู้ผ่านการเล่นในธรรมชาติ’ กำลังค่อย ๆ เปลี่ยนห้องเรียนของเธอให้กลายเป็นพื้นที่ที่ไม่มีใครถูกกันออกไป เด็ก ๆ จดจ่อกับกิจกรรมได้นานขึ้น มีส่วนร่วมมากขึ้น และไม่มีใครอยากวิ่งออกจากห้องเรียนอีกแล้ว

“เป้าหมายของ Best practice ครั้งนี้ เราหวังให้เด็กสนุก เรียนรู้ร่วมกันได้ ดูแลตัวเองได้ นั่งอยู่กับที่ได้นาน ๆ ไม่วิ่งหนีไป แค่นั้นเราพอใจแล้ว สำเร็จแล้ว แต่ก็กลายเป็นว่ามันมีอีกมุมหนึ่งคือตัวเราเองก็ได้เรียนรู้บทเรียนสำคัญด้วยว่า ทุกห้องเรียนคือความหลากหลาย เด็กแต่ละคนมีข้อจำกัดเรื่องการรับรู้ เรียนรู้ ประมวลผล หรือสมาธิที่ต่างกัน และบางคนก็อาจต้องการตัวช่วยบางอย่างที่พิเศษ แต่อย่างไรก็ตาม เราสามารถทำให้ทุกคนเรียนรู้ร่วมกันได้ ถ้าพบจุดร่วมบางอย่างที่เชื่อมโยงพวกเขาไว้ด้วยกัน”    

ความหมายของครูรัก(ษ์)ถิ่น ที่ชัดขึ้นทุกวัน

ใกล้ครบสองปีการศึกษา ในช่วงโค้งสุดท้ายของปีที่สอง ครูกันย้อนมองเส้นทางเกือบหกปีที่ผ่านมา ก่อนสะท้อนความหมายของการเป็นครูรัก(ษ์)ถิ่น ‘รุ่นที่ 1’ ว่า เธอคือหนึ่งในผู้บุกเบิกที่ต้องพิสูจน์ให้เห็นว่า การสร้างเด็กคนหนึ่งในพื้นที่ให้เติบโตเป็น ‘ครูของชุมชน’ จะสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงระยะยาวให้ท้องถิ่นของตน

“สำหรับตัวเอง เวลาที่ผ่านมาเกือบสองปี เราได้คำตอบแล้วว่า ความเฉพาะตัวของครูรัก(ษ์)ถิ่น คือชีวิตทั้งหมดของเราจะอยู่ที่นี่ อยู่กับผู้คนในชุมชนนี้ ดังนั้นทุกอย่างที่เราทำคืออนาคต ยิ่งเป็นครูปฐมวัยที่ทำหน้าที่วางรากฐานการศึกษา เรายิ่งต้องปลูกฝังให้เด็กเชื่อว่าการเรียนรู้คือเครื่องมือเปลี่ยนแปลงชีวิต ไม่ว่าเขาจะเกิดมาภายใต้ข้อจำกัดใดก็ตาม”

ในมุมของครูกัน การปลูกฝังเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ เธอเชื่อว่าแรงขับเคลื่อนสำคัญคือการมี ‘ต้นแบบความสำเร็จ’ ที่เริ่มต้นจากใครสักคนที่เริ่มก้าวเดินจากต้นทุนใกล้เคียงกัน

“ตอนเราจบประถม จำได้ว่ามีคนได้เรียนต่อแค่สองคนจากทั้งห้องสิบหกคน ไม่ใช่แค่เด็กที่มองไม่เห็นว่าเรียนไปแล้วจะได้อะไร ผู้ปกครองเองก็ไม่เห็นอนาคตไกลไปกว่าชีวิตในสวนยางหรือไร่สับปะรด แต่วันนี้ เวลาเด็กมองมาที่เรา เราเห็นสายตาที่เต็มไปด้วยความหวัง ว่าเขาอยากเรียน อยากมีเส้นทางที่ต่างออกไปจากคนรุ่นก่อน นี่แหละคือความหมายของการมีต้นแบบที่มีชีวิต”

เมื่อมีคนรุ่นหนึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่าการศึกษาพาไปได้ไกลเพียงใด พลังนั้นจะส่งต่อไปยังเด็กรุ่นถัดมา และเมื่อเวลาผ่านไป ต้นแบบเหล่านี้จะค่อย ๆ เพิ่มจำนวนขึ้น ความหวัง ความฝัน และความเชื่อมั่นก็จะกระจายไปทั่วทั้งชุมชน จนวันหนึ่ง ชุมชนจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

ครูกันยอมรับว่า เธอรู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่คิดถึงภาพในอีกหลายสิบปีข้างหน้า วันที่จะได้เห็นเด็ก ๆ เติบโตจากรุ่นสู่รุ่น และเด็กทุกคนได้ก้าวย่างก้าวแรกบนเส้นทางการเรียนรู้ … ในห้องเรียนของเธอ

พร้อมย้ำถึงความหมายของการเป็นครูรัก(ษ์)ถิ่นที่ชัดเจนยิ่งขึ้นในใจว่า

 “พอตระหนักได้ถึงบทบาทของตัวเองในฐานะครูที่ถูกออกแบบให้ทำงานในพื้นที่เฉพาะ เรายิ่งมองเห็นภาพใหญ่ชัดขึ้นว่า ในแต่ละปีจากนี้ จะมีครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นใหม่กระจายไปยังโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกลทั่วประเทศ ซึ่งนั่นเท่ากับการทำงานไปพร้อม ๆ กันของพวกเราครูรัก(ษ์)ถิ่นทุกคนจะกลายเป็นพลังสำคัญ ที่อาจเปลี่ยนแปลงการจัดการศึกษาของเด็กในทุกพื้นที่ได้จริง ๆ”

The post “เราไม่อยากให้มีใครหายไปจากห้องเรียนอีก” : งานวิจัยสี่ปีของ ‘ครูกัน’ ครูรัก(ษ์)ถิ่นผู้เปลี่ยนห้องเรียนอนุบาลให้เป็นของเด็กทุกคน first appeared on กสศ..