“…นั่นคือความหมายของสังคมเสมอภาค ที่จะเป็นไปได้ก็ต่อเมื่อระบบถูกออกแบบให้เป็นคำตอบสำหรับชีวิตคนทุกกลุ่มจริง ๆ”        

คุณธันว์ธิดา วงศ์ประสงค์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมเพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ กสศ. กล่าวบนเวทีเสวนา ‘ALL MEANS ALL’ Learning Ecosystem: รวมพลังสร้างนิเวศการเรียนรู้เพื่อทุกคน ที่จัดขึ้นในเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา เป็นการสรุปให้เห็นภาพรวมจากวงพูดคุยร่วมกันหลายฝ่าย ตั้งแต่ภาครัฐ ชุมชน สถาบันการศึกษา ครอบครัว ผู้ประกอบการเอกชน ที่มาร่วมกันแลกเปลี่ยนความรู้ บทเรียน ประสบการณ์ บนความพยายามสร้าง ‘ระบบนิเวศการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับผู้พิการ’ ให้ครอบคลุมการเข้าถึงสิทธิพื้นฐาน ความช่วยเหลือดูแลเฉพาะทาง การเข้าถึงการศึกษา ฝึกทักษะอาชีพ การเข้าสู่เส้นทางทำงาน และไม่จบลงแค่นั้น หากยังต้องกินความหมายถึงโอกาสก้าวหน้าในอาชีพ หรือในชีวิตตามลำดับขั้น ทั้งไม่ลืมกางตาข่ายไว้รองรับ ในวันที่กลไกต่าง ๆ ในสังคมเปลี่ยนแปลงตามเวลา

‘เวทีแห่งนี้’ ได้เผยให้เห็นวงรอบของนิเวศเรียนรู้สำหรับผู้พิการ ซึ่งที่ผ่านมามีผลสำเร็จจับต้องได้ของหลายฝ่าย อาทิ การรวมกลุ่มผู้ปกครองผู้พิการ ที่นำไปสู่การจัดตั้งศูนย์การเรียนเพื่อจัดการศึกษาโดยครอบครัว หรือการทำงานของหน่วยจัดการเรียนรู้ ที่สร้างความเข้าใจและทลายกำแพงทัศนคติในชุมชน จนเกิดการอยู่ร่วม ดูแล และสนับสนุนการเรียนรู้สู่การทำงานของผู้พิการในพื้นที่ ตลอดจนสถาบันการศึกษาผู้ผลิตครูการศึกษาพิเศษ ที่เข้าไปจับมือกับสถาบันอาชีวศึกษา จนเกิด ‘เส้นทางเรียนรู้สายอาชีพ’ บ่มเพาะเยาวชนผู้พิการจนมีทักษะทำงานขั้นสูง และเชื่อมต่อถึงตำแหน่งงานในสถานประกอบการภาคเอกชน ซึ่งไม่เพียงตั้งรับ หากยังยื่นมือเข้ามาช่วยพัฒนาหลักสูตร เพื่อให้พื้นที่ตลาดแรงงานพร้อมรองรับผู้พิการรุ่นใหม่ ๆ ทุกปี

ผอ.สำนักพัฒนานวัตกรรมเพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ กสศ. กล่าวว่า ความร่วมมือจากทุกทิศทางนี้เปรียบได้กับ ‘โบกี้รถไฟ’ ที่เชื่อมต่อกันจนเป็น ‘ขบวนรถไฟ’ ที่มีความหมายประหนึ่ง ‘หลักประกันโอกาสทางการศึกษาสำหรับผู้พิการ’ โดยเมื่อทุกฝ่ายยึดเป็นวาระทางสังคม ความรู้ ข้อมูล ความชำนาญเฉพาะทาง หรือบทเรียนการทำงานต่างสถานการณ์และข้อจำกัด ก็หลั่งไหลมาร้อยเรียง จนภาพของนิเวศการเรียนรู้สู่การทำงาน หรือการออกมาใช้ชีวิตของผู้พิการ ปรากฏ       

ณ จุดเริ่มต้น ก่อนที่หนึ่งโบกี้จะแข็งแรงพร้อมเชื่อมประกอบเป็นขบวนรถไฟ คุณธันว์ธิดา บอกว่าสิ่งสำคัญอันเป็นรากฐาน ซึ่งอาจเปรียบได้กับ ‘รางรถไฟ’ คือการส่งต่อของทัศนคติ ให้ ‘สังคม’ รับรู้ มองเห็น และยอมรับในความแตกต่างหลากหลาย หรือคือหลักคิดของการอยู่ร่วมกัน ที่ว่า ‘ทุกคนในสังคมล้วนขาดพร่องและมีความต้องการไม่เหมือนกัน’

“เมื่อพูดถึงความหลากหลาย เราต้องมองในมิติที่ว่าคนทุกคนมีส่วนที่ขาด ไม่ว่าตั้งแต่จุดเริ่มต้น หรือประสบเหตุใดก็ตามจนชีวิตเปลี่ยนแปลง ดังนั้นสังคมจึงต้องมีหลักประกันโอกาส ไม่ว่าด้านสุขภาพ การศึกษา พื้นที่พัฒนาศักยภาพสู่การมีงานมีอาชีพ ซึ่งทัศนคติเช่นนี้เอง ที่จะพาไปถึงการออกแบบโครงสร้างของสังคมเสมอภาค

“ส่วนสิ่งที่จะมาสนับสนุนต่อจากทัศนคติที่ส่งออกไป คือความร่วมมือ ที่ทุกฝ่ายต้องแบ่งปันและคิดว่าคือการทำงานร่วมกัน บนเป้าหมายร่วม คือค้นหารวบรวมข้อมูลของผู้พิการทุกคนทุกช่วงวัย จากทุกชุมชน จากบ้านทุกหลัง แล้วจึงร่วมกันมองถึงความเป็นไปได้ในการออกแบบการดูแลช่วยเหลือ และส่งต่อถึงเส้นทางการศึกษา ฝึกทักษะ และการมีอาชีพ”           

จากรางรถไฟกำหนดเส้นทาง ขยับมาดูโบกี้เล็ก ๆ ที่เป็นพื้นที่แรกเริ่มของผู้พิการคนหนึ่ง คือ ‘ครอบครัว’ โดย คุณพิมพ์ใจ พันวินิต ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข กล่าวว่า ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลอาจเป็นเพียงหน่วยเล็ก ๆ แต่ถือว่ามีบทบาทสำคัญที่สุดสำหรับผู้พิการ เพราะคือคนที่รู้ถึงขีดความสามารถและข้อจำกัด อันจะเป็นต้นทุนของการจัดการเรียนรู้ หรือส่งเสริมพัฒนาการที่ตรงจุด      

คุณพิมพ์ใจถ่ายทอดประสบการณ์ในฐานะผู้ปกครอง และเป็นแกนเชื่อมกลุ่มผู้ปกครองจัดตั้งศูนย์การเรียน เพื่อจัดการเรียนรู้สำหรับผู้พิการในชื่อ ‘ศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข’ ว่า “พื้นฐานความสนใจ ความถนัด และข้อจำกัดของผู้พิการแต่ละคน คือกุญแจที่จะไขไปสู่การจัดการเรียนรู้ที่เป็นไปได้ ศูนย์การเรียนปัญญ์ความสุขจึงพยายามสร้างพื้นที่เรียนรู้บนความเชื่อว่า ผู้พิการทุกช่วงวัยเรียนรู้ร่วมกันได้ หากจัดพื้นที่เหมาะสม สร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ปกครองทุกคนเชื่อว่าตนเป็นครูได้ และมีแผนการเรียนรู้เฉพาะบุคคลที่แข็งแรงพอ  

“หลักสำคัญคือผู้ปกครองต้องหมั่นสังเกต ทำความเข้าใจ และเชื่อมต่อทำงานกับสหวิชาชีพเช่นแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดได้ ในการประเมินศักยภาพและข้อจำกัด จากนั้นจึงสามารถร่าง ‘แผนการศึกษารายบุคคล’ (IEP) ที่ครอบคลุมเรื่องการส่งเสริมจุดเด่นของผู้เรียน การพัฒนาทักษะสังคม การเลือกใช้สื่อการเรียนรู้ จนถึงรายละเอียดการจัดพื้นที่เรียนรู้ ให้เหมาะสม ปลอดภัย

ผอ.ศูนย์การเรียนปัญญ์ความสุข พูดถึงบทเรียนจากการรวมกันเป็นเครือข่ายผู้ปกครองผู้พิการ ที่ช่วยให้ครอบครัวสามารถมองเห็นเป้าหมายเป็นลำดับ ตั้งแต่การร่วมส่งต่อความรู้ เป็นพื้นที่ของความเข้าใจ กำลังใจ และเป็น ‘ผนังพิง’ ให้ผู้ปกครองที่ยังมองไม่เห็นทาง เข้าถึงแนวทางจัดการศึกษาและกระตุ้นพัฒนาการ บนฐานความเชื่อมั่นว่า ‘ผู้ปกครองสามารถเป็นคนแรกที่จะออกแบบการเรียนรู้ได้ โดยมีพื้นที่กิจกรรมเล็ก ๆ ในครอบครัวเป็นจุดเริ่มต้น’    

ต่อด้วย คุณมะโนลา พึ่งอำนวย ประธานชมรมเพื่อคนพิการจังหวัดเลย ที่เล่าถึงการสร้างนิเวศการเรียนรู้ในชุมชนสำหรับผู้พิการ โดยยึดหลักการรับฟัง ทำความเข้าใจ หรือคำนึงถึง ‘ความต้องการของผู้เรียนรู้’ เป็นตัวตั้ง ก่อนจะวางแผนต่อเนื่อง เพื่อให้ผู้พิการนำทักษะจากการอบรมไปใช้สร้างอาชีพได้จริง มีตลาดรองรับ ขณะที่การส่งต่อทัศนคติถึงสังคมจำเป็นต้องย้ำสารกับทุกฝ่าย ทั้งเพื่อนบ้าน ตลาด ร้านค้า โรงเรียน จนถึงสถานที่ทำงาน เพื่อให้เกิดการยอมรับ เชื่อมั่นและให้โอกาส ทั้งต้องไม่ละเลยเรื่องการปรับสถานที่ เช่นห้องน้ำ ทางเดิน และเพิ่มเติมสิ่งอำนวยความสะดวกที่เอื้อต่อการใช้ชีวิต และการทำงานของผู้พิการ แล้วเมื่อนั้น ‘การอยู่ร่วมกันบนความแตกต่างหลากหลายจึงเป็นไปได้’    

“การพาผู้พิการคนหนึ่งไปถึงโอกาส ไม่ใช่แค่การคิดถึงการพาไปเรียน พาไปมีอาชีพ แต่ทุกคนในสังคมแวดล้อมต้องรับรู้ถึงการมีอยู่ ข้อจำกัด และศักยภาพของเขา ถ้าทำได้ เราถึงพูดได้ว่าสำเร็จแล้วในการสร้างสังคมเสมอภาค เพราะที่ตรงนั้น ผู้พิการจะรู้สึกมีตัวตน ได้ออกมาใช้ชีวิต หรือรู้สึกว่าเขาได้เป็นส่วนหนึ่งของสังคมจริง ๆ”       

ในบทบาทสถาบันการศึกษา รศ.ดร.ชนิศา ตันติเฉลิม หัวหน้าโครงการหนุนเสริมวิชาการโครงการ ทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ และรองคณบดี คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า การสร้างเส้นทางการศึกษาสายอาชีพสู่การมีงานทำ คือการมองถึงทุกขั้นตอนตลอดชีวิตจากต้นถึงปลายทาง ประเด็นสำคัญคือการคัดกรองตั้งแต่เข้าสู่ระบบการศึกษา ที่ผู้ปกครองและครูจะช่วยได้ในเบื้องต้น เพื่อค้นพบข้อจำกัดของการเรียนรู้ ส่งเสริมพัฒนาการทันท่วงที และจะส่งผลโดยตรงต่อการสะสมทักษะและศักยภาพเพื่อการศึกษาระยะยาว

“ในช่วงแรกที่เข้าสู่การศึกษา การคัดกรองแต่ต้นทาง จะยิ่งเพิ่มโอกาสของผู้พิการในนการเรียนร่วม หรือสามารถกระตุ้นพัฒนาการได้ไวยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตามเป้าหมายการคัดกรองเบื้องต้น เราจะมุ่งหาเด็กที่ต้องการความช่วยเหลือมากที่สุด และต้องเจอให้เร็วที่สุด โดยเฉพาะในช่วงวัยแรกเกิดถึง 7 ปี อย่างน้อยที่สุด เราต้องรู้ว่าทำไมเด็กคนหนึ่งเรียนช้า เรียนไม่เข้าใจ ซึ่งทุกวันนี้เรามีเครื่องมือที่ผู้ปกครองและครูสามารถทำได้ และคิดว่าควรเป็นทักษะที่จำเป็นต้องพัฒนาให้ครูทุกคนทำได้ในอนาคตอันใกล้”

รศ.ดร.ชนิศา กล่าวย้ำว่า การคัดกรองเบื้องต้นไม่เพียงช่วยส่งเสริมกระตุ้นพัฒนาการ หากยังสำคัญมากต่อความพร้อมสำหรับการศึกษาระดับสูง

“เด็กที่มีต้นทุนทางศักยภาพต่อเนื่องไม่ขาดตอน ตั้งแต่อนุบาลถึงอาชีวศึกษา เขาจะพร้อมไปต่อทันที ด้วยทักษะอ่านเขียน การสื่อสารเข้าสังคม การดูแลตัวเองและจัดการอุปสรรคปัญหาเบื้องต้น แล้วเมื่อเข้าสู่ข้อต่อสุดท้ายก่อนไปสู่การมีงานทำ เราถือว่าอาชีวศึกษาคือคำตอบที่เหมาะสมสำหรับผู้พิการ ด้วยลักษณะเฉพาะคือระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่นสูง และให้ความสำคัญกับการมุ่งค้นพบศักยภาพระดับบุคคล”

รองคณบดี คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่าตรงปลายทางของการพัฒนาศักยภาพผู้พิการ ภาพที่ทุกฝ่ายต้องการเห็นคือ ‘การมีงานทำ’ ซึ่งจะเกิดขึ้นไม่ได้หากไม่มีจุดเริ่มต้น …จากการค้นหาค้นพบ และมีพื้นที่โอกาสเรียนรู้ เพื่อผู้พิการคนหนึ่งได้ตระหนักถึงคุณค่าของความสามารถในตัวเอง และนำไปใช้เป็นเครื่องมือฝ่าฟันอุปสรรค กล้าเดินออกไปสู่สังคม พร้อมเผชิญโอกาสใหม่ ๆ ในชีวิต …ซึ่งทั้งหมดนั้นรออยู่บนเส้นทางอาชีพ    

‘ที่ ‘คาเฟ่ อเมซอน’ (Café Amazon) พนักงานทุกคนต้องมีเส้นทางอาชีพที่มั่นคง ทุกคนต้องได้รับค่าจ้างในเรทเดียวกัน วัดผลงานในมิติเดียวกัน และสามารถก้าวไปสู่ตำแหน่งงานระดับสูงได้ทัดเทียมกัน โดยไม่มีข้อจำกัดเรื่องอายุ หรือความพิการ’

คุณภูรี สมิทธิเนตย์ หัวหน้าโครงการ Café Amazon for Chance บริษัท สานพลัง วิสาหกิจ เพื่อสังคม เล่าถึงโครงการ Café Amazon for Chance ที่มี 523 สาขาทั่วประเทศ ซึ่งเปิดรับพนักงานผู้สูงวัยและผู้พิการ และความตั้งใจในการจับมือกับสถานศึกษาอาชีวศึกษา ในโครงการทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูงสำหรับผู้มีความต้องการพิเศษ เพื่อเป็น ‘โบกี้เชื่อมต่อ’ จากการศึกษาสู่อาชีพของผู้พิการ ด้วยแนวคิดดังกล่าว อเมซอนจึงเข้าไปร่วมพัฒนาหลักสูตรเรียนรู้ และปรับเปลี่ยนพื้นที่และระบบการทำงานทั้งหมด เพื่อรองรับผู้พิการประเภทต่าง ๆ โดยนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาช่วย มีการฝึกอบรมพนักงานทั้งหมดให้เรียนรู้เรื่องการใช้ภาษามือ รวมถึงให้ความสำคัญกับระบบเตือนภัยและอุบัติเหตุต่าง ๆ ระหว่างการทำงาน สำหรับผู้พิการโดยเฉพาะ  

ในฐานะผู้บริหาร คุณภูรีเชื่อว่า ‘ยิ่งสถานประกอบการช่วยลดข้อจำกัดลงได้เท่าไหร่ ประตูโอกาสสำหรับผู้พิการในตลาดแรงงานก็จะยิ่งเปิดกว้างขึ้นเท่านั้น’ และใช่เพียงการเป็นผู้ให้ หากในการสร้างระบบการศึกษาสู่การทำงาน สถานประกอบการเองยังเป็นฝ่ายได้รับ จากศักยภาพในการทำงานที่มาพร้อมกับทักษะพิเศษ ทั้งความสามารถพิเศษในการสังเกต จดจำ คำนวณ จนถึงความละเอียดใจใส่ในบริการ ที่ถือเป็นจุดเด่นและคือความภาคภูมิใจของคาเฟ่ อเมซอน เสมอมา  

“เช่นที่บอกว่าที่อเมซอน ทุกคนต้องมีโอกาสเติบโตก้าวหน้า มีอาชีพมั่นคง เราจึงส่งเสริมให้พนักงานทุกคนมีโอกาสอบรมเป็นผู้ประกอบการ มีการเชื่อมต่องานกับธนาคารออมสินในฐานะพาร์ทเนอร์ ทำโครงการเงินกู้เพื่อเริ่มธุรกิจ และสำหรับพนักงานผู้พิการ ในการอบรมเราจะดึงผู้ปกครองเข้ามาร่วมด้วย เพื่อให้มั่นใจว่าวันที่เขาออกไปประกอบธุรกิจด้วยตัวเอง กระบวนการและระบบต่าง ๆ จะมีประสิทธิภาพ ยั่งยืน และสำเร็จได้”    

และในการ ‘สร้างนิเวศการเรียนรู้เพื่อผู้พิการ’ วงรอบการทำงานจะวนมาบรรจบกันไม่ได้เลย หากไม่มีความร่วมมือจากฝ่ายผู้กำหนดนโยบาย ซึ่งคือภาครัฐ ที่ในวงเสวนาครั้งนี้ มี คุณสิริณัฏฐ์ อ่อนไสว ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมสิทธิกองส่งเสริมสิทธิและสวัสดิการคนพิการ กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ (พก.) และ คุณวรางคณา ไชยเรือน ผู้อำนวยการสำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ (สศศ.) มาร่วมฉายภาพสถานการณ์ของผู้พิการ โอกาสทางการศึกษา และการจัดการศึกษาที่เปิดพื้นที่สำหรับทุกคน   

โดย คุณสิริณัฏฐ์ ให้ภาพรวมสถานการณ์ผู้พิการว่า ปัจจุบันผู้มีบัตรประจำตัวผู้พิการอยู่ที่ 2.3 ล้านคน ในจำนวนนี้มีสัดส่วนเป็นเด็กเยาวชน 3.3% วัยแรงงาน 3.4% ผุ้สูงอายุ 61% และเด็กเกิดใหม่ 0.5% ประเด็นสำคัญคือต้องผลักดันให้ผู้พิการที่ไม่อยู่ในฐานข้อมูลชุดนี้ เข้าถึงการทำบัตรประจำตัวเพื่อรับสิทธิพื้นฐาน ซึ่ง พก. ได้ปรับระบบให้สะดวกในเรื่องการประเมินความพิการ และการขอรับบัตรประจำตัวผ่านระบบออนไลน์ ซึ่งทำได้ในโรงพยาบาลมากกว่า 100 แห่งทั่วประเทศ นอกจากนี้ยังได้เชื่อมต่อข้อมูลผู้พิการผ่านระบบ ThaiD เพื่อการยืนยันตัวตน ตรวจสอบสิทธิ และการใช้งานบริการต่างๆ ที่สะดวก รวดเร็ว และปลอดภัยจากการทำธุรกรรมออนไลน์      

ด้าน คุณวรางคณา เสริมว่า ปีการศึกษา 2569 มีนักเรียนผู้พิการเรียนร่วมในโรงเรียนสังกัด สพฐ. ราว 37,000 คน ในโรงเรียน 21,000 แห่ง (จากทั้งหมด 2.8 หมื่นแห่ง) และมีนักเรียนผู้พิการอีกราว 20,000 คน ในโรงเรียน 130 แห่งภายใต้สำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ  

ภารกิจของ สศศ. คือสนับสนุนการคัดกรองความพิการเบื้องต้น โดยครูผู้ผ่านหลักสูตรคัดกรองผู้พิการ เพื่อให้พบอุปสรรคการเรียนรู้ ความต้องการการช่วยเหลือหรือการใช้สื่อเฉพาะทาง พร้อมกันนี้ สศศ. ยังผลักดันให้โรงเรียนทุกแห่งพร้อมเปิดรับนักเรียนผู้พิการเรียนร่วมมากขึ้น ผ่านการส่งเสริมให้ครูมีทักษะออกแบบแผนการเรียนรู้เฉพาะบุคคล

นอกจากนี้ โรงเรียนในสังกัดจะต้องมีความรู้ความเข้าใจเรื่องการจัดสภาพแวดล้อมสำหรับนักเรียนผู้พิการ และนำการจัดการศึกษาที่ยืดหยุ่นมาช่วยลดข้อจำกัดการเรียนรู้ พร้อมส่งเสริมให้ครูค้นพบศักยภาพและความสนใจของเด็กเป็นรายคน ซึ่งถือเป็นนโยบายหลักของการจัดการศึกษาของโรงเรียนในสังกัด สพฐ. และท้ายที่สุดแต่ละโรงเรียนจะต้องทำงานร่วมกัน เพื่อเชื่อมข้อมูลส่งต่อนักเรียนข้ามรอยต่อการศึกษาทุกช่วงชั้น เพื่อสร้างเส้นทางการศึกษาต่อเนื่องเป็นลำดับขั้น      

คนสุดท้ายที่จะช่วยแสดงภาพ ว่าตรงกลางวงรอบของนิเวศการเรียนรู้นั้นหน้าตาเป็นอย่างไร?

ซึ่งผู้ที่จะบอกได้ก็คือ ‘ผู้โดยสาร’ บนขบวนรถไฟแห่งหลักประกันโอกาสทางการศึกษา สู่การมีงานทำสำหรับผู้พิการ ขบวนนี้     

‘ภูเขา’ ร่มเกล้า รุกขชาติ จบการศึกษาชั้น ปวส. หลักสูตรคอมพิวเตอร์และการพัฒนาระบบสารสนเทศ ด้วยทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง จากวิทยาลัยเทคโนโลยีพระมหาไถ่ พัทยา ก่อนได้เข้าทำงานที่ บริษัท โกซอฟท์ (ประเทศไทย) จำกัด (Gosoft (Thailand) Co., Ltd.) ในเครือ ซีพี ออลล์ และมีประสบการณ์ทำงานมาแล้วปีครึ่ง พูดถึงเนื้องานของเขาว่า ในฐานะโปรแกรมเมอร์ เขามีหน้าที่จัดการข้อมูลสมาชิกลูกค้าชาวต่างชาติ ซึ่งเป็นการได้นำทักษะและความรู้ที่เรียนมาใช้อย่างเต็มที่

ภูเขาทบทวนเส้นทางที่ผ่านมา ว่า จากบ้านห่างไกลจากตัวเมือง ห้อมล้อมด้วยไร่มันสำปะหลัง เขาเคยคิดว่าถึงได้เรียน แต่สุดท้ายเมื่อจบ ม.3 ความต้องการตัวช่วยในการใช้ชีวิตที่มากกว่าคนอื่น คงทำให้เขาทำได้แค่กลับไปอยู่เฉย ๆ ที่บ้านอีกครั้ง  

“แต่เพราะตอนนั้น ผมไม่รู้ว่ามันยังมีเส้นทางไปต่อ”

ภูเขาไม่เลิกหวัง พยายามหาข้อมูลจนพบ ว่าวิทยาลัยเทคโนโลยีพระมหาไถ่ พัทยา เปิดรับผู้พิการเข้าเรียน และมีสาขาที่เขาสนใจ จากนั้นเส้นทางจึงเชื่อมต่อจาก ปวช. ถึง ปวส. และไม่ทันเรียนจบ ทางเส้นนั้นก็ไปเชื่อมต่อกับการทำงาน เมื่อข่าวดีมาถึงว่า โกซอฟท์ประเทศไทยเตรียมต้อนรับเขาในฐานะพนักงานคนใหม่

“จุดที่สำคัญจริง ๆ ที่ทำให้ผมมาถึงวันนี้ คือจุดเชื่อมต่อรองรับตั้งแต่โรงเรียน วิทยาลัย จนถึงที่ทำงาน ซึ่งมันจำเป็นมากต่อผู้พิการอีกจำนวนมากที่อยากเรียน อยากมีทักษะอาชีพ อยากทำงานเลี้ยงดูตัวเอง เพราะสำหรับเรา ข้อจำกัดเรื่องการเดินทางและการใช้ชีวิต มักทำให้คิดไปก่อนว่าไม่มีที่ไหนเปิดรับ หรือเมื่อถึงปลายทางหนึ่งของการเรียนแล้ว ก็อาจไม่มีเส้นทางต่อเชื่อมรองรับ

“ผมถือว่าโชคดีหลายต่อ ต่อแรกคือแม้บ้านเราไม่มีทุนทรัพย์มากมาย แต่ครอบครัวสนับสนุนผมเรื่องเรียนเสมอ ต่อที่สองคือผมเจอโรงเรียนที่เข้าใจ มีเพื่อน ๆ เข้าใจ มีครูเข้าใจและคอยส่งเสริม และต่อที่สามคือผมกล้าที่จะสมัครเรียนสายอาชีพหลังจบ ม.3 โดยไม่กลัวกับการเรียนไกลบ้าน เพราะคิดว่าเมื่อโอกาสอยู่ตรงหน้าแล้ว ยังไงก็ต้องลอง ต้องพิสูจน์ ว่าเราก็ทำได้”

ภูเขาทิ้งท้ายว่า ยังมีผู้พิการอีกไม่น้อยที่ต้องการเรียนรู้ในสาขาวิชาที่หลากหลาย เพื่อการพัฒนาตัวเองอย่างตรงจุดและเต็มศักยภาพ จึงคาดหวังว่าสถาบันต่าง ๆ จะหันมาเปิดรับผู้พิการมากขึ้น เพื่อทางเลือกที่เปิดกว้าง ไม่สิ้นสุดแค่การมีงานทำ แต่คือเส้นทางเรียนรู้เติบโต และเป็นหลักประกันให้ออกไปใช้ชีวิตอย่างมั่นใจ              

และนี่คือวงรอบของ ‘นิเวศการเรียนนรู้ตลอดชีวิตของผู้พิการ’ ที่พ่วงต่อร้อยรวมเป็น ‘ขบวนรถไฟแห่งโอกาส’ ที่จะเพิ่มพื้นที่ให้ผู้พิการออกมาใช้ชีวิตได้ เช่นเดียวกับคนทุกคน 

The post ‘เชื่อมขบวนรถไฟแห่งโอกาสการศึกษาสู่การมีงานทำ’ ด้วยวงรอบ ‘นิเวศการเรียนรู้’ ที่พร้อมชวนผู้พิการออกมาใช้ชีวิต first appeared on กสศ..

กสศ. พบว่าแม่ ๆ จำนวนไม่น้อยต้องแทรกเวลาทำงานลงไปในช่องว่างเล็ก ๆ ระหว่างการดูแลลูก เพื่อประคองรายได้และชีวิตครอบครัวให้เดินต่อไปได้พร้อมกัน ภาระที่เพิ่มขึ้นจึงไม่ใช่เพียงเรื่องเวลา หากคือพลังชีวิตที่ต้องใช้มากกว่าปกติเป็นสองหรือสามเท่า

จากความเหนื่อยล้าที่เคยต้องรับมือเพียงลำพัง ค่อย ๆ กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการรวมพลังในชุมชน เมื่อแม่ ๆ ได้พบกัน แบ่งปันประสบการณ์ และร่วมกันมองหาทางออกบนฐานชีวิตจริง เรื่องเล่าต่อไปนี้ถูกรวบรวมจากกิจกรรม “เปิดพื้นที่สร้างสรรค์สำหรับเด็กพิเศษและครอบครัวเปราะบางของศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข บนฐานอาชีพที่เชื่อมโยงกับนิเวศท้องถิ่น” ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่าง ทุนส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน กสศ. และ SINO ภายใต้แนวคิด SINO: Connect to Community

แนวคิดดังกล่าวได้ปรากฏเป็นรูปธรรมที่ ‘ศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข’ พื้นที่เรียนรู้แบบยืดหยุ่นที่เติบโตจากชุมชน ณ อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งเชื่อมการดูแลเด็ก การทำงานของผู้ปกครอง และการเรียนรู้ของครอบครัว เข้าไว้ด้วยกันอย่างเข้าใจความแตกต่างของแต่ละชีวิต

ครอบครัวแม่เล็กกับน้องดา

ในวันที่น้องดามีเรียน แม่เล็กจะลุกจากที่นอนตั้งแต่เช้ามืด นำข้าวหมากราวสองร้อยกระปุกออกไปตระเวนฝากขายตามร้านค้าในละแวกบ้าน ก่อนจะกลับมาเตรียมวัตถุดิบสำหรับทำขายในวันถัดไป จากนั้นจึงปลุกน้องดา อาบน้ำ แต่งตัว และออกจากบ้านไปพร้อมกัน จุดหมายคือศูนย์การศึกษาพิเศษจังหวัดสมุทรสาคร

หลังส่งน้องดาถึงมือคุณครู แม่เล็กจะหามุมเงียบ ๆ นั่งถักพรมเช็ดเท้าจากเศษผ้า ซึ่งเป็นอีกหนึ่งช่องทางรายได้ของครอบครัว ทำงานไปจนถึงเที่ยงวัน เมื่อถึงเวลาเลิกเรียนก็พาน้องดากลับบ้าน แล้วลงมือทำข้าวหมากต่อในช่วงบ่าย พอตกค่ำหลังมื้อเย็น แม่เล็กจะกลับมานั่งถักพรมอีกครั้งยาวไปจนดึกดื่น กว่าจะได้เข้านอนก็ล่วงเข้าสู่วันใหม่แทบทุกวัน

“ปริมาณชิ้นงานแต่ละวันจะขึ้นอยู่ที่น้องดา ว่าเขาเข้านอนตอนไหน วันไหนหัวค่ำน้องไม่ยอมนอน เราก็ทำงานไม่ได้ คือลูกเห็นเรางานยุ่งก็อยากช่วย เราเข้าใจ แต่กลายเป็นว่างานยิ่งช้า แล้วเราไม่ได้อยากให้น้องอยู่ใกล้ ๆ เวลาทำงาน เพราะเขาเป็นภูมิแพ้ ซึ่งเศษผ้ามันมีละอองฝุ่น ก็จะใช้วิธีชวนเขาเล่นอย่างอื่น พยายามใช้เวลาด้วยกัน คิดว่างานช้าหน่อยก็ไม่เป็นไร เรายอมนอนดึกเอาได้”  แม่เล็กเล่าถึงชีวิตประจำวัน 

แม่เล็กบอกว่าการเรียนรู้ที่ศูนย์การศึกษาพิเศษช่วยให้น้องดามีพัฒนาการที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด แต่ด้วยเงื่อนไขที่เด็ก ๆ ต้องมีผู้ปกครองอยู่ด้วยตลอด เพื่อช่วยคุณครูดูแลเรื่องการเคลื่อนไหว การเข้าห้องน้ำ และรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ อีกมาก ทำให้เธอไม่สามารถพาน้องดาไปเรียนได้ทุกวัน เพราะยังต้องแบ่งเวลาออกมาหารายได้เลี้ยงครอบครัว

“เราคิดว่าตัวเองยังโชคดีที่พอมีช่องว่างให้ทำงาน แต่กับคุณแม่บางคนเขาละจากงานไม่ได้ ก็นึกเสียดายแทนโอกาสที่จะได้กระตุ้นพัฒนาการของลูกในช่วงเวลาสำคัญ เลยคิดว่าถ้าการทำงานกับที่เรียนของลูกเป็นที่เดียวกันได้ ก็น่าจะช่วยให้หลายครอบครัวใช้ชีวิตง่ายขึ้นกว่านี้”  แม่ดาเสนอความเห็น

ครอบครัวแม่เฟิร์นกับน้องพี 

แม่เฟิร์นทำงานขายของอยู่ที่บ้าน พร้อมกับดูแลน้องพีแทบตลอด 24 ชั่วโมง กระทั่งเมื่อน้องพีอายุครบสามขวบและได้เข้าเรียนในโรงเรียนเรียนร่วม ช่วงกลางวันจึงกลายเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ ที่เธอพอมีโอกาสจัดสรรให้กับงานและเรื่องอื่น ๆ ได้บ้าง

แต่เมื่อเวลาผ่านไป ความกังวลกลับค่อย ๆ เพิ่มขึ้น ปีการศึกษานี้น้องพีอยู่ชั้นอนุบาลสาม และในปีหน้าเมื่อต้องขึ้นชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 แม่เฟิร์นเริ่มไม่แน่ใจว่าน้องพีจะสามารถเรียนร่วมต่อไปได้หรือไม่ เพราะเด็กในช่วงวัยนั้นควรเริ่มดูแลตัวเองได้ระดับหนึ่ง ขณะที่น้องพียังคงต้องการการดูแลเป็นพิเศษอย่างใกล้ชิด

“ใจเราอยากให้น้องเรียนที่บ้าน ถ้ามีหลักสูตร มีวิธี หรือมีครูที่เข้ามาหาน้องเป็นบางวันได้ก็คงดี” แม่เฟิร์นเล่าความในใจ “แต่เรื่องหาเงินก็ต้องคิด ยิ่งเวลาน้อย รายได้เราก็น้อยตาม กลายเป็นห่วงไปหมด ทั้งเรื่องดูแลครอบครัวและการดูแลน้องพีให้ดีที่สุด”

แม่เฟิร์นบอกว่าการได้ไปโรงเรียนช่วยให้น้องพีนิ่งขึ้น เห็นพัฒนาการด้านการสื่อสารอย่างชัดเจน และเริ่มปรับตัวเข้ากับสังคมได้ดีขึ้น สิ่งเหล่านี้ทำให้เธอรู้สึกว่าช่วงเวลาการเรียนรู้ของน้องพีมีคุณค่าอย่างยิ่ง และคงเป็นเรื่องน่าเสียดาย หากปล่อยให้โอกาสสำคัญในช่วงวัยนี้ต้องสูญเสียไป

ครอบครัวแม่โอ๋กับน้องอิ่มบุญ

ความกังวลหลากหลายที่คุณแม่ของเด็กกลุ่มต้องการการดูแลเป็นพิเศษต้องเผชิญในแต่ละวัน คือประสบการณ์เดียวกันกับที่ แม่โอ๋ พิมพ์ใจ พันวินิต เผชิญจากการดูแลน้องอิ่มบุญ ลูกสาวที่ต้องการการดูแลพิเศษเช่นกัน แต่แทนที่จะมองความท้าทายเหล่านั้นเป็นอุปสรรค แม่โอ๋กลับใช้มันเป็นจุดเริ่มต้นของการรวมกลุ่มผู้ปกครอง เพื่อแบ่งปัน แบ่งเบา และร่วมกันค้นหาหนทางในการรักษาสมดุลระหว่างการดูแลลูกกับการทำงานไปพร้อมกัน ในหมู่ “แม่ ๆ ที่มีหัวอกเดียวกัน”

“หลายครั้งที่เราคุยกับครอบครัวอื่นตอนพาลูกไปกระตุ้นพัฒนาการ ก็พบว่าคุณพ่อคุณแม่หลายคนอยู่ในภาวะเดียวกัน คือหาสมดุลไม่เจอระหว่างการทำงานหารายได้กับการดูแลลูก” แม่โอ๋เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการรวมตัว 

“เราจึงตั้งใจรวมกลุ่มผู้ปกครองเพื่อแลกเปลี่ยนและให้คำปรึกษากัน ใช้ชื่อว่า ‘ชมรมผู้ปกครองคนพิการทางสติปัญญาจังหวัดสมุทรสาคร’ ก่อนจะได้มาพบกับ กสศ. ที่กำลังทำงานด้านการพัฒนาทักษะอาชีพสำหรับกลุ่มคนที่มีข้อจำกัดคล้ายกัน และได้เริ่มต้นโครงการในช่วงที่โควิด-19 ส่งผลกระทบไปถึงแทบทุกครัวเรือน”

‘โครงการพัฒนาอาชีพสำหรับผู้ปกครองของเด็กที่ต้องการการดูแลพิเศษ’ ภายใต้การสนับสนุนของทุนส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน กสศ. เริ่มต้นขึ้นจากตรงนั้น 

แม่โอ๋ใช้พื้นที่ในบ้านดัดแปลงเป็นแปลงปลูกผักและเพาะเห็ด เพื่อเป็นทั้งอาหารสำหรับครอบครัวและรายได้เสริมจากการขายในชุมชน เป้าหมายในระยะแรกคือการยืนหยัดผ่านวิกฤตโควิดไปให้ได้ ก่อนที่ในเวลาต่อมา เมื่อสมาชิกในกลุ่มได้เรียนรู้และสั่งสมประสบการณ์มากขึ้น เป้าหมายของชมรมจะค่อย ๆ ขยายออกไปไกลกว่าเดิม

“จากปีแรกถึงปีที่สาม เราได้เรียนรู้ว่าการพัฒนาทักษะอาชีพเพื่อเพิ่มรายได้ ต้องทำควบคู่กับการปรับกรอบความคิด หรือ Mindset เพื่อจุดประกายให้ทุกคนมองหาโอกาส และออกแบบชีวิตกับการทำงานให้สอดคล้องกันมากที่สุด” แม่โอ๋อธิบาย 

“ในกิจกรรมของกลุ่ม คุณพ่อคุณแม่จะพาลูก ๆ มาด้วยทุกครั้ง ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนกันหน้างานว่าแต่ละคนจะประกอบอาชีพอย่างไร โดยให้พื้นที่ตรงนั้นเป็นพื้นที่ของเด็ก ๆ ด้วย และเมื่อรวมกลุ่มกันมาอย่างต่อเนื่อง พวกเราจึงเริ่มมองไปถึงการสร้างพื้นที่เรียนรู้ ที่ผู้ปกครองและเด็ก ๆ จะได้พัฒนาและเติบโตไปพร้อมกัน”

งอกงามเป็น ‘ศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข’
หลังค้นพบว่า ‘เด็กแต่ละคนใช้เวลาเขียน ก ไก่ หนึ่งตัวไม่เท่ากัน’

แม่โอ๋เล่าว่า เมื่อพูดถึงการศึกษา ผู้ปกครองแทบทุกคนต่างมีความหวังเดียวกัน คืออยากให้ลูกได้เรียนอยู่ในระบบ ด้วยความเชื่อว่าเด็ก ๆ ไม่ควรถูกกีดกันหรือถูกจำกัดโอกาสทางการศึกษา แต่เมื่อหลายครอบครัวพาลูกไปเรียนในโรงเรียนทั่วไป กลับพบความจริงอีกด้านหนึ่ง เมื่อไม่มีครูการศึกษาพิเศษโดยเฉพาะ ความแตกต่างของเด็กแต่ละคนยิ่งปรากฏชัด โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กที่ต้องการการดูแลเป็นพิเศษ ซึ่งต้องการมากกว่าเพียงเนื้อหาการเรียนรู้ หากยังต้องมี “ตัวช่วย” และ “เวลา” ที่มากกว่าในแทบทุกรายละเอียดของชีวิตประจำวัน

“เพราะเด็กแต่ละคนมองเห็นต่างกัน และมีวิธีทำความเข้าใจไม่เหมือนกัน อาจเปรียบได้ว่าการเรียนรู้ที่จะเขียนพยัญชนะ ก ไก่ หนึ่งตัวเขาใช้เวลาไม่เท่ากัน บางคนเห็นแล้วเขียนตามได้เลย ส่วนบางคนต้องการเวลามากกว่า อยากได้ตัวช่วยมากกว่า การจัดการเรียนรู้จึงทำเหมือนกันทั้งหมดไม่ได้” แม่โอ๋อธิบาย

ความเข้าใจนี้เอง กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อความร่วมมือกับ กสศ. พาแม่โอ๋และกลุ่มผู้ปกครองไปค้นพบแนวทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น แนวคิดที่กำลังเปลี่ยนทุกที่ให้เป็นโรงเรียน และเป็นแรงบันดาลใจให้การทำงานของกลุ่มขยับจากการพัฒนาอาชีพ สู่การก่อร่างเป็น ‘ศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข’

ในบทบาทผู้อำนวยการศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข แม่โอ๋เล่าถึงการค้นพบ “การเรียนรู้ทางเลือก” ที่อาจเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญสำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ ด้วยการศึกษาที่ไม่ยึดติดกับกรอบรูปแบบ เวลา หลักสูตร หรือสถานที่ หากออกแบบขึ้นจากชีวิตจริงของเด็กและครอบครัวเป็นศูนย์กลาง

“ถ้ารูปแบบการศึกษามีความหลากหลายมากขึ้น เราเองก็จะมีทางเลือกที่เหมาะกับลูกมากขึ้นด้วย” แม่โอ๋กล่าว 

“พอปรับมาเป็นศูนย์การเรียนรู้ เราจึงมุ่งสร้างพื้นที่สร้างสรรค์ที่ช่วยพัฒนาทักษะอาชีพ ที่ให้ความรู้ผู้ปกครองเรื่องการดูแลน้อง ๆ ที่ต้องการการดูแลพิเศษ ทั้งเรื่องการเรียนรู้ กระตุ้นพัฒนาการ ปรับพฤติกรรม หรือการสร้างสัมพันธภาพต่าง ๆ ระหว่างเด็กกับผู้ปกครอง”

ที่นี่ เด็ก ๆ ไม่ได้เป็นเพียงผู้เรียน แต่ถูกออกแบบให้มีส่วนร่วมในกระบวนการทำงานและการประกอบอาชีพของครอบครัวไปพร้อมกัน สำหรับตัวเด็ก หลักสูตรที่วางไว้คือแผนการศึกษาที่ค้นหาความถนัด ความสามารถ และข้อจำกัดของแต่ละคน ก่อนจะออกแบบการเรียนรู้เฉพาะบุคคลในรูปแบบบ้านเรียน (Home School) ใครถนัดอะไร ศูนย์จะส่งเสริมตรงนั้น และใครทำสิ่งใดได้ ก็จะพัฒนาศักยภาพนั้นให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

เป้าหมายคือให้เด็ก ๆ ได้รับวุฒิการศึกษา พร้อมประสานความร่วมมือกับเครือข่ายต่าง ๆ เพื่อเปิดทางให้เด็กสามารถเรียนต่อในระดับที่สูงขึ้นตามศักยภาพ ขณะเดียวกัน กลุ่มผู้ปกครองก็นำประสบการณ์จากชมรมพัฒนาอาชีพ มาต่อยอดการทำงานร่วมกัน ทั้งในภาคเกษตรกรรม ค้าขาย และงานรับจ้าง ภายใต้แบรนด์ ‘ปัญญาปลูกฟาร์มสุข’ เพื่อร่วมกันผลิต แปรรูป หาพื้นที่จำหน่าย ออกบูธ และจัดกิจกรรมต่าง ๆ

การรวมกลุ่มเช่นนี้ช่วยให้ผู้ปกครองสามารถแบ่งหน้าที่ จัดสรรเวลาให้เหมาะกับชีวิตของตนเองมากขึ้น และมีรายได้ที่สม่ำเสมอขึ้น ในขณะที่เด็ก ๆ ก็ได้เติบโต เรียนรู้ และพัฒนาไปพร้อมกับครอบครัวและชุมชนรอบตัว

ครอบครัวแม่โบกับน้องอินทรี 

แม่โบเล่าว่าครอบครัวของเธอเข้าร่วมกิจกรรมกับแม่โอ๋ตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นของการรวมกลุ่มผู้ปกครอง สิ่งที่ค่อย ๆ ตกผลึกจากประสบการณ์ร่วมกัน คือเมื่อผู้ปกครองได้รวมพลังเป็นกลุ่มเดียวกัน พวกเขาจะสามารถค้นหางานที่ตอบโจทย์ทั้งการทำงานและการดูแลลูกไปพร้อมกันได้ และยังต่อยอดไปสู่การพัฒนาเป็นศูนย์การเรียน ที่ผู้ปกครองทุกคนมีบทบาทร่วมกันในการแบ่งปันความรู้และประสบการณ์

“มันเหมือนกับการช่วยกันสร้างโรงเรียนให้ลูก” แม่โบกล่าว

“เราค่อย ๆ มองหาแนวทางที่เหมาะกับเด็กแต่ละคน เราอยากให้สิ่งที่เราทำตรงนี้เป็นเคสตัวอย่าง เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่ท่านอื่นได้เห็นว่า เมื่อทุกคนช่วยกัน เราก็สามารถสร้างโอกาสให้ลูก ๆ ได้จริง”

แม่โบย้ำด้วยความเชื่อมั่นว่า การเรียนรู้ที่ออกแบบเฉพาะเด็กเป็นรายบุคคล คือการศึกษาที่เข้าใจความแตกต่างของผู้เรียนอย่างแท้จริง โดยเฉพาะสำหรับเด็กที่ต้องการการเรียนรู้พิเศษ ซึ่งควรได้รับโอกาสพัฒนาทักษะไปตามศักยภาพของตนเอง ในจังหวะเวลาที่สอดคล้องกับช่วงพัฒนาการ และสามารถนำสิ่งที่เรียนรู้ไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน

เธอเชื่อว่านี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญที่ไม่เพียงช่วยให้เด็ก ๆ เติบโตอย่างเหมาะสม แต่ยังมอบความหวังและกำลังใจให้กับหลายครอบครัว ที่สำคัญที่สุดคือ ทุกคนจะได้เป็นส่วนหนึ่งของการร่วมกันค้นพบและพัฒนาแนวทางการจัดการเรียนรู้ สำหรับผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ ให้มีมาตรฐานและเติบโตอย่างยั่งยืนต่อไป

จากชีวิตจริงของแม่ ๆ ที่เคยต้องรับมือกับความเหนื่อยล้าเพียงลำพัง สู่การรวมพลังของชุมชนที่ค่อย ๆ ก่อร่างเป็นพื้นที่เรียนรู้ร่วมกัน โครงการ SINO: Connect to Community ทำให้เห็นว่า เมื่อการศึกษาเริ่มต้นจากความเข้าใจชีวิตจริงของเด็กและครอบครัว การเรียนรู้ก็สามารถออกแบบให้ยืดหยุ่นและมีความหมายได้

ศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข จึงไม่ใช่เพียงสถานที่เรียน แต่คือผลลัพธ์ของความร่วมมือ การแบ่งปัน และความเชื่อร่วมกันว่า เด็กทุกคนสามารถเติบโตได้ตามศักยภาพของตนเอง หากมีพื้นที่ที่เข้าใจความแตกต่างอย่างแท้จริง ที่นี่ แม่ ๆ ไม่ได้เป็นเพียงผู้ดูแลลูก แต่เป็นผู้ร่วมสร้าง “โรงเรียนชีวิต” ที่เชื่อมการทำงาน การเรียนรู้ และการดูแลกันและกันเข้าไว้ด้วยกัน และกำลังเติบโตเป็นต้นแบบของการจัดการเรียนรู้สำหรับเด็กที่ต้องการการดูแลเป็นพิเศษ ต้นแบบที่เติบโตขึ้นจากชุมชน และเติบโตไปพร้อมกับความหวังของหลายครอบครัว

The post ‘ศูนย์การเรียนปัญญ์ฟาร์มสุข’ พื้นที่เรียนรู้แบบยืดหยุ่นที่เติบโตจากมือของแม่ ๆ เพื่อลูกที่ต้องการการดูแลเป็นพิเศษ first appeared on กสศ..

ดร.ไกรยส ภัทราวาทผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่าทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูงในปี 2568 เป็นนวัตกรรมการสนับสนุนโอกาสทางการศึกษารูปแบบใหม่ ความร่วมมือระหว่างหอการค้าไทย สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (สอศ.) และ กสศ. จัดทำ “บันทึกความเข้าใจความร่วมมือเพื่อสนับสนุนการผลิตและพัฒนากำลังคนสายอาชีพระดับจังหวัด” มีเป้าหมายส่งเสริมให้เยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์หรือขาดโอกาส ได้มีโอกาสศึกษาต่อสายอาชีพชั้นสูง  สามารถเข้าสู่อาชีพได้ทันที เป็นแรงงานทักษะสูงสอดคล้องกับความต้องการของสถานประกอบการในพื้นที่  สร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจของจังหวัดและลดการย้ายถิ่นของแรงงานจากภูมิลำเนา

ความร่วมมือนี้จะดำเนินการในพื้นที่ตัวแบบ 3 จังหวัด ได้แก่ กำแพงเพชร ขอนแก่น และภูเก็ต สนับสนุนนักศึกษาเข้าเรียนต่อในระดับประกาศนียบัตรสายอาชีพชั้นสูง หรือ ปวส.  เป็นระยะเวลา 2 ปี จำนวน  133 ทุน 8 สาขาวิชาที่มาจากความต้องการกำลังคนสายอาชีพของสถานประกอบการ 21 แห่งในพื้นที่ 3 จังหวัด โดยพิจารณาตามที่สอดคล้องกับความต้องการของพื้นที่จังหวัด  

 กสศ. สถานศึกษาและสถานประกอบการจะทำงานร่วมกัน เพื่อปรับหลักสูตรอาชีวศึกษาให้เชื่อมโยงและสอดคล้องกับความต้องการของผู้ประกอบการและตลาดงานในแต่ละจังหวัด ร่วมวางแผนและออกแบบตลอดกระบวนการตั้งแต่การคัดเลือกนักศึกษา การพัฒนาโมดูลการเรียนการสอน การสนับสนุนทุนการศึกษาและองค์ความรู้การทำงานตามสายอาชีพ ไปจนถึงการรับนักศึกษาเข้าทำงานเมื่อสำเร็จการศึกษา

จากการศึกษาผลตอบแทนทางเศรษฐกิจและสังคมจากการลงทุน (Social Return on Investment: SROI) ของโครงการทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง พบว่า เป็นการลงทุนมีความคุ้มค่าเป็นหนึ่งเท่าตัว จึงมุ่งหวังให้การสร้างกําลังคนสายอาชีพในระดับพื้นที่จังหวัดผ่านความร่วมมือ จะทำให้การศึกษาเปลี่ยนชีวิต ขจัดความยากจนให้กับเยาวชนไทย และยังช่วยสร้างการขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจให้กับจังหวัดได้อย่างดี

นายสราวุฒิ อยู่วิทยา รองประธานกรรมการ และประธานคณะกรรมการพัฒนาการศึกษาหอการค้าไทย กล่าวว่า โมเดลเพื่อพัฒนากำลังคนสายอาชีพระดับจังหวัดนี้ มุ่งเน้นการยกระดับการศึกษาอาชีวศึกษาให้ตอบโจทย์ภาคอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจท้องถิ่น ซึ่งจะเป็นต้นแบบของการบูรณาการการศึกษาเข้ากับภาคเอกชนอย่างแท้จริง ลดช่องว่างระหว่างความรู้และการปฏิบัติ พร้อมสร้างแรงงานที่มีศักยภาพรองรับความต้องการของตลาดแรงงาน การศึกษาไม่ไช่แค่เครื่องมือในการสร้างโอกาส แต่เป็นพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจและอนาคตของประเทศ

หอการค้าไทยและหอการค้าจังหวัดตลอดจนเครือข่ายภาคเอกชนทั่วประเทศ พร้อมสนับสนุนและขับเคลื่อนผลักดันระบบการศึกษาให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรม มีการพัฒนากำลังคนที่มีคุณภาพสร้างความสามารถในการแข่งขัน และลดความเหลื่อมล้ำทั้งด้านเศรษฐกิจและการศึกษา ความร่วมมือในครั้งนี้เป็นก้าวสำคัญอีกครั้งหนึ่ง ของการยกระดับการศึกษาและถือเป็นหนึ่งใน Ganne Changer ของการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ช่วยเพิ่มศักยภาพแรงงาน และส่งเสริมการเข้าสู่ระบบอาชีพที่มั่นคงและสร้างการเติบโตที่ยั่งยืนจากฐานรากให้กับประเทศ

นายยศพล เวณุโกเศศ เลขาธิการคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กล่าวว่า  เป้าหมายในการทำงานร่วมกันทั้ง 3 ภาคส่วนจะนำไปสู่การการแก้ปัญหาความยากจนข้ามรุ่น ตามที่รัฐบาลให้ความสำคัญและตอบโจทย์กับนโยบายการเรียนการสอนของ สอศ. ที่จะมุ่งสอนเพื่อมีรายได้และความมั่นคงในชีวิตจะทำให้น้อง ๆ ชาวอาชีวะมีรายได้ระหว่างเรียนและมีงานทำร้อยเปอร์เซ็นต์

รายชื่อสถานศึกษาที่เข้าร่วมผลิตและพัฒนากำลังคนสายอาชีพระดับจังหวัด ได้แก่ จังหวัดขอนแก่น วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีขอนแก่น วิทยาลัยเทคนิคน้ำพอง วิทยาลัยเทคนิคชุมแพ / จังหวัดกำแพงเพชร วิทยาลัยอาชีวศึกษาภักดีพณิชยการและเทคโนโลยี / จังหวัดภูเก็ต วิทยาลัยเทคนิคถลาง วิทยาลัยเทคนิคภูเก็ต

สำหรับทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง ของ กสศ. เป็นทุนให้เปล่าที่สร้างโอกาสทางการศึกษาแก่เยาวชน จากครัวเรือนที่มีรายได้ต่ำสุดร้อยละ 20 ล่างของประเทศ มีโอกาสศึกษาต่อสายอาชีพในสาขาซึ่งเป็นที่ต้องการของตลาดแรงงาน โดยยังมีประเภททุนอื่น ๆ เช่น ประกาศนียบัตรผู้ช่วยพยาบาล ประกาศนียบัตรผู้ช่วยทันตแพทย์ (ระยะเวลา 1 ปี) ประกาศนียบัตรพนักงานให้การดูแล (ระยะเวลา 6 เดือน) ทุนนี้เปิดรับสมัครนักเรียนที่กำลังศึกษาอยู่ในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 หรือระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) ชั้นปีที่ 3 หรือระดับอื่นใดเทียบเท่า ระหว่างวันที่ 17 กุมภาพันธ์ – 12 มีนาคม 2568

ผู้สนใจสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติม สาขา และสถานศึกษาสายอาชีพที่เปิดรับสมัครทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง ได้ที่เว็บไซต์กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)  www.eef.or.th

The post กสศ. จับมือ หอการค้าไทย สอศ. เปิดทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง สร้างการศึกษาแก้จน ได้กำลังคนตอบโจทย์เศรษฐกิจจังหวัด นำร่อง ภูเก็ต กำแพงเพชร ขอนแก่น first appeared on กสศ..

เป็นการเปิดรับข้อเสนอโครงการจากหน่วยจัดการเรียนรู้ที่เคยรับการสนับสนุนทุนส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน กสศ. (ตามรายละเอียดที่ระบุในประกาศ) โดยแบ่งการเปิดรับข้อเสนอเป็น 1.ประเภทต่อยอด และ 2.ประเภทขยายผล ซึ่งทั้งสองประเภทโครงการนี้ จะมีลักษณะและประเด็นการทำงานที่แตกต่างกัน แต่มุ่งเม้นเป้าหมายร่วมคือการพัฒนาคุณภาพ ยกระดับผลลัพธ์ สร้างองค์ความรู้ และขยายแนวคิดและผลลัพธ์การดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม โดยท่านสามารถศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่นี่…

.

ประกาศสนับสนุนทุน

.

ยื่นข้อเสนอโครงการตั้งแต่วันนี้ – 16 พฤษภาคม 2567 (เวลา 16.30 น.)

ผ่านระบบออนไลน์ https://application.eef.or.th

.

ทั้งนี้ ขอให้ศึกษารายละเอียด โดยจะต้องเลือกเสนอโครงการ ประเภทใดประเภทหนึ่งเท่านั้น ‘ในกรณีที่เลือกเสนอทุนประเภทใดไปแล้ว จะไม่สามารถยื่นข้อเสนออีกทุนได้’

.

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

หมายเลขโทรศัพท์ 02 079 5475 กด 3

โทรศัพท์มือถือ 06 3482 1797 หรือ 06 5969 1364 หรือ 06 5969 1354 (ในวันและเวลาราชการ)

และอีเมล community@eef.or.th

.

รับชมย้อนหลัง การประชุมชี้แจงและประชาสัมพันธ์โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 (27 เม.ย.67)

The post ประเภทโครงการต่อยอดและขยายผล เปิดรับข้อเสนอโครงการ (Full Proposal) โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 first appeared on กสศ..

ซึ่งการดำเนินงานมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาคุณภาพและรูปแบบการจัดการศึกษาทางเลือกในการส่งเสริมการเรียนรู้ และการเสริมสร้างศักยภาพของเยาวชนนอกระบบการศึกษาและประชากรวัยแรงงานนอกระบบ ที่สอดคล้องกับบริบท พื้นที่ และการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม อีกทั้งเพื่อสร้างองค์ความรู้จากการปฏิบัติจริง วิจัยกระบวนการทำงาน ค้นหาปัจจัยขับเคลื่อน ประมวลประสบการณ์การดำเนินงานส่งต่อให้แก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

.

ผ่านการดำเนินงานที่เน้นทักษะสำคัญ 4 ด้าน เพื่อการยกระดับการประกอบอาชีพ คือ ทักษะการดูแลสุขภาพกายและใจ ทักษะเฉพาะอาชีพ ทักษะชีวิตด้านการจัดการการเงิน และการบริหารหนี้สิน และทักษะการเรียนรู้ในโลกปัจจุบัน พร้อมทั้งออกแบบกระบวนเรียนรู้เพื่อสร้างชีวิตใหม่และยกระดับทักษะอาชีพผ่านวิชาการ วิชาชีวิต และวิชาชีพ ให้แก่ผู้ร่วมเรียนรู้

.

โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567

ท่านสามารถติดตามรายละเอียดเกี่ยวกับประกาศสนับสนุนทุนได้ที่นี่

.

ยื่นข้อเสนอโครงการตั้งแต่วันนี้ – 16 พฤษภาคม 2567 (เวลา 16.30 น.)

ผ่านระบบออนไลน์ https://application.eef.or.th

.

ทั้งนี้ ขอให้ศึกษารายละเอียด โดยจะต้องเลือกเสนอโครงการ ประเภทใดประเภทหนึ่งเท่านั้น ‘ในกรณีที่เลือกเสนอทุนประเภทใดไปแล้ว จะไม่สามารถยื่นข้อเสนออีกทุนได้’

.

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

หมายเลขโทรศัพท์ 02 079 5475 กด 3

โทรศัพท์มือถือ 06 3482 1797 หรือ 06 5969 1364 หรือ 06 5969 1354 (ในวันและเวลาราชการ)

และอีเมล community@eef.or.th

.

รับชมย้อนหลัง การประชุมชี้แจงและประชาสัมพันธ์โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 (27 เม.ย.67)

The post ประเภทโครงการใหม่ เปิดรับข้อเสนอเชิงแนวคิด (Concept Proposal) โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 first appeared on กสศ..

.

โดยมีกรอบแนวคิดของการทำงานที่เน้นให้หน่วยเสนอโครงการที่ผ่านกระบวนการคัดเลือก เข้าไปทำหน้าที่ในบทบาทของ “หน่วยจัดการเรียนรู้” ออกแบบกระบวนการ “สร้างการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน” สร้างนิเวศการเรียนรู้ขึ้นในพื้นที่ชุมชนให้เป็นระบบการศึกษาทางเลือก ที่มีความยืดหยุ่นและตอบโจทย์ชีวิตแก่ “ผู้ร่วมเรียนรู้” ซึ่งหมายถึง เยาวชนนอกระบบการศึกษาและ/ประชากรวัยแรงงานนอกระบบ ให้มีศักยภาพในการเรียนรู้ อยู่ได้ อยู่ร่วม และอยู่รอดในชุมชนและสังคมที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ติดตั้งอาวุธให้พวกเขาสามารถเป็นนักเรียนรู้ตลอดชีวิต ปรับตัวและเอาตัวรอดได้ด้วยการ Upskill และ Reskill หรือในอีกมุมหนึ่งคือ “การพัฒนาทุนมนุษย์” พัฒนาให้พวกเขาเข้าถึงโอกาสทางการศึกษา โดยใช้อาชีพเป็นเครื่องมือในการสร้างกระบวนการเรียนรู้นั่นเอง

.

โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567

ท่านสามารถติดตามรายละเอียดเกี่ยวกับประกาศสนับสนุนทุนได้ที่นี่

.

ยื่นข้อเสนอโครงการตั้งแต่วันนี้ – 16 พฤษภาคม 2567 (เวลา 16.30 น.)

ผ่านระบบออนไลน์ https://application.eef.or.th

.

ทั้งนี้ ขอให้ศึกษารายละเอียด โดยจะต้องเลือกเสนอโครงการ ประเภทใดประเภทหนึ่งเท่านั้น ‘ในกรณีที่เลือกเสนอทุนประเภทใดไปแล้ว จะไม่สามารถยื่นข้อเสนออีกทุนได้’

.

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

หมายเลขโทรศัพท์ 02 079 5475 กด 3

โทรศัพท์มือถือ 06 3482 1797 หรือ 06 5969 1364 หรือ 06 5969 1354 (ในวันและเวลาราชการ)

และอีเมล community@eef.or.th

.

รับชมย้อนหลัง การประชุมชี้แจงและประชาสัมพันธ์โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 (27 เม.ย.67)

The post ชวนทบทวนกันอีกครั้งถึงทิศทางการดำเนินงานโครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน 2567 first appeared on กสศ..

ศ.ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการบริหาร กสศ. และประธานอนุกรรมการส่งเสริมและพัฒนาเยาวชนและประชากรวัยแรงงานนอกระบบ กล่าวว่า การทำงานของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา กำลังพุ่งเป้าไปที่เป้าหมายสำคัญในการสร้างโอกาสการศึกษาที่ยืดหยุ่นและเป็นไปได้เพื่อเด็กทุกคน และคนทุกกลุ่ม

โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน จะร่วมผลักดันการสร้างตัวแบบสำคัญในการสร้างชุมชนให้เข้มแข็ง โดยใช้ความรู้ช่วยสร้างคน ยกระดับทักษะแรงงานด้อยโอกาส ครัวเรือนยากจนพิเศษ สร้างอาชีพให้มีรายได้บนฐานชุมชน โดยในปีนี้ โครงการฯ มุ่งเน้นมีให้มีหน่วยรับทุน ร่วมกันสร้างนวัตกรรมการศึกษาที่มีทางเลือก ตอบโจทย์ชีวิตกลุ่มเยาวชนที่ยุติการศึกษาและประชากรวัยแรงงานนอกระบบให้ได้เข้าสู่วงจรการเรียนรู้ สอดรับนโยบาย Thailand Zero Dropout ที่นายกรัฐมนตรีประกาศมุ่งเป้าลดจำนวนเด็กหลุดจากระบบการศึกษาให้เหลือศูนย์

ศ.ดร.สมพงษ์ กล่าวว่า ขณะนี้มีเด็กอายุระหว่าง 3 ถึง 18 ปี หลุดออกจากระบบการศึกษา 1,250,514 คน ประกอบกับความแตกต่างด้านรายได้ระหว่างผู้มีฐานะรวยที่สุดกับจนที่สุดยังห่างกันกว่า 20 เท่า ยิ่งทำให้การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษามีความท้าทาย

“ผมมีโอกาสทำงานร่วมกับครูและผู้บริหารโรงเรียน ที่อยู่ต้นทางของการเห็นเด็กหลุดจากระบบการศึกษาทุกวัน ทุกโอกาส ทุกเทอม พวกท่านทำงานด้วยจิตใจของความเป็นครู ด้วยความห่วงใย แต่ไม่รู้จะทำอย่างไรเพื่อช่วยเด็กที่หลุดจากระบบการศึกษา โดยเฉพาะช่วงรอยต่อ ก็เลยต้องมาช่วยกันคิดว่าทำอย่างไร ที่จะมาช่วยกันอุดช่องว่างที่เกิดขึ้น และทำให้เด็กที่ทยอยออกจากระบบการศึกษาคนแล้วคนเล่า นอกจากนี้ ยังต้องช่วยกันเตรียมการเพื่อดูแลกลุ่มผู้ใช้แรงงาน ซึ่งมีเกือบ 20 ล้านคน ซึ่งส่วนใหญ่จบ ป. 4 จบมัธยม ซึ่งไม่มีทางที่จะ Upskill Reskill ได้ หากยังไม่เปิดเรื่องระบบการศึกษาทางเลือก หรือหาทางยกระดับจิตวิญญาณพวกเขาให้กลับมาเชื่อมั่นในการศึกษา

“และต้องยอมรับว่าชุมชนมีบทบาทสำคัญต่อการศึกษา แต่การผลักดันให้ชุมชนเข้ามามีบทบาทในเรื่องนี้ ไม่ใช่เรื่องง่าย การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบต้องใช้ระยะเวลายาวนาน ต้องทำงานมาอย่างน้อย 4 – 5 ปีเพื่อสร้างให้ชุมชนค่อย ๆ งอกงาม คนในชุมชนมีเงิน มีกิน มีใช้ ด้วยระบบนิเวศการเรียนรู้ที่เป็นระบบการศึกษาทางเลือกที่เหมาะสมกับปัญหาความต้องการ ชีวิตความเป็นอยู่ ป้องกันไม่ให้คนออกจากชุมชน คนหนุ่มคนสาวไม่ต้องไปทำงานในเมือง เป็นลูกจ้างรายได้ต่ำ”

ศ.ดร.สมพงษ์ กล่าวอีกว่า การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ ต้องกระจายความเป็นเจ้าของในการจัดการศึกษา เริ่มตั้งแต่ระดับชุมชน ระดับตำบล ระดับอำเภอ ระดับจังหวัด แล้วขยับเป็นความเปลี่ยนแปลงระดับของประเทศด้วยการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เคารพเรื่องการเรียนรู้ที่หลากหลาย เคารพในเรื่องสิทธิของชุมชนที่แตกต่าง ยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ ซึ่งที่ผ่านมาได้เห็นต้นแบบจากชุมชนต่าง ๆ ที่สามารถสร้างชุมชนนิเวศเรื่องการเรียนรู้ เกิดโมเดลที่ทำให้ชาวบ้าน กลุ่มคนพิการ ผู้สูงอายุ ทำงานร่วมกับเด็กเยาวชนนอกระบบ และสามารถดึงพลังส่วนของระบบราชการอื่น ๆ เข้ามาช่วย เกิดกลไกที่ทำให้ชีวิตอยู่รอดจากปัญหาต่างๆ หรือยาเสพติดได้

“ผลพวงจากการทำให้ชุมชนเข้มแข็งด้วยโครงการ และนวัตกรรมต่าง ๆ จะช่วยให้ครอบครัวซึ่งเคยเป็นครอบครัวเปราะบาง ครอบครัวแหว่งกลาง กลับมาเป็นครอบครัวเติมเต็ม เป็นครอบครัวสมบูรณ์ อบอุ่น และอยู่รอด มีรายได้ มีความสุข สามารถพึ่งตัวเองได้

“กว่า 5 ปี ที่ผ่านมา โครงการนี้ได้สนับสนุนทุนเพื่อให้ผู้เข้าร่วมโครงการ สามารถพัฒนาทักษะการเรียนรู้ให้ใช้ชีวิตอยู่ร่วมและอยู่รอด เกิดการจัดการเรียนรู้ตลอดชีวิตได้ในสถานการณ์วิกฤตต่าง ๆ ทั้งในปัจจุบันและอนาคต ทำงานโดยใช้ความรู้ เหนี่ยวนำความร่วมมือในทุกระดับ ให้เกิดการผสาน บูรณาการ เชื่อมโยง ส่งต่อความช่วยเหลือ การเปิดรับข้อเสนอโครงการปีนี้ กสศ. หวังว่าจะได้เห็นมิติใหม่ ๆ มิติที่หลากหลาย มิติที่เป็นโจทย์จริงในการทำงานที่จะดำเนินการไปอย่างรอบคอบ ส่งผลให้เห็นความเปลี่ยนแปลงและพัฒนาดีขึ้นได้ตามลำดับ” ศ.ดร.สมพงษ์ กล่าว

ธันว์ธิดา วงศ์ประสงค์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมเพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ กสศ. กล่าวเสริมว่า ทุนส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567เปิดรับข้อเสนอโครงการจากหน่วยงานหรือองค์กรที่มีแนวคิดการพัฒนาอาชีพที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน เช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถาบันการศึกษาทั้งรัฐและเอกชน องค์กรเอกชน ธุรกิจเพื่อสังคม องค์กรชุมชน มูลนิธิ องค์กรสาธารณประโยชน์ ฯลฯ ที่ตอบโจทย์กลุ่มเยาวชนที่ยุติการศึกษา และประชากรวัยแรงงานนอกระบบ โดยมุ่งมั่นว่า ชุมชนมีบทบาทอย่างยิ่งในการช่วยกันออกแบบการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์ชีวิตกลุ่มเป้าหมายในแต่ละชุมชนได้ดี

“เราไม่อยากให้เอาหลักสูตรเป็นตัวตั้ง เพราะเชื่อว่าหลาย ๆ หน่วยงานมีหลักสูตรที่ดี แต่อยากให้ทุกท่านมองย้อนกลับ อยากให้เอาโจทย์เยาวชนที่ยุติการศึกษากับประชากรวัยแรงงานเป็นตัวตั้ง เอาความต้องการ ความสนใจ ศักยภาพของพวกเขาเป็นตัวตั้ง บวกกับชุมชน ท้องถิ่น ศักยภาพของชุมชนท้องถิ่นซึ่งมีความแตกต่างหลากหลาย มองหาแนวทางที่สามารถดึงศักยภาพของชุมชน ท้องถิ่น มาเป็นเรื่องของการเรียนรู้ได้อย่างไร เอาหลักสูตรของท่านวางไว้ก่อนแล้วลองมองสองจุดนี้ก่อน แล้วก็ตีโจทย์นี้ด้วยกันเพื่อให้การทำงานเรื่องนี้สามารถตอบโจทย์ทั้งสองเรื่อง”

ผู้อำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมเพื่อสร้างโอกาสการเรียนรู้ กสศ. กล่าวว่า ทุนส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน มุ่งหวังให้เกิดการพัฒนาเยาวชนที่ยุติการศึกษา และประชากรวัยแรงงานนอกระบบ ให้กลายเป็นผู้ร่วมเรียนรู้ที่มีความเข้มแข็ง โดยให้ความสำคัญกับชุมชนท้องถิ่น เพราะเป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพ สามารถสร้างโอกาสทางการศึกษาและการเรียนรู้ให้กับผู้ที่ต้องการยกระดับเรื่องการพัฒนากำลังคน

“กสศ. มีฐานข้อมูลว่าไทยมีประชากรกลุ่ม NEET (Youth not in education , employment , or training) หรือกลุ่มเยาวชนและประชากรวัยแรงงานอายุ 15 -24 ปี ที่ไม่เรียน ไม่ทำงาน แต่อยู่บ้านเฉย ๆ มากถึง 1.3 ล้านคน เราไม่อยากให้ประเทศสูญเสียกำลังคนรุ่นใหม่ อยากให้พวกเขาเป็นพลังสำคัญในการเปลี่ยนแปลงชุมชน สังคม หรือประเทศด้วยกัน และอยากให้ผู้สนใจเข้าร่วมโครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐานได้ทำงานกับกลุ่มเยาวชนรุ่นใหม่ที่ยังตกรางอยู่ ทำอย่างไรให้เขาได้รับโอกาสมีงานทำ เพราะหากสามารถทำให้พวกเขามีทักษะที่สูงขึ้น ได้รับโอกาสทางการศึกษาหรือการเรียนรู้ ก็จะทำให้การทำงานถึงอายุเฉลี่ย 60 ปีหรือมากกว่า กลายเป็นกำลังสำคัญ จึงอยากให้ช่วยกันคิดว่าจะพัฒนากลุ่มนี้ได้อย่างไร

“เราอยากให้กลุ่มเป้าหมายของโครงการนี้ มีทักษะพื้นฐานชีวิตที่สามารถนำไปประกอบอาชีพได้ มีทักษะในการอ่านศึกษาหาความรู้ได้จากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ มีทักษะดิจิทัลเพื่อจะค้นหาเข้าถึงข้อมูลต่าง ๆ และตีความได้ มีทักษะด้านอารมณ์และสังคม การสื่อสาร ความคิดสร้างสรรค์ เป็นทักษะที่ไม่ใช่แค่ทางเทคนิคอาชีพแต่ว่าทำให้นำไปต่อยอดประกอบการได้ โดยเปิดโอกาสให้ชุมชนท้องถิ่นมาช่วยกันสร้างพื้นที่เพื่อรองรับการศึกษาตลอดชีวิตที่ไม่ใช่การเรียนรู้ไปเพื่อรู้ แต่ว่าเป็นการเรียนรู้เพื่อประกอบอาชีพ แล้วก็นำไปสู่เรื่องการสร้างโอกาสที่เท่าทันการเปลี่ยนแปลงให้กับเยาวชนและแรงงานนอกระบบ ซึ่งหวังว่าจะเข้ามาร่วมในโครงการนี้ประมาณ 20,000 คนต่อปี”

ดร.สมคิด แก้วทิพย์ ผู้จัดการโครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน กล่าวว่า ทุนนี้พยายามสร้างนิเวศการเรียนรู้ใหม่ อันเป็นการบูรณาการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน มาร่วมมือกันโดยเอาประชาชนเป็นตัวตั้ง แล้วก็คิดแผนงานหนุนเสริมซึ่งกันและกันผ่านการเรียนรู้ร่วมเป็นธงใหญ่ ทำงานโดยการออกแบบการเรียนรู้ที่ดูทั้งรายละเอียดของบุคคล ครอบครัว และชุมชนนั้น ๆ ว่า มีทุกข์อะไรและมีทุนเดิมอะไร นำมาวางระบบการบริหารจัดการอย่างไร

“การทำงานต้องไม่ทำอย่างโดดเดี่ยว หรือทำในระดับชุมชนอย่างเดียว อาจจะออกแบบการทำงานให้ยึดโยงโครงข่ายในหลายระดับ บางพื้นที่ก็ยึดโยงโครงข่ายในระดับตำบล อำเภอ แล้วก็ภูมิภาค การทำงานมีลักษณะของประเด็นรวม เช่น ถ้างานไหนที่ยึดโยงกับผู้พิการ ก็จะมีการสร้างความรู้และแลกเปลี่ยนกันในหมู่ของ ชุมชนหรือหน่วยจัดการเกี่ยวกับผู้พิการร่วมกัน นอกจากนั้นก็จะมีประเด็นเรื่องของอาชีพก็สามารถนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อยกระดับในเชิงระบบแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกัน ต้องวิเคราะห์ผู้ร่วมเรียนรู้ในพื้นที่วิเคราะห์ปัจจัยแวดล้อมว่ามีทุนเดิมอะไรอยู่ มีทุกข์อะไร แล้วถ้าจะแก้ทุกข์อย่างไร ในขณะเดียวกันก็มองหาศักยภาพของพื้นที่ มาแก้โจทย์ใหญ่ ๆ จัดระบบการเรียนรู้เพื่อเพื่อให้ เกิดความสามารถเรียนรู้และปรับตัวของคนบนเงื่อนไขปัจจุบัน เท่าทันโลกที่เปลี่ยนเร็ว เท่าทันวิกฤตการณ์รอบด้าน”

ติดตามรายละเอียดเกี่ยวกับประกาศสนับสนุนทุนส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 ได้ ที่นี่

The post เชิญชวนหน่วยงาน องค์กรชุมชน มูลนิธิ องค์กรสาธารณประโยชน์ กิจการเพื่อสังคม สถาบันการศึกษา “รับทุนค้นคว้า สร้างนวัตกรรมการศึกษาที่ยืดหยุ่น มีทางเลือก ให้กับเยาวชนและแรงงานนอกระบบ” first appeared on กสศ..

เน้นการวิเคราะห์ศักยภาพชุมชนและผู้ร่วมเรียนรู้ เชื่อมโยงทุนสังคมและวัฒนธรรมในพื้นที่ นำไปสู่รูปแบบการจัดการเรียนรู้ การสนับสนุนให้เกิดการค้นคว้าและสร้างนวัตกรรม เพื่อชี้นำสังคมในการยกระดับการเรียนรู้ของกลุ่มเยาวชนนอกระบบการศึกษาและแรงงานนอกระบบ เน้นการแสวงหาหน่วยจัดการเรียนรู้ในพื้นที่ เพื่อร่วมค้นคว้าและสร้างนวัตกรรมในการพัฒนาการศึกษาที่ยืดหยุ่นและมีทางเลือกที่หลากหลายสำหรับเยาวชนนอกระบบการศึกษาและแรงงานนอกระบบ

.

ท่านสามารถติดตามรายละเอียดเกี่ยวกับประกาศสนับสนุนทุนได้ที่นี่

.

ยื่นข้อเสนอโครงการตั้งแต่วันนี้ – 16 พฤษภาคม 2567 (เวลา 16.30 น.)

ผ่านระบบออนไลน์ https://application.eef.or.th

.

ทั้งนี้ ขอให้ท่านประเมินความพร้อม และความสนใจก่อนยื่นข้อเสนอโครงการ โดยท่านจะต้องเลือกเสนอโครงการ ประเภทใดประเภทหนึ่งเท่านั้น ‘ในกรณีที่เลือกเสนอทุนประเภทใดไปแล้ว จะไม่สามารถยื่นข้อเสนออีกทุนได้’

.

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

หมายเลขโทรศัพท์ 02 079 5475 กด 3

โทรศัพท์มือถือ 06 3482 1797 หรือ 06 5969 1364 หรือ 06 5969 1354 (ในวันและเวลาราชการ)

และอีเมล community@eef.or.th

.

รับชมย้อนหลัง การประชุมชี้แจงและประชาสัมพันธ์โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 (27 เม.ย.67)

The post Q&A รวบรวมคำถามที่ทุกคนสงสัย โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ปี 2567 first appeared on กสศ..

จุดเริ่มต้นของความร่วมมือครั้งนี้ สืบเนื่องจาก โครงการส่งเสริมโอกาสทางการเรียนรู้ และพัฒนาทักษะเยาวชนและแรงงานนอกระบบ เพื่อพัฒนาอาชีพที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ภายใต้การทำงานของ กสศ. และภาคีเครือข่ายระดับพื้นที่ ซึ่งมีเป้าหมายทำงานกับเรือนจำกลางอุดรธานี โดยมีจำนวนผู้ต้องโทษราว 3,500 คน กว่า 90% เป็นชาวจังหวัดอุดรธานีที่ต้องโทษด้วยคดียาเสพติด ทั้งนี้หลังคณะทำงานวิเคราะห์สภาพปัญหา พบว่าผู้ต้องโทษกลุ่มนี้อยู่ในวัยแรงงาน มีพื้นเพครอบครัวที่ไม่สมบูรณ์ ขาดที่พึ่งทางใจและไม่มีเป้าหมายเกี่ยวกับการประกอบอาชีพ ทำให้มีแนวโน้มว่าเมื่อพ้นโทษไปแล้วอาจเสี่ยงต่อการกระทำความผิดซ้ำ ทางเรือนจำกลางอุดรธานีจึงมีแนวทาง ‘สร้างภูมิคุ้มกัน’ ทั้งกายใจ ทัศนคติ ความรู้ และทักษะการประกอบอาชีพ ผ่านหลักสูตรการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและช่วยเพิ่มโอกาสของในการนำความรู้และทักษะไปใช้ประกอบอาชีพ เพื่อกลับคืนสู่สังคมอย่างมีเป้าหมาย โดยมีโครงการแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อเพิ่มทักษะอาชีพสำหรับผู้ต้องขัง โดยมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี และ โครงการฅ.คนกลับใจ วิถีอาชีพ เพื่ออนาคต โดยบริษัทอัตลักษณ์ จำกัด พร้อมด้วยกลุ่ม ‘คนหลังกำแพง’ ที่เข้าร่วมเรียนรู้จำนวน 165 คนนำร่อง

พ.อ.ปริวรรตน์ วิมลปรีชาพงศ์ ผู้บัญชาการเรือนจำกลางอุดรธานี กล่าวว่า จากที่ กสศ. ร่วมกับ มรภ.อุดรธานี ดำเนินโครงการฝึกอบรมแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหาร และ บริษัท อัตลักษณ์ จำกัด ซึ่งเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคม ดำเนินโครงการ ฅ.คนกลับใจ วิถีอาชีพเพื่ออนาคต สำหรับผู้ต้องโทษในเรือนจำกลางอุดรธานีและเรือนจำชั่วคราวโคกก่อง ระหว่างช่วงเดือนกันยายน 2566 ถึงเดือนพฤษภาคม 2567 จนถึงวันนี้ ผู้ร่วมเรียนรู้สามารถพัฒนาระดับความรู้และทักษะที่จำเป็นสำหรับการกลับไปใช้ชีวิตในสังคม ถือเป็นการสร้างพื้นที่เรียนรู้อย่างสร้างสรรค์บนพื้นฐานของความเสมอภาค โดยตลอดการดำเนินกิจกรรมทางเรือนจำได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดีจากผู้ทรงคุณวุฒิ คณะทำงาน ในฐานะผู้แทนของเรือนจำกลางอุดรธานีและเรือนจำชั่วคราวโคกก่อง จึงขอแสดงความขอบคุณไปยังทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องสำหรับความตั้งใจในการร่วมแรงร่วมใจกันสร้างโอกาสให้กับผู้ร่วมเรียนรู้ทุกคน และความสำเร็จจากงานครั้งนี้ จะเป็นการจุดประกายให้กับใครก็ตามที่พลาดพลั้งและขาดแคลนโอกาส ให้ได้กลับมามีความหวังความฝัน และพร้อมจะกลับไปใช้ชีวิตในสังคมอย่างมีคุณภาพอีกครั้ง

ผศ.ดร.คณิศรา ธัญสุนทรสกุล อธิการบดีมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี ผู้รับผิดชอบโครงการแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อเพิ่มทักษะอาชีพสำหรับผู้ต้องขัง กล่าวว่า จุดเริ่มต้นของการสร้างการเรียนรู้คือ ‘การปรับวิธีคิด’ ที่มีปลายทางคือสร้างความเปลี่ยนแปลงด้านทัศนคติ เพื่อการกลับไปใช้ชีวิตในสังคมได้โดยไม่หวนไปกระทำผิดซ้ำ โดยในบทบาทหน้าที่ของสถาบันการศึกษา เราไม่ได้มองว่าการยุติวงจรกระทำผิดซ้ำคือ ‘ภาระของผู้กระทำผิด’ เพียงฝ่ายเดียว ดังนั้นทุกภาคส่วนจึงจำเป็นต้องมาร่วมด้วยช่วยกัน โดยละทิ้งความคิดที่ว่า ‘การกักขังคือการลงโทษ’ แต่กลับคือเป็นช่วงเวลาสำคัญที่จะช่วยปรับสภาพแวดล้อมให้ผู้ต้องขังเริ่มดำรงชีวิตอย่างเป็นปกติเช่นเดียวกับการอยู่ข้างนอก อีกหนึ่งหลักคิดคือการจะปลูกฝังการเรียนรู้ให้กับผู้ร่วมเรียนรู้กลุ่มนี้ จะต้องไม่มีรูปแบบหลักสูตรเพียงลู่เดียว เพราะแต่ละคนนั้นหลากหลายด้วยประสบการณ์ ปัญหา และพื้นฐานความรู้

“ตอนนี้งานของเรายังอยู่เพียงก้าวแรกเท่านั้น เพราะหลักฐานของความสำเร็จที่แท้จริง คือการติดตามว่าหลังจากนี้ผู้ร่วมเรียนรู้ที่ผ่านกระบวนการไปแล้ว จะกลับออกไปใช้องค์ความรู้และทักษะเพื่อประกอบอาชีพได้ยั่งยืนแค่ไหน จะเติบโตในเส้นทางชีวิตได้อย่างไร หรือยังมีเงื่อนไขใดที่คณะทำงานจะต้องช่วยกันดูแลหนุนเสริมให้แต่ละคนดูแลตัวเองได้อย่างเต็มศักยภาพ ตรงนี้เราจึงต้องเข้าใจความต้องการและบริบทของเขาเหล่านี้ แล้วนำมาออกแบบหลักสูตรหรือโปรแกรมเสริมให้สามารถเยียวยาจิตใจ สอดคล้องกับการใช้ชีวิต และพาให้หลีกพ้นความเสี่ยงกระทำผิดซ้ำ 

“ทั้งนี้นอกจากเจ้าหน้าที่เรือนจำและผู้ต้องโทษ ยังต้องมีออกแบบการสื่อสารและปรับวิธีคิดไปให้ถึงครอบครัวชุมชนของผู้ต้องโทษด้วย เหล่านี้คือภาพของการทำงานกับคนหลังกำแพง ที่สถาบันการศึกษาทำได้ อย่างไรก็ตามความมุ่งมั่นในการเดินไปสู่เส้นทางอาชีพและไม่หวนกลับไปกระทำผิดซ้ำจะเป็นไปได้ ต้องมีรากฐานมากจากการรู้จักศักยภาพและความใฝ่ฝันของตัวเอง ซึ่งนั่นคือสิ่งที่คณะทำงานทุกฝ่ายยึดมั่นว่าจะพาผู้ร่วมเรียนรู้ทุกคนไปให้ถึง”

ปิ่นมนัส โคตรชา บริษัทอัตลักษณ์ จำกัด ผู้รับผิดชอบโครงการ ฅ.คนกลับใจ วิถีอาชีพ เพื่ออนาคต กล่าวว่า หลังร่วมงานในหลายโครงการกับ กสศ. ตั้งแต่ปี 2563 ถึงปี 2566 บริษัท อัตลักษณ์ จำกัด ได้มุ่งขับเคลื่อนงานต่อไปยังผู้ต้องโทษที่มีความพร้อมและเตรียมปล่อยตัวในเรือนจำกลางอุดรธานี 80 คน และผู้ต้องโทษเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยตัว 20 คน จากเรือนจำชั่วคราวโคกก่อง โดยแนวคิดสำคัญคือทำงานแบบ ‘เข้าถึง เข้าใจ และร่วมเรียนรู้จากคนในสู่คนนอก’ และด้วยความเป็นบริษัทเอกชน บริษัทอัตลักษณ์จึงมองไปที่การชักชวนผู้ประกอบการภายนอกเข้ามามีส่วนร่วม และคำนึงถึงเรื่องเศรษฐศาสตร์เป็นฐานตั้งต้น กล่าวคือผลิตภัณฑ์ต้องมีรายได้และมีตลาด ด้วยกระบวนการทำงานที่ครบวงจรตั้งแต่ต้นน้ำคือการผลิต กลางน้ำคือแปรรูป และปลายน้ำคือการจำหน่าย โดยใช้รูปแบบ ‘ทำให้เร็ว ท้าให้ไว เกิดงานให้ได้ และต้องได้เงิน’

“เรามองว่าหากให้ผู้ร่วมเรียนรู้กระทำซ้ำ ๆ โดยไม่รู้ผลลัพธ์ปลายทาง ไม่นานจะเกิดความเบื่อหน่าย ฉะนั้นต้องให้เขาเห็นปลายทางเร็วที่สุด เพื่อกระตุ้นการเรียนรู้ด้วยตัวเอง และเปิดโลกของการประกอบอาชีพว่างานจะสามารถต่อยอดไปด้านไหนได้บ้าง หรือต้องลงทุนอย่างไรถึงจะได้ผลกำไรตอบแทน สำคัญคือการเปลี่ยน Mindset ของทั้งผู้ร่วมเรียนรู้ รวมถึงผู้บริหารและเจ้าหน้าที่เรือนจำ ด้วยคำถามว่า เป้าหมายคืออะไร หรือต้องการความเปลี่ยนแปลงอย่างไร จากนั้นจึงตั้งเงื่อนไขร่วมกันเพื่อบรรลุจุดประสงค์ร่วมกัน แล้วกระบวนการเหล่านี้เองที่จะค่อย ๆ ทำให้ผู้ร่วมเรียนรู้มองเห็นสายพานอาชีพ เช่นการฝึกทักษะการนวดที่ตอนแรกไม่มีใครสนใจ แต่พอรู้ว่าเป็นงานที่ลงทุนไม่มากแต่ค่าตอบแทนเริ่มต้นที่ชั่วโมงละ 150 บาท ก็มีคนสนใจเรียนรู้มากขึ้น”

ผู้รับผิดชอบโครงการ ฅ.คนกลับใจฯ กล่าวว่า สำหรับผู้ประกอบการแล้ว การเข้ามาช่วยถ่ายทอดความรู้ นอกจากผู้ต้องโทษจะมีทักษะอาชีพติดตัวสู่สังคมแล้ว ผู้ประกอบการยังมีโอกาสได้แรงงานที่ตรงความต้องการ และยังเป็นการจุดประกายการเป็นผู้ประกอบการให้กับกลุ่มผู้ต้องโทษที่สนใจจะมีธุรกิจเป็นของตัวเองด้วย โดยบริษัท อัตลักษณ์ฯ จะส่งเสริมอาชีพงานผ้าเป็นหลัก ทั้งแปรรูปกระเป๋า เสื้อผ้า และ หมวก และอีกบทบาทหนึ่งคือเป็น ‘ผู้แนะแนว’ สัมภาษณ์ผู้ร่วมเรียนรู้เชิงลึกถึงความสนใจและความถนัด ชวนมองให้เห็นโอกาสอื่น ๆ ที่ผู้ร่วมเรียนรู้สนใจหรือมีต้นทุนอยู่เดิม พร้อมจัดหาวิทยากรเข้ามาสอนเพิ่มเติม นอกจากนี้ทางบริษัทอัตลักษณ์ฯ ยังได้วางแผนจัดตั้ง ‘วิสาหกิจส่งเสริมคนทำดีสู่สังคมไม่จำกัด’ เพื่อเป็นพื้นที่โอกาสสำหรับผู้ต้องโทษได้เริ่มต้นชีวิตใหม่ ด้วยการมีอาชีพและมีที่ยืนในสังคม

ศ.ดร.สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการบริหาร กสศ. และประธานอนุกรรมการส่งเสริมและพัฒนาเยาวชนและประชากรวัยแรงงานนอกระบบ กล่าวว่า กสศ. มีภารกิจสำคัญสองประการหลัก หนึ่งคือแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา สร้างความเสมอภาคให้เกิดขึ้นกับคนทุกระดับ สองคือบทบาทการปฏิรูปการศึกษาในฐานะ ‘ตัวเร่ง’ (Catalyst) เพื่อเหนี่ยวนำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านการศึกษาครั้งใหญ่ของประเทศ ฉะนั้นงานของ กสศ. จะมุ่งไปยังจุดที่มีปัญหาเร่งด่วนที่สุด และหาแนวทางแก้ไขร่วมกับภาคีทั้งในระดับนโยบายและท้องถิ่น รวมถึงกลุ่มคนที่สนใจและต้องการทำงานร่วมกัน โดยพื้นที่เรือนจำถือเป็นหมุดหมายหนึ่งที่สำคัญ ด้วยภาวะความขาดแคลนโอกาสและแรงกดทับจากหลายปัจจัย การส่งผู้ต้องขังกลับออกไปเป็นพลเมืองที่สามารถอยู่ร่วมในสังคม จึงต้องอาศัย ‘การเรียนรู้’ อันเป็นแนวคิดของการจัดการศึกษาสมัยใหม่ ที่จะทะลวงผ่านกำแพงสูงและปิดกั้นเข้าไปเปลี่ยนแปลงมิติต่าง ๆ ของผู้ด้อยโอกาส เพื่อสร้าง ‘พื้นที่ตัวอย่าง’ ของความร่วมมือในการจัดการเรียนรู้และส่งต่อ โดยมีสามเสาหลักคือ เรือนจำ สถาบันการศึกษาหรือภาคประชาสังคม และ กสศ. ที่จะประสานความร่วมมือเพื่อทำภารกิจดังกล่าว

“เราอาจคุ้นเคยกับความหมายของการศึกษาที่จำแนกเป็นในระบบ นอกระบบ หรือตามอัธยาศัย แต่เมื่อพูดถึงการเรียนรู้ ความหมายกลับแตกต่างออกไป เพราะการเรียนรู้คือธรรมชาติของมนุษย์ คือสิทธิของคนในการเข้าถึงโอกาส ดังนั้นการเรียนรู้จึงสามารถทลายกำแพงที่สูงและปิดกั้นด้วยระเบียบกฎเกณฑ์ จากนั้นจะค่อย ๆ ทำหน้าที่ของมันในการเยียวยารักษาจิตใจและพัฒนาคน โดยไม่ยึดติดอยู่กับลู่ใดหนึ่งเพียงลู่เดียว เพราะเรามีทั้งการฝึกอบรมอาชีพ ทุนการศึกษา มีการเรียนรู้ที่สอดรับกับเส้นทางชีวิตที่ผู้ต้องขังจะกลับออกไป ซึ่งหากสามเส้าของการทำงานสามารถ ‘สร้าง เยียวยา และส่งต่อ’ ผู้ร่วมเรียนรู้ที่ทำให้สังคมเชื่อมั่นสำเร็จ สิ่งที่ตามมาคือหลังจากนี้เราจะมีต้นแบบการจัดการเรียนรู้ ที่จะขยายไปยังกลุ่มเป้าหมายในกระบวนการยุติธรรมอีกจำนวนมาก และนั่นหมายถึงเราจะมีการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและตอบโจทย์ชีวิตของคนทุกกลุ่ม หรือคืออีกหนึ่งก้าวสำคัญที่จะพาเราไปสู่การปฏิรูปการศึกษาของประเทศได้ในที่สุด”

ด้าน ‘นัท’ ตัวแทนผู้ร่วมเรียนรู้ในโครงการ ฅ.คนกลับใจ วิถีอาชีพ เพื่ออนาคต กล่าวว่า ตัดสินใจร่วมโครงการตั้งแต่เริ่มต้นจนได้รับหน้าที่เป็น ‘ครูผู้ช่วยพาทำประจำฐาน’ รู้สึกยินดีที่ทางเรือนจำมองเห็นความสำคัญของผู้ต้องขัง โดยนำโอกาสจากภายนอกมาช่วยพัฒนาคนข้างในด้วยกิจกรรมที่มีทางเลือกและหลากหลาย

“ตอนโครงการฯ เข้ามา เราทราบกันว่ากิจกรรมนี้ไม่ได้แค่พาวิทยากรมาอบรม แต่ตั้งใจจะมาช่วยฝึกทักษะสร้างอาชีพก่อนปล่อยตัว มีทั้งการทำกับข้าว ทำขนม ทำชุดอาหารว่างสำหรับประชุมสัมมนา ฝึกงานบริการ เสริมทักษะการสื่อสาร ซึ่งทักษะเหล่านี้เราเอาไปใช้งานจริงได้ ที่สำคัญคือโอกาสที่ผ่านมาถึงขณะที่หลายคนรู้สึกหมดหวังหมดกำลังใจไปแล้ว ถือว่าเป็นภูมิคุ้มกันที่เราได้รับ ทั้งเป็นการสร้างความภูมิใจในตัวเอง สำหรับผมสิ่งเหล่านี้คือโอกาสดี ๆ ที่ทุกท่านนำมามอบให้ ซึ่งพวกเราพร้อมน้อมรับและตั้งใจจะพัฒนาตนเองต่อไป แล้ววันหนึ่งเราจะกลับออกไปข้างนอก ไปบอกคนในชุมชนว่าเราได้รับการฝึกฝน อบรม เรียนรู้ เรามีวิชาชีพติดตัว และตั้งใจว่าจะใช้ความรู้และประสบการณ์เหล่านี้ในการเลี้ยงดูตนเองต่อไป”

‘วนิดา’ ตัวแทนผู้ร่วมเรียนรู้ในโครงการแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อเพิ่มทักษะ อาชีพสำหรับผู้ต้องขัง กล่าวว่า หลังต้องโทษ เคยรู้สึกหดหู่และหมดหวัง แต่เมื่อเข้าร่วมกิจกรรมอาหารแปรรูปฯ ทักษะความสามารถที่เพิ่มพูนได้ช่วยทำให้รู้สึกมีคุณค่าในตัวเองมากขึ้น โดยนอกจากความรู้ ทักษะ สิ่งที่ตนมองว่า ‘มีค่า’ มากที่สุด คือการได้รับ ‘ความหวัง’

“ไม่เคยคิดว่าจะทำอาหารเลย แต่ตอนนี้วางแผนชีวิตหลังกลับออกไปว่าจะเอาทักษะที่ได้รับไปต่อยอด โดยจากนี้ชีวิตทั้งข้างในข้างนอกเรือนจำ เรามีเป้าหมายแล้วว่าจะพัฒนาตนเองให้ดียิ่ง ๆ ขึ้นไป โดยเฉพาะเมื่อได้กลับไปอยู่ข้างนอก เราจะเปลี่ยนแปลงตัวเองด้วยทุนอุปกรณ์การทำอาหารและเงินทุนที่ทางโครงการมอบให้ให้สำเร็จ สิ่งหนึ่งที่รู้คือเส้นทางจากนี้ไปไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ ณ วันนี้เราเชื่อมั่นแล้วว่าเราสามารถทำได้  จึงอยากขอกล่าวในนามตัวแทนของผู้ร่วมเรียนรู้ทุกคนว่า ขอบคุณทุกท่านที่นำความหวังเข้ามาให้พวกเรา”

The post “เปิดเส้นทางชีวิตใหม่” กสศ. ร่วมกับเรือนจำกลางอุดรธานีและเครือข่าย แลกเปลี่ยนเรียนรู้การสร้างโอกาสทางสังคมระดับพื้นที่ first appeared on กสศ..

โดยตั้งแต่ปี 2562 สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้อำเภอเมืองบึงกาฬ (สกร.เมืองบึงกาฬ) ได้ใช้พื้นที่ตำบลโนนสมบูรณ์เป็นศูนย์กลางของ ‘หน่วยพัฒนาอาชีพผลิตภัณฑ์จากกกและผือพื้นที่ชุมน้ำโลกกุดทิง’ ภายใต้โครงการส่งเสริมโอกาสทางการเรียนรู้ และพัฒนาทักษะเยาวชนและแรงงานนอกระบบ เพื่อพัฒนาอาชีพที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน กสศ. ด้วยเป้าหมายในการสร้างอาชีพและเพิ่มรายได้ให้กับครัวเรือนต่าง ๆ ผ่านการส่งต่อองค์ความรู้และภูมิปัญญาดั้งเดิม โดยใช้ต้นทุนทรัพยากรธรรมชาติอย่าง ‘กก’ และ ‘ผือ’ และด้วยความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายทั้งจากภายในและภายนอกพื้นที่ ในช่วงเวลา 3 ปี หน่วยพัฒนาอาชีพผลิตภัณฑ์จากกกและผือพื้นที่ชุมน้ำโลกกุดทิง ก็สามารถพัฒนาทักษะผู้ร่วมเรียนรู้และยกระดับผลิตภัณฑ์จนได้มาตรฐาน กลายเป็นช่องทางการสร้างรายได้ที่ช่วยเปลี่ยนแปลงคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ ทั้งยังก่อตั้งเป็นศูนย์ฝึกฝนอบรมทักษะการทำงานฝีมือและผลิตสินค้าจากกกและผือ ซึ่งขยายผลไปยังกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียง และถือเป็นความสำเร็จของการสร้างเครือข่ายพัฒนาอาชีพในชุมชนที่พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

ว่าที่ร้อยตรี พูนศักดิ์ พระรัตภูมี ศึกษาธิการจังหวัดบึงกาฬ กล่าวว่า ณ จุดเริ่มต้นต้องขอบคุณทาง กสศ. ที่นำโครงการฯ เข้ามาร่วมพัฒนาชุมชนในพื้นที่จังหวัดบึงกาฬ จนเราสามารถ ‘สร้างเมือง สร้างคน สร้างรายได้’ ตามแนวคิดการพัฒนาของจังหวัด โดยเฉพาะการผลักดันให้เกิดเครือข่ายชุมชนที่นำทรัพยากรภูมิปัญญาต่าง ๆ ที่มีอยู่มาต่อยอดให้เกิดการ ‘สร้างอาชีพ’ ได้สำเร็จ

ส่วนในด้านการศึกษา บึงกาฬมีเด็กเยาวชนในระบบการศึกษาราว 70,000 คน และบุคลากรราว 4,000 คนรวมทุกสังกัดการศึกษา อย่างไรก็ตาม ยังมีเด็กเยาวชนอีกจำนวนหนึ่งซึ่งยังเข้าไม่ถึงโอกาสในการเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเอง  ดังนั้นการได้รับโอกาสจาก กสศ. ที่กำหนดให้บึงกาฬเป็นจังหวัดนำร่อง Zero Dropout โดยมีเป้าหมายให้เด็กเยาวชนทุกคนมีโอกาสได้เรียนรู้ตามแนวทางที่เหมาะสม ผ่านการตั้งต้นทำงานโดยใช้ตำบล หรือ ‘ชุมชนเป็นฐาน’ ถือว่าเป็นแนวทางการทำงานสำคัญ ที่จะทำให้ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องทราบถึงบทบาทหน้าที่ของหน่วยงาน และมองเห็นตัวตนของกลุ่มเป้าหมายในพื้นที่ได้ชัดเจน 

จากนั้นการวางแผนสนับสนุนเด็กเยาวชนและประชากรทุกกลุ่มให้เข้าถึงโอกาส ก็จะสามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้การทำงานที่เริ่มจากพื้นที่เล็ก ๆ ยังเอื้อต่อการทำความเข้าใจและดึงกลุ่มผู้ปกครองเข้ามาร่วมเป็นกำลังสำคัญเพื่อทำงานร่วมกัน และนี่คือภาพรวมของการขับเคลื่อน ‘บึงกาฬโมเดล’ ที่จะขยายการทำงานเต็มรูปแบบไปยังพื้นที่ทั้ง 52 ตำบลในปี 2568

นายประเวช เหล่าประเสริฐ ผู้อำนวยการกรมส่งเสริมการเรียนรู้จังหวัดบึงกาฬ กล่าวว่า พระราชบัญญัติส่งเสริมการเรียนรู้ พ.ศ. 2566 มีวัตถุประสงค์คือยกระดับ กศน. ให้สามารถจัดการเรียนรู้ได้อย่างคล่องตัวและมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยกฎหมายได้ระบุถึง ‘การศึกษาเรียนรู้ตลอดชีวิต’ ซึ่งครอบคลุมการจัดการเรียนรู้ทั้งในระบบ นอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย ทำให้เกิดนโยบายสำคัญข้อหนึ่งที่กำหนดโดยกระทรวงศึกษาธิการ ว่าจากนี้หน่วยงานภาคีเครือข่ายจัดการศึกษาจะมุ่งเน้นเรื่องการเรียนรู้ที่ทำให้เกิดความมั่นคงในชีวิตของผู้เรียน สกร. จึงถือว่ามีบทบาทสำคัญ ในการจัดการศึกษาที่ต้องทำให้ประชาชนทุกคนมีช่องทางเรียนรู้ตลอดชีวิต

“สำหรับพันธกิจของ สกร. นอกจากการจัดการเรียนรู้ให้กับประชาชนแล้ว เรายังมองไปที่การศึกษาหรือการเรียนรู้ที่ยึดโยงกับต้นทุนในท้องถิ่น สามารถสร้างอาชีพสร้างรายได้และอยู่ในสังคมได้ การจัดการของกลุ่ม ก.กก จึงเป็นตัวอย่างของการทำงานที่ทำให้ชุมชนอื่น ๆ ทราบว่า หากมีการส่งเสริมกระบวนการจัดการเรียนรู้ให้กับคนในพื้นที่ห่างไกลอย่างเป็นระบบ เราจะสามารถเพิ่มโอกาสการสร้างงานที่ยั่งยืนได้ โดยเป้าหมายของการเรียนรู้จะไม่นำไปสู่การทิ้งบ้านทิ้งถิ่นฐานเพื่อไปทำงานที่อื่น วันนี้เมื่อเรามองไปยังการจัดการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์วิถีชีวิตโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน จึงเห็นว่าการออกแบบหลักสูตรที่เชื่อมโยงกับภูมิปัญญาเดิมและทุนทรัพยากรที่มี จากนั้นนำมาพัฒนาให้สามารถส่งต่อความรู้ขัดเกลาทักษะ จะช่วยให้ผู้เรียนนำไปใช้ประกอบอาชีพได้จริง

“ปัจจัยสำคัญคือต้องดึงความร่วมมือจากภายนอก อย่างที่โนนสมบูรณ์ได้มหาวิทยาลัยราชภัฏ แรงงานจังหวัด สถาบันพัฒนาฝีมือแรงงาน อบจ. รวมถึง กสศ. เข้ามาช่วย ซึ่งตรงนี้คือหัวใจของภารกิจว่าหน่วยงานใดหนึ่งไม่อาจทำงานลำพังได้ ทุกภาคส่วนต้องขยับไปด้วยกัน จนวันนี้เราต่างเห็นร่วมกันแล้วว่า ‘ก.กก’ ได้กลายเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชน เป็นแหล่งพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่จะเติบโตต่อไปได้อีกในระยะยาว”

นางรัศมี อืดผา ครูอาสาสมัคร สกร.เมืองบึงกาฬ และผู้รับผิดชอบโครงการพัฒนาอาชีพผลิตภัณฑ์จากกกและผือพื้นที่ชุมน้ำโลกกุดทิง กล่าวว่า จากการเข้าร่วมโครงการฯ ในปี 2562 สกร.เมืองบึงกาฬ ได้ร่วมกับภาคีเครือข่ายลงสำรวจความต้องการและต้นทุนในพื้นที่ จนได้ออกแบบการพัฒนาทักษะอาชีพแบบครบวงจร ตั้งแต่อบรมกระบวนการปลูก ดูแลรักษา ฝึกฝนทักษะการแปรรูปกกและผือให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย เช่นเสื่อพับ เบาะรองนั่ง หมอนอิง ที่รองจาน จากนั้นจึงเป็นการถ่ายทอดความรู้ด้านการจัดจำหน่าย และทักษะการทำบัญชีครัวเรือนหรือการออมเงิน โดยเบื้องต้นกลุ่มผู้ร่วมเรียนรู้จะเป็นกลุ่มแรงงานนอกระบบ ผู้ว่างงาน ผู้สูงอายุ และผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ จากสองหมู่บ้านในตำบลโนนสมบูรณ์จำนวน 54 คน จนถึงปี 2563 เมื่อดำเนินโครงการไปได้ราวหนึ่งปี โครงการฯ สามารถยกระดับผู้ร่วมเรียนรู้ให้มีอาชีพจากการทอกกและผือ ทั้งยังมีการต่อยอดความสำเร็จโดยมีการติดต่อสั่งซื้อผลิตภัณฑ์จากต่างประเทศ ซึ่งเป็นการเพิ่มรายได้อีกทางหนึ่ง ขณะที่มีกลุ่มผู้ร่วมเรียนรู้เพิ่มขึ้นเป็น 83 คน พร้อมได้รับรางวัล ‘บ้านหนังสือชุมชนต้นแบบดีเด่น’ และขยับไปสู่การก่อตั้ง ‘วิสาหกิจชุมชน’ และ ‘ศูนย์การเรียนรู้’ ที่จะเป็นที่พึ่งของคนในชุมชน และเป็นต้นแบบให้กับชุมชนอื่น ๆ ในอนาคต

“จากจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ จนนถึงวันนี้เข้าสู่ปีที่สาม กระบวนการเรียนรู้ของกลุ่ม ก.กก บึงกาฬ ได้ขยายผลโดยพัฒนาเป็นหลักสูตรท้องถิ่น โดยมีครูภูมิปัญญาจากกลุ่มเข้าไปทำกิจกรรมร่วมกับเด็ก ๆ ในโรงเรียน (โรงเรียนโพธิ์ทองวิทยานุสรณ์ และ โรงเรียนโนนคาพิทยาคม) ตั้งแต่การปลูกกกจนสามารถเรียนรู้แปรรูปผลิตภัณฑ์ นอกจากนี้ผลิตภัณฑ์ของ ก.กก บึงกาฬยังได้รับโอกาสให้ผลิตสินค้าภายใต้แบรนด์ good goods เพื่อจำหน่ายในเครือเซ็นทรัลกรุ๊ป รวมถึงทาง สกร. กำลังอยู่ในขั้นตอนการพัฒนาหลักสูตรในเรื่องการเทียบโอนความรู้ ให้ผู้เรียนสามารถจบการศึกษาและรับวุฒิบัตรได้ภายใน 6 เดือน ตลอดจนการต่อยอดในเรื่องของการแปลงประสบกการณ์เป็นเครดิตแบงก์อีกด้วย”

นายพัฒนพงษ์ สุขมะดัน ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ภารกิจหนึ่งของ กสศ. คือทำงานกับเด็กเยาวชนและประชากรกลุ่มเปราะบาง ทั้งในมิติด้านเศรษฐกิจ สังคม และสุขภาพ เพื่อสนับสนุนผลักดันให้เข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพ ซึ่งรวมไปถึงการทำงานวิจัยเพื่อสร้างเครื่องมือและตัวแบบต่าง ๆ เช่นที่เกิดขึ้นกับจังหวัดบึงกาฬ โดย กสศ. ได้เข้ามาเริ่มทำงานภายใต้โครงการที่หลากหลาย และด้วยความต่างของพื้นที่และกลุ่มเป้าหมาย รูปแบบหรือวิธีการที่นำมาใช้จึงแตกต่างกันไป ตั้งแต่การดูแลเด็กเยาวชนกลุ่มเปราะบางในระบบการศึกษาผ่านทุนเสมอภาค การพัฒนาครูและสถานศึกษาใรงเรียนขนาดกลางและขนาดเล็กให้มีคุณภาพมาตรฐาน และอีกหนึ่งภารกิจสำคัญคือ Zero Dropout หรือการดูแลช่วยเหลือเด็กเยาวชนที่เข้าไม่ถึงการเรียนรู้พัฒนาตัวเอง ซึ่งที่ผ่านมา กสศ. และ 6 กระทรวงหลักภายใต้การกำกับงานโดยนายกรัฐมนตรี ได้ทำการชนข้อมูลเข้าหากัน เพื่อค้นหาตัวเลขของเด็กเยาวชนที่ไม่อยู่ในระบบการศึกษา และนำกลับเข้าสู่การเรียนรู้ที่มีทางเลือกและเหมาะสมกับบริบทชีวิต ทั้งนี้บึงกาฬเป็นหนึ่งในจังหวัดนำร่องของนโยบาย Thailand Zero Dropout ของรัฐบาลที่จะเริ่มต้นสร้างกระบวนการค้นหาช่วยเหลือเยาวชนกลุ่มนี้ครอบคลุมในทุกพื้นที่ของจังหวัดให้ได้ภายในปี 2568

ผู้ช่วยผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า งานสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาไม่สามารถทำด้วยกลุ่มคนจากเพียงหน่วยงานเดียว แต่การดูแลคนคนหนึ่งตลอดชีวิต ตั้งแต่ชีวิตความเป็นอยู่ สุขภาพ จนถึงโอกาสทางการศึกษาและการมีงานทำ จำเป็นต้องใช้คน ชุมชน ส่วนราชการ และภาคส่วนอื่น ๆ มาช่วยกัน ภายใต้แนวทางการทำงานที่มีจุดมุ่งหมายเดียวกันซึ่งกำหนดโดยผู้นำท้องถิ่น เช่นเดียวกับที่บึงกาฬแสดงให้เห็นว่า การเริ่มต้นจากพื้นที่เล็ก ๆ ที่ตำบลโนนสมบูรณ์นั้น สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงที่สร้างแรงกระเพื่อมไปสู่ระดับจังหวัด และกำลังจะส่งต่อไปถึงระดับประเทศได้ในที่สุด

The post ‘บึงกาฬโมเดล’ บทพิสูจน์การเรียนรู้ตลอดชีวิตที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ด้วย ‘กก’ และ ‘ผือ’ first appeared on กสศ..