เมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม 2569 กสศ. และ สปสช. ได้ลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือทางวิชาการและการดำเนินงานร่วมกัน ณ โดมลานกีฬาชุมชนคลองเตย ล็อก 4-5-6 กรุงเทพมหานคร เพื่อเชื่อมโยงฐานข้อมูล ค้นหา และส่งต่อเด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบางทั้งในและนอกระบบการศึกษาเข้าสู่บริการสุขภาพที่จำเป็น โดยมี ดร.สิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม ในฐานะรองประธานกรรมการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาระดับชาติ และประธานคณะอนุกรรมการพัฒนาระบบการจัดการศึกษาฯ เพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา เป็นประธานในพิธี

ภายในงาน เด็กและเยาวชนในชุมชนคลองเตยกว่า 200 คน ได้รับบริการตรวจสุขภาพจากหน่วยบริการในเครือข่าย สปสช. สะท้อนภาพการทำงานที่ต้องการให้เกิดขึ้นจริง คือ เมื่อระบบรู้ว่าเด็กอยู่ที่ไหน ระบบบริการต้องสามารถเข้าถึงเด็กได้ เพื่อไม่ให้ปัญหาสุขภาพกลายเป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้และการใช้ชีวิต

ใช้ข้อมูลชี้เป้า นำเด็กเข้าสู่บริการสุขภาพที่จำเป็นทั่วถึง

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ความไม่พร้อมทางสุขภาพเป็นหนึ่งในอุปสรรคสำคัญที่บั่นทอนโอกาสทางการเรียนรู้ และเป็นปัจจัยที่ทำให้เด็กกลุ่มเปราะบางหลุดออกจากระบบการศึกษา

“เด็กบางคนไม่ได้ขาดศักยภาพ แต่กำลังเผชิญข้อจำกัดที่ปิดกั้นการเรียนรู้ เช่น มองกระดานไม่ชัด มีภาวะสุขภาพที่ไม่ได้รับการดูแล หรือมีข้อจำกัดด้านร่างกายและจิตใจ จนค่อย ๆ ถอยห่างจากห้องเรียนโดยที่เราไม่ทันมองเห็น”

จากฐานข้อมูลของ กสศ. พบว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีนักเรียนยากจนพิเศษจำนวน 1,392,323 คน เข้าถึงบริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค จำนวน 92,761 ครั้ง โดยที่ร้อยละ 49.8 ของการเข้าถึงบริการทั้งหมด เป็นบริการฉีดวัคซีนพื้นฐาน (EPI) ซึ่งเป็นวัคซีนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคสำหรับเด็กไทยตั้งแต่แรกเกิดถึงอายุ 14 ปี เพื่อป้องกันโรคติดต่อร้ายแรง รองลงมาคือ บริการยาเม็ดเสริมธาตุเหล็ก ร้อยละ 25.5 และบริการแว่นตาสำหรับเด็กที่มีสายตาผิดปกติ ร้อยละ 12.2 ของการเข้าถึงบริการทั้งหมด 

ในขณะที่เด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาปี 2568 (TZD68) จำนวน 603,095 คน เข้าถึงบริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค (P&P) จำนวน 35,531 ครั้ง โดยที่ร้อยละ 44.6 ของการเข้าถึงบริการเป็นบริการคัดกรองโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก รองลงมาคือบริการยาเม็ดเสริมธาตุเหล็ก ร้อยละ 26 และบริการฉีดวัคซีนพื้นฐาน (EPI) ร้อยละ 18.1 ของการเข้าถึงบริการทั้งหมด มีเพียงร้อยละ 0.4 เท่านั้นที่เข้าถึงบริการแว่นตาสำหรับเด็กที่มีสายตาผิดปกติ เด็กกลุ่มนี้จำนวนไม่น้อยเผชิญข้อจำกัดทั้งด้านเศรษฐกิจ ครอบครัว สุขภาพ และการเข้าถึงบริการพื้นฐาน 

จากข้อมูลสะท้อนชัดว่า แม้ประเทศไทยจะมีระบบหลักประกันสุขภาพรองรับ แต่ยังมีเด็กกลุ่มเปราะบางจำนวนหนึ่งที่ยังเข้าไม่ถึงบริการที่จำเป็น เช่น การรับวัคซีนพื้นฐาน การได้รับยาเม็ดเสริมธาตุเหล็ก การตรวจคัดกรองปัญหาสุขภาพ และการได้รับแว่นตาเมื่อมีปัญหาทางสายตา “โจทย์วันนี้ไม่ใช่เพียงทำให้เด็กมีสิทธิ แต่ต้องทำให้สิทธิและบริการเดินทางไปถึงเด็ก” ดร.ไกรยส กล่าว

ภายใต้ความร่วมมือครั้งนี้ กสศ. จะใช้ฐานข้อมูลรายบุคคลเป็นเครื่องมือชี้เป้าเด็กที่ต้องได้รับการดูแล ครอบคลุมกว่า 7,000 ตำบลทั่วประเทศ ก่อนเชื่อมโยงข้อมูลกับ สปสช. เขต องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยบริการสุขภาพ โรงเรียน และภาคีเครือข่ายในพื้นที่

จากนั้นจะร่วมกันสร้างระบบค้นหาเด็กที่ต้องการความช่วยเหลือ เชื่อมเข้าสู่สิทธิและบริการสุขภาพ และส่งต่อการดูแลอย่างต่อเนื่องใกล้บ้าน เพื่อลดช่องว่างระหว่าง “สิทธิสุขภาพที่มีอยู่” กับ “การเข้าถึงบริการจริง” โดยเฉพาะเด็กในครอบครัวเปราะบาง เด็กในพื้นที่ห่างไกล หรือเด็กที่ไม่มีผู้ดูแลช่วยประสานเข้าสู่ระบบบริการ รวมถึงการคัดกรองเชิงรุกในเด็กระดับประถมศึกษาที่มีความเสี่ยงด้านสุขภาพ เพื่อป้องกันปัญหาที่อาจส่งผลต่อการเรียนรู้ในระยะยาว

“กิจกรรมที่เด็กและเยาวชนกว่า 200 คนในชุมชนคลองเตยได้รับการตรวจสุขภาพในวันนี้ คือภาพสะท้อนที่เป็นรูปธรรมที่สุดของความร่วมมือครั้งนี้ เมื่อเรารู้ว่าเด็กอยู่ที่ไหน เราต้องสามารถนำบริการสุขภาพและโอกาสทางการเรียนรู้ไปถึงเด็กได้ เพราะการพาเด็กกลับเข้าสู่การเรียนรู้ อาจไม่ได้เริ่มต้นที่ห้องเรียน แต่อาจเริ่มต้นจากการทำให้เด็กคนหนึ่งมีสุขภาพและชีวิตที่พร้อมสำหรับการเรียนรู้” ดร.ไกรยส กล่าว

เชื่อมสุขภาพกับการศึกษา เพื่อไม่ให้เด็กเสียโอกาสจากปัญหาที่ป้องกันได้

นายแพทย์จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการ สปสช. กล่าวว่า หัวใจสำคัญของความร่วมมือครั้งนี้ คือการเชื่อมโยง “สุขภาพ” และ “การศึกษา” เข้าด้วยกัน เพราะเด็กคนหนึ่งจะเติบโตและพัฒนาศักยภาพได้อย่างเต็มที่ จำเป็นต้องมีทั้งสุขภาพที่ดีและโอกาสทางการเรียนรู้ควบคู่กัน

หากเด็กมีปัญหาสุขภาพ เช่น ปัญหาสายตา สุขภาพช่องปาก ภาวะโภชนาการ หรือปัญหาสุขภาพอื่น ๆ แต่ไม่ได้รับการค้นหาและดูแลอย่างทันท่วงที ย่อมส่งผลต่อการเรียน การใช้ชีวิต และความมั่นใจของเด็ก

ภายใต้ความร่วมมือนี้ สปสช. จะร่วมกับ กสศ. เชื่อมโยงฐานข้อมูลรายบุคคล เพื่อค้นหาเด็กที่ควรได้รับการดูแลเชิงรุก พร้อมประสานหน่วยบริการและเครือข่ายในพื้นที่ ทั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคประชาสังคม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ให้เกิดการดูแลตั้งแต่การสร้างเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค คัดกรองปัญหาสุขภาพ ไปจนถึงการส่งต่อเข้าสู่ระบบการรักษาอย่างเหมาะสมตามช่วงวัย

นายแพทย์จเด็จ ยกตัวอย่างโครงการ “แว่นตาสำหรับเด็กไทย” ภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ซึ่งระหว่างเดือนตุลาคม 2568 ถึงเมษายน 2569 มีเด็กนักเรียน 42,539 คน เข้าถึงบริการคัดกรองสายตาผ่าน 117 โครงการ พบเด็กที่มีภาวะสายตาผิดปกติ 14,025 คน และได้รับการสนับสนุนแว่นตาที่เหมาะสมผ่าน 88 โครงการ

“ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า เมื่อเราค้นหาได้เร็วและดูแลได้ทันเวลา ปัญหาสุขภาพที่สามารถแก้ไขได้ จะไม่กลายเป็นอุปสรรคที่ทำให้เด็กสูญเสียโอกาสทางการเรียนรู้” เลขาธิการ สปสช. กล่าว

ยกระดับ Thailand Zero Dropout Plus ด้วยระบบข้อมูลและการทำงานเชิงพื้นที่

ดร.สิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม กล่าวว่า ความร่วมมือของ กสศ. และ สปสช. ในครั้งนี้ เป็นหมุดหมายสำคัญของการยกระดับการทำงานร่วมกันเพื่อลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพและการศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม และทำให้สิทธิขั้นพื้นฐานด้านสุขภาพเดินทางไปถึงเด็กทุกคน

“เด็กและเยาวชนไทยทุกคนมีสิทธิด้านสุขภาพอยู่แล้ว แต่ความท้าทายคือการทำให้สิทธิเข้าถึงเด็กทุกคน นี่คือเหตุผลที่เราต้องเปลี่ยนวิธีทำงาน จากการรอให้เด็กเข้ามาหาระบบ เป็นการใช้ข้อมูลค้นหาเด็ก เชื่อมโยงหน่วยงาน และนำบริการลงไปถึงระดับพื้นที่”

ดร.สิริพงศ์ กล่าวว่า การขับเคลื่อนนโยบาย Thailand Zero Dropout Plus จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ภายใต้แนวคิด All for Education โดยใช้ระบบข้อมูลร่วมกันเป็นเครื่องมือสำคัญในการเชื่อมการทำงานของหน่วยงานด้านการศึกษา สาธารณสุข และท้องถิ่น เพื่อให้เด็กทุกคนได้รับสิทธิขั้นพื้นฐานอย่างทั่วถึง

“ความร่วมมือระหว่าง กสศ. และ สปสช. จะเป็นกุญแจสำคัญในการปิดช่องว่างความเหลื่อมล้ำตั้งแต่ต้นทาง ช่วยให้ผู้ว่าราชการจังหวัด ศึกษาธิการจังหวัด โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ครู และหน่วยงานในพื้นที่ สามารถใช้ข้อมูลเดียวกันในการค้นหาและดูแลเด็กได้อย่างแม่นยำ”

ดร.สิริพงศ์ กล่าวทิ้งท้ายว่า เป้าหมายสูงสุดของความร่วมมือครั้งนี้ คือการทำให้เด็กทุกคนมีทั้งสุขภาพกาย สุขภาพใจ และโอกาสทางการศึกษาที่ดี เพราะเมื่อระบบสามารถค้นหาเด็กได้ตั้งแต่ต้นทาง และนำบริการสุขภาพไปถึงพื้นที่ได้อย่างทันท่วงที สุขภาพก็จะไม่เป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้ และเด็กทุกคนจะมีโอกาสเติบโตได้อย่างเต็มศักยภาพ

The post กสศ. ผนึกกำลัง สปสช. เชื่อมข้อมูลเด็กเปราะบางทั่วประเทศ นำบริการสุขภาพไปถึงเด็กในและนอกระบบการศึกษา first appeared on กสศ..

TSQM มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีสมรรถนะรอบด้าน ทั้งการคิดวิเคราะห์ การสื่อสาร การทำงานร่วมกับผู้อื่น การใช้เทคโนโลยี การจัดการตนเอง และการเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ เพื่อให้สามารถนำความรู้ไปใช้ในชีวิตจริงและพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงของโลกในอนาคต

ปัจจุบัน TSQM ขับเคลื่อนการยกระดับคุณภาพโรงเรียนผ่าน 3 รูปแบบ ได้แก่ TSQM-A (Area-based) การพัฒนาโรงเรียนเชิงพื้นที่โดยอาศัยความร่วมมือของหน่วยงานในพื้นที่ TSQM-N (Network-based) การสร้างเครือข่ายโรงเรียนเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้และขยายผลนวัตกรรมระหว่างกัน และ TSQM-I (Issue-based) การพัฒนาโรงเรียนเชิงประเด็น เพื่อแก้ปัญหาและตอบโจทย์การเรียนรู้ตามบริบทของแต่ละพื้นที่

ทั้ง 3 รูปแบบมีเป้าหมายร่วมกัน คือทำให้โรงเรียนสามารถพัฒนาตนเองได้อย่างต่อเนื่อง และดูแลผู้เรียนแต่ละคนได้อย่างมีคุณภาพ

ผศ.ลิณธิภรณ์ วริณวัชรโรจน์ ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงศึกษาธิการ เป็นประธานเปิดงาน พร้อมกล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “การพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนกับการพัฒนาประเทศไทย” โดยระบุว่า การศึกษาเป็นยุทธศาสตร์สำคัญของการพัฒนาประเทศ เด็กไทยในศตวรรษที่ 21 จึงต้องก้าวข้ามการเรียนแบบท่องจำ ไปสู่การเป็นผู้คิด วิเคราะห์ สร้างสรรค์ และแก้ปัญหาได้จริง

กระทรวงศึกษาธิการจึงขับเคลื่อนภารกิจสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่ การคืนเวลาให้ครูได้กลับไปจัดการเรียนการสอนอย่างเต็มที่ การลดความเหลื่อมล้ำด้านโอกาสและทรัพยากรตามความจำเป็นของแต่ละพื้นที่ การยกระดับการเรียนรู้ให้เชื่อมโยงกับโลกจริง การทำให้โรงเรียนเป็นพื้นที่ปลอดภัยทั้งทางร่างกายและจิตใจ และการปรับโครงสร้างระบบการศึกษาให้เอื้อต่อการเรียนรู้ของผู้เรียน

ความร่วมมือระหว่างกระทรวงศึกษาธิการกับ กสศ. ในการขับเคลื่อน TSQM จะช่วยยกระดับโรงเรียนขนาดเล็กและขนาดกลาง รวมถึงโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกล โดยไม่เพิ่มภาระงานให้ครู แต่ช่วยเสริมศักยภาพให้โรงเรียนสามารถพัฒนาตนเองและก้าวสู่การเป็นต้นแบบการเปลี่ยนแปลง พร้อมเชื่อมโยงกับการป้องกันเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาตามแนวทาง Thailand Zero Dropout Plus

ดร.ภูธร จันทะหงษ์ ปุณยจรัสธำรง รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กล่าวบรรยายพิเศษเรื่องการสร้างผู้เรียนคุณภาพว่า การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนไม่ได้เกิดจากนโยบายเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการลงมือปฏิบัติของโรงเรียน ครู ผู้บริหาร เขตพื้นที่การศึกษา และภาคีเครือข่าย

โครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง (TSQM) แสดงให้เห็นว่า เมื่อโรงเรียนมีเป้าหมาย เครื่องมือ และระบบสนับสนุนที่เหมาะสม ก็สามารถพัฒนาคุณภาพของโรงเรียนและผู้เรียนได้อย่างเป็นรูปธรรม

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) จึงให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนการศึกษาขั้นพื้นฐานใน 4 มิติ ได้แก่ ความปลอดภัยของผู้เรียน การพัฒนาคุณภาพผู้เรียน การสร้างโอกาสและความเสมอภาคทางการศึกษา และการดูแลสวัสดิการครู พร้อมส่งเสริมให้โรงเรียนใช้ข้อมูลในการติดตามและช่วยเหลือนักเรียนเป็นรายบุคคล เพื่อป้องกันเด็กกลุ่มเสี่ยงหลุดออกจากระบบ และออกแบบการเรียนรู้ให้เหมาะกับศักยภาพของเด็กแต่ละคน

ดร.ภูธร กล่าวว่า การขยายผลจากโรงเรียนต้นแบบไม่ได้หมายความว่าทุกโรงเรียนต้องดำเนินงานเหมือนกัน แต่ควรนำบทเรียนไปปรับใช้ให้เหมาะกับบริบทและความพร้อมของแต่ละพื้นที่ โดยมีเป้าหมายร่วมกัน คือทำให้เด็กทุกคนได้รับการเรียนรู้ ได้รับการดูแล ค้นพบศักยภาพของตนเอง และไม่หลุดออกจากระบบการศึกษา

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า ความสำเร็จของโรงเรียนพัฒนาตนเองเกิดจากความร่วมมือของ สพฐ. หน่วยงานต้นสังกัด ครู ผู้บริหาร นักเรียน และภาคีทุกภาคส่วน สะท้อนให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงการศึกษาสามารถเกิดขึ้นได้จริง เมื่อโรงเรียนได้รับความเชื่อมั่น มีพื้นที่ในการเรียนรู้ และมีระบบสนับสนุนที่เข้าใจความแตกต่างของผู้เรียน

กสศ. เริ่มขับเคลื่อนโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเองในปี 2562 ภายใต้ชื่อ TSQP หรือ Teacher and School Quality Program ด้วยแนวคิดการพัฒนาโรงเรียนทั้งระบบ หรือ Whole School Approach ก่อนต่อยอดสู่ Teacher and School Quality Movement (TSQM) เพื่อผลักดันการยกระดับคุณภาพโรงเรียนให้เป็นขบวนการที่ขยายผลได้ในวงกว้าง

ทั้งนี้ การลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาไม่อาจอาศัยเพียงการเพิ่มทรัพยากร แต่ต้องทำให้โรงเรียนสามารถดูแลและพัฒนาผู้เรียนแต่ละคนให้เหมาะกับความแตกต่างและบริบทชีวิตของผู้เรียน

ปัจจุบันเครือข่าย TSQM ครอบคลุมโรงเรียนกว่า 1,500 แห่งใน 49 จังหวัด มีนักเรียนได้รับประโยชน์กว่า 385,000 คน และมีโรงเรียนอีกกว่า 3,600 แห่ง นำระบบสารสนเทศ Q-Info ไปใช้ติดตามและช่วยเหลือนักเรียนเป็นรายบุคคล

กสศ. จึงทำหน้าที่เป็น “ลมใต้ปีก” เชื่อมโยงองค์ความรู้ สร้างเครือข่าย และสนับสนุนให้โรงเรียนออกแบบการพัฒนาให้เหมาะสมกับบริบทของตนเอง

งาน The Competency Forum จัดขึ้นเพื่อเปิดพื้นที่ให้โรงเรียนต้นแบบได้แลกเปลี่ยนบทเรียนและผลลัพธ์ ขยายผลนวัตกรรมการเรียนรู้ไปสู่พื้นที่อื่น และร่วมกันถอดบทเรียนเชิงระบบ เพื่อพัฒนากลไกสนับสนุนการสร้างสมรรถนะผู้เรียน พร้อมเชื่อมโยงพลังของโรงเรียน ชุมชน และภาคีเครือข่ายในการยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างยั่งยืน

ด้าน ศาสตราจารย์ นพ.วิจารณ์ พานิช ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร กสศ. กล่าวบรรยายพิเศษในหัวข้อ “ขับเคลื่อนโรงเรียนพัฒนาตนเอง สู่ผลลัพธ์การเรียนรู้คุณภาพสูง” โดยเสนอแนวคิด “การขับเคลื่อนยกกำลังสาม” เพื่อสร้างความร่วมมือในการพลิกโฉมระบบการศึกษาไทยให้สามารถพัฒนาตนเองได้อย่างต่อเนื่อง

ศาสตราจารย์ นพ.วิจารณ์ กล่าวว่า โลกกำลังเปลี่ยนผ่านจาก “ยุคการศึกษา” หรือ Education Age สู่ “ยุคแห่งการเรียนรู้” หรือ Learning Age ซึ่งความรู้เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา เด็กจึงต้องมีมากกว่าทักษะพื้นฐานด้านการอ่าน การเขียน และการคำนวณ โดยก้าวไปสู่การเรียนรู้อย่างลึกซึ้ง หรือ Deep Learning

การเรียนรู้ดังกล่าวมุ่งพัฒนาสมรรถนะ 6Cs ได้แก่ อุปนิสัย ความเป็นพลเมือง การทำงานร่วมกัน การสื่อสาร ความคิดสร้างสรรค์ และการคิดเชิงวิพากษ์ เพื่อให้เด็กสามารถนำความรู้และทักษะไปใช้ในสถานการณ์จริงได้

โรงเรียนจึงควรเป็นระบบนิเวศแห่งการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงนักเรียน ครู ผู้บริหาร ผู้ปกครอง และชุมชนเข้าด้วยกัน เพื่อสร้างทั้งทุนปัญญาและทุนทางสังคม ผ่านการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง การสะท้อนคิด และการถ่ายทอดเรื่องราวของการเปลี่ยนแปลง โดยโครงการ TSQP และ TSQM จะเป็นกลไกสำคัญในการผลักดันการเปลี่ยนแปลงจากฐานรากไปสู่ระดับนโยบาย และพัฒนาพลเมืองไทยให้มีคุณภาพในอนาคต

ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. กล่าวว่า หัวใจสำคัญของ TSQM คือการเชื่อมการเปลี่ยนแปลงจากฐานรากของโรงเรียน หรือ Bottom-up เข้ากับการสนับสนุนจากหน่วยงานต้นสังกัดและระดับนโยบาย หรือ Top-down

เมื่อทั้งสองส่วนทำงานสอดประสานกัน โรงเรียนจะไม่เป็นเพียงผู้ปฏิบัติตามนโยบายจากส่วนกลาง แต่จะมีบทบาทเป็นผู้ร่วมออกแบบนวัตกรรมและสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ตอบโจทย์บริบทของตนเอง

กสศ. เชื่อว่าโรงเรียนทุกแห่งมีศักยภาพในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา จึงทำหน้าที่เชื่อมโยงองค์ความรู้ สร้างเครือข่าย และเปิดพื้นที่ให้โรงเรียนได้เรียนรู้และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ร่วมกัน เพื่อให้การเปลี่ยนแปลงเกิดจากพลังภายในของโรงเรียนเอง

ดร.อุดม ย้ำว่า ในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว คุณภาพของโรงเรียนไม่อาจวัดจากคะแนนสอบเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาจากความสามารถในการพัฒนาเด็กแต่ละคนให้ค้นพบศักยภาพของตนเอง รักการเรียนรู้ตลอดชีวิต ปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลง และเติบโตเป็นกำลังสำคัญของชุมชนและสังคม

นอกจากนี้ ภายในงานยังมีเวที Deep Talk ในหัวข้อ “ปลดล็อกระบบเพื่อสร้างสมรรถนะผู้เรียน” พร้อมกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และเวิร์กชอปใน 6 ห้องย่อย ครอบคลุมทั้งการพัฒนาทักษะภาษาและการอ่านออกเขียนได้ การเรียนรู้คณิตศาสตร์และการคิดขั้นสูง การพัฒนาทักษะการจัดการตนเองและการสร้างพื้นที่ปลอดภัยในโรงเรียน การสร้างพลเมืองผ่านการเรียนรู้ฐานชุมชน การประยุกต์ใช้ Generative AI และระบบข้อมูลเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ ตลอดจนการพัฒนาผู้นำและการเปลี่ยนแปลงของโรงเรียน

กิจกรรมดังกล่าวเปิดโอกาสให้ผู้ทรงคุณวุฒิ ครู และผู้บริหารจากโรงเรียนต้นแบบ ได้ถ่ายทอดประสบการณ์และนวัตกรรมจากการทำงานจริงในพื้นที่

ภายในงานยังมีการนำเสนอผลงานจากโรงเรียนในเครือข่าย TSQM ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า นวัตกรรมการเรียนรู้สามารถเกิดขึ้นได้จากการเข้าใจปัญหาและบริบทของผู้เรียนในแต่ละพื้นที่

ตัวอย่างเช่น โรงเรียนอนุบาลมัชฌิมา จังหวัดสุโขทัย ใช้นวัตกรรม “คณิต Pro-Active” และบอร์ดเกม เพื่อสร้างความเข้าใจเชิงจำนวน ควบคู่กับการพัฒนาความฉลาดรู้ทางการเงิน โดยเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ออกแบบกติกา คำนวณต้นทุน วางแผนงบประมาณ และเรียนรู้จากการลงมือทำ

โรงเรียนยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี ใช้กระบวนการ Problem-based Learning (PBL) พัฒนาผลิตภัณฑ์ “ข้าวยำกรอบ” จากภูมิปัญญาและวัตถุดิบในท้องถิ่น เชื่อมโยงการเรียนรู้กับทักษะอาชีพ และสร้างรายได้ให้แก่นักเรียนและครอบครัวในชุมชน

ขณะที่โรงเรียนวัดโตนดเตี้ย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พัฒนานวัตกรรม “บันไดทักษะ 4 ขั้น” เพื่อแก้ปัญหาอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ ผ่านกระบวนการฝึกสะกดคำ อ่านซ้ำ คัดลายมือ และเขียนตามคำบอก ควบคู่กับการสอนซ่อมเสริมเป็นรายบุคคลอย่างเป็นระบบ

เวที The Competency Forum จึงไม่เพียงเป็นพื้นที่เผยแพร่นวัตกรรมจากโรงเรียนต้นแบบ แต่ยังเป็นพื้นที่เชื่อมโยงโรงเรียน หน่วยงานต้นสังกัด ชุมชน และภาคีเครือข่าย ให้ร่วมกันขยายผล TSQM สู่การพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนและการเปลี่ยนแปลงระบบการศึกษาไทยในระยะยาว ภายใต้แนวคิด All for Education ที่ทุกภาคส่วนร่วมเป็นเจ้าของวาระการสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา

The post กสศ. เปิดเวที “The Competency Forum” ขยายผล TSQM ยกระดับสมรรถนะผู้เรียน สู่การเปลี่ยนแปลงระบบการศึกษาไทย first appeared on กสศ..

เวทีเสวนา “ALL FOR EDUCATION ร่วมลงทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาและอนาคตทุนมนุษย์ไทย” เผยทางรอดประเทศในยุคสังคมสูงวัยและเทคโนโลยีดิสรัปชัน ชี้ชัดการลงทุนในคนคือ “วาระแห่งชาติ” ที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกัน ไม่ใช่แค่หน้าที่รัฐฝ่ายเดียว

เวทีเสวนาครั้งนี้เป็นการรวมตัวของผู้เชี่ยวชาญระดับแนวหน้าจากภาคตลาดทุน ภาคธุรกิจ ธนาคารแห่งประเทศไทย และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองการพัฒนาศักยภาพคนไทย โดยมีคุณวิวัฒน์ วงศ์ภัทรฐิติ  รับหน้าที่เป็นผู้ดำเนินรายการ

เปลี่ยน “CSR” เป็น “การลงทุนเพื่ออนาคต”

นายอัสสเดช คงสิริ กรรมการและผู้จัดการ ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (ตลท.) ได้สะท้อนมุมมองว่า ในยุคที่จำนวนคนวัยทำงานลดลง การลงทุนเพื่อพัฒนาคนไม่ใช่เพียงกิจกรรม CSR แต่เป็นความยั่งยืน (Sustainability) ที่ธุรกิจจะได้บุคลากรคุณภาพรองรับการเติบโต โดย ตลท. ได้ริเริ่มโครงการส่งต่อโอกาสผ่านอุปกรณ์คอมพิวเตอร์และสื่อ e-Learning ไปยังโรงเรียนขาดแคลน 

“ตลาดหลักทรัพย์ฯ ไม่ต้องการเพียงส่งมอบอุปกรณ์ แต่ต้องการส่งมอบ “โอกาสในการเรียนรู้” เพราะคอมพิวเตอร์ที่มีเนื้อหาการเรียนรู้พร้อมใช้งานจะเกิดประโยชน์มากกว่าการส่งเครื่องเปล่าๆ ไปให้โรงเรียน พร้อมทั้งเชิญชวนบริษัทจดทะเบียนและองค์กรต่างๆ ร่วมบริจาคอุปกรณ์ โดยตั้งเป้ารวบรวม 5,000 เครื่องภายใน 5 ปี ซึ่งปัจจุบันสามารถดำเนินการได้เกินครึ่งของเป้าหมายภายในเวลาเพียงปีเดียว 

“ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัย จำนวนคนวัยทำงานที่เข้ามาทดแทนลดลง ซึ่งเป็นโจทย์ที่ทุกองค์กรต้องเผชิญ และเชื่อมโยงโดยตรงกับการพัฒนาคนและศักยภาพของบุคลากรในอนาคต  ปัจจุบันเรามีบริษัทจดทะเบียนกว่า 800 แห่ง มีพนักงานรวมกันเกือบ 2 ล้านคน ขณะที่ตลาดหลักทรัพย์ฯ เองก็เผชิญความท้าทายเช่นเดียวกัน เพราะในอีก 5 ปีข้างหน้า จะมีผู้บริหารและพนักงานจำนวนมากทยอยเกษียณ จึงต้องเตรียมคนรุ่นใหม่เข้ามาทดแทน  หลายคนอาจตีความคำว่า Sustainability ว่าเป็นเรื่องสิ่งแวดล้อม พลังงาน หรือทรัพยากรธรรมชาติ แต่ในความเป็นจริง ความยั่งยืนหมายถึงทรัพยากรมนุษย์ด้วย หากเราไม่ลงทุนพัฒนาคนตั้งแต่วันนี้ ก็จะไม่สามารถสร้างกำลังคนที่พร้อมรับอนาคตได้  การลงทุนลักษณะนี้ไม่ใช่เพียงการทำ CSR แต่เป็นการสร้าง Win-Win ที่ธุรกิจได้บุคลากรที่มีคุณภาพ ขณะเดียวกันประเทศก็ได้ทรัพยากรมนุษย์ที่เข้มแข็งและพร้อมรองรับการเติบโตในอนาคต”

“ปัจจุบันนักลงทุนสถาบันทั้งในประเทศและต่างประเทศให้ความสำคัญกับประเด็น ESG และความยั่งยืนมากขึ้น หากมีตัวชี้วัดที่สะท้อนอย่างเป็นรูปธรรมว่าบริษัทลงทุนในการพัฒนาและยกระดับทุนมนุษย์มากน้อยเพียงใด นักลงทุนก็พร้อมให้คุณค่ากับเรื่องนี้ ซึ่งจะกลายเป็นอีกแรงผลักดันให้ภาคธุรกิจหันมาลงทุนพัฒนาคนมากขึ้น” 

แนะใช้ Big Data แก้ปัญหา Skill Mismatch

นายกิตติ สุขุตมตันติ กรรมการสถาบันเสริมสร้างขีดความสามารถมนุษย์ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) เปิดเผยตัวเลขที่น่าตกใจว่า ปัจจุบันผู้เรียนจบระดับอุดมศึกษาที่มีโอกาสได้ทำงานตรงสายมีเพียง 1 ใน 3 เท่านั้น พร้อมเสนอทางออกเชิงรุกว่าควรนำ “Big Data” จากสำนักงานประกันสังคมมาประมวลผล เพื่อให้เห็นความต้องการแรงงานที่แท้จริง และนำมาเป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจของนักเรียนก่อนเลือกสาขาเรียน เพื่อลดความสูญเปล่าของทรัพยากรและงบประมาณประเทศ

“ปัญหาสำคัญของระบบการศึกษาไทย คือ การที่ผู้เรียนจำนวนมากไม่ได้ประกอบอาชีพตรงกับสาขาที่เรียนมา ทำให้ทั้งเวลา งบประมาณ และทรัพยากรที่ใช้ในการผลิตกำลังคนสูญเปล่า  จากประสบการณ์พบว่าผู้ที่เรียนจบแล้วได้ทำงานตรงกับสายวิชาชีพที่เรียนมีเพียงประมาณ 1 ใน 3 เท่านั้น  ผมเลยตั้งคำถามว่าประเทศไทยจะทำอย่างไรให้การผลิตกำลังคนสอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน หรือเกิด Matching ระหว่างอุปสงค์ (Demand) และอุปทาน (Supply) ของกำลังคนได้จริง  

“ผมอยากเสนอว่าหน่วยงานที่มีศักยภาพในการทำเรื่องนี้คือสำนักงานประกันสังคม เพราะปัจจุบันสถานประกอบการทุกแห่งต้องส่งข้อมูลการจ้างงานให้ประกันสังคมเป็นประจำทุกเดือนอยู่แล้ว  หากปรับแบบรายงานเพียงเล็กน้อย โดยเพิ่มข้อมูล เช่นปัจจุบันองค์กรมีพนักงานในแต่ละตำแหน่งจำนวนเท่าใด เดือนหรือปีถัดไปต้องการรับเพิ่มอีกกี่คน ต้องการบุคลากรในสาขาใดบ้าง  ข้อมูลเหล่านี้จะสามารถรวบรวมเป็น Big Data ที่สะท้อนความต้องการกำลังคนของประเทศได้อย่างชัดเจน จากนั้นก็ไปยังนักเรียนและนักศึกษา เพื่อให้เห็นว่าสาขาใดกำลังเป็นที่ต้องการของตลาดแรงงาน  เพื่อให้สามารถตัดสินใจเลือกเรียนได้อย่างเหมาะสม  ถ้าเด็กได้รับข้อมูลเหล่านี้ตั้งแต่ก่อนเลือกเรียน เขาก็จะเลือกเรียนในสาขาที่ตลาดต้องการ เมื่อเรียนจบก็มีโอกาสได้ทำงานตรงกับสายอาชีพมากขึ้น เกิดการ Matching ระหว่างความต้องการของภาคอุตสาหกรรมกับระบบการศึกษา”

ชูโมเดลความร่วมมือ “ระดับจังหวัด” ตอบโจทย์พื้นที่

ด้าน นายสราวุฒิ อยู่วิทยา รองประธานกรรมการหอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ย้ำว่าการศึกษาคือเรื่องที่ต้องใช้เวลา แต่ภาคเอกชนสามารถเริ่มได้ทันทีผ่านโมเดลการร่วมมือกับหอการค้าจังหวัดและ กสศ. เพื่อสำรวจความต้องการแรงงานในพื้นที่จริง แล้วจับคู่กับสถานศึกษาให้ผลิตบัณฑิตที่พร้อมทำงานได้ทันที (Work-Integrated Education) ซึ่งได้รับการตอบรับเป็นอย่างดีและสามารถขยายผลต่อยอดได้ทั่วประเทศ

““ปัญหาการศึกษาเป็นเรื่องที่ไม่มี Quick Win เพราะเป็นปัญหาที่ต้องใช้เวลาในการแก้ หากมองเรื่อง Skill Mismatch ที่หลายคนบอกว่าเด็กจบปริญญาแล้วทำงานไม่ได้ จริง ๆ แล้วปัญหาอาจไม่ได้เริ่มที่มหาวิทยาลัย แต่เริ่มตั้งแต่การศึกษาขั้นพื้นฐาน ไม่ว่าจะเป็นวิธีคิด การวิเคราะห์ การสื่อสาร หรือการทำงานร่วมกับผู้อื่น  ดังนั้นการแก้ปัญหาการศึกษาจึงไม่ใช่เรื่องที่ทำแล้วเห็นผลในทันที ผมขอเปรียบเทียบกับฟุตบอลโลก หากวันนี้มีใครบอกว่า “ปีหน้าประเทศไทยต้องผ่านเข้ารอบสุดท้ายฟุตบอลโลก” ผมเชื่อว่าไม่มีใครทำได้ เพราะการสร้างนักกีฬาที่มีคุณภาพต้องเริ่มตั้งแต่เด็ก ต้องใช้เวลาในการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง การศึกษาก็เช่นเดียวกัน

“สำหรับหอการค้าไทย เราทำงานด้านการศึกษาในทุกระดับ ตั้งแต่การร่วมออกแบบหลักสูตร (By Design)ซึ่งต้องขอบคุณภาครัฐที่เปิดโอกาสให้ภาคเอกชนเข้าไปมีส่วนร่วมในหลายเวที เช่น คณะอนุกรรมการด้านการผลิตบัณฑิต ที่เชิญหอการค้าเข้าไปร่วมให้ข้อมูลว่าภาคธุรกิจต้องการกำลังคนแบบใด  เราเชิญบริษัทที่มีความเชี่ยวชาญในแต่ละอุตสาหกรรม ไม่ว่าจะเป็น Data Center, Smart Farming และสาขาใหม่ ๆ มาร่วมให้ข้อมูลกับภาครัฐว่าวันนี้ตลาดแรงงานต้องการทักษะแบบไหน แน่นอนว่าเราไม่สามารถตอบได้ว่าอีก 3 ปีข้างหน้าความต้องการจะเปลี่ยนไปอย่างไร แต่เราสามารถสะท้อนความต้องการของ “วันนี้” เพื่อให้การผลิตบัณฑิตสอดคล้องกับตลาดแรงงานมากที่สุด  

“หลังจากร่วมออกแบบหลักสูตรแล้ว ขั้นตอนต่อมาคือการทำงานร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัยกับภาคเอกชน สิ่งที่เราพูดมาตลอดคือ เด็กที่เรียนระดับอุดมศึกษาตลอด 4 ปี ควรจบออกมาแล้วสามารถทำงานได้ทันที ตัวอย่างที่สำคัญคือโครงการ CWIE (Cooperative and Work-Integrated Education) ซึ่งไม่ใช่การฝึกงานแบบเดิม  แนวคิดคือมหาวิทยาลัยและภาคเอกชนร่วมกันออกแบบหลักสูตรตั้งแต่ต้น กำหนดว่าบัณฑิตในแต่ละสาขาควรมีทักษะอะไร จากนั้นนักศึกษาจะออกไปทำงานจริงในบริษัทเป็นเวลาประมาณ 1 ปี ได้ใช้เครื่องมือจริง เจอปัญหาจริง และทำงานร่วมกับคนจริง  ซึ่งตรงกับความต้องการของภาคธุรกิจ”

“อีกโครงการที่อยากพูดถึงคือ โมเดลพัฒนากำลังคนสายอาชีพระดับจังหวัด ซึ่งหอการค้าไทยดำเนินการร่วมกับ กสศ. มาเป็นปีที่สอง จุดเริ่มต้นมาจากการที่ กสศ. มีทุนการศึกษา แต่อยากให้ทุนเหล่านั้นตอบโจทย์ตลาดแรงงานจริง ไม่ใช่เพียงช่วยเด็กยากจนให้ได้เรียนต่อ แต่ต้องทำให้เด็กเรียนในสาขาที่จบแล้วมีงานทำ เราจึงทำงานร่วมกับหอการค้าจังหวัดทั่วประเทศ โดยปีแรกเริ่มใน 3 จังหวัด และปีนี้ขยายเพิ่มอีก 4 จังหวัด แนวทางคือหอการค้าแต่ละจังหวัดเป็นผู้สำรวจความต้องการของภาคธุรกิจในพื้นที่ แล้วนำข้อมูลไปจับคู่กับสถานศึกษาในจังหวัดหรือจังหวัดใกล้เคียงที่สามารถเปิดการเรียนการสอนในสาขานั้นได้  ตัวอย่างเช่น จังหวัดภูเก็ต ภาคธุรกิจระบุชัดว่าต้องการช่างซ่อมบำรุงเรือยอชต์ เราจึงร่วมกับสถานศึกษาเปิดหลักสูตรที่ตรงกับความต้องการนั้น  ผมมองว่าโมเดลนี้เป็น Win-Win  และแม้ปัจจุบันจะเริ่มจากเพียง 7 จังหวัด และมีผู้ได้รับทุน 146 คน แต่เสียงตอบรับจากจังหวัดต่าง ๆ ดีมาก ทุกจังหวัดอยากให้มีโครงการลักษณะนี้ เพราะเป็นการแก้ปัญหาได้ตรงจุด และสามารถขยายผลต่อได้ในอนาคต”

คุณภาพคนคือหัวใจเศรษฐกิจ

ดร.ดอน นาครทรรพ ผู้ช่วยผู้ว่าการสายนโยบายการเงิน ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กล่าวเสริมว่า ในยามที่ประเทศไทยประสบปัญหาอัตราการเกิดต่ำและจำนวนแรงงานหดตัว สิ่งที่จะชดเชยได้ไม่ใช่ “จำนวน” แต่คือ “คุณภาพ” โดยเฉพาะทักษะการคิดวิเคราะห์และการอยู่ร่วมกับ AI ซึ่งจะต้องมีการวางรากฐานการศึกษาที่ลดความเหลื่อมล้ำ เพื่อไม่ให้ความยากจนส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น

“ทุนมนุษย์เป็นปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ หากต้องการให้เศรษฐกิจเติบโตอย่างมีคุณภาพ สิ่งสำคัญคือแรงงานคุณภาพ เพราะประเทศไทยกำลังเผชิญปัญหาอัตราการเกิดที่ลดลงและจำนวนแรงงานที่หดตัวอย่างต่อเนื่อง สิ่งที่จะชดเชยจำนวนคนที่ลดลงได้จึงไม่ใช่จำนวน แต่คือคุณภาพของคน  ยิ่งมีเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาจำนวนมาก หรือยังมีความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ประเทศก็ยิ่งสูญเสียโอกาสในการพัฒนาทุนมนุษย์ โดยเฉพาะในยุคที่ AI กำลังเข้ามาเปลี่ยนโลกการทำงาน เพราะการทำงานร่วมกับ AI ไม่ใช่เพียงการสั่ง Prompt แต่ต้องอาศัยทักษะการคิด การวิเคราะห์ และความสามารถในการใช้ AI อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งเป็นทักษะที่ต้องปลูกฝังตั้งแต่วัยเด็ก”

นอกจากนี้ ดร.ดอนย้ำว่า การศึกษาเป็นรากฐานสำคัญของการสร้างทุนมนุษย์ ขณะเดียวกันความไม่เสมอภาคทางการศึกษาก็เป็นวงจรที่ทำให้ความยากจนส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น เพราะในประเทศที่พัฒนาแล้ว การศึกษาเป็นกลไกสำคัญที่เปิดโอกาสให้ผู้คนสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตของตนเองได้ จึงอยากเห็นทุกภาคส่วนร่วมกันขับเคลื่อนและควรเป็นวาระแห่งชาติในสร้างโอกาสทางการศึกษา เพื่อพัฒนาคนและยกระดับศักยภาพของประเทศในระยะยาว

บทสรุป: แนวทางสู่ความเปลี่ยนแปลง (Game Changer)

เหล่าวิทยากรในเวทีนี้ยังได้ฝากข้อเสนอแนะถึงภาครัฐว่า การปฏิรูปการศึกษาไม่จำเป็นต้องรอโครงการขนาดใหญ่เสมอไป แต่สามารถเริ่มจากเรื่องใกล้ตัวที่ช่วยลดภาระผู้ปกครองและส่งเสริมโอกาสให้เด็ก เช่น การแยกแบบฝึกหัดออกจากหนังสือเรียนเพื่อการใช้ซ้ำ, การปรับระเบียบการแต่งกายที่ไม่จำเป็น และที่สำคัญที่สุดคือการ “ลดขั้นตอนความยุ่งยาก” ในการทำงานร่วมกัน เพื่อเปิดทางให้ภาคเอกชนที่มีความตั้งใจจริง สามารถเข้ามาร่วมเป็นพลังขับเคลื่อนการศึกษาไทยได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ เวทีเสวนาสรุปภาพรวมว่า หัวใจสำคัญของการพัฒนาทุนมนุษย์ คือการที่ทุกภาคส่วนต้องเปลี่ยนวิธีคิดจากการรอคอยนโยบาย ไปสู่การ “ลงมือทำในสิ่งที่ควบคุมได้” และประสานพลังกันเพื่อสร้างระบบนิเวศการศึกษาที่เอื้อต่อการเติบโตของเด็กไทยทุกคนในระยะยาว

The post 4 เสาหลักขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย ร่วมมือ กสศ. เร่งเครื่องปฏิรูป “ทุนมนุษย์” พลิกโฉมการศึกษาไทยสู่ความยั่งยืน first appeared on กสศ..

กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) จัดการประชุมสัมมนาวิชาการ Equity Forum 2026 ภายใต้แนวคิด “8 for Infinity: 8 นวัตกรรมเปลี่ยนเกม เพื่ออนาคตที่ยั่งยืนของทุนมนุษย์ไทย” โดยมีผู้แทนจากฝ่ายนโยบายและฝ่ายนิติบัญญัติ ทั้งคณะกรรมาธิการด้านการศึกษาของสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ตลอดจนผู้บริหารจากองค์กรหลักของภาคการเงิน ตลาดทุน และภาคเอกชนไทยเข้าร่วม

องค์กรที่เข้าร่วมประกอบด้วย ธนาคารแห่งประเทศไทย ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย หอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เพื่อร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา และยกระดับการพัฒนาทุนมนุษย์ให้เป็นการลงทุนระยะยาวของประเทศ

ดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล ประธานกรรมการบริหาร กสศ. กล่าวปาฐกถาพิเศษในหัวข้อ “8 for Infinity: 8 นวัตกรรมเปลี่ยนเกม เพื่ออนาคตที่ยั่งยืนของทุนมนุษย์ไทย” ว่า ปัญหาการศึกษาไทยไม่ได้อยู่ที่การขาดนโยบายหรือความตั้งใจที่ดี แต่อยู่ที่ความไม่ต่อเนื่องของการปฏิรูป และการขาดกลไกเชิงสถาบันที่สามารถขับเคลื่อนนโยบายจนเกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม

ระหว่างปี 2542–2560 ประเทศไทยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการถึง 20 คน หรือมีเวลาทำงานเฉลี่ยคนละ 10–11 เดือน ขณะที่เวียดนามและสิงคโปร์เปลี่ยนรัฐมนตรี 4 คนและ 5 คนตามลำดับในช่วงเวลาเดียวกัน ส่งผลให้นโยบายจำนวนหนึ่งถูกทบทวนหรือเปลี่ยนแปลงเมื่อมีรัฐบาลหรือผู้บริหารชุดใหม่

“โจทย์สำคัญคือทำอย่างไรให้ความต่อเนื่องของนโยบายไม่ผูกอยู่กับความต่อเนื่องของบุคคล เพราะนโยบายที่ดีต้องมีหลักยึดและเดินหน้าต่อได้ แม้บริบททางการเมืองจะเปลี่ยนแปลง” ดร.ประสารกล่าว

กสศ. จึงถูกออกแบบให้เป็นกลไกเชื่อมโยงทุกภาคส่วน ใช้ข้อมูล งานวิจัย และหลักฐานเชิงประจักษ์ในการออกแบบ ทดลอง และพัฒนานวัตกรรม ตลอดจนจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสนับสนุนกลไกการศึกษาทั้งระดับชาติและระดับพื้นที่ โดยไม่ได้ทำหน้าที่แทนหน่วยงานใดหรือดำเนินงานเพียงลำพัง

ในโอกาสที่ กสศ. ก้าวเข้าสู่ปีที่ 9 ดร.ประสารได้สรุปบทเรียนการทำงานตลอด 8 ปี ผ่าน “8 นวัตกรรมเปลี่ยนเกม” ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของประเทศไทย ดังนี้

1. ระบบข้อมูล ทำให้ประเทศมองเห็นเด็กและปัญหาได้ตรงจุด

กสศ. พัฒนาฐานข้อมูลเด็กรายบุคคลระดับประเทศ เชื่อมโยงข้อมูลจากกว่า 20 หน่วยงาน ครอบคลุมเด็กและเยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์และด้อยโอกาสกว่า 4 ล้านคน ทำให้สามารถติดตามเส้นทางการศึกษาตั้งแต่ระดับปฐมวัยถึงวัยทำงาน และนำข้อมูลไปใช้ระดมความร่วมมือเพื่อช่วยเหลือเด็กได้ตรงตามสภาพปัญหา

นอกจากนี้ ยังมีการสำรวจติดตามเด็กกลุ่มเดิมต่อเนื่องเกือบ 10 ปี ทำให้ประเทศไทยมีข้อมูลระยะยาวสำหรับวิเคราะห์พัฒนาการและคุณภาพการเรียนรู้ รวมถึงศึกษาปัจจัยที่ก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำ เพื่อนำไปสู่การกำหนดนโยบายและการลงทุนที่เหมาะสมในแต่ละช่วงวัย

2. หลักประกันโอกาสทางการศึกษา ตัดวงจรความยากจนข้ามรุ่น

กสศ. พัฒนาระบบเงินอุดหนุนแบบมีเงื่อนไข หรือ Conditional Cash Transfer ซึ่งบูรณาการการคัดกรองความยากจน การติดตามพัฒนาการทางร่างกาย และการเข้าเรียนอย่างต่อเนื่องไว้ในระบบเดียวกัน

ในปี 2568 ระบบดังกล่าวสนับสนุนนักเรียนยากจนพิเศษ 1.39 ล้านคน ซึ่งอยู่ในครอบครัวที่มีรายได้เฉลี่ย 1,236 บาทต่อคนต่อเดือน ผ่านการคัดกรองโดยครูกว่า 400,000 คนทั่วประเทศ ส่งผลให้นักเรียนกลุ่มนี้มีอัตราการคงอยู่ในระบบการศึกษาร้อยละ 97

กสศ. ยังเชื่อมต่อเส้นทางทุนตั้งแต่ระดับอนุบาลและการศึกษาภาคบังคับ ไปจนถึงการศึกษาระดับที่สูงขึ้น ผ่านทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง ทุนพระกนิษฐาสัมมาชีพ ทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น และทุนการศึกษาเพื่อขยายโอกาสและพัฒนาประเทศ หรือ ODOS เพื่อให้เด็กสามารถเรียนได้สูงสุดตามศักยภาพ

3. Thailand Zero Dropout ค้นหาและสร้างเส้นทางการเรียนรู้ให้เด็กนอกระบบ

ปัจจุบัน Thailand Zero Dropout เชื่อมโยงอย่างน้อย 11 หน่วยงานหลัก ครอบคลุมทั้ง 77 จังหวัด และสามารถนำเด็กและเยาวชนที่อยู่นอกระบบการศึกษาในปี 2567 กลับเข้าสู่การเรียนรู้ในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2568 ได้กว่า 330,000 คน

4. โรงเรียนพัฒนาตนเอง ยกระดับคุณภาพจากความต้องการของแต่ละพื้นที่

สร้างกลไกและเครือข่ายที่ช่วยให้โรงเรียนวิเคราะห์ปัญหา ใช้ข้อมูล และพัฒนาตนเองได้อย่างต่อเนื่อง โดยเปิดให้ครู โรงเรียน ชุมชน ท้องถิ่น และภาคีร่วมคิดและร่วมเป็นเจ้าของการเปลี่ยนแปลง

ในปี 2568 มีโรงเรียน 1,364 แห่งใน 48 จังหวัดเข้าร่วมโครงการ และมีโรงเรียนกว่า 3,661 แห่งนำระบบ Q-Info ไปใช้ติดตามและสนับสนุนนักเรียนเป็นรายบุคคล หัวใจสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการมีเครื่องมือ แต่คือการทำให้โรงเรียนสามารถใช้ข้อมูลเพื่อเรียนรู้และตัดสินใจได้ด้วยตนเอง

5. ครูรัก(ษ์)ถิ่น สร้างครูคุณภาพจากคนในชุมชน

ค้นหาและพัฒนาคนรุ่นใหม่ในชุมชนให้ได้รับการศึกษาจนสามารถกลับไปเป็นครูในบ้านเกิดของตนเอง บัณฑิตครูรัก(ษ์)ถิ่นรุ่นที่ 1 และ 2 จำนวน 622 คน ปฏิบัติหน้าที่ในโรงเรียน 555 แห่ง ครอบคลุม 52 จังหวัด และมีอัตราการคงอยู่ในเส้นทางวิชาชีพร้อยละ 99.6 ครูเหล่านี้ไม่เพียงมีความรู้ด้านการสอน แต่ยังเข้าใจภาษา วัฒนธรรม และบริบทชีวิตของเด็กในชุมชน

6. การศึกษาที่ยืดหยุ่น ทำให้ระบบเดินทางไปหาเด็ก

การศึกษาที่ยืดหยุ่นตั้งอยู่บนหลักการว่า เด็กแต่ละคนมีเงื่อนไขชีวิตไม่เหมือนกัน ระบบการศึกษาจึงไม่ควรบังคับให้เด็กทุกคนเดินบนเส้นทางเดียวกัน แต่ต้องเปิดโอกาสให้สามารถเรียนรู้ผ่านรูปแบบ เวลา และสถานที่ที่หลากหลาย

นวัตกรรม “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” ขยายครอบคลุม 927 อำเภอ ขณะที่ Mobile School ช่วยลดข้อจำกัดด้านสถานที่และเวลา และหน่วยจัดการเรียนรู้เชิงพื้นที่ 670 แห่งใน 71 จังหวัด เชื่อมโยงการเรียนรู้เข้ากับทักษะชีวิตและอาชีพ

ก้าวต่อไปคือการพัฒนา Learning Passport เพื่อให้ความรู้และทักษะที่เกิดขึ้นในสถานที่ทำงาน ชุมชน หรือชีวิตจริง ได้รับการรับรองและนำไปใช้ศึกษาต่อหรือประกอบอาชีพได้

“การศึกษาที่ยืดหยุ่นไม่ใช่การลดมาตรฐาน แต่คือการเปิดเส้นทางที่หลากหลาย เพื่อให้ทุกคนสามารถไปถึงศักยภาพสูงสุดของตนเองได้” ดร.ประสารกล่าว

7. All for Education เปลี่ยนทุกภาคส่วนเป็นหุ้นส่วนการลงทุน

ดร.ประสารระบุว่า ตลอด 8 ปีที่ผ่านมา งบประมาณที่คณะกรรมการบริหาร กสศ. เสนอต่อรัฐบาลถูกปรับลดลงโดยเฉลี่ยประมาณร้อยละ 20–25 ต่อปี สะท้อนว่าความเหลื่อมล้ำทางการศึกษามีขนาดและความซับซ้อนเกินกว่าจะขับเคลื่อนด้วยงบประมาณภาครัฐเพียงลำพัง

แนวคิด All for Education จึงมุ่งเปลี่ยนภาคส่วนต่าง ๆ จากผู้ชมเป็นผู้สนับสนุน และพัฒนาไปสู่การเป็นหุ้นส่วนการเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนจากการบริจาคเป็นการร่วมลงทุน และจากกิจกรรมระยะสั้นเป็นความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ของเด็กในระยะยาว  เปลี่ยนวิธีมองงบประมาณด้านการศึกษาจาก “ค่าใช้จ่าย” เป็น “การลงทุนในทุนมนุษย์”

8. การวิจัยเชิงประจักษ์ เปลี่ยนความเชื่อให้เป็นหลักฐาน

งานวิจัยช่วยทำให้ประเทศมองเห็นปัญหาที่เคยไม่ปรากฏชัด ทั้งจำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษา พัฒนาการระยะยาวของเด็กในพื้นที่ชนบท ปัจจัยความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงต้นของชีวิต รวมถึงเด็กที่มีศักยภาพสูงแม้อยู่ในครอบครัวที่มีฐานะยากจน ซึ่งนำไปสู่การออกแบบนโยบายและทุนการศึกษาที่เหมาะสม

ดร.ประสารกล่าวว่า การลดงบประมาณด้านการวิจัยอาจดูเหมือนช่วยประหยัดในระยะสั้น แต่เปรียบเสมือนการถอดเข็มทิศออกจากเรือ เพราะแม้เรือจะยังเดินหน้าต่อไปได้ แต่จะไม่สามารถมั่นใจได้ว่ากำลังเดินทางไปในทิศทางที่ถูกต้อง

ดร.ประสารย้ำว่า ทั้ง 8 นวัตกรรมไม่ใช่ผลงานของ กสศ. เพียงองค์กรเดียว แต่เกิดจากความร่วมมือกับครูกว่า 400,000 คน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกว่า 7,850 แห่ง ตลอดจนภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาการ องค์กรระหว่างประเทศ และภาคประชาสังคมทั่วประเทศ

โจทย์ต่อจากนี้คือการทำให้นวัตกรรมที่พิสูจน์ผลแล้วสามารถพัฒนาได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ผูกติดกับงบประมาณรายปีหรือเปลี่ยนแปลงตามรัฐบาล พร้อมยกระดับงบประมาณด้านการศึกษาจาก “ค่าใช้จ่าย” ไปสู่ “การลงทุนในทุนมนุษย์” ซึ่งสร้างผลตอบแทนกลับคืนสู่เด็ก ครอบครัว ตลาดแรงงาน และสังคมไทยในระยะยาว

The post กสศ. ชู 8 นวัตกรรมเปลี่ยนเกม สร้างความต่อเนื่องการปฏิรูปเปลี่ยนงบการศึกษาจาก “ค่าใช้จ่าย” สู่ “การลงทุนในทุนมนุษย์” first appeared on กสศ..

การแต่งตั้งครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อเสริมความเข้มแข็งในการกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนความเสมอภาคทางการศึกษา ลดความเหลื่อมล้ำ และพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศ โดยให้มีผลตั้งแต่วันที่ 10 กรกฎาคม 2569 เป็นต้นไป โดยผู้ได้รับการแต่งตั้ง ประกอบด้วย

1. ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ประธานกรรมการ
2. นายนิธิ ภัทรโชค กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ 
3. รองศาสตราจารย์ธิติพันธุ์ เชื้อบุญชัย กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย ภาควิชาการ
4. นายไพรินทร์ ชูโชติถาวร กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ ภาคเอกชน
5. ศาสตราจารย์สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ ภาคประชาสังคม

ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย ประธานกรรมการบริหาร กสศ. เป็นผู้ทรงคุณวุฒิด้านการบริหารภาครัฐ การกระจายอำนาจ และธรรมาภิบาล มีประสบการณ์ทำงานในระดับนโยบายและการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศมาอย่างต่อเนื่อง พร้อมบทบาทสำคัญในการส่งเสริมความเสมอภาคทางสังคมและการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน เข้าใจปัญหาความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะด้านการศึกษา และมีความสามารถในการบูรณาการความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม เพื่อผลักดันนโยบายสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม

ที่ผ่านมาเคยดำรงตำแหน่งสำคัญ อาทิ เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า สมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ คณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาหลักเกณฑ์และวิธีการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ที่ปรึกษาคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 อนุกรรมการพัฒนาระบบราชการ สำนักงาน ก.พ.ร. กรรมการจัดทำยุทธศาสตร์ด้านการปรับสมดุลและพัฒนาระบบการบริหารจัดการภาครัฐ และอุปนายกสภามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

นอกจากนี้ ยังเป็นที่ปรึกษาคณะกรรมการ Thailand Zero Dropout Plus ระดับชาติ และประธานคณะทำงาน Thailand Zero Dropout ของ กสศ. ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและการพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศ

นายนิธิ ภัทรโชค กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการบริหารจัดการ กลยุทธ์ธุรกิจ การพัฒนาที่ยั่งยืน และการบริหารห่วงโซ่อุปทาน มีประสบการณ์ในภาคธุรกิจและอุตสาหกรรมระดับประเทศ เคยดำรงตำแหน่งสำคัญ อาทิ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย กรรมการผู้จัดการใหญ่ กลุ่มธุรกิจเอสซีจี และกรรมการธรรมาภิบาล ธนาคารแห่งประเทศไทย โดยจะมีส่วนสำคัญในการเชื่อมโยงภาคการศึกษากับการพัฒนาทักษะกำลังคนที่สอดคล้องกับโลกการทำงานในอนาคต

รองศาสตราจารย์ธิติพันธุ์ เชื้อบุญชัย กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย ภาควิชาการ เป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความรู้และประสบการณ์ด้านกฎหมายและการศึกษา เคยดำรงตำแหน่งคณบดีคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นหนึ่งในผู้ทรงคุณวุฒิที่ร่วมพิจารณายกร่างพระราชบัญญัติกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา พ.ศ. 2561 รวมทั้งมีบทบาทในคณะกรรมการด้านกฎหมายสำคัญหลายชุดของประเทศ เช่น คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ และคณะอนุญาโตตุลาการ สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์

นายไพรินทร์ ชูโชติถาวร กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิภาคเอกชน เป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่มีประสบการณ์ทั้งในภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคการศึกษา ปัจจุบันดำรงตำแหน่งกรรมการอิสระและประธานกรรมการเทคโนโลยี บริษัท เอสซีบีเอกซ์ จำกัด (มหาชน) นายกสภาสถาบันวิทยสิริเมธี ประธานคณะกรรมการบริหารโรงเรียนกำเนิดวิทย์ และประธานกรรมการโรงเรียนมหิดลวิทยานุสรณ์ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการผลักดันการพัฒนาคนด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม

ศาสตราจารย์สมพงษ์ จิตระดับ กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิภาคประชาสังคม เป็นผู้ทรงคุณวุฒิด้านการพัฒนาการศึกษาและทรัพยากรมนุษย์ ทำงานร่วมกับภาคประชาสังคม องค์กรพัฒนาเอกชน และเครือข่ายด้านเด็กและเยาวชนมาอย่างต่อเนื่องกว่า 49 ปี มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนงานของ กสศ. ในหลายมิติ และเคยดำรงตำแหน่งกรรมการบริหาร กสศ. มาแล้วหนึ่งวาระ จึงสามารถสานต่อการดำเนินงานขององค์กรได้อย่างต่อเนื่อง

การแต่งตั้งประธานกรรมการและกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิชุดใหม่ในครั้งนี้ จะช่วยเสริมความเข้มแข็งให้กับคณะกรรมการบริหาร กสศ. ด้วยองค์ความรู้และประสบการณ์จากภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาการ และภาคประชาสังคม เพื่อร่วมกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนความเสมอภาคทางการศึกษา ลดความเหลื่อมล้ำ และพัฒนาทุนมนุษย์ของประเทศอย่างเป็นระบบและยั่งยืน เพื่อให้เด็กและเยาวชนทุกคนเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาและการเรียนรู้อย่างเสมอภาค

The post ครม. แต่งตั้งบอร์ดบริหาร กสศ. ชุดใหม่ 5 ตำแหน่ง นำโดย “ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย” มีผล 10 กรกฎาคม 2569 first appeared on กสศ..

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวว่า ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ประเทศไทยมีทุนการศึกษามากเพียงพอในระดับหนึ่ง แต่เรายังขาด “ระบบการจัดการ” ทุนการศึกษาที่ช่วยให้องค์กร หรือ ผู้ที่ต้องการสนับสนุนทุนการศึกษา ได้เจอนักเรียน นักศึกษาที่มีศักยภาพและต้องการทุนการศึกษา จนวันนี้เรามีความร่วมมือระหว่างกระทรวงศึกษาธิการ กระทรวง อว. และ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ กสศ. ที่ช่วยให้เขาเชื่อมโยงข้อมูล เด็กที่ผ่านการพิสูจน์เศรษฐสถานะมาแล้วว่าอยู่ในครัวเรือนยากจน และยากจนพิเศษและได้รับทุนเสมอภาคตลอด 12 ปี

“นักเรียนกลุ่มนี้เวลาสมัครเข้าเรียนมหาวิทยาลัย พวกเรากลับไม่รู้จักเขา จนน้อง ๆ เขาต้องหาเงินค่าสมัครสอบ ต้องพิสูจน์ตัวเองใหม่ตั้งแต่ต้น และบางคนก็หลุดออกจากระบบไปในช่วงรอยต่อนั้น จนเกิดปรากฏการณ์ The Lost Einstein ขึ้นในประเทศไทยมายาวนาน แต่นี่คือปัญหาที่เราแก้ไขได้ด้วยการจัดการด้านข้อมูล และการบูรณาการทำงานของหน่วยงานภาครัฐ และวันนี้เรากำลังแก้ไขอย่างเป็นระบบที่ยั่งยืน” ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน กล่าว 

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน  กล่าวว่า ปีนี้กระทรวง อว. ได้เตรียมพร้อมมาตรการ TCAS70  เพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายสูงสุด 3,150 บาทต่อคน ไม่ว่าจะเป็นฟรีค่าสอบ TGAT/TPAT 1-5 และ A-Level (สูงสุด 7 วิชา) , ค่าสมัครรอบ 3 (Admission) สูงสุด 7 อันดับ ,ลดค่าสมัครรอบ Portfolio ลง 25% สำหรับนักเรียนในระบบ กสศ. ซึ่งจะช่วยเหลือนักเรียนได้มากกว่า 28,000 คน และเตรียมเปิดตัวระบบ TCAS Verified เพื่อยืนยันตัวตนเด็กขาดแคลนในระบบได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ ทันทีภายในเดือนกรกฎาคม 2569 นี้

“ขอให้มหาวิทยาลัยทุกสังกัดใช้ข้อมูล กสศ. จัดสรรทุนการศึกษาให้นักเรียนทุนเสมอภาคเพื่อให้นักเรียนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ไม่ต้องพิสูจน์ฐานะซ้ำ รวมถึงให้มหาวิทยาลัยทุกแห่งเปิดเผยข้อมูลการจัดสรรทุนการศึกษาให้นักเรียนทุนเสมอภาค โดยระบุจำนวนและสัดส่วนนักเรียนทุนเสมอภาคที่ได้รับการสนับสนุนจากทุกแหล่งทุนภายในสถาบัน   นอกจากนี้ปัจจุบันมีมหาวิทยาลัยนำร่อง 4 แห่งม.เกษตรศาสตร์ ม.พะเยา ม.ราชภัฏนครราชสีมา และสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ที่จะทำงานร่วมกับ กสศ. ปี 2569 วิเคราะห์ข้อมูลและจัดสรรทุนการศึกษา เพื่อดำเนินการในปี 2570 ถือเป็นต้นแบบที่ขอให้มีการขยายผลไปยังมหาวิทยาลัยทุกแห่ง และกระทรวงจะผลักดันให้มหาวิทยาลัยทุกแห่งดำเนินการตามต่อไป 

“ในทุกๆ ปี มีเด็กเก่งระดับช้างเผือกจำนวนมากต้องเปลี่ยนใจไม่เรียนต่อ เพียงเพราะ “ค่าใช้จ่ายช่วงรอยต่อ” และการขาดข้อมูลสวัสดิการที่ทั่วถึง กระทรวง อว. จะจับมือกับกระทรวงศึกษาธิการ และ กสศ. เพื่อสื่อสารสิทธิ์สวัสดิการเชิงรุกตรงถึงตัวเด็ก ทุกโรงเรียน ทุกสังกัด ก่อนสมัครสอบ ป้องกันไม่ให้เด็กหลุดจากระบบ โดยมุ่งเป้าเพิ่มอัตราการเรียนต่อ อีก 1 เท่าตัวของเด็กกลุ่มที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ ตามฐานข้อมูลของ กสศ. และเสียงสะท้อนจากเด็กๆในวันนี้ ผมจะนำข้อเสนอจากน้องๆ ไปทำนโยบายของกระทรวง อว. และ ของรัฐบาลที่ตรงโจทย์ของเยาวชนในวันนี้ได้มากที่สุด” ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน กล่าว 

ดร.กฤษณพงศ์ กีรติกร  ที่ปรึกษาคณะกรรมการบริหาร กสศ. กล่าวว่า จากข้อมูลเชิงสถิติของระบบ TCAS ตั้งแต่ปี 2565 – 2568 พบว่ามีนักเรียนทุนเสมอภาคสามารถฝ่าฟันอุปสรรคทางเศรษฐกิจและยืนยันสิทธิ์เข้าศึกษาต่อในระดับมหาวิทยาลัยรวมแล้วถึง 85,363 คน โดยยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยยะสำคัญ และเมื่อเจาะลึกข้อมูลรายภูมิภาค พบว่า ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นพื้นที่ที่มีนักเรียนทุนเสมอภาคยืนยันสิทธิ์เข้ามหาวิทยาลัยสูงที่สุดในประเทศ โดยสามารถจำแนกตามภูมิภาคได้ดังนี้ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 34,531 คน  ภาคกลาง 23,103 คน ภาคเหนือ 13,175 คน  ภาคใต้ 11,407 คน ภาคตะวันออก 2,513 คน ภาคตะวันตก 634 คน

สำหรับสถาบันอุดมศึกษาที่มีนักเรียนทุนเสมอภาคยืนยันสิทธิ์เข้าศึกษามากที่สุด 10 อันดับแรก พบว่า มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ครองอันดับ 1 ของประเทศติดต่อกัน โดยในปี 2568 มีจำนวน 3,040 คน (หรือคิดเป็น 21.64% ของนักศึกษาเข้าใหม่ทั้งหมด) และปี 2567 มีจำนวน 3,193 คน ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 26% ของนักศึกษาใหม่ทั้งหมด ตามมาด้วย สถาบันพระบรมราชชนก ที่มีสัดส่วนของนักเรียนทุนเสมอภาคสูงถึง 60% ของนักศึกษาใหม่ทั้งหมด  1,467 คน และอันดับสามมหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี 1,181 คน  มหาวิทยาลัยเกษตรศาตร์ 1,089 คน ในปี 2568

ดร.กฤษณพงศ์ กล่าวว่า ถึงแม้ตัวเลขการเข้าเรียนดูจำนวนมากแต่ยังมีเด็กอีกไม่น้อยที่ยังเข้าไปไม่ถึงฝัน เพราะกำแพงค่าใช้จ่ายที่สูงลิ่ว  ไม่ว่าจะเป็น “ค่าใช้จ่ายช่วงรอยต่อ” ของการเข้ามหาวิทยาลัย สูงถึง 12 เท่า เมื่อเทียบกับรายได้เฉลี่ยของครอบครัวยากจนพิเศษ โดยมีค่าใช้จ่ายสะสมช่วงเปลี่ยนผ่านอยู่ที่ประมาณ 13,200 – 29,000 บาท ไม่ว่าจะเป็นค่าสอบวิชาละ 100 – 140 บาท, ค่าสมัครรอบ Portfolio 300 – 500 บาท ต่อโครงการ ,ค่าแรกเข้าและค่าหอพัก 2,500 – 7,000 บาท ,  ค่าเทอมงวดแรก 10,000 – 20,000 บาท  ซึ่งต้องจ่ายทันทีเพื่อรักษาสิทธิ์โดยไม่สามารถผ่อนผันได้ 

“นอกจากนี้ เด็กกลุ่มนี้ยังต้องเผชิญปัญหาการเข้าไม่ถึงแหล่งทุนการศึกษา ขาดการแนะแนวที่ตรงตามศักยภาพ ตลอดจน “ค่าใช้จ่ายในการย้ายถิ่นฐาน” โดยปี 2568 มีนักเรียนที่ต้องย้ายถิ่นฐานข้ามภูมิภาคจำนวน 4,139 คน และข้ามจังหวัดในภูมิภาคเดียวกันอีก 10,934 คน นำไปสู่ค่าใช้จ่ายแฝงจำนวนมากที่ทำให้นักเรียนจำนวนหนึ่งต้องหลุดออกจากระบบ” ดร.กฤษณพงศ์ กล่าว 

ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย ปทุมนากุล ปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวว่า ภาคีเครือข่ายทั้ง 6 หน่วยงาน ประกอบด้วยสำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สป.อว.) กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) สมาคมที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย (ทปอ.) ที่ประชุมคณะกรรมการอธิการบดีมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล (ทปอ.มทร.) ที่ประชุมอธิการบดีมหาวิทยาลัยราชภัฏ (ทปอ.มรภ.) สมาคมสถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งประเทศไทย (สสอท.)  จับมือกันจัดทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือระยะเวลา 5 ปี เพื่อเดินหน้าสร้าง “ระบบหลักประกันโอกาสทางการศึกษา” และผลักดันให้เกิด “การศึกษาที่ไร้รอยต่อ” อย่างแท้จริง พร้อมขจัดอุปสรรคทุกรอยต่อด้วยนวัตกรรมและข้อมูล

“กสศ. จะเป็นต้นทางในการใช้ระบบคัดกรองและส่งต่อฐานข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) ของเด็กที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ ส่วน ทปอ. จะรับไม้ต่อเพื่อเชื่อมโยงข้อมูลนี้เข้ากับระบบคัดเลือกกลาง (TCAS) ทำให้เราเห็นตัวตนของเด็กและส่งต่อสิทธิ์ไปยังมหาวิทยาลัยได้อย่างแม่นยำ โดยไม่ปล่อยให้ใครหลุดหายไปในระหว่างทาง พร้อมทั้งทำงานร่วมกับ สป.อว. ที่จะทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงนโยบายในการส่งต่อข้อมูล ควบคุมกำกับดูแล และขับเคลื่อนมาตรการช่วยเหลือร่วมกับสถาบันอุดมศึกษา ในการขับเคลื่อนนวัตกรรมเชิงนโยบาย เช่น การลดค่าใช้จ่ายในการสมัครสอบ และการระดมแหล่งทุนการศึกษา และที่สำคัญที่สุดคือ ทปอ.มทร., ทปอ.มรภ. และ สสอท. ซึ่งเป็นผู้ปฏิบัติการในพื้นที่จริง จะร่วมเปิดสถาบันในเครือข่ายเป็นพื้นที่วิจัย พัฒนาระบบดูแลช่วยเหลือ และคอยประคับประคองนักศึกษาทุนทุกคน” ปลัด อว. กล่าว 

ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย  กล่าวเพิ่มเติม นี่คือการสร้างระบบนิเวศนวัตกรรมที่เชื่อมโยง มหาวิทยาลัย ภาครัฐ เอกชน และแหล่งทุนอย่างเป็นเนื้อเดียวกัน และผลที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในทันที คือในปีการศึกษา 2569 นี้ นักเรียนกลุ่มเป้าหมายของ กสศ. ที่เข้าสู่ระบบ TCAS70 ซึ่งคาดการณ์ไว้ที่ 34,000 ถึง 41,000 คน จะได้รับการดูแลและสนับสนุนอย่างต่อเนื่องตั้งแต่วันแรกที่ก้าวเข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัย

The post อว.-กสศ.-ทปอ. ปักธง TCAS70 ‘สร้างหลักประกันโอกาส’ พัฒนาทุนมนุษย์ เชื่อมข้อมูลเด็กขาดแคลนทุนทรัพย์ สู่ทุนการศึกษา-สวัสดิการ ตัดวงจรเหลื่อมล้ำเข้ามหาวิทยาลัย first appeared on กสศ..

โครงการดังกล่าวได้ขับเคลื่อนการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเพื่อส่งเสริมจรรยาบรรณวิชาชีพครูในโรงเรียนปลายทางครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 1 และรุ่นที่ 2 จำนวน 133 โรงเรียน ใน 35 จังหวัดทั่วประเทศ ผ่านการประยุกต์ใช้ “หลักการและกระบวนการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม 4+6 โมเดลสำหรับโรงเรียน” จนเกิดนวัตกรรมทางการศึกษากว่า 450 ผลงาน และแผนการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการคุณธรรมจริยธรรมมากกว่า 500 เรื่อง สะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาคุณธรรมสามารถเกิดขึ้นได้จริงในบริบทของสถานศึกษา และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทั้งในระดับผู้เรียน ครู โรงเรียน และชุมชน

หนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จที่ถูกนำมาแลกเปลี่ยนบนเวที คือ โรงเรียนอนุบาลแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งแม้จะไม่ได้มีหลักสูตรพิเศษหรือจุดเด่นด้านวิชาการที่แตกต่างจากโรงเรียนอื่น แต่ได้บูรณาการการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเข้าไปในกระบวนการเรียนรู้และวิถีชีวิตของโรงเรียนอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ได้รับการยอมรับจากผู้ปกครองและชุมชน หลายครอบครัวตัดสินใจส่งบุตรหลานเข้ามาเรียนเพราะเชื่อมั่นในแนวทางการปลูกฝังคุณธรรม ส่งผลให้จำนวนนักเรียนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สะท้อนให้เห็นว่าคุณธรรมไม่ได้เป็นเพียงเนื้อหาในห้องเรียน แต่สามารถสร้างความเชื่อมั่นและความเข้มแข็งให้กับโรงเรียนและชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม

ภายในงานได้รับเกียรติจาก ศาสตราจารย์ นพ.เกษม วัฒนชัย ปาฐกถาพิเศษเรื่อง “การพัฒนาคุณธรรมกับสังคมไทยในปัจจุบัน” โดยเน้นย้ำว่า การศึกษาไม่ได้มีหน้าที่เพียงสร้างคนเก่ง แต่ต้องสร้างคนดีที่สามารถใช้ความรู้เพื่อประโยชน์ของสังคมได้อย่างถูกต้อง คุณธรรมจริยธรรมจึงเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันทางความคิดและพฤติกรรม ช่วยให้เด็กและเยาวชนเติบโตเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ พร้อมรับผิดชอบต่อสังคมและประเทศชาติในอนาคต

ดร.พิเชฐร์ วันทอง รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ในฐานะประธานการประชุม กล่าวว่า การพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากห้องเรียนเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัย “ระบบนิเวศทางการศึกษา” ที่ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม ทั้งผู้บริหาร ครู นักเรียน ผู้ปกครอง ชุมชน และเครือข่ายในพื้นที่

“4+6 โมเดลสำหรับโรงเรียน เป็นนวัตกรรมการพัฒนาคุณธรรมเชิงระบบที่ไม่ได้เพิ่มภาระงานให้แก่ครู แต่เป็นการบูรณาการคุณธรรมเข้าไปในกระบวนการเรียนการสอนและการบริหารจัดการสถานศึกษาที่ดำเนินการอยู่แล้ว โดยใช้ต้นทุนและทรัพยากรเดิมของโรงเรียนเป็นฐานในการสร้างการเปลี่ยนแปลง ผลลัพธ์ตลอด 2 ปีที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่า การพัฒนาคุณธรรมสามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่จับต้องได้ทั้งในระดับผู้เรียน ครู โรงเรียน และชุมชน”

ด้าน ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการ กสศ. กล่าวว่า หัวข้อ “Small Spark from School to Better Community” สะท้อนความเชื่อสำคัญว่า การเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ของสังคมสามารถเริ่มต้นได้จากประกายเล็ก ๆ ในห้องเรียน จากความตั้งใจของครูคนหนึ่ง นักเรียนคนหนึ่ง หรือโรงเรียนหนึ่งแห่ง และเมื่อได้รับการส่งเสริมอย่างต่อเนื่อง ก็สามารถขยายผลสู่การเปลี่ยนแปลงของชุมชนและสังคมได้

“เวทีในวันนี้เป็นพื้นที่สำคัญในการรวบรวมองค์ความรู้ ถอดบทเรียน และแลกเปลี่ยนประสบการณ์จากโรงเรียน ครู ผู้บริหาร และภาคีเครือข่ายจากทั่วประเทศ เพื่อร่วมกันค้นหาปัจจัยแห่งความสำเร็จ ต่อยอดนวัตกรรมการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม และขยายผลสู่สถานศึกษาอื่น ๆ ในอนาคต”

ภายในงานมีการนำเสนอผลลัพธ์การดำเนินงานในมิติต่าง ๆ ผ่านเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ 7 ห้องย่อย ได้แก่ ห้องโรงเรียน ห้องนักเรียน ห้องครูและจรรยาบรรณวิชาชีพ ห้องผู้บริหาร ห้องผู้ปกครองและชุมชน ห้องนวัตกรรมทางการศึกษาสู่ชุมชน และห้องครูปฐมวัยและครูประถมศึกษา โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิ นักวิชาการ และผู้ปฏิบัติงานจากพื้นที่ร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์และเติมเต็มองค์ความรู้ เพื่อขับเคลื่อนการศึกษาบนฐานของคุณธรรมอย่างยั่งยืน

นอกจากนี้ ยังมีเวทีสะท้อนบทเรียนและให้ข้อคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิ กสศ. อาทิ คุณหญิงกษมา วรวรรณ ณ อยุธยา, ดร.เบญจลักษณ์ น้ำฟ้า, รศ.ดร.ดารณี อุทัยรัตนกิจ  และ ดร.อุดม วงษ์สิงห์ ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพครูและสถานศึกษา กสศ. ซึ่งร่วมชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเชิงระบบ ควบคู่ไปกับการพัฒนาคุณภาพการศึกษา เพื่อสร้างพลเมืองที่มีความรู้ ความสามารถ และมีความรับผิดชอบต่อสังคม

อีกหนึ่งกิจกรรมสำคัญของงาน คือ การมอบโล่รางวัลเชิดชูเกียรติแก่โรงเรียนนำร่องที่มีผลงานโดดเด่น ครูต้นแบบการบูรณาการชั้นเรียนคุณธรรมจริยธรรม และผลงานนวัตกรรมทางการศึกษาสู่ชุมชน เพื่อยกย่องบุคลากรและสถานศึกษาที่ร่วมขับเคลื่อนการสร้างวัฒนธรรมคุณธรรมในโรงเรียนและชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

ภายในงานยังมีการเปิดตัว Platform E-Learning สำหรับการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมผ่านกลไก 4+6 โมเดล โดยสำนักงานเลขาธิการคุรุสภา เพื่อเป็นเครื่องมือสนับสนุนการเรียนรู้ การพัฒนาศักยภาพครู และการขยายผลนวัตกรรมการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมสู่เครือข่ายสถานศึกษาทั่วประเทศ

การประชุมวิชาการครั้งนี้นับเป็นอีกก้าวสำคัญของการสานพลังความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา ภาคประชาสังคม และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ในการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมเชิงระบบ ผ่านบทบาทของครู โรงเรียน และชุมชน เพื่อสร้างรากฐานของการศึกษาไทยที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เป็นทั้ง “คนเก่ง คนดี และมีความสุข” พร้อมเติบโตเป็นกำลังสำคัญของสังคมและประเทศในอนาคต

The post ภาคีเครือข่าย กสศ. ถอดบทเรียน 2 ปี “ครูรัก(ษ์)ถิ่น รักคุณธรรม” ขับเคลื่อน 133 โรงเรียนนำร่อง สร้างพลังคุณธรรมสู่การเปลี่ยนแปลงของชุมชน first appeared on กสศ..

โอกาสนี้ นางสาวพลอย ธนิกุล ที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ได้ร่วมปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “ครูรัก(ษ์)ถิ่น พลังคนรุ่นใหม่พัฒนาท้องถิ่น” ในกิจกรรมปฐมนิเทศข้าราชการครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ณ หอประชุมคุรุสภา กระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งจัดขึ้นภายใต้ความร่วมมือของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา และสำนักงานเลขาธิการคุรุสภา

โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น เป็นความร่วมมือในการสร้างโอกาสทางการศึกษาแก่เยาวชนจากพื้นที่ห่างไกลที่ขาดแคลนทุนทรัพย์หรือด้อยโอกาส แต่มีผลการเรียนดีและมีจิตวิญญาณความเป็นครู ให้ได้รับการศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษา พร้อมพัฒนาเป็น “ครูนักพัฒนาชุมชน” ที่จะกลับไปปฏิบัติหน้าที่ในโรงเรียนบ้านเกิด เพื่อลดปัญหาการขาดแคลนครูและยกระดับคุณภาพการศึกษาในพื้นที่ห่างไกลทั่วประเทศ

นายอัครนันท์ กล่าวว่า เชื่อมั่นว่าทุกคนที่เลือกเดินบนเส้นทางวิชาชีพครูล้วนมีแรงบันดาลใจในการทำงาน และสำหรับครูรัก(ษ์)ถิ่น สิ่งสำคัญยิ่งกว่านั้นคือความรักในบ้านเกิดและความเสียสละที่จะกลับไปทุ่มเทเพื่อพัฒนาท้องถิ่นของตนเอง จึงขออวยพรให้ทุกคนมีพลังกายและพลังใจที่แข็งแกร่งตลอดเส้นทางการทำงาน

“หลายคนตัดสินใจที่จะอยู่กับโครงการนี้ยาว ๆ ไปตลอด ไม่ใช่เพียงแค่ 6 ปี ในวันที่ต้องเผชิญอุปสรรค อยากให้ทุกคนจำวันแรกที่ตัดสินใจเข้ามาไว้ให้ดี ให้อุปสรรคเป็นแค่ทางผ่าน และเป็นแรงผลักดันในการต่อสู้เพื่อเด็กและเพื่อการศึกษาของพวกเรา เพราะทุกคนไม่ได้เสียสละเพียงแค่การเป็นครู แต่กำลังเสียสละเพื่อกลับไปดูแลและสร้างชุมชนให้แข็งแรง” นายอัครนันท์ กล่าว 

รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ กล่าวเพิ่มเติมว่า ชุดข้าราชการสีกากีที่ทุกคนจะได้สวมใส่หลังจากนี้ ไม่ใช่เพียงความภาคภูมิใจส่วนบุคคล แต่ยังเป็นแรงบันดาลใจให้เด็กและเยาวชนในชุมชน เป็นความภาคภูมิใจของท้องถิ่น และเป็นความภาคภูมิใจของกระทรวงศึกษาธิการ เพราะครูรัก(ษ์)ถิ่นทุกคนคือฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนประเทศผ่านการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและการสร้างโอกาสให้กับเด็กในพื้นที่ห่างไกล

ด้าน นางสาวพลอย ธนิกุล ที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ กล่าวว่า รู้สึกเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้อยู่ท่ามกลางกลุ่มคนผู้เป็นความหวังและอนาคตของการศึกษาไทย เพราะโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นไม่ใช่เพียงโครงการทุนการศึกษา แต่เป็นหนึ่งในงานวิจัยเชิงปฏิบัติการระยะยาวที่สำคัญของประเทศ ที่มุ่งแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างครบวงจร ตั้งแต่การคัดเลือกเยาวชนในพื้นที่ห่างไกลเข้าสู่ระบบผลิตครู การพัฒนาสถาบันต้นแบบด้านการผลิตและพัฒนาครู ไปจนถึงการยกระดับคุณภาพการศึกษาในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกลทั่วประเทศ

โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นถูกออกแบบขึ้นภายใต้โจทย์เฉพาะ เพื่อเป็นคำตอบของหลักสูตรผลิตและพัฒนาครูที่ตอบสนองต่อความจริงในพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นการสอนคละชั้น การใช้ภาษาแม่เป็นฐาน การวิจัยชุมชน หรือการบูรณาการทักษะเกษตรกรรมและอาชีพเข้ากับการเรียนรู้ สิ่งเหล่านี้ได้หล่อหลอมให้ผู้รับทุนเติบโตเป็น “ครูนักพัฒนาชุมชน” ที่พร้อมเผชิญความท้าทายในพื้นที่หลากหลายบริบท และพร้อมเป็นที่พึ่งของเด็กและชุมชนบ้านเกิดของตนเอง

“รัฐบาลและกระทรวงศึกษาธิการตระหนักถึงความยากลำบากของครูในพื้นที่ห่างไกล และจะไม่ปล่อยให้ทุกท่านทำงานอย่างโดดเดี่ยว เราพร้อมยืนเคียงข้างและสนับสนุนครูรัก(ษ์)ถิ่นในทุกมิติ โดยกำลังเร่งขับเคลื่อนภารกิจสำคัญ ‘คืนเวลาให้ครู เพื่อคืนอนาคตให้เด็ก’ ผ่านการลดภาระงานเอกสารและขั้นตอนการประเมิน เพื่อให้ครูได้ทำหน้าที่สำคัญที่สุดคือการดูแลผู้เรียน รวมถึงปรับปรุงระเบียบงบประมาณและลดข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง เพื่อส่งต่อการสนับสนุนไปยังโรงเรียนเป้าหมายได้อย่างถูกที่และถูกคน พร้อมนำบทเรียนจากโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นไปต่อยอดสู่การพัฒนานโยบายระดับประเทศ”

ด้าน ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) กล่าวว่า โครงการครูรัก(ษ์)ถิ่น เกิดขึ้นเพื่อตอบสนองนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการในการแก้ปัญหาการขาดแคลนครูและการโยกย้ายครูในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล โดยอ้างอิงข้อมูลวิจัยของธนาคารโลก (World Bank) ที่พบว่า ร้อยละ 64 ของโรงเรียนประถมศึกษาในพื้นที่ทุรกันดารยังประสบปัญหาขาดแคลนครูอย่างรุนแรง มีครูเฉลี่ยน้อยกว่า 1 คนต่อห้องเรียน ส่งผลให้เด็กและเยาวชนกว่า 50,000 คน เผชิญความเหลื่อมล้ำด้านคุณภาพการศึกษา

กสศ. จึงร่วมกับ 6 หน่วยงานหลัก พัฒนาโครงการครูรัก(ษ์)ถิ่นขึ้นตั้งแต่ปี 2562 เพื่อค้นหาเยาวชนจากพื้นที่ห่างไกลที่มีความมุ่งมั่นอยากเป็นครู ให้ได้รับทุนการศึกษาต่อระดับอุดมศึกษา และกลับไปปฏิบัติงานในโรงเรียนบ้านเกิด โดยร่วมมือกับโรงเรียนสังกัด สพฐ. ในพื้นที่ห่างไกลกว่า 1,300 แห่งทั่วประเทศ ตั้งเป้าผลิตและบรรจุครูรัก(ษ์)ถิ่นจำนวน 1,500 อัตรา ใน 5 รุ่น

ในปี 2569 นี้ ครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 จำนวน 295 คน ได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการครูพร้อมกัน และกระจายไปปฏิบัติหน้าที่ในโรงเรียนขนาดเล็กและพื้นที่ห่างไกล 285 แห่ง ครอบคลุม 45 จังหวัด และ 73 เขตพื้นที่การศึกษาทั่วประเทศ

“การบรรจุครูรัก(ษ์)ถิ่นต่อเนื่องเป็นปีที่สอง สะท้อนความสำเร็จของการพัฒนาทุนมนุษย์และการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาไปพร้อมกัน เพราะผู้รับทุนคือเยาวชนจากพื้นที่ห่างไกลที่ได้รับโอกาสทางการศึกษา จนสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตและมีรายได้สูงกว่าคนรุ่นพ่อแม่เฉลี่ยกว่า 5 เท่า ขณะเดียวกัน โรงเรียนในพื้นที่ภูเขา พื้นที่สูง พื้นที่เกาะ ชายแดน และพื้นที่ทุรกันดาร ก็ได้รับครูคุณภาพที่พร้อมกลับไปอยู่และพัฒนาชุมชนของตนเองในระยะยาว”

“ครูรัก(ษ์)ถิ่นจึงเป็นนวัตกรรมการผลิตและพัฒนาครูตามความต้องการของพื้นที่ หรือ ‘การผลิตครูระบบปิด’ ที่เชื่อมโยงตั้งแต่การคัดเลือกเยาวชนในชุมชน การพัฒนาในสถาบันผลิตครู และการบรรจุกลับไปปฏิบัติงานในโรงเรียนบ้านเกิด ซึ่งอาจเป็นก้าวสำคัญของการเปลี่ยนแปลงระบบผลิตครูของประเทศไทยในอนาคต” ดร.ไกรยส กล่าว

การบรรจุครูรัก(ษ์)ถิ่น รุ่นที่ 2 ในครั้งนี้ สะท้อนผลลัพธ์ของแนวคิด “ผลิตครูจากชุมชน เพื่อกลับมาพัฒนาชุมชน” ที่เริ่มเห็นผลเป็นรูปธรรมมากขึ้นในหลายพื้นที่ โดยตัวแทนครูรัก(ษ์)ถิ่นจากพื้นที่ชายแดน ภูเขา และชุมชนชายฝั่ง สะท้อนตรงกันว่า สิ่งที่โครงการมอบให้ไม่ใช่เพียงโอกาสในการศึกษาต่อและการประกอบวิชาชีพครู แต่คือการเตรียมความพร้อมให้เป็น “ครูนักพัฒนาชุมชน” ที่สามารถนำความรู้ ความเข้าใจในบริบทท้องถิ่น และความผูกพันกับบ้านเกิด กลับไปสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็กในพื้นที่ห่างไกลได้อย่างแท้จริง

นางสาวเสาวณีย์ สุขแสนศรี โรงเรียนนิคมสร้างตนเองปราสาท 2 จังหวัดสุรินทร์ ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชา กล่าวว่า แม้การเริ่มต้นชีวิตครูจะต้องเผชิญสถานการณ์ความไม่สงบและการอพยพของชุมชน แต่ประสบการณ์ดังกล่าวยิ่งทำให้ตระหนักถึงความหมายของการเป็น “ครูพร้อมใช้” ที่ต้องพร้อมดูแลและสร้างการเรียนรู้ให้กับเด็กในทุกสถานการณ์ พร้อมตั้งปณิธานว่าจะทำหน้าที่ส่งต่อโอกาสทางการศึกษาให้กับเด็กทุกคนอย่างเต็มกำลัง

ด้าน นางสาวศุภามน ทองผาภูมิขจร โรงเรียนบ้านทุ่งเสือโทน จังหวัดกาญจนบุรี กล่าวว่า การได้กลับไปสอนในชุมชนชาติพันธุ์ริมชายแดนที่ตนเองเข้าใจวิถีชีวิตและวัฒนธรรมเป็นอย่างดี ทำให้สามารถนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาสร้างการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับผู้เรียน พร้อมเชื่อว่าการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนต้องเริ่มต้นจากการศึกษา และการสร้างโอกาสให้เด็กเติบโตเป็นกำลังสำคัญของบ้านเกิดในอนาคต

ขณะที่ นายฟูอาดี เอียดหวัง โรงเรียนชุมชนบ้านนาทับ จังหวัดสงขลา และนายชุติพงษ์ ใจ๋ยู้ โรงเรียนบ้านกองลอย จังหวัดเชียงใหม่ สะท้อนว่า คนที่เข้าใจความยากลำบากของเด็กและบริบทของชุมชนได้ดีที่สุด คือคนที่เติบโตมาจากพื้นที่นั้นเอง ครูรัก(ษ์)ถิ่นจึงไม่เพียงทำหน้าที่สอนในห้องเรียน แต่ยังเชื่อมโยงภูมิปัญญา วัฒนธรรม และทุนทางสังคมของชุมชนเข้ากับการเรียนรู้ เพื่อสร้างความภาคภูมิใจในบ้านเกิด และยืนยันกับเด็กทุกคนว่า ไม่ว่าจะเกิดหรือเติบโตมาจากที่ใด ก็สามารถเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาและพัฒนาศักยภาพของตนเองได้

“พื้นที่เล็ก ๆ ของบ้านเกิดอาจเป็นเพียงจุดหนึ่งบนแผนที่ประเทศไทย แต่หากครูรัก(ษ์)ถิ่นทั่วประเทศร่วมกันสร้างความเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ของตนเอง พลังเล็ก ๆ เหล่านี้จะรวมกันเป็นพลังสำคัญในการยกระดับคุณภาพและความเสมอภาคทางการศึกษาของประเทศในระยะยาว”

The post รมช.ศธ. ยก “ครูรัก(ษ์)ถิ่น” ฟันเฟืองสำคัญลดเหลื่อมล้ำโรงเรียนห่างไกล หนุนเป็น “ครูนักพัฒนาชุมชน” สร้างนิเวศการเรียนรู้เพื่อเด็กและชุมชน first appeared on กสศ..

การดำเนินงานดังกล่าวสอดคล้องกับพระราชบัญญัติกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา พ.ศ. 2561 และแผนกลยุทธ์ 3 ปี ฉบับใหม่ (พ.ศ. 2568–2570) ที่มุ่งใช้ “พลังข้อมูล” และ “ความร่วมมือ” เป็นกลไกสำคัญในการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่างเป็นระบบ รายงานประจำปี 2568 ของ กสศ. สะท้อนผลการดำเนินงานสำคัญ 7 ภารกิจ ดังนี้

1. พัฒนาระบบหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษา

กสศ. บูรณาการความร่วมมือกับ 6 หน่วยงานต้นสังกัด ขับเคลื่อนระบบหลักประกันความเสมอภาคทางการศึกษาผ่าน 3 มาตรการสำคัญ โดยเครือข่ายครูกว่า 4 แสนคนทั่วประเทศ ร่วมคัดกรองนักเรียนยากจนพิเศษกว่า 1.39 ล้านคน ให้ได้รับ “ทุนเสมอภาค” เพื่อลดอุปสรรคในการมาเรียน ส่งผลให้อัตราการคงอยู่ในระบบการศึกษาสูงถึงร้อยละ 97.08 พร้อมยกระดับมาตรการเฝ้าระวังสุขภาพจิตผ่านระบบ HERO OBEC CARE ครอบคลุมนักเรียนกลุ่มเป้าหมายกว่า 3.6 ล้านคน

นอกจากนี้ ยังได้พัฒนาแพลตฟอร์ม “ส่องทางทุน” ที่รวบรวมทุนการศึกษา 481 ประเภท เพื่อเชื่อมโยงโอกาสทางการศึกษาในช่วงรอยต่อสำคัญของชีวิต และส่งเสริมบทบาทองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใน 22 จังหวัด ให้ร่วมบริหารจัดการงบประมาณและติดตามการส่งต่อเด็กและเยาวชนอย่างเป็นระบบ

2. สร้างโอกาสทางการศึกษาเพื่อก้าวข้ามความยากจนข้ามรุ่น

กสศ. ดำเนินทุนการศึกษาเชิงยุทธศาสตร์ 4 ประเภทหลัก รวมสะสมกว่า 16,000 ทุน เพื่อเปลี่ยนชีวิตเยาวชนผู้ขาดแคลนทุนทรัพย์ให้เป็นกำลังสำคัญของประเทศ โดย “ทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง” สร้างผลตอบแทนทางสังคม (SROI) สูงถึง 1.93 เท่า และผู้สำเร็จการศึกษากว่าร้อยละ 85 สามารถมีงานทำหรือศึกษาต่อ พร้อมมีรายได้สูงกว่าผู้ปกครอง 4–5 เท่า 

“ทุนพระกนิษฐาสัมมาชีพ” สร้างบัณฑิตอาชีวศึกษาสมรรถนะสูง ระดับปริญญาตรี-โท-เอก และส่งต่อสู่เส้นทางวิชาชีพครู 12 คน ในสถานศึกษาอาชีวศึกษา 11 แห่งทั่วประเทศ

ขณะที่ “ทุนครูรัก(ษ์)ถิ่น” แก้ปัญหาการขาดแคลนครูในโรงเรียนพื้นที่ห่างไกล มีอัตราการคงอยู่ในระบบของครูสูงถึงร้อยละ 99.8 และเตรียมยกระดับเป็นมาตรการระดับชาติ ส่วน “ทุน ODOS” ได้เฟ้นหานักเรียนช้างเผือกด้าน STEM รวม 4,800 ทุน ผ่านระบบดูแลรายบุคคลที่มีประสิทธิภาพ เพื่อพัฒนากำลังคนคุณภาพสำหรับอนาคตประเทศ

3. พัฒนาตัวแบบการจัดการศึกษาและการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น

ภายใต้นโยบาย Thailand Zero Dropout กสศ. และภาคีเครือข่ายได้ร่วมกันสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและข้อจำกัดของผู้เรียน ผ่านแนวทางสำคัญ เช่น “1 โรงเรียน 3 รูปแบบ” “โรงเรียนมือถือ (Mobile School)” ศูนย์การเรียนตามมาตรา 12 และแนวคิด Learn to Earn เพื่อให้เด็กและเยาวชนสามารถเรียนรู้ควบคู่กับการทำงานได้

นอกจากนี้ ยังมีการยกระดับหน่วยจัดการเรียนรู้ 670 แห่งใน 71 จังหวัด ให้เป็น “ต้นแบบนิเวศการเรียนรู้เชิงพื้นที่” ครอบคลุมกลุ่มเปราะบางทั้งแรงงานนอกระบบ ผู้พิการ เยาวชนนอกระบบ และเยาวชนในกระบวนการยุติธรรม โดยเปลี่ยนชุมชนให้เป็น “ห้องเรียนมีชีวิต” ที่เชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นกับโอกาสทางเศรษฐกิจสมัยใหม่

4. พัฒนาครูและสถานศึกษาเพื่อเชื่อมโยงโอกาสการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ

กสศ. ขับเคลื่อนโรงเรียนพัฒนาตนเอง (Teachers Schools Quality Movement: TSQM) ผ่านกลไกจังหวัด เครือข่าย และการแก้โจทย์เร่งด่วนเชิงประเด็น ควบคู่กับการสนับสนุนโรงเรียนกว่า 3,000 แห่ง ใช้ระบบ Q-Info เพื่อชี้เป้าความช่วยเหลือรายบุคคลอย่างแม่นยำและยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนให้สูงขึ้น

พร้อมกันนี้ ยังสนับสนุนการพัฒนาโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน โรงเรียนพระปริยัติธรรม และเครือข่ายครูรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี (PMCA) เพื่อสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและต่อเนื่องในพื้นที่เปราะบางทั่วประเทศ

5. การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่เพื่อโอกาสใหม่ของเด็กและเยาวชน

กสศ. วางรากฐาน “การจัดการศึกษาเชิงพื้นที่” (Area-Based Education: ABE) มาตั้งแต่ปี 2562 และขยายผลสู่ระดับชาติผ่านนโยบาย Thailand Zero Dropout ซึ่งเป็นวาระแห่งชาติที่มี 11 หน่วยงานร่วมขับเคลื่อน โดยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกว่า 7,850 แห่งทั่วประเทศ เป็นกลไกสำคัญในการค้นหาและช่วยเหลือเด็กในระดับฐานราก

ผลจากการบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงาน ทำให้จำนวนเด็กและเยาวชนนอกระบบการศึกษาในภาคเรียนที่ 1/2568 ลดลงร้อยละ 31.50 เมื่อเทียบกับปี 2567 เหลือ 603,095 คน และสามารถพาเด็กนอกระบบกลับเข้าสู่ระบบการศึกษาได้กว่า 3.3 แสนคน

6. พัฒนาองค์ความรู้ งานวิจัย และนวัตกรรมเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา

กสศ. ใช้ “องค์ความรู้เชิงประจักษ์” (Evidence-Based Knowledge) เป็นฐานในการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย โดยผลการประเมินพบว่า “ทุนเสมอภาค” ช่วยลดอัตราการขาดเรียน และเพิ่มวันมาเรียนได้ 7–12 วันต่อภาคเรียน พร้อมพัฒนา AI Dropout Prediction Model เพื่อคาดการณ์ความเสี่ยงเด็กหลุดจากระบบการศึกษาได้อย่างแม่นยำ

นอกจากนี้ ยังร่วมกับ OECD พัฒนาแพลตฟอร์ม Thai PILA (Platform for Innovative Learning Assessment in Thailand) เพื่อเปลี่ยนระบบการประเมินผลสัมฤทธิ์ปลายทาง สู่การประเมินเพื่อพัฒนา (Formative Assessment) และขับเคลื่อนนวัตกรรมการเงินร่วมกับเครือข่าย AVPN สิงคโปร์ เพื่อพัฒนากลไกระดมทุนแบบจ่ายตามผลลัพธ์ (Outcome-Based Contract) สำหรับเยาวชนกลุ่มเปราะบาง และสร้างแรงจูงใจให้ภาคเอกชนร่วมจัดการศึกษา

7. สร้างความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายทั้งในและต่างประเทศ

ในปี 2568 กสศ. ยกระดับความร่วมมือจาก “ผู้บริจาค” สู่ “หุ้นส่วนยุทธศาสตร์” ทั้งกับหน่วยงานรัฐ ภาคธุรกิจ และองค์กรระหว่างประเทศ อาทิ การร่วมมือกับ KFC Thailand และ Sea (ประเทศไทย) เพื่อพัฒนารูปแบบ Learn to Earn รวมถึงการจัดตั้งศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้สำหรับเด็กที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์สู้รบกว่า 2,600 คน และการฟื้นฟูการเรียนรู้หลังอุทกภัยผ่าน Mobile School โครงการธนาคารโอกาส และโครงการคอมพิวเตอร์เพื่อน้อง

ในระดับนานาชาติ กสศ. ยังได้ยกระดับความร่วมมือด้านงานวิจัยการศึกษาบนเวทีโลก ผ่านการเป็นภาคีสมาชิก World Education Research Association (WERA) นำไปสู่การเตรียมจัดตั้งสมาคมวิจัยด้านการศึกษาแห่งประเทศไทย (Thailand Education Research Association: THERA) และผลักดัน 5 เมืองของไทยเข้าสู่เครือข่ายเมืองแห่งการเรียนรู้ของ UNESCO (GNLC) และต่อยอดโครงการ Adult Skills Assessment in Thailand ร่วมกับธนาคารโลกในพื้นที่นำร่อง 3 จังหวัด ได้แก่ ระยอง พะเยา และปัตตานี เพื่อยกระดับทักษะและความพร้อมของประชากรวัยแรงงานสู่มาตรฐานสากล

อ่านรายละเอียดรายงานประจำปี 2568 กสศ. “ฝ่าวิกฤตทุนมนุษย์ ด้วยพลังข้อมูลและความร่วมมือ” ได้ที่ เว็บไซต์ กสศ.

The post ครม. รับทราบรายงานประจำปี 2568 กสศ. เดินหน้าสร้างระบบนิเวศแห่งความเสมอภาคทางการศึกษา ด้วยพลังข้อมูลและความร่วมมือ first appeared on กสศ..

ดร.ไกรยส ภัทราวาท ผู้จัดการกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ได้รับเชิญให้เข้าร่วมเวทีนี้ เพื่อหาทางออกจากวิกฤตความเหลื่อมล้ำด้านแรงงาน จากการคาดการณ์ที่ว่าภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก มีเยาวชนมากถึง  210 ล้านคน กำลังเผชิญความเสี่ยงที่จะตกงาน อันเป็นผลจากความผันผวนทางเศรษฐกิจและการปรับตัวเข้าสู่ระบบดิจิทัล โดย ผู้จัดการ กสศ. ได้ร่วมนำเสนอกรอบการดำเนินงานแบบบูรณาการ พร้อมเน้นย้ำถึงความสำคัญของ “การร่วมออกแบบ (Co-design)” ให้กลายเป็นโอกาสในการเข้าถึงอาชีพอย่างเสมอภาคสำหรับเยาวชนทุกคนในอนาคต

การประชุม EAP Youth Forum 2026 ในครั้งนี้ มีภาคีเครือข่ายเพื่อการพัฒนา (Development Partners) จากหลากหลายภาคส่วน นำโดยผู้แทนจาก World Bank Group ประกอบด้วย Edith Jibunoh ผู้อำนวยการฝ่ายกิจการภูมิภาค การสื่อสารและความสัมพันธ์ภายนอก, Habib Nasser Rab ผู้จัดการฝ่ายปฏิบัติการด้านความมั่งคั่ง, Melinda Good ผู้อำนวยการประจำประเทศไทยและเมียนมา และ Naomi Adams ผู้จัดการฝ่ายการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

ในส่วนของตัวแทนสถานศึกษานำโดย ศาสตราจารย์ ดร.วิเลิศ ภูริวัชร อธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นผู้กล่าวเปิดงาน ขณะที่ตัวแทนผู้นำจากภาคเอกชน ได้แก่ คุณพร้อมพร ชัยจิรวิวัฒน์ ผู้จัดการประจำประเทศไทย Thinking Machines และ Kori Chan ผู้ก่อตั้ง ประธานกรรมการและกรรมการผู้จัดการ TWM Group ประเทศปาปัวนิวกินี นอกจากนี้ ยังมีตัวแทนผู้ขับเคลื่อนในระดับนานาชาติเข้าร่วม ได้แก่ Rosanna A. Urdaneta รองอธิบดีฝ่ายนโยบายและการวางแผน Technical Education and Skills Development Authority (TESDA) ประเทศฟิลิปปินส์ และ Dato’ Loo Lee Lian ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร Invest Penang ประเทศมาเลเซีย ร่วมสะท้อนมุมมอง

วิกฤตช่องว่างแรงงาน 210 ล้านตำแหน่ง เสี่ยงตกงาน: ความท้าทายครั้งใหญ่ในการพัฒนากำลังคน

ตลอด 3 ทศวรรษที่ผ่านมา ภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิกได้ขับเคลื่อนการแก้ปัญหาความยากจน แต่ปัจจุบันกำลังเผชิญกับจุดเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญ จากภาวะเศรษฐกิจชะลอตัว หนี้สินที่พุ่งสูง การลงทุนที่หดตัว และผลกระทบจากวิกฤตโลก ข้อมูลระบุว่าในทศวรรษหน้า ภูมิภาคนี้จะมีเยาวชนก้าวเข้าสู่วัยแรงงานมากถึง 320 ล้านคน แต่แนวโน้มกลับชี้ว่าตลาดแรงงานจะมีตำแหน่งงานรองรับเพียง 110 ล้านตำแหน่งเท่านั้น ช่องว่างแรงงานกว่า 210 ล้านตำแหน่งที่หายไป จะกลายเป็นแรงฉุดรั้งการเติบโตทางเศรษฐกิจ และเสี่ยงที่จะเจอช่องว่างความเหลื่อมล้ำในภูมิภาคให้กว้างขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ความท้าทายนี้ถูกซ้ำเติมด้วยแรงกดดันจากการพัฒนาอย่างก้าวกระโดดของเทคโนโลยี โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่เข้ามาสร้างโอกาสใหม่ และทดแทนแรงงานเดิมไปพร้อมกันใน 4 มิติหลัก ได้แก่: การใช้แรงกาย (Physical Labor) เทียบกับ การใช้ความคิด (Cognitive Labor) และ งานที่ทำซ้ำเป็นรูปแบบตายตัว (Routine Labor) เทียบกับ งานที่ต้องอาศัยความยืดหยุ่นพลิกแพลง (Non-Routine Labor) เนื่องจากกำลังแรงงานส่วนใหญ่ในภูมิภาคยังคงกระจุกตัวอยู่ในอุตสาหกรรมบริการในเขตเมืองซึ่งอาศัยกลุ่มคนเหล่านี้จึงมีภาวะเปราะบางสูงต่อความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แม้ว่าที่ผ่านมาหุ่นยนต์อัจฉริยะและระบบอัตโนมัติจะเข้ามาแทนที่แรงงานทักษะน้อยไปแล้วกว่า 1.4 ล้านคนทั่วภูมิภาค แต่ขีดความสามารถของประชากรในการประยุกต์ใช้ AI เพื่อยกระดับการทำงาน (Upskill) กลับยังอยู่ในระดับที่ไม่สูงมาก

ดังนั้น การบริหารจัดการในช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านนี้ จึงต้องการกรอบการทำงานเชิงนโยบายแบบองค์รวม ที่สอดรับ “การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning)” เข้ากับการพัฒนาระบบโครงสร้างการศึกษาและแรงงาน เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้เยาวชนและกำลังคนก้าวทันความเปลี่ยนแปลงของโลกอนาคต

การศึกษาไร้รอยต่อเชื่อมสู่ตลาดงาน

การศึกษาและตลาดแรงงานต้องถูกเชื่อมให้เป็นเส้นทางเดียวกัน โดยเปลี่ยนพื้นที่การเรียนรู้ให้เป็น
“สนามทดลองปฏิบัติจริง” ที่ก้าวทันตลาดแรงงาน ยิ่งในยุคที่เทคโนโลยีอย่าง AI พัฒนาอย่างก้าวกระโดด ยิ่งสะท้อนให้เห็นชัดเจนว่า หลักสูตรวิชาการแบบเดิม ที่ต้องใช้เวลาเรียนหลายปี ไม่สามารถตอบสนองบริบทของภาคธุรกิจที่เปลี่ยนแปลงพลิกโฉมในทุกๆ 1-2 ปีได้อีกต่อไป

เพื่อป้องกันไม่ให้ระบบการศึกษาผลิตกำลังคนออกไปสู่อุตสาหกรรมที่กำลังจะล้าสมัย ภาครัฐและสถาบันการศึกษา จำเป็นต้องปรับการทำงานให้คล่องตัว (Agile) เร่งพัฒนาหลักสูตร และนำระบบการรับรองทักษะระยะสั้นที่สะสมต่อยอดได้ (Micro-credentials) มาใช้ และที่สำคัญคือการดึง “ภาคเอกชน” เข้ามาร่วมออกแบบการจัดการศึกษาตั้งแต่ต้น

ในขณะเดียวกัน ภาคเอกชน สามารถอุดช่องว่างภาคปฏิบัติ โดยเปิดโอกาสให้เยาวชนได้รับประสบการณ์การทำงานจริงตั้งแต่ยังเรียนอยู่ ไม่ว่าจะเป็นการฝึกงาน การเรียนรู้ผ่านการทำงาน (Work-based Learning) หรือเวทีระดมสมองแก้ปัญหา (Hackathon) เพื่อบ่มเพาะทักษะการคิดวิเคราะห์ ในการใช้งาน AI และการตัดสินใจหน้างาน

ท้ายที่สุดแล้ว เป้าหมายร่วมกันของทั้งภาครัฐและเอกชน ไม่ใช่การสร้างคนที่มีแค่ทักษะเฉพาะทางที่ตายตัว แต่คือการจับมือกันสร้าง “ทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning)” เพื่อให้เยาวชนไทยพร้อมรับมือกับทุกความเปลี่ยนแปลงในอนาคต

ปรับระบบนิเวศการเรียนรู้ให้ยืดหยุ่นและโอบรับผู้เรียน

ดร.ไกรยส ภัทราวาท เน้นย้ำถึงการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ผ่านกลไกการทำงานระดับพื้นที่ที่ยืดหยุ่นและเข้าใจผู้เรียนอย่างแท้จริง โดยชี้ให้เห็นว่า การทำงานในยุคปัจจุบันต้องก้าวข้ามกรอบคิดที่มองเยาวชนเป็นเพียงหน่วยหนึ่งของทุนมนุษย์ แต่ต้องมุ่งพัฒนามนุษย์อย่างรอบด้านและเป็นองค์รวม (Holistic Approach) เพื่อช่วยเหลือเด็กและเยาวชนนอกระบบที่มาจากครัวเรือนเปราะบาง กสศ. จึงได้ขับเคลื่อน โครงการทุนนวัตกรรมสายอาชีพชั้นสูง เช่น หลักสูตรประกาศนียบัตร 1 ปี สาขาผู้ช่วยพยาบาลและผู้ช่วยทันตแพทย์ ซึ่งเปรียบเสมือนสปริงบอร์ดทางเศรษฐกิจที่ช่วยให้เยาวชนกลุ่มนี้มีรายได้ดูแลตัวเองได้ทันที พร้อมปูพื้นฐานทักษะที่จำเป็นสำหรับตลาดแรงงานยุคดิจิทัล โดยที่พวกเขายังคงรักษาสถานะและมีทางเลือกที่จะกลับมาเรียนต่อในระดับที่สูงขึ้นได้ในอนาคต

“เป้าหมายของ กสศ. และภาคีเครือข่าย คือการสร้างโครงสร้างการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น เราต้องมองสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ให้เป็นเหมือนพื้นที่ทดลองปฏิบัติจริง (Sandbox) ที่ระบบเปิดโอกาสให้เด็กลุกขึ้นได้อย่างรวดเร็ว และก้าวสู่ตลาดแรงงานได้อย่างมั่นใจ”

แนวทางดังกล่าวจะเกิดขึ้นได้ ต้องเปลี่ยนวิธีคิดไปสู่ “การร่วมออกแบบ (Co-design)” โดยไม่มองเยาวชนเป็นเพียง “ผู้รับความช่วยเหลือ” หรือแค่มานั่งฟังนโยบายที่ผู้ใหญ่ตัดสินใจไปแล้ว แต่ต้องกระตุ้นให้ผู้กำหนดนโยบายตั้งคำถามว่า ระบบที่เป็นอยู่สามารถเตรียมความพร้อมให้เด็กก้าวสู่อนาคตได้จริงหรือไม่ เราต้องเปลี่ยนจากการคิดแทนเด็กมาเป็นรับฟังเสียงของเด็กอย่างแท้จริง เพื่อหาให้เจอว่าจุดไหนของระบบที่ตอบโจทย์ และจุดไหนที่ยังคงเป็นช่องว่าง ท้ายที่สุดแล้ว ระบบนิเวศการเรียนรู้จะต้องถูกออกแบบให้ “ยืดหยุ่นและโอบรับผู้เรียน” มากกว่าที่จะบังคับให้ผู้เรียนต้องเป็นฝ่ายปรับตัวเข้าหาระบบอยู่ฝ่ายเดียว

ทั้งนี้เพื่อขับเคลื่อนวิสัยทัศน์การจัดการศึกษาและสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น ระหว่างภาครัฐและเอกชนที่พร้อมโอบรับเด็กและเยาวชนทุกคน ซึ่งจะช่วยเปลี่ยนความผันผวนของตลาดแรงงานให้กลายเป็นโอกาสที่เสมอภาคสำหรับเยาวชนกลุ่มเปราะบาง กสศ. จึงขอเชิญชวนภาคีเครือข่ายระดับสากล องค์กรระดับท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายด้านการศึกษาทุกภาคส่วน มาร่วมผนึกกำลัง แลกเปลี่ยนองค์ความรู้และข้อมูลเชิงลึก พร้อมทั้งร่วมขับเคลื่อนมาตรการสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาระดับภูมิภาค เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนในระยะยาวไปด้วยกัน

The post สร้างโอกาสทางการศึกษาผ่านการเรียนรู้ตลอดชีวิต: เสริมสร้างภาคีเครือข่ายภูมิภาค สู่การพัฒนากำลังคนแห่งอนาคต first appeared on กสศ..